bv1718
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Årgang 121 • Nr. 17 • 1. juni 2018<br />
120 år<br />
2 018<br />
1898<br />
Satsa nytt på<br />
gammal rase
FORMEL Favør<br />
FORMEL Basis<br />
Prisgunstige løsninger med høg norsk-korn andel<br />
Kraftfôrserie Mjølkeproduksjon Anbefalt grovfôrkvalitet Maks anbefalt kraftfôrmengde<br />
FORMEL Favør Avdrått opp til 8000 kg Til fortørket surfôr/lite gjæringsprodukter<br />
og middels til høgt energiinnhold<br />
FORMEL Basis Avdrått opp til 9000 kg Til fortørket surfôr/lite gjæringsprodukter<br />
og middels til høgt energiinnhold<br />
12 kg per ku/dag fordelt på<br />
minimum 4 ganger/dag<br />
13 kg per ku/dag fordelt på<br />
minimum 5 ganger/dag<br />
Videreutviklet i 2018<br />
• Passer nå enda bedre til fortørket grovfôr (> 30 % TS) med lite gjæringsprodukter<br />
(< 100 gram organiske syrer per kg TS)<br />
• Passer også godt som grunnkraftfôr i fullfôr og som kraftfôr til ungdyr<br />
• Kan benyttes som eneste kraftfôr gjennom hele laktasjonen eller i kombinasjon med<br />
f.eks FORMEL Energi Premium/FORMEL Optima ved høge ytelser (> 9000 kg)<br />
fkra.no - ordretelefon 994 30 640
LEIAR LANDBRUK, POLITIKK OG SAMFUNN<br />
Inga kursendring<br />
Bothild Å. Nordsletten<br />
bothild@bondevennen.no<br />
Med kostnadsauke, overproduksjon og<br />
marknadsubalanse som utgangspunkt<br />
kan me forstå at partane i jordbruksoppgjeret<br />
var letta over å kunne inngå ein<br />
avtale 16.mai.<br />
For første gong under Solberg-regjeringa<br />
signerte både Norges Bondelag<br />
og Norsk bonde- og småbrukarlag. At<br />
sjølv liberalisten Jon Georg Dale seier<br />
seg nøgd med avtala er ikkje den einaste<br />
grunnen til å vera skeptisk.<br />
Faglaga er med rette tilfredse med<br />
strukturtilskotet til små og mellomstore<br />
mjølkebruk, «Vestlands»-tilskota til drift<br />
i bratt terreng, setertilskotet og satsinga<br />
på frukt og grønt. Midt i overproduksjonen<br />
er dei òg glade for semje om fleire<br />
produksjonsavgrensande tiltak for sau og<br />
svin. Ein kan gle seg over desse resultata,<br />
men i kva grad dei inneber eit varig steg<br />
i rett retning for jordbruket, vil tida vise.<br />
Det største vonbrotet er at bøndene ikkje<br />
oppnår kronemessig lik inntektsutvikling,<br />
men heller ein prosentvis inntektsauke<br />
på 3,5 prosent – under føresetnad<br />
av at dei oppnår 250 millionar kroner i<br />
betre marknadsbalanse alt i 2019.<br />
Føresetnadane for å klara det - og for å<br />
sikra inntekta på sikt - er høgst usikre.<br />
Kostnadsauken dei neste åra er rekna til<br />
1,4 milliardar kroner. Dei produksjonsavgrensande<br />
tiltaka, som er meint å auka<br />
sjansen for å ta ut betre pris i marknaden,<br />
er ikkje konkretiserte på svin. Ordlyden<br />
i avtala er her prega av atterhald og<br />
mange punkt som skal «greiast ut» – alt<br />
medan overskotet er stort og importen<br />
aukar.<br />
Det nye strukturtilskotet til mindre<br />
mjølkebruk kan også visa seg å bli eit<br />
kortliva - eller reint livsforlengjande –<br />
påslag. I tillegg til sannsynleg overskot<br />
av mjølk ved bortfallet av eksport av<br />
Jarlsberg i 2020, står store investeringar<br />
for fjøsdøra. Endringane i forskrift<br />
for hald av storfe som trer i kraft i 2024,<br />
og lausdriftskravet i 2034, representerer<br />
viktige vegskilje. Kor mykje mjølk treng<br />
me eigentleg, og kor mange bønder heng<br />
med i lengda?<br />
Det er positivt at iallfall nokre bønder<br />
har fått høve til å auka inntektene. Med<br />
eit stortingsfleirtal som er for kronemessig<br />
lik utvikling, kunne faglaga oppnådd<br />
meir? Marknadsubalansen tyngjer,<br />
men overproduksjonen skuldast ikkje<br />
produksjonsivrige bønder aleine. Dersom<br />
ikkje faglaga bit meir frå seg under<br />
ei blågrøn mindretalsregjering – kva tid<br />
skal dei då gjere det?<br />
Oppgjeret handlar sjølvsagt også om<br />
meir enn kroner og øre. Jordbrukspolitikken<br />
er ikkje til berre for bøndene, men<br />
for å gjennomføre det samfunnsoppdraget<br />
det er å fø folket. Kva har samfunnet<br />
att for jordbruksoppgjeret 2018?<br />
Retninga står seg, svarar avisa Gudbrandsdølen<br />
Dagningen, og held fram:<br />
Sjølvforsyninga blir ikkje betra, gjeldsutviklinga<br />
blir ikkje endra, strukturutviklinga<br />
blir ikkje endra og forholdet mellom<br />
bruk av jord og bruk av kraftfôr blir<br />
ikkje endra.<br />
Med andre ord - det er mykje som tyder<br />
på at årets avtale neppe blir meir enn ei<br />
justering av dei liberale hovudlinene frå<br />
2014. Oppgjeret kunne definitivt vore verre,<br />
men det utgjorde også eit tapt høve<br />
til ei reell og naudsynt kursendring for<br />
landets viktigaste næring.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 3
REDAKTØR<br />
Bothild Åslaugsdotter Nordsletten<br />
bothild@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 60 / 990 01 012<br />
REDAKSJONEN<br />
Sjur Håland (red. leiar)<br />
sjur@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 73 44 / 982 09 381<br />
Liv Kristin Sola<br />
livkristin@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 64 / 941 78 096<br />
Jane Brit Sande<br />
janebrit@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 63 / 976 01 972<br />
GRAFISK<br />
Thea Hjertuslot<br />
thea@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 65<br />
ANNONSAR<br />
Grete Botnan<br />
grete@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 61<br />
ABONNEMENT<br />
Ann Solfrid Woldmo<br />
ann@bondevennen.no<br />
Telefon: 51 88 72 61<br />
ABONNEMENTSPRIS 2018<br />
kr 1100,-<br />
Ilan Sharoni: Teikningar<br />
Ålgård Offset AS: Trykk<br />
BLI FAST ABONNENT<br />
AV BONDEVENNEN!<br />
O’ vedunderlege<br />
slåttetid<br />
Innan denne utgåva av Bondevennen kjem i postkassen, er brorparten av lesarane<br />
våre godt i gang med førsteslåtten. Det er endeleg tid for lukta av nyslått gras, og for<br />
norske poteter, grønsaker og jordbær i butikkane. Me gler oss! Litt regn hadde også<br />
gjort seg, snart...<br />
UTGJEVAR<br />
Bondevennen SA<br />
Sandvikveien 21, Hillevåg<br />
Postboks 208 sentrum,<br />
4001 Stavanger<br />
Telefon:<br />
51 88 70 00 (sentralbord)<br />
51 88 72 61 (9.00-15.30)<br />
E-post:<br />
post@bondevennen.no<br />
Internettadresse:<br />
www.bondevennen.no<br />
Bankgiro:<br />
3201.05.11916<br />
EIGARAR:<br />
Felleskjøpet Rogaland Agder<br />
Nortura SA<br />
Tine SA<br />
FRÅ ARKIVET<br />
For 50 år sidan<br />
Om jordvern<br />
Det trenges informasjon og atter informasjon<br />
som underbygger viktigheten<br />
av jordvern i vår tid. Her har jordbruket<br />
forsømt seg overfor den store almenhet.<br />
Vi har ikke en gang forsøkt å klargjøre<br />
begrepene. Vi har ikke en gang fått klart<br />
nok fram hvilke måleenheter eller hvilke<br />
verdimål man må anlegge når disse<br />
spørsmål skal klargjøres. Derfor er det<br />
kanskje ikke så rart når det en gang finnes<br />
et frø, er man ikke i stand til å skille<br />
klinten fra kveiten.<br />
Frå BV 21/22 - 1968<br />
For 100 år sidan<br />
Venstre og kornet<br />
Det sterkeste politiske parti, venstre,<br />
har formulert et programforslag som<br />
tar uttrykkelig sikte paa indførelse av<br />
kornmonopol. Som grundlag for dette<br />
monopol foreligger en utredning, der<br />
lider væsentlige svagheter – svagheter<br />
saa store, at man ikke skulde tro nogen<br />
kunde være bekjendt av at kunne bondekredsene<br />
det. Dessuten er der paa venstreprogrammet<br />
den berømte parenthes<br />
om at «korntold maa ikke indføres».<br />
Frå BV 22 - 1918<br />
4 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
MI MEINING<br />
Årgang 121 • Nr. 17 • 1. juni 2018<br />
120 år<br />
2 018<br />
1898<br />
«All omsetnad av<br />
geitemjølkkvotar<br />
burde gått via<br />
staten »<br />
Satsa nytt på<br />
gammal rase<br />
Etterlyser sjølvjustis i næringa<br />
– Me ser svært høge prisar på kjøp og leige av kvote,<br />
seier geitebonde Hege Gonsholt.<br />
Jane Brit Sande<br />
Hege Gonsholt er geitebonde i Vinje, styremedlem<br />
i Telemark Bondelag og leiar<br />
i Tine produsentlag Haukeli, geit. Ho er<br />
nøgd med at partane i jordbruksoppgjeret<br />
kom til ei avtale, og med geita sin plass i<br />
den. Dei nasjonale føringane for forvaltninga<br />
av IBU-midlar i 2019, er ho derimot<br />
skeptisk til. I dei står det at geitemjølkprodusentar<br />
kan søke om ekstra investeringstilskot<br />
dersom dei vil selje kvoten, og<br />
omstille til ein annan produksjon.<br />
– Eg vonar me har nådd eit botnnivå i<br />
tal på geitemjølkprodusentar, og at ingen<br />
vil nytte seg av tilbodet om investeringstilskot.<br />
Me er ikkje fleire enn me må vere<br />
for å halde på eit godt produsentmiljø.<br />
Så lenge det ikkje er gjort noko med andelen<br />
ein må selje til staten oppnår ein<br />
heller ikkje det som er hensikta med tilskotet,<br />
seier ho.<br />
– Dette var noko som kom inn i avtala<br />
i fjor, og som blir tatt med igjen i år. I fjor<br />
kom det også ei oppkjøpsordning for geitemjølkkvotar,<br />
som ikkje blir vidareført i<br />
2019, etter kva eg kan sjå.<br />
Oppkjøpsordninga og ekstra investeringstilskot<br />
skulle bidra til å redusere<br />
produksjonen på landsbasis.<br />
– Men det har i liten grad redusert<br />
volum og heller bidrege til å drive opp<br />
prisane. Me ser at det no er svært høge<br />
prisar både på nye leigeavtalar og kjøp av<br />
kvote, seier Gonsholt.<br />
Dei få produsentane som har selt kvoten<br />
sidan ordninga kom, har ikkje selt<br />
meir enn dei obligatoriske 20 prosentane<br />
til staten, i følgje Gonsholt. Dette utgjer<br />
kring 68.000 liter.<br />
– I ordninga fastsette staten 12 og 15<br />
kroner literen. På den private marknaden<br />
har me sett kvoteprisar til meir enn<br />
30 kroner literen, seier ho.<br />
– Er det lønsamt å kjøpe kvote til den<br />
prisen?<br />
– Ei kvote kan vere ei god investering,<br />
men det burde vore meir sjølvjustis i næringa,<br />
medgir ho.<br />
– Eg saknar meir diskusjon rundt kvoteordningane.<br />
Det er eit stort minus at det<br />
ikkje kom med noko om kjøp, sal og leige<br />
av kvote i avtala, i denne omgang.<br />
Gonsholt vil at staten skal ha ei anna<br />
rolle i kvotemarknaden.<br />
– Med tanke på at det er få føretak<br />
som driv med geitemjølk burde all omsetnad<br />
av geitemjølkkvotar gått gjennom<br />
staten til føreseielege prisar. Nå tappast<br />
næringa for store midlar, både ved kvoteleige<br />
og privat omsetning.<br />
– Er det fortsatt ei framtid for geitenæringa?<br />
– Ja, eg vel å tru det! Ingen lagar så<br />
fine kulturlandskap som geita, og me<br />
har verdas friskaste geiter. Men me er<br />
avhengige av sal, og å få fram gode produkt<br />
som kundane vil ha.<br />
Framside: Nils Ove Nordland, Sandnes i<br />
Rogaland, selde mjølkekvoten, for å<br />
satse på kjøtproduksjon av rasen Tiroler<br />
Grauvieh. Foto: Jane Brit Sande<br />
DENNE VEKA I BONDEVENNEN<br />
REPORTASJAR<br />
Gamle genar i moderne<br />
marknadskanalar.............................................................................10<br />
Tilbyr KSL-hjelp og tilsynsbistand.........................24<br />
AKTUELT<br />
Jordbruksoppgjeret 2018....................................................... 6<br />
Smått er godt – på papiret..................................................18<br />
FAGLEG<br />
Hva tenker du om Mattilsynet?....................................14<br />
Karbonfangst i moderne eplehagar.....................16<br />
DESSUTAN<br />
Jord.........................................................................................................................21<br />
Moldrok.............................................................................................................22<br />
Lesarbrev.......................................................................................................26<br />
God helg...........................................................................................................27<br />
Faglag og møte.....................................................................................28<br />
VEKAS SITAT<br />
«– Kva er eit lite<br />
bruk, dersom<br />
20 kyr ikkje er<br />
stort nok? »<br />
SIGURD ÅRHUS<br />
SIDE 18<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 5
AKTUELT JORDBRUKSOPPGJERET 2018<br />
Avgjerande mjølketilskot<br />
Fylkesleiar i Sogn og Fjordane Bondelag, Anders Felde, meiner det nye mjølketilskotet<br />
er eit målretta tiltak for styrking av ryggrada i norsk mjølkeproduksjon.<br />
Sjur Håland<br />
Bondelagsleiaren representerer gruppa<br />
med distriktsbønder med dei største<br />
utfordringane. Han er gjennomgåande<br />
nøgd med årets jordbruksoppgjer.<br />
– Kva vil det nye mjølketilskotet til små<br />
og mellomstore mjølkebruk ha å seia for<br />
ditt fylke?<br />
– Det er avgjerande viktig. Me har<br />
vore opptekne av arealutnyttinga i distrikta<br />
og framtida til mjølkebruk med besetningar<br />
på mellom 15-30 kyr. Bønder<br />
som driv i meir eller mindre nedbetalte<br />
driftsbygningar har klart seg på eitt vis,<br />
men for dei som har investert i nye fjøs,<br />
eller er i ferd med å gjennomføra slike<br />
investeringar, har lønsemda vore svært<br />
vanskeleg. For desse vil det nye tilskotet<br />
vera særleg viktig. Dette er eit målretta<br />
tiltak mot ryggrada i norsk mjølkeproduksjon<br />
som me ikkje har hatt før.<br />
Vestlandet på alvor<br />
– Det er ein del snakk om optimisme blant<br />
bøndene i fylket ditt om dagen, kva vil årets<br />
oppgjer få seia for stemninga i landbruket i<br />
Sogn og Fjordane?<br />
– Oppgjeret vil slå positivt ut, trur eg.<br />
Partane i jordbruksforhandlingane har dei<br />
siste åra hatt ulike insitament for innretting<br />
av landbrukspolitikken, og sett forskjellig<br />
på marknaden si rolle i høve til<br />
produksjonsregulering. Ut frå årets oppgjer<br />
kan ein tolka at alle partane vil behalda<br />
matproduksjonen på Vestlandet. Me<br />
har rett og slett fått eit jordbruksoppgjer<br />
som tar landsdelen sine behov på alvor.<br />
Dei nye verkemidla gir også von i høve til<br />
framtidige oppgjer. Når staten sine representantar<br />
ser behovet for tiltak, er det eit<br />
teikn på at bøndene no har flytt på regjeringa<br />
sin ståstad og ikkje motsett.<br />
Kvotepris og renteauke<br />
– Kva skulle du gjerne sett annleis i årets<br />
oppgjer?<br />
– Eg hadde håpa på meir konkrete<br />
marknadsreguleringstiltak. Kostnadane<br />
kring leigekvotar og kvotekjøp er ei stor<br />
utfordring som framleis ikkje har blitt<br />
løyst. Mjølkekvoteprisane utgjer den<br />
mest galopperande kostnadsveksten i<br />
mjølkeproduksjonen.<br />
Kostnadsveksten er ein ukjent faktor i<br />
høve til jordbruksoppgjeret. Ekstra utgif-<br />
Kyr på alvor: Det blir beitande kyr å sjå på Vestlandet også i åra som kjem.<br />
– Me har rett og slett fått eit oppgjer som tar landsdelen sine behov på alvor, meiner Anders Felde.<br />
6 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
AKTUELT JORDBRUKSOPPGJERET 2018<br />
ter til fôr grunna vekstsesongen i fjor vil<br />
syna att på både 2017 og 2018 rekneskapen,<br />
trur Anders Felde.<br />
– Ei renteauke kan koma i tillegg. Eg<br />
er småredd for at kostnadsveksten kan<br />
bli større enn kva me likar. Det blir særs<br />
viktig framover å ta ut potensialet som<br />
ligg i å auka bruken av norske råvarer i<br />
marknaden. Det betyr auka innsats mot<br />
bevisstgjering av matindustrien og forbrukarane.<br />
Her kan mange bidra langt<br />
meir enn dei gjer i dag, understrekar han.<br />
Bratt terreng<br />
– Er eige tilskot til drift i bratt og vanskeleg<br />
terreng like godt som eit driftsvansketilskot,<br />
slik bøndene kravde?<br />
– Det er eit kinkig spørsmål. Nasjonale<br />
satsar ville slått negativt ut for vårt<br />
område. I sum vil eg seia at me fekk ei<br />
god løysing, særleg med omsyn til at<br />
sone 5 blir delt, slik at sone 5B, som gjeld<br />
areala med dei største driftsvanskane på<br />
Vestlandet, blir prioritert.<br />
Rett retning<br />
– I kva grad trur du dette oppgjeret inneber<br />
eit steg i rett retning for norsk landbruk, jf.<br />
Stortinget sine målsettingar om inntektsutjamning<br />
og meir mat på norske ressursar?<br />
«–Mjølkekvoteprisane<br />
utgjer den<br />
mest galopperande<br />
kostnadsveksten<br />
i mjølkeproduksjonen.»<br />
– Jordbruksoppgjeret bidreg eitt steg<br />
i rett leid. Å nytta budsjettmidlar er heilt<br />
naudsynt for å nå måla. Me har fått eit<br />
oppgjer som legg til rette for framleis<br />
matproduksjon i distrikta. I tillegg har<br />
kornproduksjonen fått eit turvande løft.<br />
Vidare vart ammeku i sone 5-7 styrka.<br />
– Som i mange andre fylke, er det ennå<br />
mange bønder i Sogn og Fjordane som<br />
Anders Felde<br />
ikkje har lagt om til lausdrift. I tillegg til<br />
dette vil endringane gjeldande frå 2024 i<br />
Forskrift om hold av storfe medføra større<br />
investeringar for mange for å oppfylla krav<br />
til fødebinge/sjukebinge og lufting. Vil dei<br />
mindre mjølkeprodusentane få høve til å<br />
koma seg gjennom desse føreståande satsingane?<br />
– Nokre er uroa over dei komande krava<br />
til endringar, medan andre ikkje heilt<br />
har fått med seg 2024-krava. Eg trur det<br />
er naudsynt med god informasjon framover,<br />
samstundes som me arbeider mot<br />
styresmaktene slik at me får ei føreskrift<br />
som kan gjennomførast i praksis. Eg ser<br />
ikkje på dette som ei umogleg oppgåve.<br />
Liker ikkje å gå i minus<br />
Åge Gyland er nøgd med at partane vart samde om ein jordbruksavtale.<br />
Men minusoppgjeret på sau, likar han ikkje.<br />
Sjur Håland<br />
– Overproduksjonssituasjonen førte til at<br />
me som driv med sau kom dårleg ut. Det<br />
var nok ikkje anna enn me kunne venta<br />
i år sidan marknadssituasjonen er som<br />
han er, summerer Gyland.<br />
Bonden frå Gyland i Vest-Agder driv<br />
med mjølkeproduksjon med kvote på<br />
190.000 liter og har kring 85 vinterfôra<br />
sauer. I tillegg er skogsdrift ein del av<br />
næringsgrunnlaget. Han har hatt mange<br />
tillitsverv innan landbruket opp gjennom<br />
åra, og er kjent for det store engasjementet<br />
for sauen.<br />
– Femti kroner i redusert tilskot på lam<br />
saman med stopp i investeringsstøtta frå<br />
2019. Er det oppskrifta for å få bukt med<br />
overproduksjonen?<br />
– Reduksjonen på 50 kroner utgjer så<br />
mykje som 10 prosent av dagens lammetilskot.<br />
Eg hadde føretrekt at me heller<br />
stod på staden kvil, eg likar lite å gå<br />
i minus. Om tiltaka er nok, vil syna seg.<br />
Det som er meir positivt er at marknadsregulatoren<br />
no vil kunna ta til orde for å<br />
gjera produksjonsregulerande grep utan<br />
at Konkurransetilsynet grip inn.<br />
– Er du positiv med omsyn til framtida<br />
for sauenæringa?<br />
– Ja. Det kontante svaret mitt er farga<br />
av mi sterke interesse for sau. Er ein interessert,<br />
må ein vera optimist.<br />
– Korleis blir marknaden framover?<br />
– Mange sauebønder vil truleg velja å<br />
halda fram med produksjonen sin i om<br />
lag same omfanget som i dag. Eg reknar<br />
med at marknaden vil svinga i tida som<br />
Åge Gyland<br />
kjem. Ein fin sommar med butikkar<br />
som tilbyr gode produkt av sau og lam til<br />
bruk på varme grillar vil hjelpa på. Det er<br />
trass alt ikkje snakk om så store marginar<br />
før me er på eit nivå der marknaden<br />
er i balanse og me kan ta ut heile verdien<br />
av produkta våre.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 7
AKTUELT JORDBRUKSOPPGJERET 2018<br />
Får turvande reguleringsventil<br />
– Tommel opp, seier Per Inge Egeland, leiar i Norsvin Rogaland,<br />
om årets jordbruksoppgjer.<br />
Sjur Håland<br />
– Kvifor tommel opp?<br />
– Familiebruka har fått auka merksemd<br />
i årets oppgjer, medan regjeringa har teke<br />
eitt viktig steg tilbake i høve til strukturutviklinga<br />
me har sett og erfart dei siste åra.<br />
Å oppretthalda svineproduksjonen på kombinasjonsbruk<br />
i distrikta, er noko Norsvin<br />
Rogaland brenn for. Me treng definitivt ikkje<br />
meir sentralisering, spesialisering og fleire<br />
større bruk her i landet.<br />
– Korleis er du nøgd med oppgjeret i<br />
høve til svinenæringa?<br />
– Igjen er eg overraska over staten. At<br />
dei nytta ledige midlar til prisnedskriving<br />
av korn dempar kostnadsveksten hjå oss<br />
med kraftfôrbasert husdyrproduksjon.<br />
Partane i jordbruksoppgjeret er samde<br />
om å setje i verk tiltak som kan bidra<br />
til å handtera den utfordrande marknadssituasjonen<br />
for svin. Den norske<br />
purka har blitt supereffektiv. Egeland<br />
meiner purketalet må ned med minst<br />
2-3000 dyr dei komande åra.<br />
– Trur du næringa no får dei verktøya<br />
som trengs for å få balanse i marknaden?<br />
Blir det færre eingongspurker?<br />
– Eingongspurkene har vore eit diskusjonstema<br />
i mange år. Denne strategien<br />
er ikkje ulovleg. No skal avtalepartane<br />
utreda eventuelle tiltak for å bremsa<br />
Lovande for frukt og grønt<br />
– Avtala syner vilje til å driva fram frukt- og grøntnæringa,<br />
seier ein nøgd generalsekretær i Gartnerforbundet,<br />
Katrine Røed Meberg.<br />
Bothild Å. Nordsletten<br />
Per Inge<br />
Egeland<br />
bruken av eingongspurker.<br />
– Kva andre grep er aktuelle. Du har<br />
tidlegare oppmoda til friviljug reduksjon av<br />
slaktevekt og færre insemineringar?<br />
– Friviljug produksjonsregulering synar<br />
seg å gi for lite respons. Det ser ut til<br />
at svineprodusentane treng ein form for<br />
kompensasjon før dei reduserer talet på<br />
produksjonsdyr. Norsvin Rogaland heiar<br />
på marknadsreguleringstiltak. Eksportforbodet<br />
gjer det tvingande nødvendig<br />
å tilpassa produksjonen til den norske<br />
marknaden. Jordbruksavtalen opnar for<br />
at svinenæringa no får den reguleringsventilen<br />
som trengs. Redusert tal på insemineringar<br />
og utkjøp av produsentar<br />
som stenger av grisehusa, er nok tiltak<br />
som ligg i korta.<br />
Katrine Røed<br />
Meberg<br />
Frukt, bær og grønt er ein av vinnarane<br />
i jordbruksoppgjeret. Målprisane og arealtilskota<br />
aukar. Grønsaker får 200 kroner<br />
meir per dekar i alle sonar, frukt får<br />
500 kroner meir per dekar i alle soner<br />
og bær får 300 kroner meir i alle soner.<br />
Grøntsektoren skal også prioriterast i<br />
potten for IBU-midlar. Verdiskapingsprogrammet<br />
for fornybar energi og teknologi<br />
blir auka med ti millionar kroner og<br />
Norsk Gartnerforbund si energirådgiving<br />
i veksthus er omtalt som viktig.<br />
– Me er godt nøgde med oppgjeret. Avtala<br />
syner vilje til å driva fram næringa og<br />
det er me glade for, seier generalsekretær<br />
i Gartnerforbundet, Katrine Røed Meberg.<br />
– Årets oppgjer gjer oss betre moglegheit<br />
til å investera i teknologi, forsking og<br />
utvikling, og slik effektivisera for å styrka<br />
økonomien i næringa. Dette kjem sjølvsagt<br />
også frukt og grøntprodusentane på<br />
Sør-og Vestlandet til gode.<br />
Meberg trur at styresmaktene si satsingsvilje,<br />
trenden i retning auka grøntkonsum,<br />
klimamedvit og sterkare preferanse<br />
for norske varer til saman gjer<br />
det mogleg å ta ein større del av importmarknaden.<br />
– I kva grad kan eit slikt oppsving føre til<br />
fleire nyetableringar, trur du?<br />
– God økonomi og føreseielege ramar<br />
ligg til grunn for avgjerda om å satse eller<br />
starta opp noko nytt. Slike føresetnadar<br />
byggjest opp over tid. I tillegg må<br />
me jobba med utdanningstilbodet til dei<br />
unge, som vil inn i næringa. I dag haltar<br />
det. Det er mykje positivt fokus rundt<br />
næringa no, og dette oppgjeret kan kanskje<br />
gje optimisme i næringa. Men då må<br />
løftet vara ved.<br />
I kva grad årets oppgjer inneber ei<br />
djupare strukturendring, er Meberg<br />
usikker på.<br />
– Det går i retning av større produksjon<br />
per bedrift og færre bedrifter, også<br />
i vår bransje. Denne regjeringa set ikkje<br />
bremsene på denne utviklinga. Effektivisering<br />
er gjennomgangsordet.<br />
– Er det noko du saknar i oppgjeret?<br />
– Me føreslo ei betre erstatningsordning<br />
for klimarelaterte skader, ei ordning<br />
som ikkje fungerer godt nok når skadeomfanget<br />
er stort. Med meir ekstremver<br />
i vente kunne me tenkt oss ei omstrukturering<br />
i retning av ei katastrofeordning.<br />
Den kom ikkje med, men me heng på<br />
saka vidare.<br />
8 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
Eit lite steg i rett retning<br />
AKTUELT JORDBRUKSOPPGJERET 2018<br />
Leiarane i Rogaland Bondelag og Hordaland Bonde og Småbrukarlag meiner<br />
årets jordbruksoppgjer utgjer eit lite steg i rett retning for landbruket.<br />
Bothild Å. Nordsletten<br />
– Eg meiner det var bra at me landa ei<br />
avtale i år og eg har fått mange positive<br />
kommentarar frå medlemmane våre.<br />
Årets oppgjer er eit lite steg i rett retning,<br />
seier Epletveit, etter at årets jordbruksoppgjer<br />
kom i hamn 16.mai.<br />
– Det er kanonbra at dei løfta så mykje<br />
på bratt terreng. Todelinga av arealsone<br />
5 på Aust-og Vestlandet kjem Vestlandet<br />
til gode. For landsdelen vår er det også<br />
bra at 15-30-kyrsfjøsa er løfta.<br />
Ubalanse i marknaden, særleg for<br />
sau og svin, tok mykje tid under forhandlingane.<br />
Avtalen gir grunn til håp om ei<br />
løysing, meiner Epletveit.<br />
– Me ligg framleis litt etter på inntektsmålet,<br />
men no skal ein utarbeide<br />
ordningar for marknadsbalanse for sau<br />
og særleg gris. Har me balanse i marknaden,<br />
kan me ta ut målpris og tene<br />
pengar på produkta våre – då kan inntektene<br />
våre auke.<br />
Saknar differensiering<br />
Bondelagsleiaren understreker likevel at<br />
det kan ta tid å oppnå balanse.<br />
– Eingongspurker kan ikkje knipsast<br />
vekk – me skal ha overgangsordningar<br />
som kan tre i kraft i 2019. Me er nok ikkje<br />
i balanse på ei stund, seier Epletveit, og<br />
åtvarar samstundes om forbrukartrendar<br />
som også kan slå til svært fort og<br />
påverke utviklinga.<br />
– Er det noko du saknar i oppgjeret?<br />
– Ja. Differensiering av tilskota i høve<br />
til teigstorleik. Du kan bu i arealsone 5<br />
og ha 800 mål på ei flate – då får du mykje.<br />
Men du kan òg bu på Jæren og ha<br />
400 mål fordelt på 30 teigar og ikkje få<br />
noko. Eit tilskot som var betre tilpassa<br />
desse realitetane hadde vore meir rettvist,<br />
seier Epletveit.<br />
Meir til vest: Marit Epletveit er nøgd med auka midlar til drift i bratt terreng. Foto: Bondelaget<br />
bruken av dei. Me fekk på plass to viktige<br />
saker. Det nye strukturtilskotet til<br />
små og mellomstore mjølkebruk som<br />
utjamnar inntektsforskjellane i forhold<br />
til store mjølkebruk. Dette utgjer eit godt<br />
verktøy til å bygge ein god økonomi med.<br />
Tiltaka for å ordna marknadsbalansen<br />
er også svært viktige. Det var godt gjort<br />
av faglaga, med tanke på at FrP meiner<br />
at marknaden skal styre det meste. I tillegg<br />
tykkjer me det er kjekt å få på plass<br />
Setertilskotet på 50.000 per seter.<br />
bær og for desse produksjonane vart<br />
oppgjeret også bra.<br />
Helland meiner no å sjå ei retningsendring<br />
i politikken, om enn lita.<br />
– Løftet av grovfôrproduksjonen på<br />
Vestlandet og Nord-Norge, samt innføring<br />
av strukturtilskotet i mjølkeproduksjonen,<br />
meiner eg utgjer ei lita retningsendring.<br />
Den er minimal, men den er der.<br />
Viktig inntektsutjamning<br />
Også Jarle Helland, fylkesleiar i Hordaland<br />
Bonde og Småbrukarlag (NBS), meiner<br />
partane lukkast greitt med oppgjeret<br />
i år. Avtala er den første som også NBS<br />
signerer på under den blåblå regjeringa.<br />
– Det kom mykje budsjettmidlar i år.<br />
Det var viktig for oss å vera med å styre<br />
Eit vestlandsoppgjer<br />
Helland stadfestar at Vestlandet kjem<br />
godt ut i avtalen.<br />
– Dette er eit vestlandsoppgjer på den<br />
måten av me fekk eit stort løft på arealtilskot<br />
i sone 5 B. Dette bidreg til å styrke<br />
grovfôrøkonomien andsynes bruken av<br />
kraftfôr. Vestlandet er stort på frukt og<br />
Jarle Helland<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 9
Stranda<br />
Førde<br />
GARDSREPORTASJE<br />
Sogndal<br />
Nils Ove Nordland og Ann Elin Tveita driv<br />
Nordland gard i Noredalen i Sandnes<br />
kommune, Rogaland.<br />
Dei har ammekyr av rasen Tiroler Grauvieh,<br />
eller tiroler-fe, ein urfe-rase frå Austerrike.<br />
Dei har kring 20 mordyr av rasen. I tillegg<br />
har dei ca. 50 sauer, av rasane Norsk kvit<br />
sau, Suffolk og Gammalnorsk spælsau.<br />
Dei sel kjøt frå storfe og sau privat.<br />
Fatland Jæren handsamar slaktings- og<br />
pakkearbeidet.<br />
Begge bøndene er i arbeid utanom garden.<br />
Nils Ove driv som betongentreprenør. Ann<br />
Elin arbeider på kontor på ein ortopediklinikk.<br />
Garden måler totalt 900 dekar. 90 dekar er<br />
dyrka, 200 dekar er beite. Resten er fjell og<br />
lynghei.<br />
Bergen<br />
Stavanger<br />
Sandnes<br />
Valle<br />
Tønsberg<br />
Skien<br />
Arendal<br />
Kristiansand<br />
Kvardag for dei: Nils Ove og Ann Elin selde mjølkekvoten, og satsa på kjøtproduksjon i staden. Resultatet er ein betre kvardag, for dei.<br />
Gamle genar i moderne<br />
marknadskanalar<br />
Nils Ove Nordland og Ann Elin Tveita ville at gardsdrifta skulle<br />
vere enklast mogleg, og selde mjølkekvoten. Dei satsar heller<br />
på privatsal av kjøt frå urfe og sau – via eigen nettstad.<br />
Jane Brit Sande<br />
Nils Ove Nordland var berre 16 år då han<br />
tok over garden etter farfar sin i 1986,<br />
og sidan den gong har garden vore under<br />
utvikling. Nordland Gard er i dag ein<br />
gard med økologisk produksjon av kjøt av<br />
storfe og sau.<br />
Med unntak av sauehuset, som var<br />
nytt det året då Nils Ove tok over garden,<br />
var alle bygningane frå 1920-talet. Sau<br />
var hovudgeskjeften, og etter eit par år<br />
hanka den unge bonden inn mjølkekvoten<br />
att.<br />
– Det var mjølkeproduksjon på garden<br />
fram til 2004. Me er begge i fullt arbeid<br />
i tillegg til garden, og ønskte ein meir<br />
fleksibel kvardag heime, seier Nils Ove.<br />
Ann Elin flytta til garden i 2002. Paret<br />
ville heller satse på kjøtproduksjon av<br />
storfe og sau. Dei såg at NRF-kyrne ikkje<br />
passa inn i det nye driftsopplegget, der<br />
beiteutnytting skulle stå sentralt. Jakta på<br />
ein storferase som passa hjå dei starta.<br />
Rase frå Austerrike<br />
– Me hadde mange brosjyrar om dei<br />
forskjellige storferasane liggande, men<br />
Tiroler-dyra fenga meg. Dei er fascinerande<br />
og flotte å sjå til, seier Nils Ove.<br />
– Rasen passar godt hjå oss. Dei er<br />
godt vane med kratt og fjell, og det er<br />
10 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
«– Minst mogleg kraftfôr var eitt av<br />
hovudmåla våre då me la om drifta.»<br />
NILS OVE NORDLAND<br />
nettopp det me har mykje av her på garden.<br />
Rasen er også godt eigna til økologisk<br />
kjøtproduksjon.<br />
Tiroler Grauvieh, eller tiroler-fe, er<br />
ein urfe-rase frå Austerrike. Dei første<br />
kvigene av rasen kom til gards i 2006,<br />
reisande frå Trøndelag. Den gong var det<br />
berre 120 mordyr av rasen i Norge.<br />
– Me ser at dyra trekk både langt og<br />
høgt på beite, dei er godt rusta for ulendt<br />
terreng. Når det gjeld beiteeigenskapar<br />
kan dei berre sjå seg slått av skotsk høglandsfe.<br />
Dette var også ein av rasane me<br />
vurderte, men slo frå oss då den kjem<br />
dårlegare ut økonomisk, seier Nils Ove.<br />
Livdyrsal freista, og dei prøvde seg med<br />
det heilt i starten. Men dyra var ikkje attraktive,<br />
då rasen ikkje var godkjent som<br />
kjøttfe i kombinasjon med mjølkebruk.<br />
– Me begynte å tenke i andre banar, og<br />
privatsal av kjøt kom opp som eit alternativ,<br />
seier han.<br />
I årets jordbruksavtale kunne raselaget<br />
til Tiroler Grauvieh endeleg juble. No er rasen<br />
godkjent som kjøtfe på mjølkebruket.<br />
– Det er veldig bra. Det blir spanande<br />
å sjå om det no blir meir ettertrakta med<br />
livdyr, seier Nils Ove.<br />
La om til økologisk<br />
Dei hadde fleire rundar i tenkeboksen,<br />
før avgjersla om omlegging til økologisk<br />
vart endeleg.<br />
– Me ville heilt enkelt gjere noko nytt.<br />
Å leige ut driftsbygningar og areal var<br />
aller siste utveg, og ikkje noko me eigentleg<br />
ville. Då freista økologisk, og me<br />
starta å legge om i 2008, seier Nils Ove.<br />
– Det var ikkje store overgangen frå<br />
konvensjonell produksjon. Eg har aldri<br />
nytta noko særleg med sprøytemiddel på<br />
garden, og var berre glad til at eg slapp å<br />
køyre ut med gjødning.<br />
Forkjemparar for økologisk produksjon<br />
har halde igjen jubelen etter at årets<br />
jordbruksavtale kom i hamn.<br />
Ny satsing, gammal rase: Då dei la om drifta<br />
på garden, ville bøndene også satse på ein<br />
rase som passa garden betre. I dag har dei<br />
kring 20 mordyr av rasen Tiroler Grauvieh.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 11
GARDSREPORTASJE<br />
Gode beitedyr: Dyra fekk trekke ned på dyrka beite då Bondevennen var på besøk. Dei er også mykje i utmarka som høyrer til garden.<br />
Delar av dette området i bakgrunnen. – Dei er gode beitedyr, seier bøndene.<br />
– Det var ikkje store endringar for<br />
kjøtfe, men me vil merke ein nedgang på<br />
sau. Det er forståeleg, med tanke på den<br />
vanskelege marknadssituasjonen. Men<br />
det presser sauebønder til å redusere<br />
dyretalet, noko som gjer at landskap vil<br />
gro att, seier Nils Ove.<br />
– Eg meiner pleie av kulturlandskap<br />
burde få betre støtteordningar, gjerne<br />
fortrinnsvis i kombinasjon med økologisk<br />
produksjon. Når dyra blir sendte opp<br />
på fjellet for å beite lyng og kratt, er dei<br />
lettare når dei kjem ned igjen, enn viss<br />
dei går på meir næringsrike beite. Dette<br />
burde det vore ei betre kompensasjonsordning<br />
for, slik at attgroinga blir hindra,<br />
seier han.<br />
Privat sal<br />
Planen om å selje kjøt under eige varemerke<br />
viste seg å vere vanskeleg å realisera.<br />
Den første stuten vart slakta i 2010,<br />
og det tok tid å bli kvitt kjøtet.<br />
– Det er ikkje mange år sidan, men<br />
den gong var det ikkje same kjennskap<br />
og medvit kring økologisk mat og produksjon.<br />
Salet gjekk trått dei første åra,<br />
men me har ein god heiagjeng rundt oss,<br />
seier Ann Elin.<br />
På tampen av 2012 skjedde det noko.<br />
– Eg hugsar Debio hadde ein kampanje<br />
for økologisk mat i tida før jul. Me<br />
merka forskjell etter det, seier Ann Elin.<br />
I fjor starta bøndene i tillegg å marknadsføre<br />
kjøtet som «grasfôra».<br />
– Minst mogleg kraftfôr var eitt av hovudmåla<br />
våre då me la om drifta. Men<br />
kyrne får kraftfôr den første tida etter<br />
kalving, for å styrke mjølkeproduksjonen,<br />
seier Nils Ove.<br />
– Dyra våre har alltid vore grasfôra,<br />
men det har ikkje vore særleg sterk<br />
medvit kring dette frå kundane våre, før<br />
i fjor. No opplever me også å få kundar<br />
som ønsker grasfôra kjøt, seier Ann Elin.<br />
Populært kalvekjøt<br />
I 2014 begynte dei å selje kalvekjøt.<br />
– Ein fin måte for oss å bli kvitt stutkalvane,<br />
og me slepp stenga dei inne etter<br />
at dei er skilt frå mor, seier Nils Ove.<br />
– Og kalvekjøt, særleg økologisk, er<br />
vanskeleg å få tak i, seier Ann Elin.<br />
Produktet vart godt motteke av kundane.<br />
– Andre året slakta me sju kalvar. Alt<br />
kjøtet vart utseld på under eitt døgn, seier<br />
Ann Elin.<br />
Det er ho som administrerer kjøtsalet.<br />
Kundane deira får e-post med varsling<br />
om at salet er opna. Kjøtet blir ikkje<br />
levert før på seinhausten, fem månader<br />
etter at det er bestilt.<br />
– Mange er på med ein gang me har<br />
sendt ut varsling, og er på tråden om dei<br />
ikkje har fått stadfesta bestillinga etter eit<br />
par timar. Det er utruleg kjekt når arbeidet<br />
me gjer blir motteke på denne måten.<br />
Heile dyret<br />
Drifta er lagt opp med konsentrert kalving<br />
på våren. Kalvane går med mora<br />
heile sommaren, og blir fødd opp på<br />
mjølk og gras. Stutkalvane blir slakta<br />
når dei er mellom seks og åtte månader<br />
gamle. Slaktevekt er på 120-150 kilo.<br />
– Me sel det som kan seljast frå skrotten.<br />
Berre kring ti kilo per dyr går til destruksjon,<br />
seier Nils Ove.<br />
Både kraftbein, lever, talg, nyrer, brissel,<br />
hale, hjerte og tunge er blant produkta<br />
kundane etterspør.<br />
– Det er ikkje desse produkta me tener<br />
pengar på, men det er ein tilleggsservice<br />
å tilby det. Dessutan synest me at<br />
det er eit pluss at me får tatt heile dyret i<br />
bruk, seier Nils Ove.<br />
Lett å samla flokken<br />
Eit besøk på beitet avslører at dyra veit<br />
godt kva som er i den svarte bøtta. Nils<br />
Ove er ettertrakta blant damene på beitet<br />
når han kjem med den.<br />
– Eg drar nytte av dyras kjennskap<br />
til kraftfôret når eg skal samle flokken,<br />
seier bonden.<br />
I desse tider florerer sosiale media<br />
med bilete og filmar av elleville beiteslepp.<br />
På Nordland Gard, derimot, går<br />
dyra inn og ut av fjøset som det passar<br />
dei, men bøndene erfarer at dyra helst<br />
held seg ute.<br />
– Hjå oss kjenner ikkje dyra til noko<br />
anna enn eit liv i det fri, seier Ann Elin.<br />
Sjølvmelding<br />
Kva er de mest nøgd med i eiga drift?<br />
Drifta er enkel og oversiktleg.<br />
Kva er de minst nøgd med?<br />
Me saknar større plass for kyrne<br />
å kalve inne, dersom me har fleire<br />
som treng tilsyn i denne perioden.<br />
Har de råd til andre med<br />
liknande drift?<br />
Gamle fjøs kan fungere godt, ved<br />
hjelp av enkel ombygging. Ha tålmod.<br />
12 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
ATTLEGG<br />
Ny rapport om biogass i Rogaland<br />
Rogaland fylkeskommune har i sine<br />
regionale planar klåre mål om å auke<br />
produksjon og bruk av biogass. Målsettinga<br />
er å bygge ut 350 GWh biogass<br />
innan 2020. Utbyggingstempoet gir ingen<br />
grunn til optimisme om å nå målet.<br />
Rogaland fylkeskommune og Biogass<br />
Konsortium, (der Felleskjøpet Rogaland<br />
Agder er medeigar), har no gjennomført<br />
eit forprosjekt for å kartlegge kor det<br />
finst, eller kan utviklast, attraktive bruksområder<br />
for biogass og korleis ein kan<br />
legge til rette for auka bruk av biogass i<br />
fylket. Forprosjektet har hatt tre føremål:<br />
• Å kartlegge kva for marknader og<br />
bruksområder for biogass som er aktuelle<br />
for Rogaland og korleis dei kan<br />
utviklast.<br />
• Vurdere korleis eksisterande infrastruktur<br />
(naturgass- og rågassnett)<br />
kan bidra til å støtte bruk av biogass<br />
i fylket.<br />
• Vurdere kva auka produksjon og bruk<br />
av biogass i Rogaland har å seie for den<br />
totale miljø- og klimarekneskapen.<br />
Klikk deg inn på rogfk.no for meir informasjon<br />
om rapporten «Tilrettelegging<br />
for bruk av biogass i Rogaland».<br />
Pilotprosjekt: Biogassanlegg på garden<br />
til Olav Røysland, Klepp. Arkivfoto.<br />
Strategi for økologisk jordbruk<br />
26. mai la regjeringa fram ein nasjonal<br />
strategi for økologisk jordbruk. Dei siste<br />
åra har det vore sterk vekst i etterspurnaden<br />
etter økologisk mat. Målsettinga<br />
er at økologisk produksjon skal utvikle<br />
seg i takt med etterspurnaden frå forbrukarane.<br />
For å nå dette målet blir det<br />
etablert eit eige dialogforum, der sentrale<br />
aktørar innan økologisk produksjon,<br />
foredling, omsetnad og forbruk<br />
kan møtast for ein meir samordna innsats,<br />
og eit økologiprogram som med<br />
utgangspunkt i utfordringar i verdikjeda<br />
bidreg til ein meir målretta og effektiv<br />
bruk virkemiddel over jordbruksavtala.<br />
Fleir vil ha: Økologiske matvarer er i vinden. Illustrasjonsfoto.<br />
Strategien legg opp til å rette innsatsen<br />
inn mot tre områder: Kunnskap<br />
og kompetanse, legge til rette for økologisk<br />
produksjon og utvikling av ei effektiv<br />
verdikjede.<br />
I årets jordbruksoppgjer har partane<br />
blitt samde om ei auka satsing på økologisk<br />
jordbruk på 9,2 millionar kroner.<br />
Totalt er det avsett 172,8 millionar kroner<br />
til økologisk produksjon. Av dette er<br />
139,8 millionar kroner avsett til økologisk<br />
produksjon og marknadsutvikling,<br />
og 33 millionar kroner til utviklingsmidlar<br />
til økologisk jordbruk.<br />
Nytt styre<br />
i Bondevennen<br />
Bondevennen har<br />
fått nytt styre. Ny<br />
styreleiar er Sveinung<br />
Svebestad,<br />
som saman med<br />
Per Harald Vabø<br />
representerer Felleskjøpet<br />
Rogaland<br />
Agder. Ny nestleiar<br />
er Willy Finnbakk,<br />
Ny styreleiar:<br />
Sveinung Svebestad<br />
som saman med Ingvill Jørgensen representerer<br />
Nortura. Knut Schibevåg og<br />
Gjertrud Svartveit Osmundsen sit i styret<br />
for Tine.<br />
Bondevennen takkar Ivar Kvinlaug<br />
(Nortura) for solid innsats i styret heilt<br />
sidan 1999, deie siste 12 åra som styreleiar.<br />
Takk også til avtroppande styremedlemmar<br />
Gabriel Joa (FKRA) og Askild<br />
Eggebø, (Tine).<br />
Piipt!<br />
Hugs siste frist<br />
for Bondevennen<br />
sin vipekonkurranse<br />
1. juni. Send inn<br />
bilete og nokre ord om kva du gjer<br />
for å å ta vare på den folkekjære,<br />
men sterkt truga fuglen til:<br />
post@bondevennen.no<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 13
FAGLEG MATPRODUKSJON, ØKONOMI OG DRIFTSLEIING<br />
Ole Fjetland,<br />
regiondirektør Mattilsynet,<br />
Sør og Vest<br />
Hva tenker du<br />
om Mattilsynet?<br />
Det er mange som har ment mye om Mattilsynet i det<br />
siste. Om hvordan det oppleves å ha oss på tilsyn.<br />
Nå ber vi om direkte tilbakemelding fra alle bønder i<br />
Rogaland: Hva tenker du om Mattilsynet og tilsyn?<br />
Noen mener vi er paragrafryttere som<br />
bare driver med «pirk». Andre sier at folk<br />
er livredde for Mattilsynet, at folk sover<br />
dårlig fordi de er bekymret for å få tilsyn<br />
og at Mattilsynet bidrar til å skape dyretragedier.<br />
Karakteristikkene har til dels<br />
vært harde.<br />
Men stemmer det at vi er så dårlige<br />
å kommunisere med<br />
folk når vi er på tilsyn?<br />
Når tilsyn oppleves<br />
negativt<br />
Det kan være mange<br />
grunner til at et tilsyn<br />
oppleves som<br />
ugreit. Mattilsynet<br />
har i oppdrag å føre<br />
tilsyn med dyrevelferden.<br />
Vi skal forvalte<br />
et regelverk<br />
som inneholder en<br />
rekke krav til hold av dyr, og hvis vi mener<br />
det er nødvendig kan vi ta i bruk virkemidler<br />
som griper sterkt inn i det enkelte<br />
dyrehold. Klart mange har sterke<br />
meninger om oss og måten vi jobber på.<br />
Det skulle bare mangle, vi har stor makt.<br />
Det siste året har vi gjennomført<br />
uvarsla tilsyn med slaktegris hvor vi har<br />
funnet mange brudd på dyrevelferdsloven.<br />
Da blir det naturligvis også mer<br />
oppmerksomhet mot måten vi bruker<br />
makten og virkemidlene våre på.<br />
Noen ganger er det faglig uenighet<br />
mellom oss og bonden om et vedtak fra<br />
oss er «riktig» eller ikke., Jeg har for<br />
eksempel registrert at enkelte karakteriserer<br />
vedtak om manglende strø og<br />
rotemateriale som «pirk». Dette er jeg<br />
sterkt uenig i, men i denne artikkelen vil<br />
jeg konsentrere meg om tilfellene der<br />
bonden opplever at måten tilsynet ble<br />
«Våre folk kjenner<br />
seg ikke igjen i<br />
alle de negative<br />
karakteristikkene<br />
som har vært satt<br />
fram om Mattilsynet»<br />
gjennomført på<br />
ikke er god: At vi<br />
ikke hører etter<br />
hva som blir sagt,<br />
at vi ikke viser<br />
god folkeskikk, at<br />
kommunikasjonen<br />
har kjørt seg<br />
fast.<br />
Skjev<br />
maktbalanse<br />
I Mattilsynet jobber<br />
vi mye rundt<br />
temaet kommunikasjon<br />
på tilsyn. Vi må hele tiden være bevisste<br />
på at det eksisterer en skjev maktbalanse<br />
mellom inspektør og bonde. Og vi<br />
skal vise forståelse for at det å få arbeidsplassen<br />
sin og livsverket sitt gransket av<br />
oss kan være en uvant og intens opplevelse,<br />
spesielt i de tilfellene hvor vi mener<br />
at dyra ikke holdes slik de skal.<br />
Samtidig skjer det også at vi kommer<br />
på steder der dyra har det dårlig, der<br />
bonden nekter oss adgang eller latterliggjør<br />
inspektørens kompetanse. Noen<br />
steder opplever våre folk å bli utskjelt<br />
på det groveste før de knapt har kommet<br />
seg ut av bilen. Dette er ikke akseptabelt.<br />
Mattilsynet er ikke perfekte<br />
Vi skal være de første til å erkjenne at vi<br />
ikke er perfekte. Klart vi har ting vi kan<br />
bli bedre på. Og selvfølgelig må vi ta til<br />
oss berettiget kritikk og lære av de tilbakemeldingene<br />
vi får.<br />
Vi ønsker at samtalene på tilsyn skal<br />
handle om innhold, ikke form: Om hvordan<br />
bonden og Mattilsynet sammen kan<br />
få på plass så gode forhold for dyra som<br />
mulig. For vi og våre inspektører har det<br />
samme mål som næringen selv, en best<br />
mulig dyrevelferd.<br />
Vi kjenner oss ikke igjen<br />
Avdelingene våre forteller at de aller fleste<br />
tilsyn foregår i en god tone. I hele region<br />
14 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
FAGLEG MATPRODUKSJON, ØKONOMI OG DRIFTSLEIING<br />
Sør og Vest har vi hittil i år fått sju klager<br />
som gjelder vår framferd på tilsyn. To av<br />
disse er fra Rogaland, hvor vi så langt i år<br />
har gjennomført nærmere 600 tilsyn.<br />
Med andre ord: Våre folk kjenner seg<br />
ikke igjen i alle de negative karakteristikkene<br />
som har vært satt fram om Mattilsynet<br />
den siste tiden. Det oppleves som<br />
belastende og demotiverende i en allerede<br />
krevende hverdag.<br />
Nå spør vi hver enkelt gjennom sms<br />
«Jo, men folk tør ikke klage til Mattilsynet»<br />
sier du kanskje? Eller: «Det er i Rogaland<br />
bøndene er misfornøyde, det er<br />
her problemet er».<br />
Javel, kanskje det? Den beste måten å<br />
få et tydelig bilde av hvordan hver enkelt<br />
bonde har opplevd å ha oss på tilsyn, er å<br />
spørre den enkelte direkte.<br />
Påstander som handler om at vi ikke<br />
kommuniserer godt med folk på tilsyn,<br />
tar vi på stort alvor!<br />
• Vi kommer derfor til å sende sms til<br />
alle bønder i Rogaland vi har mobiltelefonnummeret<br />
til (dvs alle dem som<br />
mottar produksjonstilskudd fra Landbruksdirektoratet).<br />
• Vi vil stille noen få spørsmål om hvordan<br />
du opplevde å ha oss på tilsyn.<br />
Eventuelt hva du tenker om at vi kanskje<br />
kommer på tilsyn.<br />
Jeg håper så mange som mulig tar<br />
seg fem minutter og svarer på undersøkelsen.<br />
Dette er veldig viktig for å gi<br />
oss et mest mulig tydelig bilde av stemningen<br />
blant bøndene. Er det så ille å få<br />
Mattilsynet på tilsyn som medieoppslagene<br />
den siste tiden kan tyde på?<br />
Hvor ille er det? Etter mange negative<br />
karakteristikker sender nå Mattilsynet<br />
ut en undersøkelse via SMS til alle bønder<br />
i Rogaland for å få vite hvordan de opplever<br />
tilsyn på gården. Foto: Bondevennen<br />
Dette gjelder uansett<br />
En bonde som får tilsyn av Mattilsynet<br />
skal bli møtt på en åpen, høflig og konstruktiv<br />
måte. Det er like selvfølgelig<br />
som at bonden skal ta imot våre inspektører<br />
på høflig vis og legge til rette for<br />
tilsyn.<br />
Og: Er du misfornøyd med måten vi<br />
gjennomførte tilsynet på? Klag til oss!<br />
(Bruk gjerne e-post: postmottak@mattilsynet.no)<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 15
FAGLEG MATPRODUKSJON, ØKONOMI OG DRIFTSLEIING<br />
Karbonfangst i moderne eplehagar<br />
Landbruket vert ofte trekt fram som potensiell kjelde til global oppvarming.<br />
Fleirårige kulturar som frukt har derimot fleire eigenskapar som kan bidra<br />
til lagring av karbon i både bladverk, ved og jord.<br />
Liv Hatleli Gilpin, Njøs Næringsutvikling<br />
Med prosjektet «Regenerativ fruktdyrking»<br />
støtta av Landbruksdirektoratet<br />
sine utviklingsmidlar til økologisk landbruk<br />
ynskjer Njøs Næringsutvikling å<br />
medverka til ei berekraftig utvikling<br />
innan norsk fruktproduksjon. Føremålet<br />
er å prøva ut klimavenlege og økologiske<br />
driftsmåtar i praksis for å styrka kunnskapsgrunnlaget<br />
om ein meir klimatilpassa<br />
fruktproduksjon med auka karbonbinding.<br />
Det regenerative landbruket<br />
legg aktivt til rette for å fanga CO 2<br />
og lagra<br />
den som karbon i molda. Dette er eit<br />
effektivt klimatiltak, og fører i tillegg til<br />
auka liv og fruktbarheit i jorda.<br />
Jordfruktbarheit<br />
Fleirårige kulturar bitt karbon når frukttrea<br />
bygger opp biomasse (stammer, greiner<br />
og røter), og karbonlageret i jorda vert<br />
tilført biomasse frå knust ris frå skjering<br />
og bladfall. På same måte som skogstre,<br />
fører også frukttre karbon langt ned i jorda<br />
gjennom eit omfattande rotsystem, og<br />
dersom ein skal oppnå god jordfruktbarheit<br />
i frukt og bær, er det sentralt å ivareta<br />
og byggja opp organisk materiale i jorda.<br />
Humus er kompliserte organiske molekyl<br />
og sambindingar som vert danna når organisk<br />
materiale (plante- og dyrerestar)<br />
vert brote ned i jorda. Ein veit ikkje sikkert<br />
korleis det vert danna, men ein kan slå<br />
fast at humus spelar ei viktig rolle i danning<br />
av jordaggregat, for jordlivet og for<br />
god plantevekst. Det er tilgang på energi<br />
som vanlegvis avgrensar mikrobiell vekst<br />
i jord. Difor vert biologisk aktivitet i jord<br />
sterkt påverka av agronomiske tilhøve,<br />
slik som kor mykje og kva type planterestar<br />
som vert ført attende til jorda, og om<br />
det vert brukt husdyrgjødsel eller berre<br />
mineralsk gjødsel. Den typiske situasjonen<br />
for jordorganismane er ei veksling<br />
mellom «fest» og «hungersnaud», ei<br />
veksling som avheng av kor ofte og kor<br />
mykje lettomsetjeleg organisk materiale<br />
som vert tilført jorda (Figur 1).<br />
Netto karbonbinding i jord<br />
Dersom tilførsla av karbon (planterestar<br />
og organisk gjødsel) er større enn<br />
nedbrytinga av organisk materiale frå<br />
jordorganismar gir dette netto karbonbinding<br />
i jord. For å oppnå dette er det<br />
viktig med gode dyrkingsstrategiar som<br />
sikrar effektiv bruk av næringskjeldene,<br />
der ein unngår næringstap, tek vare på<br />
lagringskapasiteten for næring i jorda<br />
og komposterer planterestar for å sikra<br />
eit godt næringsomløp. I eit integrert<br />
dyrkingssystem vert frukt ført bort frå<br />
eplehagen, medan dei andre biomassefraksjonane<br />
blir knust og overflatekompostert<br />
i køyregangane. Vanleg praksis<br />
i køyregangane, er planting av seintveksande<br />
gras som vert slått jamleg for å<br />
gje ei sterk torve og hindra etablering<br />
av ugras. Denne resirkuleringa av organisk<br />
materiale har positiv verknad på<br />
jordlivet. I frukttrerekkene er det derimot<br />
potensial for meir klimavenlege metodar<br />
for ugraskontroll. Dei to mest nytta metodane<br />
er open jord (mekanisk jordbehandling/kjemisk<br />
behandling) eller dekking<br />
med vevd plast. Open jord er uheldig<br />
med tanke på næringstap, auka karbonutslepp,<br />
fare for erosjon og nedgang i organisk<br />
materiale. Ulempene med plast<br />
er CO 2<br />
-utslepp ved produksjon i tillegg<br />
til avfall som er skadeleg for miljøet. Etter<br />
fleire år i felt smuldrar plasten opp i<br />
mindre partiklar og blir soleis eit miljøproblem.<br />
I tillegg er tilførsle av organisk<br />
materiale uråd å få til på ein rasjonell<br />
måte i eit jorddekkesystem med plast.<br />
Netto karbonbalanse i eplehagen<br />
Dei grøne plantedelane i eplehagen,<br />
bladverk og gras, produserer organiske<br />
sambindingar gjennom fotosyntesen.<br />
Deler av desse karbonsambindingane<br />
nyttar treet sjølv i andinga, ved at sukkeret<br />
danna i fotosyntesen vert frakta<br />
rundt til andre delar av treet der det vert<br />
omdanna og nytta til næring og bygningsmateriale.<br />
I andingsprosessen vert<br />
det skilt ut CO 2<br />
. Ved å summera mengde<br />
karbondioksid som vert skilt ut gjennom<br />
andinga til epletrea, graset i køyregangen<br />
og mikroorganismane i jorda, får ein<br />
den totale respirasjonen i frukthagen.<br />
Akkumulering av organisk stoff over<br />
lengre tid førekjem i fleirårige kulturar<br />
som frukt. Dersom meir karbon frå foto-<br />
Figur 1: Nedbryting av ferskt<br />
plantemateriale. Frå Breland, T. A. (1992).<br />
Organisk materiale og biologiske prosessar i<br />
jorda. SFFL Faginfo nr. 19.8<br />
16 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
FAGLEG MATPRODUKSJON, ØKONOMI OG DRIFTSLEIING<br />
Fruktbar fangst: Forsøk viser<br />
at eplehagar, som skog,<br />
kan fanga og lagra karbon.<br />
Illustrasjonsoto: Bondevennen<br />
syntesen vert bunde i treet enn det som<br />
vert brote ned gjennom ulike typar forbrenning,<br />
vert det akkumulert karbon.<br />
Då bidreg frukthagen til å bremse global<br />
oppvarming i form av karbonlagring.<br />
Men dersom meir karbon vert brote ned<br />
gjennom andinga eller transportert ut<br />
av hagen enn det som vert bunde i fotosyntesen,<br />
har eplehagen eit netto klimagassutslepp.<br />
For å finne karbonbalansen<br />
i ein eplehage må ein også inkludere<br />
organiske gjødselprodukt som går inn i<br />
systemet og fruktavlinga som vert teken<br />
ut or hagen.<br />
Ei grundig studie av karbonbalanse i<br />
moderne eplehagar blei nyleg gjennomført<br />
av ei gruppe forskarar i ein økologisk<br />
hage i Syd-Tirol. Forsøkshagen hadde<br />
Fuji planta på M9 med avstand 1 x 3 m.,<br />
med svaktveksande gras i køyregangen<br />
og mekanisk ugraskontroll i radene.<br />
Karbonbalansen i eplehagen var i gjennomsnitt<br />
positiv over dei åra forsøket<br />
føregjekk. Det vil seie at eplehagen på<br />
lik line med skog fanga og lagra karbon<br />
frå atmosfæren. Men ettersom frukta<br />
utgjorde ca. halvparten av det som vart<br />
produsert av karbon gjennom fotosyntesen<br />
(49-54 prosent), og denne fraksjonen<br />
vart frakta ut av hagen, var karbonbalansen<br />
i eplehagen sterkt påverka av<br />
avlingsmengd (Figur 2). I år med svært<br />
høg avling var karbonbalansen faktisk<br />
negativ, altså var eplehagen ei kjelde til<br />
global oppvarming. Av ny plantevekst<br />
i eplehagen, sto epletre og gras i køyregangen<br />
for 90 prosent og 10 prosent<br />
respektivt. I epletreet går om lag halvparten<br />
av veksten til fruktproduksjon, og<br />
berre ein liten del til ståande biomasse<br />
(ved). Ein betydeleg fraksjon av veksten<br />
går til lauv og greiner fjerna ved skjering<br />
som inngår i nedbrytingssyklusen i<br />
jorda. Dette kjem tydeleg fram i Figur 2.<br />
Prøver ulike driftsmåtar<br />
Denne studien peikar på at moderne eplehagar<br />
kan fanga og lagra karbon frå<br />
atmosfæren på lik line med skog. Det er<br />
ikkje gjort liknande forsøk her til lands,<br />
så ein veit ikkje om ein kan oppnå same<br />
resultat i Noreg som på sørlegare breiddegrader.<br />
I dette prosjektet ynskjer Njøs<br />
Næringsutvikling å prøve ut ulike driftsmåtar,<br />
med ulike tiltak som kan ha positiv<br />
verknad på karbonbalansen. I prosjektperioden<br />
vert det fokusert på ulike<br />
metodar for ugraskontroll i frukttrerekker<br />
med omsyn til jordfruktbarheit og<br />
tilførsle av organisk materiale (kompost,<br />
grøngjødsling, husdyrgjødsel) i frukttrerekkjene<br />
med økonomiske og praktiske<br />
vurderingar. Det vert henta ut jordprøver<br />
for å måle effekten av dei ulike tiltaka.<br />
Forsøket skal gjennomførast i den økologiske<br />
visningshagen på Njøs med ulike<br />
eplesortar planta på grunnstamme M9.<br />
Saka stod først på trykk i<br />
«Norsk Frukt og Bær», 2, 2018<br />
Figur 2: Forenkla samanstilling av fire-årig<br />
studie i ein moderne, økologisk eplehage i<br />
Syd-Tirol. Oversikt over årleg produksjon av<br />
karbon i frukthagen og tilførsle av organisk<br />
gjødsel. Storleiken til pilene er proporsjonale<br />
med reelle observasjonar av karbonstraumar<br />
i systemet. Av årleg produksjon av organisk<br />
karbon gjennom fotosyntesen går 47 % til<br />
frukt, 12 % til blad, 21 % til ved, 6 % til gras<br />
i køyregangane, 1 % til grøvre røter og 10 %<br />
til finrøter. Årleg import av organisk karbon<br />
gjennom gjødsel er 4 %.<br />
Frå: Liv Hatleli Gilpin, basert på data frå<br />
Zanotelli et al (2015). Net ecosystem carbon<br />
balance of an apple orchard. European<br />
Journal of Agronomy, 63, 97-104.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 17
AKTUELT I LANDBRUKET<br />
Smått er godt – på papiret<br />
Fylkesmenn over heile landet lovar forsterka satsing på små og mellomstore bruk.<br />
Mjølkefjøs med 15-30 kyr skal prioriterast, heiter det. Men kvardagen ser litt annleis<br />
ut på grasrota.<br />
14350<br />
4850<br />
Liv Kristin Sola<br />
Bonde og klauvskjerar, Sigurd Århus, og<br />
sonen Sondre Århus, frå Århus, innerst<br />
i Teigdalen i Voss kommune, ville bygge<br />
fjøs til 20 kyr med fullt påsett og framfôring<br />
av oksar. Prosjektet, som hadde ein<br />
kostnad på 6,6 millionar, kom i retur frå<br />
Innovasjon Norge. Kostnadane måtte reduserast.<br />
Dei kutta ut okseoppdrett og vil nytte<br />
det hundre år gamle fjøset til å huse kvigene.<br />
Det siste utkastet omfattar 20 kyr<br />
og spedkalvar, brukt mjølkerobot og fôring<br />
med avlessarvogn. Prislappen er på<br />
5,8 millionar.<br />
Nyleg kom også det siste utkastet i<br />
retur med beskjed om å redusere kostnadane<br />
ytterlegare og auke innteninga.<br />
– Me har ikkje meir å kutte. Skal me<br />
auke produksjonen, må me langt etter<br />
fôr. Med to millionar i støtte og 500.000<br />
i netto inntekt på brøyting og klauvskjering,<br />
vil dette gå heilt fint, meiner Sigurd.<br />
Port<br />
Kalv 4-6 stk<br />
3640<br />
5000 Liter<br />
1700<br />
Mannhol<br />
Sjukebinge / kalving / inseminering<br />
Kotehøgde + 100<br />
7650<br />
AS-Digo Floor<br />
ASTRONAUT A3N ROBOT<br />
Venstre<br />
Garderobe<br />
Sluse -rein side<br />
298<br />
3500<br />
Kontorbenk<br />
2851<br />
Kontor heva 35 cm<br />
WC<br />
El-skap<br />
Sluse skitten side<br />
Disk<br />
Forbrett m/ 26 eteplassar<br />
1200<br />
Investerer i jorda<br />
Både Sondre og Sigurd er tilsett på garden<br />
og tek ut løn etter avtale. Overskotet<br />
vert investert i grøfting og jordforbetring.<br />
Dei håper å auke avlingane og bli mest<br />
mogleg sjølvforsynt med grovfôr. Driftsplanen<br />
viser eit knapt overskot av areal<br />
til produksjonen dei har planlagd. Maskinparken<br />
er på plass og Sondre driv litt<br />
leigepressing for naboar.<br />
Arbeidsvederlaget er berekna til 86<br />
kroner per time.<br />
– Ikkje mykje, men me går i pluss og<br />
kryssubsidiering har me halde på med i<br />
alle år, seier Sigurd, som har planar om<br />
å halde fram med klauvskjering.<br />
Familien reagerer på korleis inntekt<br />
utanfor garden vert vurdert, og meiner at<br />
20 kyr og mjølkerobot gir rom for arbeid<br />
utanfor garden.<br />
– Dette er eit deltidsbruk, det har det<br />
vore i alle tider. Deltidsbonden er ein viktig<br />
ressurs i samfunnet, seier Sigurd.<br />
– Me kan sette inn mjølkegrav, men då<br />
er det farvel til brøyting og klauvskjering.<br />
Ingen treng robot meir enn deltidsbonden,<br />
seier Sondre.<br />
24418<br />
AS-Digo Floor<br />
Kotehøgde +200<br />
Mjølkekyr<br />
20 liggebåsar<br />
1200<br />
Kotehøgde 0<br />
Mannhol<br />
Siste utkast: Fjøset er på 15 x 25 meter med full<br />
gjødselkjellar på 2,70 meter - 14 månaders lager.<br />
Isolert med mekanisk ventilasjon. Liggebåsar til 20<br />
kyr og plass til spedkalv. Kostnad på 5,8 millionar.<br />
Første utkast var med plass til kviger og framfôring<br />
av oksar, kostnadsberekna til 6,6 millionar.<br />
Beiteport<br />
Utlasting<br />
Med godt heimeavla fôr, vårkalving og<br />
sommarmjølk, meiner dei å kunne påverke<br />
resultatet i ein positiv retning.<br />
– Det er klart me må ha ein god plan<br />
og ikkje berre sulle i veg på tilfeldig vis,<br />
seier Sigurd.<br />
Kvoten attende<br />
Sigurd og kona Kjellaug dreiv mjølkeproduksjon<br />
med jerseykyr frå dei overtok i<br />
1980 fram til 2008. Det vart for mykje<br />
arbeid i forhold til inntening å drive i det<br />
hundre år gamle fjøset.<br />
Sondre er utdanna agronom og har eit<br />
år med landbruksteknikk på høgskulen i<br />
Hedemark. Han ønska seg meir utdanning<br />
og arbeidserfaring før han var klar<br />
for å overta bruket. Kjellaug og Sigurd<br />
leidde ut kvoten på 43.000 liter. No er<br />
kvoten attende på garden. I tillegg har<br />
dei leidd to kvotar og disponerer 160.000<br />
liter. Dei eig ein stor flat teig med dyrka<br />
jord på 70 dekar, og leiger 80 dekar dyrka<br />
jord i tillegg.<br />
Kjøkenbordskonferanse<br />
Dei har vore innom tanken på å satse på<br />
ammekyr eller fôre fram oksar, men det<br />
er mjølk som er drivkrafta for Sondre.<br />
– Mjølk gir den sikraste og mest stabile<br />
inntekta og er det mest fornuftige<br />
valet med utgangspunkt i dei ressursane<br />
me rår over, seier han.<br />
Dei vil bygge så raskt som råd, men<br />
Innovasjon Norge sit med startknappen.<br />
– Får me ikkje Innovasjon med, vert<br />
det ikkje lett å få banken med, seier Sigurd.<br />
– Alle snakkar om å satse på små<br />
bruk, men i realiteten er det ikkje anna<br />
enn hindringar, erfarer Sondre.<br />
– Skal Hordaland og Vestlandet med<br />
vidare, må det vere rom for bruk av denne<br />
storleiken. Det går ikkje opp at alle<br />
dei små skal doble produksjonen, seier<br />
Sigurd.<br />
Grundig lurt?<br />
Dei starta med god tru. No er dei usikre.<br />
Alt snakket om å løfte dei små og mellomstore<br />
bruka.<br />
18 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
Smått er for lite: Kjellaug, Sondre og<br />
Sigurd Århus vil gjerne bygge fjøs tilpassa<br />
ressursane dei rår over, men løftene<br />
om å satse på små og mellomstore bruk<br />
opplever dei som tomme ord.<br />
– Kva er eit lite bruk, dersom 20 kyr<br />
ikkje er stort nok? spør Sigurd.<br />
– Dei seier me må satse. Då må dei<br />
vise at dei meiner alvor, ikkje berre snakke<br />
fint, seier Sondre.<br />
Ikkje god nok lønsemd<br />
– Skal me for alvor satse på fjøs med 15-30 kyr trengs det ei<br />
anna innretning på investeringstilskotet, seier Karsten Valland.<br />
Tal frå Tine viser at lausdriftsfjøsa utgjer<br />
35 prosent av alle mjølkefjøs, medan om<br />
lag 45 prosent av mjølkevolumet vert<br />
levert frå lausdrifter. Gjennomsnittskvotane<br />
(fylkesvis) i lausdriftsfjøs varierer<br />
mellom 250.000 og 350.000 liter, medan<br />
kvotane i båsfjøs varierer frå 90.000<br />
til 160.000 i snitt. Båsfjøs i Telemark og<br />
Sogn og Fjordane har dei lågaste kvotane,<br />
med 91.000 og 96.000 liter i snitt.<br />
– Grunna krav til lønsemd i investeringane<br />
har det vore krevjande å få støtte til<br />
å bygge nye lausdriftsfjøs til færre enn 30<br />
kyr. Men det er fleire døme på gode prosjekt<br />
med 15-20 kyr som har fått støtte til<br />
ombygging av eldre båsfjøs til lausdrift,<br />
seier Karsten Valland, seniorrådgivar hjå<br />
Innovasjon Norge (IN), avdeling Bergen.<br />
No er signala annleis. IN skal prioritere<br />
små og mellomstore bruk, spesielt<br />
fornying av fjøs med 15-30 kyr. IN kan<br />
støtte med opp til 35 prosent av godkjent<br />
kostnadsoverslag med ei øvre tilskotsgrense<br />
på to millionar per prosjekt.<br />
Tilskotet bør aukast<br />
– Korleis skal ein få med dei små og mellomstore?<br />
– Godt spørsmål. Med dagens ordningar<br />
vert det krevjande å få akseptabel<br />
lønsemd i små prosjekt, spesielt i<br />
distrikta kor mekaniseringsbehovet ofte<br />
er stort. Tungvint drift, smått, bratt og<br />
lange avstandar dreg opp kostnadane.<br />
Samstundes er byggekostnadane høge<br />
samanlikna med sentrale strok.<br />
Valland kan per i dag ikkje vise til nye<br />
fjøs med 20 kyr som har fått tilskot.<br />
«Med dagens<br />
ordningar vert<br />
det krevjande å få<br />
akseptabel lønsemd i<br />
små prosjekt.»<br />
– Regjeringa har liten innverknad på<br />
kostnadane, men dei kan gjere noko med<br />
investeringsrammene. Skal me for alvor<br />
satse på fjøs med 15-30 kyr og oppretthalde<br />
mjølkeproduksjon der areala og<br />
ressursane ligg, trengst det truleg ei<br />
anna innretning på investeringstilskotet,<br />
og ei auke av maks tilskot.<br />
– Me kan ikkje satse på ei utbygging<br />
som ikkje tek omsyn til framtidas miljøkrav.<br />
Produksjonen bør i større grad<br />
stå i forhold til ressursgrunnlaget. For<br />
ti til femten år sidan var produksjonen<br />
Karsten<br />
Valland<br />
avgrensa til maks 720 liter mjølk per<br />
dekar. Det er noko å reflektere over når<br />
me i dag kan planlegge prosjekt som tek<br />
høgde for 1500 liter per dekar. Fôret må<br />
kome ein stad i frå, seier Valland.<br />
Heilskapen er avgjerande<br />
20-25 kyr vert eit balansepunkt kor enkeltfaktorar<br />
er avgjerande for å få akseptabel<br />
lønsemd. Under 20 kyr vert krevjande.<br />
Fjøs til 30 kyr vert vurdert som eit mellomstort<br />
bruk som med ein god plan og<br />
god drift, kan gi tilfredsstillande lønsemd.<br />
Kvote, jord og arbeidsvederlag er dei<br />
viktigaste faktorane når ein søknad skal<br />
vurderast. Eit mindre prosjekt med eit<br />
solid ressursgrunnlag kan gi betre lønsemd<br />
enn eit større prosjekt med vaklande<br />
ressursgrunnlag. Fôrgrunnlaget må<br />
stå i høve til kvoten dei skal produsere.<br />
– Arealet er ein ting. Avstand til jorda,<br />
avlingspotensial og krav til mekanisering<br />
er avgjerande faktorar for økonomien<br />
i prosjektet.<br />
– Det er sjølvsagt ein fordel å eige<br />
jorda, men dei aller fleste baserer mykje<br />
av produksjonen på leigejord. Avtale om<br />
kjøp av grovfôr er eit alternativ, men aukar<br />
risikoen i prosjektet. Grovfôrmangel<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 19
AKTUELT I LANDBRUKET<br />
gjer drifta sårbar og kan resultere i svak<br />
kvotefylling. Kvotefylling er ein viktig faktor<br />
for lønsemd i drifta, seier han.<br />
Akseptabel lønsemd<br />
Valland legg vekt på at økonomien i eit<br />
prosjekt ikkje berre skal dekka kapitalkostnadane<br />
i prosjektet. Bonden skal<br />
også ha ei rimeleg timebetaling for arbeidet<br />
han eller ho legg ned. Gjennomsnittleg<br />
arbeidsvederlag for norske bønder<br />
er i følgje driftsgranskingane, om lag<br />
180 kroner per time.<br />
– Då bør arbeidsvederlaget i eit nytt<br />
prosjekt helst karre seg over 100.<br />
– Kva med god inntening utanom drifta?<br />
– Det er sjølvsagt viktig for totaløkonomien,<br />
men etter mi meining vert det<br />
ikkje rett å gi støtte til eit prosjekt som<br />
ikkje har ei akseptabel lønsemd.<br />
– Kva med motivasjon og menneskeleg<br />
ressurs?<br />
Søknaden er eit samarbeid mellom<br />
bonden og planleggjaren som utarbeider<br />
ein driftsplan og ein byggeplan som<br />
ligg til grunn for søknaden. Me er sett til<br />
å vurdere realismen og økonomien i dei<br />
ulike prosjekta, basert på ressursgrunnlag,<br />
kompetanse og gjennomføringsevne.<br />
Fylkesvis fordeling<br />
av båsfjøs og lausdriftsfjøs<br />
i Tine, samt<br />
dei to avdelingane til<br />
Q-meieriene.<br />
Gjennomsnittskvotane<br />
på båsfjøs er på<br />
90.800 i Telemark til<br />
164.400 i Rogaland.<br />
For lausdrifter er<br />
variasjonen mellom<br />
250.000 i tidlegare<br />
Vest-Agder til 352.000<br />
i Østfold. 1782 bruk<br />
har minst ein<br />
mjølkerobot. Det<br />
utgjer 23 prosent av<br />
alle mjølkebruk i<br />
landet. I Tine er det 85<br />
bruk som manglar<br />
registrering.<br />
Fylke<br />
Tal<br />
båsfjøs<br />
Tal<br />
lausdrifter<br />
Prosent<br />
lausdrift<br />
Prosent<br />
levert frå<br />
lausdrifter<br />
Østfold 52 77 59 % 76 %<br />
Akershus 60 56 47 % 65 %<br />
Oslo 1 1 50 % 92 %<br />
Hedmark 286 210 42 % 61 %<br />
Oppland 728 294 29 % 52 %<br />
Buskerud 95 80 46 % 71 %<br />
Vestfold 17 43 72 % 87 %<br />
Telemark 53 33 38 % 67 %<br />
Aust-Agder 65 19 23 % 41 %<br />
Vest-Agder 160 52 24 % 46 %<br />
Rogaland 660 346 33 % 53 %<br />
Hordaland 358 131 26 % 49 %<br />
Sogn og Fjordane 598 164 21 % 43 %<br />
Møre og Romsdal 469 276 37 % 62 %<br />
Trøndelag 858 680 44 % 65 %<br />
Nordland 350 197 36 % 56 %<br />
Troms 136 51 27 % 46 %<br />
Finnmark 50 46 48 % 65 %<br />
Q-Gausdal 42 32 43 % 69 %<br />
Q-Jæren 90 114 56 % 76 %<br />
Sum 5 128 2 902 36 %<br />
Må sjå på totaløkonomien<br />
– Skal mjølkeproduksjonen oppretthaldast på Vestlandet,<br />
må det vere rom for deltidsbonden, seier Jo Helge Sunde.<br />
Sogn og Fjordane har i seinare år hatt ein<br />
offensiv strategi for fordeling av midlar til<br />
mjølkebruk. Dei har prioritert å gi maks<br />
tilskot per prosjekt og dermed gitt støtte<br />
til færre prosjekt. Dei i større grad enn<br />
kva nasjonale føringar har lagt opp til,<br />
lagt samla inntekt på bruket til grunn for<br />
vurdering av lønsevne. Det stadfestar Jo<br />
Helge Sunde frå Tine og Storfeprosjektet<br />
i Sogn og Fjordane. Han har lang erfaring<br />
innanfor næringa og skryt av samarbeidet<br />
mellom faglaga, Innovasjon Norge og<br />
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane.<br />
– Dei har ei felles forståing for kva<br />
som er utfordringane for mjølkeproduksjonen<br />
i fylket, og prøver å finne gode<br />
løysingar.<br />
Sunde er svært nøgd med dei tydelege<br />
føringane som kom i årets oppdragsbrev<br />
frå Landbruks og matdepartementet til<br />
Innovasjon Norge. LMD presiserer at det<br />
må takast omsyn til det samla næringsgrunnlaget<br />
på bruket ved vurdering av<br />
lønsemda i eit investeringsprosjekt.<br />
– Dette har me etterlyst. No er det ikkje<br />
lenger tvil. Dette er kjempebra. Moderne<br />
fjøs med 15-25 kyr frigjer arbeidstid som<br />
kan og bør nyttast til anna arbeid. Då vert<br />
det etter mi oppfatning feil å hindre at eit<br />
prosjekt får tilskot fordi det isolert sett<br />
ikkje gir god lønsemd. Samla økonomi i<br />
heimen bør vere avgjerande. Det må vere<br />
rom også for deltidsbonden.<br />
Snu trenden<br />
– Sjølvsagt bør det jobbast for betre økonomi<br />
på små og mellomstore bruk. Årets<br />
jordbruksoppgjer var eit steg i rett<br />
retning. 97,5 prosent av den dyrka jorda<br />
og beite i drift her i fylket er knytt til eksisterande<br />
husdyrhald, storfe og sau.<br />
– Det framtidige Vestland fylke vil ha<br />
1300 mjølkeprodusentar som produserer<br />
180 millionar liter mjølk. Fylket har dei<br />
Jo Helge<br />
Sunde<br />
minste kvotane i landet og 19-20 årskyr<br />
i snitt. Held utviklinga fram, med høge<br />
krav til lønsemd isolert i prosjektet, kan i<br />
verste fall to tredjedelar av bruka i fylket<br />
forsvinne innan 10-15 år, trur Sunde.<br />
– Me må snu trenden og bygge fjøs<br />
som er tilpassa dei naturgitte tilhøva,<br />
meiner Sunde.<br />
Han har merka seg at haldningane<br />
i miljøet er snudd frå pessimisme til<br />
optimisme.<br />
– Pågangsmot dominerer miljøet i<br />
større grad enn tidlegare. Kan hende er<br />
det ikkje så dumt med ein god dose realistisk<br />
entusiasme og engasjement inn i<br />
desse planane. Når dei kjem over kneika<br />
kan dei få eit godt liv som mjølkeprodusentar,<br />
også i komande generasjonar,<br />
trur Sunde.<br />
20 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
ATTLEGG<br />
Arbeidsgruppe om gjødselforskrift oppretta<br />
Utfordring: Framlegg til nye gjødselkrav skapar debatt, særleg i husdyrtette Rogaland.<br />
Norsk Landbruksrådgiving Rogaland<br />
har tatt initiativ til å oppretta ei arbeidsgruppe<br />
som vil arbeida fagleg og politisk<br />
for å påverka forslaga til nye gjødselkrav.<br />
Gruppa vart etablert på eit møte arrangert<br />
av Fylkesmannen 23.mai.<br />
Med i gruppa er Sveinung Svebestad<br />
frå FKRA, Mons Skrettingland for Jærkommunane,<br />
Jan Idar Haugen frå Rogaland<br />
Bondelag, Askild Eggebø frå Tine,<br />
Alf Egil Vaula frå Forum Ku, Arne Sæbø<br />
frå NIBIO, Monica Dahlmo frå Fylkesmannen<br />
og Helga Hellesø frå NLR Rogaland.<br />
I tillegg vil gruppa knyta til seg<br />
fagpersonar etter behov.<br />
– Det er viktig at landbruket produserer<br />
mat på ein så rasjonell måte som<br />
mogleg, samstundes som ein tar vare på<br />
miljøet. Forslaget som ligg til grunn for<br />
utarbeiding av ny gjøselvareforskrift, meiner<br />
me vil ha uheldige konsekvensar for<br />
både matproduksjonen, klimaavtrykket<br />
og miljøet. Det meiner me er uheldig, og<br />
vil arbeida overfor politikarar, media, styresmakter<br />
og organisasjonar, seier Helga<br />
Hellesø, dagleg leiar ved NLR Særheim.<br />
Gruppa skal ha sitt første møte så<br />
raskt som råd. Då vil ein legga strategien<br />
for arbeidet, og ønskjer meir enn gjerne<br />
innspel frå både bønder og andre.<br />
Ridestellet<br />
«Den som sjeldan rir, sit ikkje godt på<br />
gampen», seier ordtaket. Men mange<br />
av dei som rir, sit ikkje på nokon gamp:<br />
Her finst både prinsippryttarar og<br />
paragrafryttarar og dugande sjøfolk<br />
som rir stormen av. Andre nøyer seg<br />
med å ri kjepphestane sine eller ri på<br />
ei popularitetsbylgje. Men korleis går<br />
det med dei som rir purke?<br />
«Ri purke» er ein biletleg seiemåte<br />
for det å setja skistavane mellom føtene<br />
(og nytta dei som brems) når ein renner<br />
på ski. Det er såleis ikkje tale om riding<br />
i trong tyding, men om ein aktivitet som<br />
liknar riding: Me sit over skrevs på noko<br />
– og fer fram på den måten. Å omtala ei<br />
sykkeltevling som eit ritt (av tysk reiten<br />
‘ri’) er difor midt i blinken.<br />
Sidan det helst er hestar me har<br />
nytta på det viset, har verbet ri(da) fått<br />
hovudtydinga ‘ferdast på hesteryggen’.<br />
Men ordet har hatt og har framleis andre<br />
tydingar. I Norsk Ordbog skriv Ivar<br />
Aasen at rida mellom anna tyder ‘svaie,<br />
vippe, hvile i en usikker, balancerende<br />
Stilling, saasom paa et Underlag som er<br />
for høit i Midten’. Me kan til dømes seia<br />
at «stokken ligg og rir». Aasen nemner<br />
òg at me kan bruka rida i tydinga ‘plaga,<br />
tyngja’, jamfør vendingar som «kva er<br />
det som rir deg?», «det har ride oss som<br />
ei mare». Båe desse tydingane – ‘svaia’<br />
og ‘plaga’ – fanst i norrønt òg. Men det<br />
endar ikkje der: Verbet ri kan jamvel<br />
tyda ‘sigla; halda plassen sin mot vinden,<br />
stå imot’ og ‘stiga opp på hodyr, ha<br />
samlege’. Til og med fiskar kan ri: Fiskenamnet<br />
aure (norr. aurriði, bm. ørret) tyder<br />
eigenleg ‘den som rir, fer att og fram<br />
på auren (grusbotnen)’.<br />
Dressurriding, sprangriding og vanleg<br />
riding er ikkje makelege saker,<br />
men det er ofte lettare å ferdast på<br />
hesteryggen enn å gå det same stykket<br />
sjølv. Likevel finst det folk som ikkje<br />
kjem seg av garde: Dei rir ikkje same<br />
dagen som dei salar. Det kan me seia<br />
om alle som er seine i vendinga. Meir<br />
sus er det over dei som gjev seg til å<br />
ri om kapp andre joledag, ein gamal<br />
skikk som mellom anna vert kalla å «ri<br />
annandagsskeid», «ri Stefan», «ri jolekut»<br />
og dilikt. Men samvær med hestar<br />
treng ikkje vera fartsfylt. Nokre får ro<br />
i sjela av å vera i lag med desse store<br />
dyra, og for angstridne menneske kan<br />
ein ridetur gjera godt.<br />
Kristin Fridtun, språkvitar og forfattar<br />
E-post: kristin.fridtun@gmail.com<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 21
MOLDROK OM MOLD, MAT OG LANDBRUK<br />
Vidar Nedrebø,<br />
dyrlege og odels gut frå Nevland i Gjesdal.<br />
Utdanna frå Ungarn, har arbeidserfaring<br />
frå Tyskland.<br />
Er gode dyrlegeråd<br />
dyre?<br />
Mars og april er travle månader for oss<br />
dyrlegar. Heldigvis viser det att når me<br />
etterkvart får fakturert. Eller gjer det nå<br />
det? Det er klart at med vaksinering av<br />
sauer, lemming, kalving i ammekubesetningar<br />
då vert det meir arbeid i desse<br />
månadane enn elles i året, noko bønder<br />
flest erfarer med ei feitare rekning enn<br />
vanleg. Men tek eigentleg dyrlegen seg<br />
godt nok betalt?<br />
For å få lov å kalla seg dyrlege, eller<br />
veterinær, må du gjennom eit studie på<br />
minimum seks år. Før det må du opparbeida<br />
deg ein utvida kompetanse med ei<br />
rekke realfag som kjemi, biologi, fysikk<br />
og matematikk. Det er ikkje alltid dette<br />
er klart etter vidaregåande. Mange vert<br />
ferdige fyst når dei er nærmare tretti.<br />
Igjen sit du med god utdanning, men tilsvarande<br />
studielån og anna gjeld. Nokon<br />
har prøvd å jobba under studiet, med<br />
varierande hell.<br />
Som fersk dyrlege må du så investera<br />
hundretusenvis i bil og utstyr. Mykje<br />
får du brukt, men medisinar og andre<br />
bruksvarer må du òg handle inn lenge<br />
før du får omsetning på det. Er du så heldig<br />
å få eit vikariat eller bli tilsett ved ein<br />
klinikk, så får du tilgang på kundar, men<br />
mange må bruka lang tid på å koma<br />
seg til dette stadiet. Mange dyrlegar er<br />
seige og jobbar lenge etter pensjonsalder.<br />
Desse har ikkje lengre studielån, og<br />
gjelda og utstyret er nedbetalt. Jobben<br />
er bare så motiverande at dei framleis<br />
køyrer på. Dilemmaet er at denne gjengen<br />
får hjula til å går rundt med mykje<br />
lågare satsar for arbeidet enn den ferske<br />
dyrlegen treng.<br />
Mange av oss har fått tilbakemelding via<br />
andre dyrlegar eller bønder om at ho/<br />
han nye der treng aldri meir komma hit<br />
til gards. Prisen på ei avhorning på ein<br />
laurdag var tre til fire gonger høgare enn<br />
det han gamle tok. Og ikkje ville ho gje<br />
meg ei flaske med den brune penicillinen<br />
til lamma heller. Her må eg bare<br />
få lov å oppklara. Det er ingenting som<br />
heiter brun penicillin. Penicillin er ein<br />
type antibiotika slik Massey er ein type<br />
traktor. Det finnes ingen grøn Massey.<br />
Det som er brunt er i mange tilfelle terramycin,<br />
som er eit breispektra middel<br />
«Bonden må bruka<br />
dyrlegane slik<br />
at dei har noko<br />
å leva av.»<br />
som ingen dyrlegar skal setja att i fjøset,<br />
og kun nytta i dei mest ekstreme infeksjonane<br />
der ingenting anna er mogleg.<br />
Ingen ønskjer å bli avvist på sjukehuset<br />
ved lever eller nyretransplantasjon fordi<br />
ein er infisert med multiresistente bakteriar.<br />
Her har me alle eit ansvar.<br />
Gjennom lemminga får dyrlegane telefonar<br />
og utrykkingar til alle tider av<br />
døgnet. Nokre endar i vegleiing, andre<br />
i utrykkingar. Når du samanliknar yrke<br />
- kor mange andre yrkesgrupper, med<br />
krav om mastergrad, kjem køyrande til<br />
garden din, og trør oppi dei kalde reservestøvlane<br />
dine, fylt av spindelvev<br />
og kanskje ei daud mus? Kanskje er eg<br />
så heldig at eg får ein kjeledress som<br />
eg kunne delt med kona mi. Klatre over<br />
grind etter grind, rask sjekk av sauen før<br />
ein trer på seg hanske og på med glidemiddel,<br />
inn å konstatera feilstilling,<br />
romstere litt, og så trekka ut to flotte<br />
lam. Tenk om det var ein advokat som du<br />
trengte midt på natta, eller ein tannlege?<br />
Er dyrlegen så dyr då?<br />
Det mange bønder heller ikkje kjem på<br />
er at lønna dyrlegen tek ut gjennom besøka<br />
ikkje bare skal dekka utgifter frå<br />
22 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
MOLDROK OM MOLD, MAT OG LANDBRUK<br />
innkjøp av nytt og gamalt utstyr. Det skal<br />
òg dekka den tida me sit heime til langt<br />
på kveld, eller i frihelger, og rapporterer<br />
medisinbruk til dyrehelseportalen, eller<br />
les oss opp på sjukdommar som me har<br />
vore ute for. Me brukar timar på å diskutera<br />
med andre veterinærar, samt oppdatera<br />
oss på korleis ein skal tolka nytt<br />
og gamalt regelverk for at verken bonden<br />
eller me dyrlegar skal hamna på kant<br />
med våre kollegaer i Mattilsynet. Fleire<br />
kveldar går med til fagmøter, eller så reiser<br />
me på dyre kurs for å kunne yte endå<br />
betre tilbod til kundane våre.<br />
Til slutt set me dyrlegar oss ned og reknar<br />
saman timar og arbeid som me har<br />
lagt ned for kvar bonde og for kvart dyr.<br />
Nokre er enkle å behandla, medan andre<br />
kan ta fleire timar. Og her trur eg alt<br />
for mange av oss dyrlegar har eit litt for<br />
stort hjarte og litt for dårleg økonomisk<br />
instinkt. Me er nok ikkje flinke nok til å<br />
fakturera bonden for kva det eigentleg<br />
kostar å dra oss ut av senga ei natt i påska<br />
for å utføre eit keisarsnitt på ein sau.<br />
Foto: Istock<br />
Sjølv om økonomien i landbruket ikkje<br />
speglar resten av det oljedopa samfunnet,<br />
så er det viktig at bøndene brukar<br />
oss dyrlegar også til rådgjeving og anna<br />
arbeid. Saman kan me gjera grep som<br />
betrar fruktbarheita eller kalvehelsa, og<br />
båe vil tene gode pengar på det. Kommunane<br />
er plikta til å ha eit vakttilbod, men<br />
det er ingen som kan leva av bare utrykkingar.<br />
Bonden må bruka dyrlegane slik<br />
at dei har noko å leva av. Kva skjer dersom<br />
tilbodet forsvinn? Kor kostbar vert<br />
dyrlegen då?<br />
MOLDROK:<br />
drev av tørr mold<br />
grunna vind,<br />
jord arbeid – eller<br />
friskt ordskifte.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 23
Tilbyr KSL-hjelp og tilsynsbistand<br />
Elise Unander Mjølhus tilbyr KSL-rettleiing til bønder som treng opprydding<br />
og orden i papir- og datakaoset. – Midt i blinken og heilt nødvendig,<br />
meiner bonde Rolf Magne Haukalid.<br />
Sjur Håland<br />
– KSL kan vera ein bøyg. Eg trur det kan<br />
vera nyttig for fleire med ein sparringspartnar<br />
som kan purra på for å få orden<br />
i sysakene. Har du KSL i orden, kan du<br />
kvittera ut eit stressmoment i drifta og<br />
få fred. God KSL-handtering heng også<br />
nøye saman med god økonomi på garden,<br />
erfarer bonden frå Forsand.<br />
Veterinær og bonde<br />
Haukalid kjenner næringa godt. I rolla<br />
som praktiserande veterinær, har det<br />
blitt mange samtalar på fjøsgangane<br />
opp gjennom åra. Han køyrde full praksis<br />
fram til 2013, og tar framleis tid om anna<br />
vikariat og praksisoppdrag for å løysa av<br />
kollegar. Med 41 årskyr og ein mjølkekvote<br />
på 370.000 liter, har han og kona,<br />
Mona, saman med dei fire borna mellom<br />
fem og elleve år, elles nok å styra med<br />
på heimebane. Far, Torstein Haukalid, er<br />
til stor hjelp, understrekar han. Til garden<br />
høyrer 205 dekar dyrka mark og 135<br />
dekar beite. Sjølv om oksane blir selde<br />
til liv straks mjølkefôringa er ferdig, har<br />
han oftast litt knapt med grovfôr.<br />
Driftsbygningen ligg plassert slik at<br />
skulebarn og andre forbipasserande har<br />
fullt innsyn til ei kvar tid. Det har han lite<br />
i mot. Men han må ha ting på stell. Svinebønder,<br />
pelsdyrbønder og enkelte storfeprodusentar<br />
veit kva det vil seia å bli<br />
eksponert for all verda når noko er galt.<br />
Risikerer gapestokken<br />
– Tidlegare kunne bøndene driva mest<br />
som dei ville. Forbrukarane var lite<br />
kresne og nøgde med maten. Var det eit<br />
uhell, gleid det over utan konsekvensar<br />
for nokon. I dag vil ei uheldig hending<br />
kunne hamna som bilete på ein smarttelefon<br />
og bli spreidd og tilgjengeleg nærast<br />
verda rundt i løpet av ein time eller<br />
to. Ein kan rett og slett risikera å hamna<br />
i ein gapestokk.<br />
Kjedemakta er sterk. I allianse med<br />
forbrukarane og styresmaktene blir<br />
dagsorden sett. KSL-standarden er monaleg<br />
skjerpa, blant anna med slakteriavtalen<br />
som medfører trekk i oppgjeret<br />
ved manglande dokumentasjon.<br />
– Næringa treng å ha dokumentasjonen<br />
det blir stilt krav om hundre prosent<br />
i orden til ei kvar tid, anten ein likar det<br />
eller ikkje, meiner bonden.<br />
Han understrekar at det er på høg tid<br />
at KSL blir snakka opp og fram i landbruksnæringa.<br />
Sjølv om det er mange<br />
som ikkje liker papirarbeid og elektroniske<br />
skjema.<br />
– Me skal ta vare på det gode omdømmet<br />
og vera budde på innsyn til ei<br />
kvar tid og stå for det me held på med.<br />
Å kjøpa rådgiving og tenester er slett ikkje<br />
dumt. Særleg for dei som kjenner at<br />
bondekvardagen er travel nok frå før, og<br />
som gjerne feiar obligatorisk papirarbeid<br />
under teppet.<br />
«Ein kan rett<br />
og slett risikera<br />
å hamna i ein<br />
gapestokk.»<br />
ROLF MAGNE HAUKALID<br />
Kan gleppa<br />
Rolf Magne Haukalid treng ikkje sjå til<br />
andre for å sjå at det kan gleppa med noteringsarbeidet.<br />
– Skriv eg ikkje ned til dømes ei inseminering<br />
med ein gong, kan eg gløyma<br />
det heilt av. Med litt lausark, Skifteplan,<br />
og ein eigen database på telefonen greier<br />
eg å manøvrera i dokumentasjonsfarvatnet,<br />
men lett er det ikkje, erfarer han.<br />
Elise Unander Mjølhus er utdanna<br />
ved UMB på Ås. Ho driv gard med husdyrproduksjon<br />
i Hjelmeland saman med<br />
mannen, og har arbeidd med kvalitetskontroll<br />
i Marine Harvest. No vil ho gjennom<br />
sin nye arbeidsplass, TF regnskap<br />
i Ryfylke, tilby KSL-rådgjeving til bønder.<br />
Rekneskapsfirmaet er eineaktør, men i<br />
god dialog med Martin Haarr, som har<br />
mange års erfaring innan landbruket.<br />
– Eg trur absolutt det er ein marknad<br />
for denne tenesta. I Marine Harvest var<br />
vi eit team på fem personar. Bonden er<br />
åleine og har det travelt. Produksjonen<br />
kjem, naturleg nok, i første rekke på garden.<br />
Me kan ta heile KSL-biten, eller drive<br />
motiveringsarbeid og rådgiving, eller<br />
ta delar av jobben. Alt etter kva kunden<br />
har behov for, seier Unander Mjølhus.<br />
Sårbare gardsbruk<br />
Gardsbruka er sårbare. I område med<br />
intensiv drift vil smittepresset vera stort.<br />
Martin Haarr erfarer at til dømes eit<br />
sjukdomsutbrot i besetninga kan få store<br />
konsekvensar.<br />
– Ved eit eventuelt forsikringsoppgjer,<br />
vil selskapet spørja etter dokumentasjon<br />
på naudsynte smitteverntiltak. Ved grove<br />
manglar, kan ein risikera reduksjon i forsikringsutbetalinga,<br />
illustrerer han.<br />
Elise Unander Mjølhus fortel at rådgivingstilbodet<br />
deira inkluderer hjelp til<br />
heile KSL-pakken.<br />
– Noko som inkluderer komplett<br />
KSL-rådgjeving med Tiltaksplan og beredskapsplan.<br />
Me vil også yta hjelp ved<br />
skade og forsikringssaker, og hjelp til<br />
formulering av brev og søknadar.<br />
Alliert ved tilsyn<br />
I tilbodspakken ligg også bistand i samband<br />
med offentlege tilsynsbesøk, inkludert<br />
umelde tilsyn frå dei ulike tilsynsmyndigheitene.<br />
– Mange får piggane ut og blir stressa.<br />
Eg trur det er viktig for bonden med ein<br />
alliert som ved behov kan roa ned situasjonen.<br />
I etterkant av eit tilsyn vil mange<br />
ha nytte av ein samtalepartnar. Me kan<br />
gå gjennom det som har skjedd, leggja<br />
ein strategi og eventuelt formulera ein<br />
klage på vedtak ein ikkje er samd i.<br />
Rolf Magne Haukalid har hatt offentlege<br />
tilsyn på garden, og ser at det kan<br />
vera vanskeleg å stå åleine.<br />
– For meg er eit tilsynsbesøk som ein<br />
eksamen. Stressnivået er høgt. Dette er<br />
ikkje kvardagskost. Å ha med seg ein profesjonell<br />
partner her, vil vera til stor hjelp.<br />
24 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
Ikkje feil: Garden skal vera open for innsyn<br />
og kontroll. Dokumentasjonskrava er<br />
omfattande. Kjøp av KSL-tenester og<br />
rettleiing er ikkje feil, meiner bonde Rolf<br />
Magne Haukalid. Her saman med Elise<br />
Unander Mjølhus frå TF regnskap.<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 25
LESARBREV<br />
De glemte spørsmålene<br />
i landbrukspolitikken<br />
Erfaringene viser at jordbruksforhandlingene<br />
i all hovedsak dreier seg om tallene<br />
etter komma. Riksrevisjonen har ettertrykkelig<br />
slått fast at på tross av gode<br />
intensjoner, oppfylles ikke de overordnede<br />
målene i landbrukspolitikken.<br />
Jordbruksavtalen er nå nettopp underskrevet<br />
– for første gang på flere år av<br />
begge faglagene. Har de klart å bibringe<br />
litt sunt bondevett til politikere og toppbyråkrater?<br />
Har landbruksministeren<br />
stukket fingeren i jorda, nesten bokstavelig<br />
talt, og våknet opp fra eget partiprogram<br />
og innsett at maten produseres<br />
ute på jordet og ikke på Kiwi?<br />
Årets avtale retter opp litt av de strukturelle<br />
skjevhetene som er skapt gjennom<br />
flere års stimulering av bruksutvidelser<br />
– bruksutvidelser der fjøset ligger<br />
i Norge, mens jorda ligger i Brasil. Men<br />
hvor blir det av den agronomiske diskusjonen<br />
om hva som er rasjonelt landbruk<br />
og klok landbrukspolitikk i Norge<br />
i klimaendringenes tid? Som tidligere<br />
år ser det ut til at dette temaet er blitt<br />
glemt midt i diskusjonen om kornpris og<br />
distriktstilskudd. År etter år har forhandlingene<br />
resultert i nedlegging av bruk, og<br />
konsentrasjon av produksjonen på stadig<br />
færre og stadig større bruk.<br />
«Norske bønder<br />
har på kort sikt blitt<br />
avhengige av alt det<br />
som skader oss på<br />
lengre sikt»<br />
OLE-JACOB CHRISTENSEN<br />
Bondeorganisasjonene fanges i sin<br />
egen kortsiktige strategi. Bøndene<br />
krever mye mer penger – regjeringen<br />
gir litt; men ingen diskuterer hvordan<br />
pengene brukes. I tider med vennligsinnede<br />
regjeringer er taktikken å være<br />
snill. I tider med mindre jordbruksvennlige<br />
statsråder, våger man heller ikke å<br />
fremme mer grunnleggende reformer.<br />
Hele tiden råder en fryktkultur: vi vet hva<br />
vi har, men ikke hva vi får. Næringen står<br />
under et kontinuerlig press, alle tanker<br />
om forandring oppfattes som potensielt<br />
farlige, og alt dreier seg om å holde<br />
stillingen. Etter forhandlingene blir det<br />
stille. En framforhandlet avtale må respekteres.<br />
I et slikt politisk klima blir endring et<br />
ikke-ord, og alle forslag om omfordeling<br />
en trussel. Denne fryktkulturen forsterkes<br />
av at strukturendringene som landbrukspolitikken<br />
har presset fram, har<br />
skapt en forgjeldet bondestand som er<br />
svært sårbar for forandringer. Når gjennomsnittsgjelden<br />
per gårdsbruk er 2,4<br />
millioner, gjennomsnittsinntekten 190<br />
000, og marginene per produsert enhet<br />
små og krympende, sprer handlingslammelsen<br />
seg til hele næringa.<br />
Norske bønder har på kort sikt blitt avhengige<br />
av alt det som skader oss på lengre<br />
sikt: billig kraftfôr som utkonkurrerer<br />
det fôret vi selv dyrker, støtte til store investeringer<br />
som fører til økt gjeldsnivå,<br />
premiering av stordrift som desimerer<br />
Avtalen i havn: …, men hvor blir det av den agronomiske diskusjonen om hva som er rasjonelt landbruk og klok landbrukspolitikk i<br />
klimaendringenes tid, spør innsenderen. Foto: Landbruks- og matdepartementet<br />
26 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
ATTLEGG<br />
Smart, klimavenleg og billig i drift<br />
antall yrkesutøvere, støtteordninger som<br />
fører til brakklegging av areal...<br />
På 1990-tallet kunne man finne melkebruk<br />
med seks til åtte kyr og en nettoinntekt<br />
på 200 - 250 000 kroner. På tross av økt<br />
melkepris og økte tilskudd, er ikke snittinntekten<br />
for bruk med 25 kyr høyere i dag!<br />
Dagens landbrukspolitikk ble utformet<br />
en tid med liten eller ingen interesse<br />
for klimaendringer, langsiktig ressursbruk,<br />
global fordeling, forholdet mellom<br />
mat og helse osv.<br />
Det haster derfor med å:<br />
• Gjøre jordbruksavtalen toårig for å<br />
frigjøre kapasitet i landbruksorganisasjonene<br />
for mer langsiktig tenkning<br />
– til å tenke på tallene før og ikke bare<br />
etter komma, til å tenke politikk og<br />
ikke bare tallknusing.<br />
• Ansvarliggjøre Stortinget overfor målene<br />
i landbrukspolitikken. Kanskje<br />
også gjeninnføre en egen landbrukskomité<br />
på Stortinget. Dette haster i<br />
en tid da klimaendringene legger nye<br />
premisser for mat- og landbrukspolitikk.<br />
Overføring av beslutningsprosessene<br />
fra forhandlingenes lukkede<br />
rom til åpne fora, burde være et krav<br />
fra allmenheten.<br />
• Nedsette en bredt sammensatt landbrukspolitisk<br />
kommisjon som kan<br />
diskutere framtidig landbrukspolitikk<br />
i et langt bredere og mer fordomsfritt<br />
perspektiv enn det som de årlige jordbruksforhandlingene<br />
gir rom for.<br />
Ole-Jacob Christensen, småbruker<br />
og styremedlem i Oppland Miljøpartiet<br />
de Grønne<br />
LESARBREV<br />
Noko å melde?<br />
Send teksten til<br />
post@bondevennen.no<br />
Hald teksten kort<br />
og poengtert.<br />
Tine, Sintef og Skala fabrikker har utvikla<br />
ein ny generasjon mjølketank.<br />
Kjemikaliet R134A har tradisjonelt<br />
vore nytta som kjølemedium i mjølketankane.<br />
Kjemikaliet gir høge CO 2<br />
-<br />
utslepp, og ved å skifte ut R134A med<br />
CO 2<br />
som kjølemiddel vert klimagassutsleppa<br />
redusert med fleire tonn CO 2<br />
, for<br />
kvar tank.<br />
I 2017 brukte Skala Fabrikk 950 kilo<br />
karbondioksid for å erstatta 1100 tonn<br />
R134A. 10 kilo av R134A svarar til 14,3<br />
tonn CO 2<br />
. Til samanlikning utgjer CO 2<br />
utsleppa frå heile levetida til ein bensinbil,<br />
29,5 tonn.<br />
Karbondioksid vil både redusere<br />
kostnadane knytt til drift av mjølketanken,<br />
og risikoen for lekkasje. Så langt<br />
har Skala Fabrikk levert i underkant av<br />
200 mjølketankar av denne typen.<br />
Den nye mjølketanken er programmert<br />
slik at den kan sende alarm per<br />
telefon både til bonden og til Tine, ved<br />
eventuelle feil. Slik kan feilen rettast<br />
opp raskt og mindre mjølk kan gå tapt.<br />
Dei nye tankane er grovt rekna 20<br />
GOD HELG<br />
Det grillast over ein låg sko over det<br />
ganske land for tida. Lukta av brent trekol,<br />
potent tennvæske og frisk propan<br />
blandar seg med ein salig eim av gras,<br />
gule blomar og bjørkepollen. Men ikkje<br />
hjå oss. Hustru og eg hadde invitert til<br />
lystig samkome ein solrik laurdagskveld<br />
i mai. Tidleg laurdag føremiddag<br />
frekventerte eg bygdas omtykte slaktar<br />
for å sikra spekte, røykte, salta og<br />
marinerte godsaker attåt anstendige<br />
mengder fluidum av ulikt slag og kulør.<br />
Alt låg til rette for ei smakrik høgtidsstund.<br />
Hustru trådde i stroppelaus<br />
kjole og italienske sommarsko, før ho<br />
på terrassen starta kuttinga av salat frå<br />
Vik. Eg fann vegen ut til maskinhuset<br />
for å henta og klargjera grillen for årets<br />
første utomhuskulinariske oppleving.<br />
Kvelden stoppa liksom der. På ein<br />
måte. Grillen, som ser ut som eit heilt<br />
kjøkken i børsta stål, polert karbon og<br />
fancy instrumentering, var ikkje å oppdriva.<br />
Maten låg i kjøleskåpet og venta<br />
Foto: Rolf Husby<br />
prosent meir energieffektive enn eldre<br />
tankar. Overskotsenergi frå nedkjølinga<br />
vert lagra på ein buffertank og kan nyttast<br />
til dømes til å varme opp rom eller<br />
vatn.<br />
Ved å nytte karbondioksid som kuldemedium<br />
vert det mindre klimagassutslepp,<br />
redusert energiforbruk og betre<br />
økonomi for bonden.<br />
på flammehavet, medan gjestene var få<br />
minutt unna.<br />
– Kor har du gjort av grillen, ulte eg<br />
desperat, og engasjerte Hustru i prosjektet.<br />
Me leitte og grov etter grillen på<br />
plassar i hus og uthus me ikkje eingong<br />
visste me hadde. Søket var nyttelaust.<br />
Etter ei mental tilbakespoling fann me<br />
ut at eg og sonen i ein medvitslaus augneblink<br />
hadde vurdert det eksklusive<br />
grillkjøkkenet som utdatert restavfall.<br />
Grillen vart ein frostsprengd vinterdag<br />
levert saman med anna avfall på det<br />
kommunale avfallsmottaket.<br />
– Det var eit hendeleg uhell, ytra eg<br />
fortvilt, medan gjestene kom sigande<br />
inn i tunet.<br />
– Då får du bruka steikepanna om<br />
du ikkje har kasta ho i restavfallet, repliserte<br />
Hustru, og snudde seg demonstrativt<br />
rundt på dei italienske hælane…<br />
Sjur<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 27
FAGLAG OG MØTE<br />
Rogaland<br />
Bjerkreim Bondelag og<br />
Bjerkreim Bygdekvinnelag<br />
inviterer til :<br />
Tur til Lund fredag 8. juni. Avreise frå Kommunehuset<br />
kl 18.30. Det vert både bedriftsbesøk<br />
hjå Eik treskofabrikk og Sætra gard,<br />
med avslutning i det restaurerte steinfjoset<br />
til Nils og Bodil Heskestad. Der får me<br />
kveldsmat. På treskofabrikken vert der avslørt<br />
ein link til Bjerkreim, me får omvisning,<br />
ein kaffikopp og shoppingmuligheter. På<br />
Sætra får me historien om garden i nyare tid.<br />
Å sjå mulighetene i eigen gard er stikkordet<br />
her. Påmelding innan 5. juni til Bente Gro 412<br />
13 619 eller Sigfrid 414 50 782. 250 kr for mat<br />
og 40 kr til sjåføren. Gi beskjed ved påmelding<br />
om du ynskjer å vera sjåfør.<br />
Grillaksjonen 2. juni<br />
Besøk vår stand utenfor Spar (jernbanesiden)<br />
på Varhaug under Varhaugsmarken<br />
2. juni mellom kl. 09.00 og 14.00. Da vil<br />
Norsk Sau og Geit og Nortura gjenta fjorårets<br />
grillaksjon, der målet er å servere<br />
lekre grillvarer av lam og kje foran 100<br />
butikker over hele landet. Sør-Jæren Sau<br />
og Geit stiller selvfølgelig opp lokalt, og<br />
ønsker på denne måten å bidra til at enda<br />
flere skal få øynene opp for hvilke fantastiske<br />
råvarer kjøttet fra småfeet er.<br />
Sør-Jæren Sau og Geit<br />
Fagmøte Forum Gris og<br />
Fiskå Mølle<br />
TID: 30. mai - kl. 19:00<br />
STED: Bryne Kro & Hotell<br />
Harald Øglend presenterer PigLog - Registrerings-<br />
og oversiktsverktøy for svineprodusentar.<br />
Armando Oropeza vil halde innlegg om<br />
rett behandling og handtering av sjuk gris.<br />
Diskusjon.<br />
Det blir servert middag etter møtet.<br />
Påmelding til Solfrid Holta: 480 75 633/<br />
solfridholta@gmail.com<br />
Helsing Forum Gris og Fiskå Mølle<br />
Medlemskveld for Haugaland<br />
gjetarhundnemnd<br />
Haugaland gjetarhundnemnd invitera til<br />
medlemskveld,<br />
og ekstraordinært årsmøte .<br />
Me får besøk frå Haugaland Dyreklinikk<br />
som fortel om helse hjå gjetarhund, og<br />
Olav Tørresdal frå Mattilsynet fortel om<br />
tilsynsprosjektet «hundar som bur ute»<br />
Velkommen til grilling, kaffi, kake og god<br />
drøs på Ersland Bedehus i Skjold kl. 18.00<br />
fredag 1. juni. Alle gjetarhundinteresserte<br />
er velkomne!<br />
Spørsmål? Ta kontakt med leiar Emilie Moi<br />
Eikje tlf. 932 16 339. www.h-gjeterhund.com<br />
Velkommen til<br />
Gartnerivandring<br />
tirsdag 5. juni 2018, kl. 14.00 hos Wølstad<br />
gartneri, Øygardsveien 35, 4047 Hafrsfjord<br />
Program:<br />
• Omvisning i veksthusene med agurk<br />
• Plantevern i agurk og tomat ved Annichen<br />
Smith Eriksen, NLR Viken<br />
• Info om det nye forsøksveksthuset hos<br />
NIBIO på Særheim, Kristoffer Hodnebrog,<br />
Nibio<br />
• Markedssituasjonen i agurk og tomat<br />
ved Bjarte Åsbø, GPS<br />
• Kaffe/te og en matbit med tid til en prat<br />
rundt bordet om aktuelle tema innen<br />
agurk- og tomatproduksjon.<br />
Enkel servering. Påmelding innen mandag<br />
28/5, 2018<br />
Vel møtt til faglig påfyll og sosialt samvær<br />
med kollegaer.<br />
Vennlig hilsen Norsk Landbruksrådgiving<br />
Viken, Norsk Landbruksrådgiving<br />
Rogaland og Rogaland Gartnerlag<br />
Urtelaget Natt og Dag<br />
Velkommen til ei smaksrik opplevelse.<br />
Hellandstunet, 6. juni – kl 18.00.<br />
Påmelding innen, 1. juni på mail til: urtelaget@gmail.com<br />
For informasjon om møtet, se vår blogg:<br />
urtelaget.blogspot.no<br />
Styret<br />
Årets lagshingstar i Rogaland<br />
Dalane Fjordhestlag:<br />
Caron vom Eekbarg, tyskfødd grå hingst f. 2012 e. Carlsson vom Eekbarg<br />
u. Sally ue. Jokum.<br />
Omtale: ”Lågstilt hingst av bra type med godt uttrykk. Noe langt hode. Vel ansatt<br />
hals. Avrundet manke. Lav rygg. Godt vinklet kryss. Uttået VF. Middels føre bein<br />
med spede piper. Små høver. Taktfast skritt. Ledig, veivinnende trav. Meget god<br />
galopp.” Eksteriør: 7,5 - 8 - 7(7-7-7,5-8) - 9(8,5-8,5-9) - 8. Bruk: 7. Helse: 9.<br />
Lynne: 9. Mål: 143,5- 153- 180-19-7,1. Kåra Eid 2018.<br />
Caron er tilgjengeleg for stasjonsbedekking på Ualand i Lund fram til slepp på<br />
Moi sundag 10. juni kl. 1300. Pris per hoppe kr. 3500.- Prisen er inkl. 5 dagars<br />
gratis oppstalling for hopper i stasjon/ inkl. gratis beite for hopper på slepp.<br />
Kontaktperson: Anbjørg Rødland, 952 47 063.<br />
Jæren Fjordhestlag:<br />
Birkelid Nimo, lys brunblakk hingst f. 2014 e. Ninjar u. Birkelid Monja ue. Helgfin.<br />
Omtale: ”Vakker, oppsynt hingst av meget god type. Pent hode. Velansatt, velformet<br />
hals. God manke. God lengde i bogen, men bundet i albuen. Godt muskelsatt kropp<br />
med langt velformet kryss. Tåvid HF, ellers føre bein. Veivinnende skritt. God<br />
innundergripen i bevegelsene med god bruk av ledd, men mangler bogfrihet.”<br />
Eksteriør: 9 - 9 - 7,5(7,5-8-7-7,5) - 7,5( 8-7,5-7) - 8. Bruk: 7,8. Helse: 9. Lynne: 9.<br />
Mål: 148-158-181-20,2-7,3. 2. premie, kvalitet V, Eid 2018<br />
Nimo er tilgjengelig for stasjonsbedekking hos Stall Nesvik, Vigrestad, for friske hopper.<br />
Pris per hoppe: 4000,- Oppstalling kjem i tillegg. Hingsten er også tilgjengeleg på semin<br />
tysdagar og torsdagar, sæd kan hentas på Gardermoen laurdagar. Pris etter avtale.<br />
Kontaktpersonar: Stian Nesvik, 957 60 445 / Sigmund Nesvik, 904 08 978<br />
Ryfylke Fjordhestlag:<br />
Hingst er ikkje bestemt ennå, i skrivande stund.<br />
Kontaktperson: Sven Hoftun, 959 09 447.<br />
28 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
FAGLAG OG MØTE<br />
FRÅ BONDE TIL BONDE<br />
Markdag i tidleggulrot og frilandsgulrot<br />
Fredag 15. juni klokka 12.00 blir det markdag i tidleg og sein<br />
gulrot.<br />
Me byrjar hjå Hilde og Ervin på Ogna klokka 12.00, deretter reiser<br />
me til Bru hjå Asbjørn og Laurits.<br />
Håpar du tar deg tid til å koma, velkomen!<br />
Økologisk produksjon av grønsaker;<br />
Karmøy, Nedstrand, Randaberg og Sandnes<br />
Velkomen til markdagar. Thomas Holz blir med. Erfaringsutvekslingar<br />
kring ugraskamp og dyrkingsteknikk ute i grønsakskulturane.<br />
04.06. Kl. 13.00 hjå Anne-Tove og Edvard Kalstø, Søre Ådlandsvei<br />
17, Åkrehamn.<br />
04.06. Kl. 18.00 hjå Andelslandbruk Nedstrand (ved Tveit VGS).<br />
05.06. Kl. 10-11.30 hjå Bodil Raustein, Raustein 15, Randaberg.<br />
05.06. Kl. 13-14.30. hjå Torill Østraat, Vatneliveien 33, Sandnes.<br />
Arr.: Norsk Landbruksrådgiving Rogaland.<br />
Hugs møtekalenderen på nettsida vår,<br />
www.bondevennen.no<br />
Annonsar som har stått under Faglag og Møte i bladet blir<br />
lagt ut gratis på Bondevennens møtekalender på nett.<br />
Hald deg oppdatert på kva som skjer!<br />
MJØLKEKVOTER<br />
Vi formidlar mjølkekvote<br />
for sal/kjøp/utleige/leige.<br />
Vår frist for sal/kjøp er 01.07.2018.<br />
Vår frist for utleige/leige er 1.09.2018.<br />
Norsk Landbruksrådgiving<br />
Rogaland, tlf. 51 78 91 80<br />
DIVERSE<br />
Sponballar til salgs<br />
til ku, hest, sau, gris og kylling.<br />
Tlf. 913 22 155<br />
Bøk og Liguster hekk<br />
Frukttrær, busker og vintergrønne<br />
rimelig til salgs.<br />
Tlf. 959 14 188<br />
Spøneballar<br />
til salgs<br />
Otto Topdal, tlf. 99 16 21 11<br />
BEITE<br />
Storfebeite til leie<br />
på Figgjo.<br />
Mob.930 21 313<br />
abhaland@gmail.com<br />
Beite Stavanger – Sandnes<br />
ønskes leid 2018, evt. 2019.<br />
Hele beitet. Gjerne langtidsleie,<br />
50 – 200 mål.<br />
tlf. 907 78 898<br />
For oppsett av gjerde<br />
ring og få tilbud:<br />
Veshovda Drift AS<br />
/v Rolf Gravdal tlf 97 19 60 45<br />
ARBEID UTFØRES<br />
Gjødselmixing<br />
90 o hver side<br />
Pløying. Balletransport.<br />
Horving m/hydraulisk crossboard<br />
Steinhenting rake og rive alt i ett<br />
Osland Maskin Tlf 920 29 479<br />
Helge- og ferieavløser<br />
søkes til melkeproduksjon m/robot<br />
og sau på Nærbø i Hå.<br />
Ønsker erfaring m/dyr og traktor.<br />
Må ha traktorsertifikat.<br />
Tlf. 928 27 641 Ola<br />
Slått/graspressing utføres<br />
og transport m/dumperhenger<br />
utføres. Ta kontakt for tilbud.<br />
G. Vigsland Maskin Tlf. 902 49 653<br />
LIVDYR<br />
5 kjøttfe ungkviger selges<br />
Framleis stort overskott av sau.<br />
Kanskje dette er noko for dykk?<br />
Frå 94 til 81 % Charolais, noko<br />
Hereford og litt ukjent. Vant til<br />
både straum og vanleg gjerde. Kan<br />
oppstallast hjå eigar ut mai.<br />
Peder Ravndal tlf. 916 35 364<br />
HØY/HALM<br />
Strøhalm og frøhøy i<br />
firkantbunt til salgs.<br />
Tlf. 957 44 584/991 08 369<br />
Rundballar ønskes kjøpt<br />
evt. etablering av fôravtale.<br />
Tlf. 916 84 882<br />
Komplette landbruksbygg<br />
Forhandler av byggevarer<br />
for landbruket.<br />
Neste Bonde vennen kjem 8. juni<br />
Bv 18 8. juni<br />
Bv 19<br />
Bv 20<br />
Bv 21<br />
Droner gir fantastiske<br />
bilder fra lufta til en<br />
brøkdel av prisen<br />
av hva en før<br />
betalte for flyfoto.<br />
Kampanjepris<br />
kun 1499,-*<br />
15. juni<br />
29. juni<br />
10. august<br />
Fristen for annonsar er torsdag veka før utgjeving.<br />
www.ilufta.no<br />
986 20 408<br />
post@ilufta.no<br />
*Tilbudet gjelder bilder/film av ditt<br />
gårdsbruk med tilhørende mark.<br />
Se vilkår og flere bilder på nettsiden.<br />
Bedriftsveien 35, 4353 Klepp stasjon.<br />
Tlf. 908 32 061/918 71 505, epost: post@grudebygg.no<br />
www.grudebygg.no<br />
Trenger du hjelp til kvalitetsarbeidet ditt?<br />
Føles KSL uoverkommelig?<br />
Har du gjort sikker-jobb-analyse,<br />
risiko vurderinger og har kontroll på<br />
beredskapsplanen?<br />
Vi i TF regnskap kan hjelpe deg!<br />
Vi tilbyr komplett KSL rådgivning og hjelper deg med<br />
tilrettelegging og rutiner.<br />
Ta kontakt for en uformell samtale.<br />
Vår rådgiver: Elise Unander Mjølhus<br />
Mob: 90 77 07 46, Tlf: 51 74 48 80<br />
Epost: elise@tf-regnskap.no<br />
www.tf-regnskap.no<br />
BONDEVENNEN Nr. 17 - 1. juni 2018 29
Trenger du arbeidere til din gård, skog, fiskebedrift,<br />
hotell eller restaurant?<br />
Motiverte og dyktige arbeidere fra utlandet:<br />
rask oppstart, kan jobbe fra seks måneder til flere år.<br />
Tel. 998 51 693 - storslattbemanning@gmail.com<br />
www.bemanningssenter.net<br />
Ålgård Bruktbil AS ønsker<br />
å kjøpe traktorer med<br />
70-120hk, 4wd og<br />
frontlaster for videresalg.<br />
Ta kontakt for enkel, ryddig og<br />
kjapp handel. Tore - 976 62 380<br />
Bjørn Magne - 982 67 745<br />
Gunnar Høien AS<br />
Tlf. 900 79 400<br />
Ålgård Bruktbil AS ønsker<br />
å kjøpe gravemaskiner,<br />
1-25 tonn, for videresalg.<br />
Ta kontakt for enkel, ryddig og<br />
kjapp handel. Tore - 976 62 380<br />
Bjørn Magne - 982 67 745<br />
borge.meland@gmail.com<br />
Mob.: 911 74 250<br />
Fornybarenergi til landbruket<br />
www.kvernelandenergi.no - Ring 905 56 907<br />
Hytter, innredning og utstyr for fôring<br />
og stell av kalver. Tel. 908 26 618<br />
www.godkalven.no<br />
TRELAST<br />
VI KAN<br />
LANDBRUK!<br />
Våre sertifiserte<br />
elektrikere utfører<br />
elkontroll og termografering<br />
i landbruket.<br />
Vi er DSB og<br />
FG-godkjent.<br />
Meisling og utrensk av fjos for ombygging.<br />
Rilling av gulv og spaltegulv.<br />
Egil Håland 4360 Varhaug 51 43 04 94 / 41 69 96 17<br />
Nesvik Landbruksbygg as<br />
Leverandør av komplette landbruksbygg<br />
• Betongarbeid<br />
• Påbygg<br />
• Nybygg<br />
• Betongelement<br />
• Rehab av fjøs<br />
www.Toppaland.com<br />
• Betongsaging<br />
• Kjerneboring<br />
• Meisling<br />
• Stålsperr<br />
• PVC dører-vindu<br />
Stian Nesvik, 957 60 445 / E-post: stian@nesvik-lb.no<br />
Sigmund Nesvik, 904 08 978/ E-post: sigmund.nesvik@gmail.com<br />
Brannvarslingsanlegg<br />
Vi leverer, monterer og tar service på FG-godkjent<br />
brannvarslingsanlegg til landbruk. Vi tar årlig kontroll<br />
av pulverapparater og brannslanger.<br />
Ta kontakt for befaring.<br />
Stian Stokka – Serviceingeniør brann<br />
tlf 453 98 866 – post@stokka-brannteknikk.no<br />
eikelsag@online.no<br />
Tlf. 48 15 45 05/99 44 79 03<br />
99 15 52 33<br />
Kombivogn 2 x 4m<br />
45.000,- + mva<br />
www.ave.no - Tlf. 09543<br />
Jærvegen 67, Nærbø<br />
I tillegg til alle typer<br />
betongsaging tilbys:<br />
• KJERNEBORING<br />
• MEISLING<br />
• ALT I RIVING<br />
Vi utfører rilling av<br />
spaltegulv/oppsamlings<br />
areal i fjøs, med<br />
gode erfaringer.<br />
Vi utfører alt innen<br />
bolig- og landbruksbygg<br />
Nybygg - påbygg - rehabilitering<br />
VI FORHANDLER ALT AV BYGGEVARER:<br />
- Stålsperr - Limtre, stål og tre-åser<br />
- Sandwichelementer - Eternittplater<br />
- Plastmoplater - PVC vindu og dører.<br />
Ta kontakt for pris.<br />
Ta kontakt på telefon 991 57 987<br />
oskar@vigrestadbygg.no<br />
30 Nr. 17 - 1. juni 2018 BONDEVENNEN
For innmelding av slaktedyr og livdyr, spørsmål om inntransport,<br />
avregning, livdyrkjøp og andre henvendelser til Nortura,<br />
ring Nortura medlemssenter på tlf. 48 12 04 00.<br />
For levering påfølgende uke er innmeldingsfristen<br />
tirsdager kl. 16:00, for webinnmelding<br />
på Min side er fristen onsdag<br />
morgen kl. 06:00.<br />
Sauebøndene griller lam over hele landet<br />
Bruk Min side ved<br />
innmelding av slaktedyr<br />
Alle som jobber ved Medlemssenteret i Nortura<br />
tar i bruk nytt innmeldingssystem fra mandag<br />
4. juni, om det resulterer i ventetid på telefonen er<br />
usikkert, men vi oppfordrer likevel til å bruke Min<br />
side til innmelding.<br />
På Min side kan du melde inn dyr akkurat når det passer<br />
deg. Min side har også utvidet innmeldingsfrist i forhold<br />
til telefoninnmelding til medlemssenteret.<br />
Logg inn på Min side via medlem.nortura.no.<br />
Det vil bli noe nedetid grunnet overgang til ny versjon<br />
av Min side helgen i forkant, tidspunkt vil bli annonsert<br />
på medlem.nortura.no.<br />
Det var ikke noe å si på humøret hos Frode Tveito, Jorunn Sekse og Egil Dvergsdal som serverte smaksprøver av<br />
lam i Kinsarvik i Hardanger under grillaksjonen i fjor.<br />
Sauebøndene i regi av Norsk Sau og Geit og med<br />
sterk støtte fra Nortura gjentar fjorårets suksess<br />
med en omfattende grillaksjon laurdag 2. juni.<br />
Grillaksjonen er i år utvidet til hele 118 butikker<br />
over hele landet. Lokallaga i Rogaland S&G,<br />
Hordaland S&G og Agder S&G griller ved 29<br />
butikker.<br />
Nortura leverer kjøttvarer av lam, lammepølser, samt utstyr<br />
til grilling, reklamemateriell, og oppskriftsbrosjyren<br />
”Lam på grillen” som blir å finne alle steder.<br />
– En fantastisk oppslutning fra NSGs lokallag. Sauebønder<br />
over hele landet dropper denne ene dagen alt<br />
som har med lamming, beiteslipp og slått å gjøre – for<br />
å demonstrere for norske forbrukere hvor fantastisk<br />
norsk lammekjøtt er på grillen. Håpet er at dette skal<br />
bidra til at lammekjøtt i større grad blir et helårsprodukt,<br />
sier Ole G. Hertzenberg i Norsk Sau og Geit,<br />
som ikke kan få fullrost samarbeidet med Nortura.<br />
– Dette prosjektet hadde vært helt umulig å gjennomføre<br />
uten samarbeidet med Norturas salgskonsulenter<br />
og sjefskoordinator Torstein Dahl. De gjør<br />
en fantastisk innsats, sier han.<br />
På medlem.nortura.no legger vi ut en oversikt<br />
hvor grillaksjonen gjennomføres og du vil kunne få<br />
smake på hvor fantastisk lam er på grillen. Vi vil også<br />
sørge for å ha godt med lammekjøtt for salg i butikken.<br />
Grillaksjonen gjennomføres lørdag 2. juni, med<br />
noen få unntak.<br />
Ikke mulig å melde inn på<br />
Min side uten aktivt KSL<br />
Fra 1. juni er det ikke lenger mulig å<br />
melde inn slakt på Min side uten å<br />
ha aktivt KSL. Det betyr at produsent<br />
uten aktivt KSL må melde inn<br />
slakt ved å ringe Medlemssenteret.<br />
Medlemssenteret vil da tilby produsenten hjelp til å få<br />
KSL på plass før innmeldinga skjer.<br />
Dersom produsent likevel velger å melde inn dyret,<br />
betyr det at slakt må gå inn i egen varestrøm og avregningsprisen<br />
blir redusert med 20 %. Dette trekket skal<br />
finansiere kostnadene ved å måtte ha to varestrømmer<br />
ved våre anlegg. Sørg derfor for å ha godkjent KSL før<br />
du melder inn.<br />
Bransjen ble enige om en ny avtale fra 1. april 2018<br />
der bare slakt fra gårdsbruk med aktivt KSL skal inngå i<br />
produkt med ”Nyt Norge” merking.<br />
Grillmøte for svine pro dusentar<br />
i Sogn og Fjordane<br />
Norsvin Sogn og Fjordane og Nortura arrangerer<br />
grillmøte hos Frode Fjellestad i Fjellbygda på<br />
Sandane onsdag 6. juni kl. 19.30.<br />
Program:<br />
• Omvisning i det nye grisehuset på garden<br />
• Nytt frå Nortura<br />
Påmelding til Siv Solheim tlf. 97139675 innan 4. juni.<br />
KADAVERHENTING<br />
Kundeservice Norsk Protein 941 35 475<br />
Innmelding kadaver.norskprotein.no<br />
Grillmøte på Evje i<br />
samarbeid med Tine<br />
Søndag 3. juni kl. 13.00 arrangerer Kretsutvalget<br />
i Nortura, i samarbeid med Produsentlaget i Tine<br />
grillmøte hos Terje Birkeland, Senumsveien 16,<br />
Evje.<br />
Ta med stol og godt humør!<br />
Velkommen!<br />
MEDLEMSBUTIKKER<br />
Førde 57 83 47 49 / 948 38 141<br />
Forus 52 87 78 24<br />
Egersund 51 46 41 68<br />
Sandeid 52 76 42 18<br />
Voss 476 75 411<br />
Bergen 482 61 442<br />
Sogndal 468 84 540<br />
Ope fjøs hos Alva<br />
Samdrift, Oppstryn<br />
Laurdag 2. juni kl. 10.00 – 15.00 er det ope fjøs hos<br />
Alva Samdrift, Erdalen 6799 Oppstryn.<br />
Sogn og Fjordane sin mjølkerobot nummer 100 er i drift<br />
hos Alva Samdrift i Oppstryn.<br />
Bøndene ved dei tre bruka, i lag med Fjøssystemer,<br />
byd inn til offisiell opning. Fjøssystemer har saman med<br />
utbyggjarane planlagt mjølkekufjøset med plass til 66<br />
mjølkekyr og full framfôring til rekruttering og okseslakt.<br />
Enkel servering ved Tine og Nortura.<br />
Velkomne!<br />
NØDSLAKT<br />
Telemark og Aust-Agder 416 18 622<br />
Sør Rogaland/Vest-Agder +<br />
Dalane utan Bjerkreim 478 73 179<br />
Sør-Rogaland (Eigersund/Forus) 480 11 600<br />
Nord-Rogaland (dagtid) 480 99 248<br />
Nord-Rogaland (kveld/helg) +<br />
Bergen og Hardanger 977 52 537<br />
Resten av Hordaland 482 88 105<br />
Sogn og Fjordane - Sogn 992 27 133<br />
Sogn og Fjordane - Nordfjord sør<br />
for Nordfjorden inkl. Stryn sentrum<br />
til Oppstryn + Sunnfjord 992 27 133<br />
Sogn og Fjordane – Nordfjord 977 75 210/<br />
nord for Nordfjorden og Sunnmøre (908 94 650)<br />
Romsdal og Nordmøre 975 75 137<br />
Redaktør for Nortura-sidene: Svein Bjarne Sommernes svein-bjarne.sommernes@nortura.no
Returadresse:<br />
Bondevennen<br />
PB 208, sentrum<br />
4001 Stavanger<br />
Ta grep om grovfôret<br />
Økt fettprosent gir økt melkepris<br />
Grovfôret er den enkeltfaktoren som har størst effekt på fettprosenten<br />
i melka fordi det inneholder mye fiber som gir eddiksyre og smørsyre i<br />
vomma. Disse syrene bygger opp melkefettet i juret og melka. Høyest mulig<br />
opptak av grovfôr vil som regel alltid lønne seg, da det også gir friskere kyr<br />
og sparte kraftfôrkostnader.<br />
Nå står ny fôrsesong for døren, og vi anbefaler at en har fokus på<br />
avlingsmengde, energiverdi, gjæringskvalitet og sukker.<br />
Ta kontakt med din<br />
TINE-rådgiver for råd<br />
om tilpassa fôring.<br />
TINE Medlemssenter 51 37 15 00 - medlem.tine.no