Undrande og skapande ⢠God som gull ⢠Pioner frå ... - nashornet
Undrande og skapande ⢠God som gull ⢠Pioner frå ... - nashornet
Undrande og skapande ⢠God som gull ⢠Pioner frå ... - nashornet
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Pioner</strong> frå<br />
Hylsfjorden<br />
Ernst Berge Drange lanserer i<br />
slutten av mai i år ein nyskriven<br />
bi<strong>og</strong>rafi om forfattaren, journalisten<br />
<strong>og</strong> samfunnsdebattanten<br />
Rasmus Løland.<br />
Basert på dagbøkene til forfattaren er bi<strong>og</strong>rafien<br />
tenkt <strong>som</strong> ei ”nær-Løland-oppleving”,<br />
kunne Drange fortelja på opninga<br />
av Løland-markeinga i Suldal, ein bi<strong>og</strong>rafi der ein<br />
kjem tett innpå tankane, dagleglivet <strong>og</strong> diktinga<br />
til forfattaren frå Ryfylke.<br />
Barnebokpioner<br />
Løland kom ut med den fyrste barneboka i 1892<br />
<strong>og</strong> vert rekna <strong>som</strong> ein pioner innan den realistiske<br />
barnebokdiktinga. Han braut med den idylliserande<br />
<strong>og</strong> moralske barnebokstilen i barnediktinga si,<br />
<strong>og</strong> sat med ei sjelden evne til å skildra tankelivet<br />
<strong>og</strong> kvardagslivet til borna i forteljingane. Borna<br />
er ekte <strong>og</strong> autentiske.<br />
Målmann<br />
Løland var ein sentral aktør i det såkalla Røelaget<br />
i hovudstaden, eit uformelt forum der viktige personar<br />
i landsmålsrørsla diskuterte både ideol<strong>og</strong>i <strong>og</strong><br />
praktiske tiltak for å fremje målsaka. Løland var<br />
<strong>og</strong>så pådrivar i den tidlege nynorske teaterrørsla i<br />
andre halvpart av 1890– talet.<br />
Drange kunne fortelja at arbeidet for eit norsk<br />
mål var den viktigaste årsaka til at Rasmus Løland<br />
skreiv bøker for born. På 1890- talet gjekk<br />
kampen for landsmålet for alvor over frå å vera ei<br />
romantisk førestilling om noko opphavleg, til å<br />
verta ein kamp for å vera den ein var, <strong>og</strong> å kunne<br />
bruka sitt eige mål i skrift <strong>og</strong> tale.<br />
– Der<strong>som</strong> borna frå fyrste stund fekk opplæring<br />
i eit skriftmål <strong>som</strong> var naturleg for dei, ville<br />
kampen etter kvart vinnast. Men det var ikkje<br />
mykje barnelitteratur å oppdriva på den tid.<br />
Fritenkjar<br />
Løland utvikla seg <strong>og</strong> frå å vera ein from, ung<br />
mann til å bli ein fritenkjar. Dei siste åra av livet<br />
sitt opplevde han å stå mest åleine i miljøet sitt<br />
på barikadane for den frie tanke <strong>og</strong> eit darwinistisk<br />
livssyn. Noko <strong>som</strong> mellom anna resulterte i<br />
vaksenbøkene ”Aasmund Aarak” (1902) <strong>og</strong> ”Umskifte”<br />
(1904). Desse bøkene vart i stor grad boikotta<br />
både av ungdomslagsrørsla, folkehøgskulerørsla<br />
<strong>og</strong> landsmålsfolket.<br />
Som vaksenbokforfattar har Løland med<br />
urett havna i båsen med heimstaddiktarane, seier<br />
Drange. Løland hadde eit større vingefang enn<br />
<strong>som</strong> så, <strong>og</strong> hadde ikkje mykje til overs for forgylte<br />
bondeskildringar. Alt i ein tidleg fase <strong>som</strong> forfattar<br />
blei Rasmus Løland kjent <strong>som</strong> "psykol<strong>og</strong>" <strong>og</strong><br />
"sjeleframsynar".<br />
Samfunnsengasjert<br />
Rasmus Løland var engasjert i samfunnsdebatten<br />
<strong>som</strong> rørte seg i åra rundt 1900, <strong>og</strong> arbeidde<br />
<strong>som</strong> utanriksmedarbeidar i landsmålsavisa Den<br />
17de Mai.<br />
Hovudengasjementet hans var målsak, demokratisering<br />
av samfunnet gjennom røysteretten <strong>og</strong><br />
unionssaka.<br />
Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
Utsyn mot Hylsfjorden frå Løland-garden. Midt på<br />
biletet Bjednesteinen, <strong>som</strong> ga inspirasjon til forteljinga<br />
"Bjednekniven."<br />
Rasmus Løland (1861-1907)<br />
Fødd i Vanvik i Ryfylke.<br />
Dei første forteljingane hans kom på prent i 1888.<br />
Flytta til Kristiania i 1895, fekk fast arbeid i Den 17de Mai <strong>og</strong><br />
skreiv mykje i målblad. Skreiv mykje trass i vanhelsa.<br />
Bibli<strong>og</strong>rafi (utval)<br />
Folkeliv, Skuld (1892), Skattegravaren (1893), barnebøkene<br />
Ungar (1892), Paa sjølvstyr (1892) <strong>og</strong> Kor vart det av jola?<br />
(1894), Gamle ungkarar (1895), Emne (1896), Nervesliten<br />
(1896), Jordvend (1898), Aasmund Aarak (1902) <strong>og</strong> i Hundrad<br />
aar (utgjeven posthumt i 1910).<br />
På skuggsida, utgjeven <strong>og</strong>så posthumt i 1908, har eit etterord<br />
av Arne Garborg.<br />
Mellom dei mest kjende barnebøkene er Det store nashorne<br />
(1900) <strong>og</strong> Kvitebjørnen (1906).<br />
Løland skreiv for Haugesunds Avis i perioden 1886–87, då<br />
avisa var ny.<br />
Frå 1902 styrde Løland Norsk Barneblad, der han skreiv det<br />
meste sjølv. Omsette <strong>og</strong>så mange barnebøker til norsk. Dei<br />
siste 3-4 åra budde han på Labråten i Asker, med Garborg <strong>og</strong><br />
Steinsvik <strong>som</strong> grannar.<br />
Det Norske Samlaget reiste minnestein på grava hans i Asker,<br />
R<strong>og</strong>aland ungdomslag på Sand.<br />
<br />
RASMUS LØLAND-MARKERINGA 2007 – 2011