Månedsbladet 2-2010
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
32588 manedsbladet <strong>2010</strong>-02:manedsbladet 01-02 2007 14/6/10 15:10 Page 16<br />
▲<br />
MØTE MED EIN MILORG-MANN<br />
Ein av “Gutta på skauen”<br />
Roy Hallan har iført seg uniforma frå 1945.<br />
ROY HALLAN ER 85 år og vaks opp i<br />
Mjøndalen. No bur han i Hartley i Kent,<br />
litt utanfor London. Her har han budd<br />
sidan 60-talet. Trass noko høg alder er<br />
han stadig i full vigør: I dag har han<br />
klipt plenen, sidan han skal til Noreg eit<br />
par veker. Sidan vi har fått vite at Roy<br />
var ein av ”Gutta på skauen” under<br />
krigen, har <strong>Månedsbladet</strong> kome på<br />
vitjing for å få han til å fortelje litt om<br />
korleis det var. Roy hugsar godt, og vil<br />
gjerne fortelje.<br />
-Då krigen byrja var eg 15 år og gjekk<br />
på gymnaset i Drammen. I gymnastida<br />
var eg ikkje særleg involvert i motstanden,<br />
berre litt illegal avis-aktivitet.<br />
Men i -44, då eg vart uteksaminert frå<br />
gymnaset, fekk alle menn i 19-20-<br />
årsalderen innkalling frå Quislingregjeringa<br />
til ”arbeidsteneste”.<br />
Heimefronten sende ut appell om ikkje<br />
å møte opp, sidan ”arbeidsteneste” var<br />
eit anna ord for opptrening av soldatar<br />
til austfronten. Vi som nekta, og det var<br />
mange av oss, måtte stikke av, for elles<br />
ville vi bli arrestert.<br />
-Dermed vart eg innrullert i Milorg, den<br />
militære delen av heimefronten. Først<br />
vart eg send til ein bondegard oppe ved<br />
skogkanten. Der hjalp eg til på garden<br />
om dagen, og om kvelden var eg nede i<br />
bygda (Hokksund) for å bli opplært som<br />
radiotelegrafist saman med fire andre.<br />
Der satt vi i arbeidsrommet til ein<br />
skreddar og øvde på å sende og motta<br />
meldingar i morse, medan tyske<br />
soldatar patruljerte i gata utanfor.<br />
Skreddaren hadde vore til sjøs som<br />
radiotelegrafist før og var flink til å lære<br />
frå seg. Då vi var ferdige med utdanninga,<br />
drog vi opp til ei Milorg-celle på<br />
Holtefjell. Der var det 25 mann allereie.<br />
Den viktigaste oppgava for oss alle der<br />
var å ta imot flyslepp med våpen i fallskjerm,<br />
og nokre gonger offiserar frå<br />
England også. Utstyret vart lagra på<br />
hemmelege stader for seinare bruk av<br />
alle Milorg-avdelingar i bygda.<br />
Radiotelegrafi brukte vi minst mogleg<br />
fordi tyskarane kunne peile seg inn til<br />
kvar vi var. Vi prøvde og fikk god kontakt<br />
med distrikssjefen sine sambandsfolk<br />
i Drammen. I praksis vart radiotelegrafi<br />
hovudsakleg brukt som peiling<br />
for fly som kom med slepp til oss.<br />
ROY ER EIN beskjeden mann, og ynskjer<br />
ikkje å framheve sin eigen innsats under<br />
krigen. Han løyste aldri eit skot mot ein<br />
tyskar, og deltok ikkje i store, kjende<br />
aksjonar. Men det var jo litt dramatisk<br />
av og til likevel.<br />
-Flysleppa kom alltid i tida rundt<br />
fullmåne, for då var det lettare for<br />
flygaren å finne vår slepplass. Då sat eg<br />
på ein vel 700 meter høg fjelltopp og<br />
sende eit avtalt morsesignal heile natta<br />
til britiske fly. Flygaren kunne peile seg<br />
inn på signalet og derfor lettare finne<br />
vår slepplass. Det var jo litt risikabelt,<br />
for tyskarane visste om det som gjekk<br />
føre seg, men ikkje kvar, og dei kunne<br />
også peile seg inn på oss. Oftast gjekk<br />
det heilt fint, men tungt arbeid var det å<br />
bære tonnevis med utstyr gjennom<br />
skogen til gøymeplassane. I dei siste tre<br />
månadane av krigen fekk vi nok våpen<br />
til alle Milorg-avdelingar i vårt område.<br />
-Ei natt fann tyskarane slepplassen vår,<br />
og i staden for våpen kom det tyske<br />
soldatar ned i fallskjerm. Dei byrja å<br />
skyte allereie før dei tok bakken. Våre<br />
folk trakk seg unna; på den tida hadde vi<br />
ordre om å unngå kamp om det var<br />
mogleg. Ein av våre karar vart treft av ei<br />
kule. Han blei i løyndom boren ned til<br />
bygda og send til Drammen sjukehus.<br />
Der blei han operert for ”blindtarmbetennelse”.<br />
Og kom over det.<br />
-Korleis visste de at det skulle kome fly?<br />
-Vi høyrde på nyhenda på norsk på BBC<br />
kvar kveld. På slutten av sendinga kom<br />
det ofte meldingar i kode. Vår kode var:<br />
”Filosofen bygger hus.” Då visste vi at<br />
det var planlagd ei ny sending til oss.<br />
Den kom ikkje alltid. Det kunne vere<br />
mange grunnar for det: Var flyet skote<br />
ned av tyskarane? Hadde det ikkje funne<br />
slepplassen vår? Eller hadde det kanskje<br />
ikkje starta frå England? Andre meldingar<br />
forstod vi ikkje, for dei var til andre<br />
avdelingar.<br />
-Kor mange var de eigentleg i Milorg?<br />
-I Eiker, som var ei avdeling under<br />
Drammen, var vi rundt 450 då krigen<br />
slutta. I heile landet har eg lese at vi var<br />
om lag 40 000 norske soldatar.<br />
Tyskarane hadde om lag 300 000 mann i<br />
Noreg. Vinteren -44/-45 hadde vi tru og<br />
von om at tyskarane kom til å gje seg<br />
fredeleg, men vi visste ikkje om det<br />
kom til å bli motstand når vi skulle ta<br />
over. Derfor var det viktig med våpen,<br />
utstyr og trening. Milorg var i mi tid<br />
med dei gode til å halde ting hemmeleg:<br />
Vi måtte aldri vite meir enn det som var<br />
naudsynt for å gjere vår eigen jobb. Eg<br />
visste til dømes ikkje at far min var<br />
ansvarleg for matforsyningar til min leir,<br />
og han visste ikkje at eg var der.<br />
-VI HADDE lenge von om å få uniformer.<br />
Ei natt vi hadde fått eit dropp<br />
kom ein av karane attende til leiren med<br />
ein bunt: ”Her er uniformane våre”, sa<br />
han. Det var ein bunt med armbind med<br />
norsk flagg på. Det fekk greie seg.<br />
-Og så kom kapitulasjonen 8. mai -45.<br />
Kva gjorde de då?<br />
-Milorg og Sivorg (=sivilorganisasjon)<br />
hadde jo lagt planar for dette. Heldigvis<br />
gjekk det fredeleg for seg. Vi i Milorg<br />
hadde ansvar for ro og orden, planane<br />
var klare for innsetting av ordførarar,<br />
lensmenn og så vidare, og tyskarane<br />
overga seg til våre offiserar. Vi arresterte<br />
også mange norske nazistar. Dei mest<br />
aktive fekk fengselstraff, nokre få fekk<br />
dødsstraff, som kjent.<br />
-Fekk du noko løn for strevet?<br />
-Nei, smiler Roy, -dette var typisk norsk<br />
dugnad. Vi tenkte aldri på løn. Eg var<br />
heldig som aldri var i direkte kamphandlingar,<br />
og er glad for å ha gjort min<br />
innsats for fedrelandet.<br />
■ Paul Kristian Steiro<br />
16