Nashornavisa 2009 - nashornet
Nashornavisa 2009 - nashornet
Nashornavisa 2009 - nashornet
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>nashornet</strong><br />
Om Rasmus Løland-markeringa, Ryfylkedagane og Garborgsenteret<br />
<strong>2009</strong><br />
I SAMARBEID MED GARBORGSENTERET<br />
Inspirert av litteratur •Ewo mottar stipend •Planar om barnekultursenter<br />
•Diktarvegen •Portrett: Arne Norheim •Nasjonalt Garborgsenter<br />
•Kvitebjørnen •Høghus med kompetanse<br />
<strong>nashornet</strong>.no • garborg.no
Viktige veksthus<br />
Redaktør :<br />
Marny Skeie Henkel<br />
Redaksjon:<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
Ingrid Hillestad<br />
Bente Kjos-Wenjum<br />
Toyni Tobekk<br />
Foto:<br />
Jan Nordtveit<br />
Anne Lise Norheim<br />
Redaksjonen<br />
Redaksjonelt ansvar:<br />
Norsk Plan as<br />
Næringsbedet i Vatlandsvåg<br />
4235 Hebnes<br />
52 79 04 80<br />
bladstova@norsk-plan.no<br />
www.norsk-plan.no<br />
”Um hundrad aar er allting gløymt”,<br />
skreiv Rasmus Løland. Slik vart<br />
det ikkje. Korkje tankane eller<br />
skriftene etter Løland sjølv,<br />
eller etter dei gode venene<br />
hans, Hulda og Arne<br />
Garborg, er gløymde.<br />
Det desse tre merkesteinane<br />
i norsk kultur-<br />
og samfunnsliv<br />
let etter seg er så viktig<br />
at det ikkje må få<br />
lov til å gå i gløymeboka.<br />
Oppigjennom åra<br />
har mange gode vener<br />
ført arven etter<br />
Løland og Garborg<br />
vidare. Det er viktig at<br />
verdiane og engasjementet<br />
vert sett inn i nye samanhengar.<br />
Skriftene og tankane<br />
er godt dokumenterte, lette<br />
å finna og like aktuelle den dag i<br />
dag. Nye generasjonar må innviast.<br />
Det var ikkje berre litteraturen som batt dei tre saman.<br />
Dei var levande opptekne av samtida si, og<br />
hadde sterke syn på korleis framtida burde formast.<br />
Som gode vener og naboar i kunstnardalen i Asker<br />
var dei engasjerte i striden for det norske og det<br />
Formgjeving:<br />
Norsk Plan as<br />
Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
Grafisk profil:<br />
Gerhard Stoltz<br />
Annonser:<br />
Gerhard Stoltz<br />
Lars Skipevåg<br />
Utgjevar:<br />
Rasmus Løland-markeringa<br />
2007–2011<br />
Trykk:<br />
Edda Trykk<br />
Stavanger Aftenblad<br />
Opplag:<br />
125 000<br />
Norsk Plan<br />
norsk-plan.no<br />
nasjonale, for fridom og sjølvstende. Men på same<br />
tid var dei inspirerte av det internasjonale – av dei<br />
nye tankane som kom frå utlandet.<br />
Løland gjorde det som ingen andre i barnelitteraturen<br />
hadde gjort før han. Han tok borna på alvor.<br />
Peikefingeren skulle ikkje vera bak teksten. Løland<br />
var og er på borna sitt parti.<br />
Denne tradisjonen vonar me skal førast vidare i<br />
Suldal gjennom etableringa av eit barnekultursenter.<br />
Senteret skal tuftast på Løland sine verdiar.<br />
Også Garborg utfordra rådande meiningar:”Gamle<br />
og unge er i strid. Men det må så vera. Var det ikkje<br />
det, fann ikkje dei unge på anna enn det dei gamle<br />
alt hadde gjennomført, og så sovna livet.” Denne<br />
tradisjonen ønskjer Nasjonalt Garborgsenter no å<br />
føra vidare i Time.<br />
Stortinget og Rogaland fylkeskommune vil at<br />
Ryfylkemuseet og Jærmuseet skal få høve til<br />
å arbeida vidare for å etablera to veksthus der<br />
Løland og Garborg sine tankar skal bli presenterte<br />
for nye generasjonar. To nye nasjonale kunnskapssenter<br />
skal etablerast i Rogaland. I tillegg til å vera<br />
nasjonale senter vil slike miljø kunne bli viktige ressursar<br />
og samarbeidspartnarar i lokale og regionale<br />
strategiar for utdanning, læring, kompetanse- og<br />
næringsutvikling.<br />
Målet vårt er å la unge menneske bli inspirerte<br />
av arbeidet til desse tre. Born<br />
og unge skal bli stimulerte til å lesa og<br />
skriva, bryta meiningar og utvikla seg som sjølvstendige<br />
individ. Dei skal læra å vera stolte over<br />
eigen identitet og bakgrunn. Samstundes skal dei<br />
læra om og respektera andre kulturar.<br />
Rasmus Løland, Hulda og Arne Garborg har<br />
overlevd av di dei står for kvalitet. Samstundes<br />
er dei blitt viktige merkevarer for Ryfylke og Jæren.<br />
Gjennom odling kan me gjera merkevara<br />
sterkare.<br />
Roald Bergsaker<br />
Rådsleiar for<br />
Garborgsenteret<br />
Rasmus Løland-markeringa vert dessutan støtta av Suldal kommune, Asker kommune, Kunnskapsdepartementet, ABM-utvikling, Rogaland fylkeskommune,<br />
Kulturdepartementet og ryfylke iks<br />
Torkel Myklebust<br />
Styreleiar i<br />
Lølandstiftinga<br />
Studentar ved Skrivekunstakademiet<br />
i<br />
Bergen kan no velje<br />
sjølvbiografien til<br />
Rasmus Løland som<br />
pensum.<br />
- Å oppdaga Løland har vore mi største litterære aha-oppleving sidan den gongen eg var<br />
- Dette er eit heilt anna utgangspunkt<br />
enn det studentane kjenner<br />
til og har jobba med frå før, seier<br />
akademileiar og forfattar Olaug<br />
Nilssen om biografien til Løland.<br />
Skrivekunstakademiet tilbyr årsstudium<br />
i skapande skriving, samt kortare<br />
kurs for skriveglade som ikkje har eit<br />
heilt år å avsjå. I sommar vert det skrivekurs<br />
i Aurland for både ungdommar<br />
og vaksne.<br />
Fekk møte Løland<br />
Målet er ikkje at alle skal gi ut sin eigen<br />
litteratur, men at studentane skal<br />
utvikle seg som skribentar eller forfattarar.<br />
Ikkje berre skal dei møte litteratur,<br />
dei skal også få eit anna blikk<br />
på eigen tekst. Og ikkje minst er det<br />
viktig å gi studentane røynsle innan<br />
ulike sjangrar.<br />
- I år sette me blant anna fokus på biografi.<br />
I dette kurset las studentane utdrag<br />
frå sjølvbiografi og hadde besøk av<br />
Ernst Berge Drange, som presenterte<br />
sin Løland-biografi, seier Nilssen.<br />
- Eg ville gjerne at dei skulle få<br />
innsyn i korleis det er å skrive om<br />
eit anna menneske, og at dei skulle<br />
få møte Løland, dei fleste kjente<br />
ikkje han frå før, seier Olaug.<br />
ung og svolten på god norsk litteratur. Løland er ein skatt eg aldri vert ferdig med.<br />
Inspirerer studentar<br />
Skrivekunstakademiet i Hordaland<br />
driv undervisning innan<br />
skjønnlitterær skriving. Dei har<br />
opptak ein gong i året, og søknadsfristen<br />
er medio april. Av<br />
lærarar kan ein nemne: Tormod<br />
Haugland, Øyvind Rimbereid<br />
og Gunhild Øyehaug. Mange<br />
av studentane ved akademiet<br />
har debutert. Kjente forfattarar<br />
med bakgrunn frå akademiet er<br />
til dømes: Karl Ove Knausgård,<br />
Brit Bildøen, Jon Fosse, Anne<br />
Oterholm, Espen Stueland og<br />
Bjarte Breiteig.<br />
Les meir: www.skrivekunst.no<br />
To halve liv<br />
Langt viktigare enn å lære å skrive<br />
sjølvbiografi er sjansen studentane får<br />
til å setje seg inn i eit anna liv, og få<br />
kunnskap om Løland sitt liv og virke,<br />
meiner ho. Akademiet arrangerte saman<br />
med Bergen Mållag ein temakveld<br />
om Rasmus Løland og Per Sivle. Der<br />
sto også biografien i sentrum. Både<br />
Lølandbiograf Ernst Berge Drange og<br />
Sivlebiograf Alfred Fidjestøl fortalde<br />
om sitt arbeid, medan Fanny Holmin<br />
las tekstar av begge forfattarane.<br />
– Rasmus Løland tok opp arven etter<br />
Sivle. Han overtok der Sivle slapp. Dei<br />
skreiv begge om kollisjonar og konfliktar<br />
mellom born og vaksne, utan<br />
å moralisere, uttalte Alfred Fidjestøl<br />
då forfattaren og journalisten besøkte<br />
Suldal med føredraget ”To halve liv”<br />
i fjor haust.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Akademileiar Olaug Nilssen er<br />
sjølv utdanna ved Skrivekunstakademiet<br />
i Hordaland og Universitetet<br />
i Bergen. Debuterte i<br />
1998 med romanen Innestengt<br />
i udyr. Andre utgjevingar: Vi har<br />
så korte armar, roman (2002),<br />
Hybrideleg sjølvgransking,<br />
essays (2005), Få meg på for<br />
faen, roman (2005). Sistnemnde<br />
bok er også dramatisert for<br />
scena og sett opp på Det Norske<br />
Teatret. No jobbar Nilssen med<br />
ei bok om Sigvart Dagsland som<br />
skal ut til hausten. Nilssen har<br />
vore aktiv som skribent og bokmeldar<br />
for fleire aviser og tidsskrift.<br />
Ho var medredaktør for<br />
litteraturtidsskriftet Kraftsentrum.<br />
Nilssen er også styremedlem i<br />
Rasmus Løland-markeringa.<br />
Arnt Birkedal då han fekk Rasmus Løland-stipendet i 2008.<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no<br />
Sitatet:<br />
Olaug Nilssen underviser i Løland.<br />
2 3
SFREDAG KL. 22.00 •<br />
TORSDAG KL. 24.00 • LOMSK<br />
RUNDBALLETRILLING<br />
TORSDAG & FREDAG • FACE 84<br />
GJØRMEBRYTING<br />
FREDAG KL. 24.00 • ÅGE ALEKSANDERSEN OG SAMBANDET<br />
LØRDAG KL. 22.00 • LUCKY LIPS<br />
Design: Ingvild Erøy Prestårhus Trykk: Sandnes Trykkeri as<br />
LAURDAG KL. 24.00 • STEINAR ENGELBREKTSON BAND<br />
TEFF NEVERS<br />
25. - 28. juni 09<br />
I ÅR MED EIGEN<br />
LEIR!<br />
KVINNFOLKBÆRING<br />
STAURBÆRING<br />
VANNVOLLEYBALL<br />
TAUTREKKING<br />
www.ungkarsfestivalen.com<br />
Legitimasjon må synast ved inngangen. Dersom du har tips om<br />
bruk av narkotika på festivalen, ta kontakt på telefon 02800.<br />
Mindreårige blir sendt heim på eiga rekning.<br />
Store musikkanlegg skal ikkje brukast i leiren.<br />
Musikken må dempast innan kl 03:00.<br />
Ikkje tillatt med badestamp og hundar.<br />
Velkommen til sommarens bondeflørt i Suldal!<br />
TILBUD kr 950,- ved kjøp av langhelg billett på førehand.<br />
Førehandsal på Billettservice: tlf 815 33 133 -<br />
www.billettservice.no<br />
Billettar kan også kjøpast i porten:<br />
Torsdag – Søndag kr. 1100,-<br />
Fredag – Søndag kr 800,-<br />
Laurdag – Søndag kr 400,-<br />
Aldersgrense : 18-100 år . Prisen inkl. teltplass (ikkje straum), bilparkering,underhaldning og dans. Det vert sal av frukost,<br />
grillmat,mineralvatn og øl/vin.<br />
ARR: KJETIL NÆRHEIM, ERIKSMOEN, 4237 SULDALS OSEN<br />
4 5<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Om litteratursenter og<br />
litteraturformidling<br />
Først litt allment: Utgangspunktet<br />
for all skjønnlitteratur er at vi har<br />
en forfatter som vil meddele sine<br />
erfaringer og forestillinger til sine<br />
medmennesker. Gjennom diktverket eller<br />
fiksjonen får vi innsyn i andre menneskers<br />
tenke- og talemåter, direkte og indirekte i<br />
forhold til de verdiene som forfatteren vil<br />
formidle. Slik sett blir diktverket et uttrykk<br />
– hvis forfatteren lykkes – for det typiske i<br />
tiden. Skjønnlitteraturen fungerer som vår<br />
kollektive bevissthet – i nåtid og i fortid. I<br />
neste omgang kan inntrykk fra litteraturen<br />
styre våre valg i framtiden.<br />
Etableringen av forfattersentre og litteraturhus<br />
i Norge i de senere årene uttrykker en<br />
større oppmerksomhet for litteraturens vesen,<br />
og derfor litteraturens betydning, for<br />
en liten kulturnasjon.<br />
Løland-stiftelsen: Under 100-årsmakeringen<br />
for Rasmus Løland i 2007,<br />
ble det satt i gang et bredt anlagt formidlingsprosjekt<br />
av Lølands bøker. Dette<br />
arbeidet strekker seg langt utover de opplevelsene<br />
mange av oss fikk med seg inne i<br />
Vanvik, forfatterens hjembygd, under selve<br />
markeringen i 2007.<br />
Løland er av mange regnet som én av de viktigste<br />
norske barnebokforfatterne – og som<br />
den viktigste nynorske gjennom tidene. I<br />
2007 ble det etablert en egen Løland-stiftelse<br />
i Suldal kommune. Målet er å formidle<br />
Lølands bøker til kommende generasjoner –<br />
ved å etablere et senter for nynorsk barne- og<br />
ungdomslitteratur. Hva skulle vel være mer<br />
nærliggende? Det var jo Løland som for alvor<br />
banet veien for en egen norsk barne- og<br />
ungdomslitteratur, og arbeidet hans har vært<br />
en klar inspirasjonskilde for kjente norske<br />
og utenlandske forfattere.<br />
Ifølge stiftelsen skal nå arbeidet settes inn<br />
for fullt for å få fram nye kreative talent som<br />
skaper engasjement for ny kunst og kultur<br />
for disse målgruppene. Kunst og kultur som<br />
har utspring i det lokale og som setter disse<br />
på dagsorden, skal lære nye generasjoner om<br />
egen kultur og identitet.<br />
Suldal kommune, Rogaland fylkeskommune,<br />
Asker kommune og ulike sponsorer har<br />
samlet seg om fem Løland-år, 1907–1911.<br />
Løland-prosjektet har et budsjett på om lag<br />
10 millioner kroner.<br />
I Asker vil en sette opp igjen Løland-huset,<br />
som ble revet for nesten 50 år siden, og benytte<br />
det som et levende litteratursenter og<br />
skrivestue. I Suldal er planen at markeringene<br />
skal munne ut i et senter for nynorsk<br />
barnekultur og barnelitteratur. Det viktige<br />
formålet med de fem Løland-årene er således<br />
å fremme leselyst og skriveglede blant<br />
barn og unge.<br />
Det er denne tankegangen som har drevet<br />
tilsvarende ”forfattersentre” fram land og<br />
strand rundt de siste årene. La oss fortsette<br />
med Rogaland.<br />
Nasjonalt Garborg-senter på Bryne:<br />
Ettertiden sikret tidlig fysiske<br />
bygg som hadde tilknytning<br />
til Arne Garborg og hans hustru<br />
Hulda: Garborgheimen og Knudaheio i<br />
Time kommune, Kolbotn på Tynset og Labråten<br />
i Asker. I forlengelsen av Garborg-året<br />
i 2001 – markeringen av 150 år for Garborgs<br />
fødsel – startet Time Mållag arbeidet med å<br />
etablere et nasjonalt Garborg-senter på Bryne.<br />
Nasjonalt Garborg-senter skal dokumentere<br />
og formidle forfatterens verk og liv, og<br />
være et moderne og aktuelt formidlingssenter.<br />
Sentrene skal supplere den kunnskapen<br />
og de opplevelsene en får ved å besøke Garborg-museene.<br />
Det skal også være en inspirator<br />
til og formidler av dagens litteratur –<br />
så vel skjønnlitteratur som sakprosa - og ta<br />
opp aktuelle samfunnspolitiske tema gjennom<br />
utstillinger, forfattermøter, debatter,<br />
skriveverksteder, film, nettmøter osv.<br />
Garborg-senteret skal lokaliseres sammen<br />
med Time kommunes nye bibliotek, som<br />
etter planen skulle stå klart i <strong>2009</strong>. Biblioteket<br />
var planlagt utvidet med skolebiblioteksfunksjoner<br />
for ny videregårende skole<br />
med 1.700 elever. Kommunen forhandler<br />
med Rogaland fylkeskommune om dato<br />
for ferdigstillelse.<br />
Garborg-senteret skal lokaliseres i Forum<br />
Jæren – et privat bygningsprosjekt.<br />
Time<br />
kommune har inngått<br />
avtale om kjøp<br />
av om lag 2.600 kvm<br />
til Garborg-senteret<br />
(1.060 kvm) og nytt<br />
folkebibliotek. Forum<br />
Jæren ligger helt<br />
sentralt i Bryne sentrum.<br />
Det er planlagt<br />
et kulturhotell i samme<br />
bygning. Senteret<br />
vil dermed kunne få<br />
tilgang til større møtearealer.<br />
Jostein Soland<br />
Adm. direktør<br />
Næringsforeningen i<br />
Stavanger-regionen<br />
Kommentar<br />
Samlet brutto kostnadsoverslag for Det nasjonale<br />
Garborg-senteret ble i 2008 satt til<br />
kr. 36.845.000. I full drift er årsbudsjettet<br />
beregnet til kr. 7,7 millioner.<br />
Kielland-senteret i Stavanger: Ut<br />
fra denne tankegangen ønsker<br />
Stavanger kommune å etablere<br />
et Kielland-senter: Kiellands forfatterskap<br />
må få en plass i vår offentlighet<br />
som er i samsvar med den betydningen han<br />
hadde i sin samtid, og de verdiene hans bøker<br />
gir oss i dag.<br />
Åpenhet er hovedbudskapet i litteraturarven<br />
etter Kielland – nå som i hans samtid. Og<br />
åpenhet har vært et nøkkelord i diskusjonen.<br />
både om etableringen av et Kiellandsenter<br />
anno <strong>2009</strong>, og driften av det. Kielland-senteret<br />
skal følge opp litteraturarven<br />
etter Kielland.<br />
Det er derfor en forutsetning for det videre<br />
arbeidet:<br />
- At vi identifiserer og formulerer de sentrale<br />
verdiene i ”Kielland-arven”.<br />
- At vi dernest viser hvordan vi kan gjøre arven<br />
levende og føre denne videre.<br />
Litteraturarven og forfatterens samfunnsengasjementet<br />
skal føres videre gjennom<br />
levende formidling.<br />
I denne sammenheng kommer også ønsket<br />
om å utvikle et litteraturhus i Stavanger.<br />
"Utviklingen av en litterær ”opplevelsesakse”<br />
vil være spennende som et ledd både i arbeidet<br />
med egenforståelse og regionforståelse – i spenningsfeltet<br />
mellom kunst, kultur og natur."<br />
Vi vil sette arbeidet med forfattersenterene<br />
i Rogaland i perspektiv ved å vise til noen<br />
av de minnesmerkene som er satt og settes<br />
i andre deler av landet.<br />
Hamsun-senteret på Hamarøy:<br />
Den 4. august <strong>2009</strong> er det 150<br />
år siden Knut Hamsun ble<br />
født. På denne dagen åpnes det<br />
nye Hamsun-senteret på Hamarøy. Nordland<br />
har garantert for de 120 millionene<br />
det har kostet å bygge senteret. Til sammen<br />
har Hamsun-senteret fått 15 millioner kroner<br />
fra sponsorer. Idéen om Hamsun-senteret<br />
er vel 20 år gammel og har resultert i<br />
ett bygg – med form som et 23 meter høyt<br />
tårn med seks etasjer i åpent romforløp.<br />
Senteret har et samlet areal på 1.361 kvm,<br />
og i tilknytning til selve utstillingsbygningen<br />
skal det oppføres et auditorium med<br />
plass til 250 personer. Arkitekt Steven Holl<br />
fra New York har tegnet bygget inspirert av<br />
flere av Hamsuns verk.<br />
Petter Dasssenteret<br />
på<br />
Alstahaug:<br />
Bygget er<br />
tegnet av Ariktektkontoret<br />
Snøhetta<br />
og stod ferdig i<br />
2007. Senteret er<br />
Nordland fylke sitt<br />
tusenårssted og kostet<br />
70 millioner kroner.<br />
Senteret er reist<br />
som et museum over<br />
Petter Dass som selve<br />
ikonet for nordnorsk<br />
identitet. Senterets<br />
profil har ført<br />
til sterke diskusjoner<br />
om det nasjonalromantiske bildet museet<br />
tegner av Petter Dass. Senteret er underlagt<br />
Helgeland Museum. Senteret drives med<br />
statlig tilskudd. I åpningsåret var dette på<br />
kr. 2,1 mill.<br />
Ivar Aasen-tunet i Ørsta: Stortinget<br />
vedtok høsten 1995 å bygge Ivar Aasen-tunet<br />
som et dokumentasjons- og<br />
opplevelsessenter for dikteren og nynorsk<br />
skriftkultur. Senteret eies av stiftelsen<br />
Nynorsk kultursentrum, og bak denne står<br />
de fire Vestlands-fylkene, vertskommunene,<br />
våre fire største universiteter og de viktigste<br />
nynorskinstitusjonene i landet. Aasen-tunet<br />
framstår som et nasjonalt kraftsenter for<br />
TORSDAG 4. JUNI<br />
kl 19.00<br />
Ope møte om<br />
dokumentasjon og formidling av nynorsk<br />
kultur. Senteret er ett av Sverre Fehns praktbygg,<br />
og ble åpnet sommeren 2000. Se www.<br />
aasentunet.no<br />
Alle ”de fire store” – Bjørnson, Ibsen, Kielland<br />
og Lie – har med unntak av Kielland<br />
fått sine dikterboliger bevart. Jonas Lies<br />
”Elisenfryd” i Stavern er i privat eie, men<br />
meget godt bevart. Bjørnsons bolig på Aulestad<br />
ble kjøpt av staten i 1920 og fra 1935<br />
har hjemmet vært åpent som museum hver<br />
sommersesong. Aulestad er for tiden stengt,<br />
og både hovedbygning og ”Folkestua” gjennomgår<br />
omfattende restaureringsarbeider.<br />
Aulestad skal åpnes i all sin prakt i anledning<br />
markeringen av 100-årsdagen for Bjørnsons<br />
død i 1910. Aulestad er som Sigrid Undsets<br />
dikterbolig ”Bjerkebekk”, underlagt museet<br />
på Maihaugen.<br />
Bygninger og leiligheter som Ibsen bodde<br />
i, er tatt vare på og drives alle mer eller<br />
mindre som museer i dag. Disse inngår i<br />
nettverket ”Ibsenmuseene i Norge”: Henrik<br />
Ibsen Museum, Skien på Venstøp som<br />
er dikterens barndomshjem, Ibsenmuseet i<br />
Grimstad som ivaretar dikterens ungdomstid<br />
og dikteriske debut – mens Ibsenmuseet<br />
i Oslo har ansvar for den gamle, verdensberømte<br />
dikteren.<br />
I et større perspektiv: I arbeidet med de<br />
forfattersentrene og -museene vi har vist til<br />
ovenfor, er det brukt store ressurser. En har<br />
invitert internasjonalt anerkjente arkitekter<br />
til å tegne praktbygg som minnesmerker<br />
over noen av forfatterne, mens en i andre<br />
sammenhenger har brukt store ressurser til<br />
å erverve forfatternes tidligere boliger og til<br />
å sette disse i stand.<br />
Fra et fylkesperspektiv er det naturlig å se<br />
på koblinger og samarbeid med nasjonalt<br />
Garborg-senter i Time kommune og Løland-satsningen<br />
i Suldal. Disse er tenkt inn<br />
i konseptet Diktarvegen Rv. 13 fra Jæren<br />
til Sogn. Utviklingen av en litterær ”opplevelsesakse”<br />
vil være spennende som et<br />
ledd både i arbeidet med egenforståelse og<br />
regionforståelse – i spenningsfeltet mellom<br />
kunst, kultur og natur. Her vil det kunne<br />
utvikles nye undervisningsopplegg for alle<br />
nivå i skoleverket.<br />
NASJONALT<br />
GARBORGSENTER<br />
Kommunestyresalen, Time Rådhus<br />
Sitatet:<br />
"Snart kjende eg heile Live der uppe, utantil armt, innantil varmt. Og eg tok so smaat<br />
til aa undrast paa, um det kunde haste so svært med denne Framgangen her i Fjellbygdine.<br />
Kunde det kje vera nok, at Byar og Storbygdir masa seg ut for Framtidi?"<br />
Tor Obrestad er ikkje i tvil<br />
om at den norske samfunnsdebatten<br />
ville vore<br />
ein annan i dag, om ikkje<br />
det var for at Arne Garborg<br />
heva den jærske røysta si<br />
for vel hundre år sidan.<br />
- Det norske samfunnet ville vore annleis<br />
utan han. Det ville vore mindre demokratisk<br />
og meir ettergjevande for sterke krefter,<br />
trur Obrestad.<br />
Han deler den jærske identiteten med Garborg,<br />
noko som har vore utgangspunkt for<br />
eit livslangt engasjement i forfattarskapen<br />
hans.<br />
Obrestad opplever Garborg som ein modig<br />
pioner. Garborg var tidleg med og brøytte<br />
vegen i kampen for kvinnefrigjering og for<br />
dei svakaste i samfunnet. Han diskuterte fri<br />
kjærleik og seksualmoral, og han kjempa for<br />
nynorsk språk og for nasjonen sitt sjølvstende,<br />
for å nemne noko.<br />
Sitat frå Arne Garborg: I Heiane. Trykt i "Norge i det nittende Aarhundrede. Andet bind.".<br />
- Nesten som å vinne i Lotto<br />
Jon Ewo:<br />
Forfattar, fødd i 1957, bur i<br />
Oslo<br />
Utdanna bibliotekar. Har vore<br />
biblioteksjef i Vestby<br />
kommune.<br />
Skriv skjønnlitteratur og faglitteratur<br />
for barn og unge. Har i<br />
alt skrive 69 bøker sidan han<br />
debuterte med ei vaksenbok i<br />
1986.<br />
Vekslar mellom humor, sjangerparodi<br />
og eksistensielle<br />
tema. Kjend for mellom andre<br />
Adam-bøkene og bøkene om<br />
Otto-Monster.<br />
Får utdelt Rasmus Lølandstipendet<br />
på 100.000 kroner<br />
under fylkestinget i Haugesund<br />
16. juni.<br />
Å skrive er som å vere forelska.<br />
Det er like deilig,<br />
meiner Jon Ewo. I juni tar<br />
barne- og ungdomsbokforfattaren<br />
imot Rasmus<br />
Løland-stipendet frå Rogaland<br />
fylkeskommune.<br />
Vaksenbokforfattaren Ewo hadde skrivesperre<br />
og trong nye idear då ein forlagsredaktør<br />
bad han skrive ei bok for barn<br />
ein gong på slutten av 1980-talet. Først<br />
var forfattaren skeptisk og tenkte det var<br />
noko mindreverdig ved dette.<br />
- Og så blei det veldig moro, seier han.<br />
Barn har same kjensler<br />
Overgangen blei heller ikkje så stor som<br />
han hadde trudd.<br />
- Eg bruker mine eigne erfaringar som<br />
menneske medan eg skriv. Barn og unge<br />
er ikkje ei gruppe med heilt andre tankar<br />
og kjensler enn oss vaksne, framhevar<br />
forfattaren.<br />
- Men barn har så klart andre rammevilkår.<br />
Dei må gå i barnehage og på skule, og<br />
dei må underordne seg dei vaksne, held<br />
Ewo fram, og meiner dette sjølvsagt pregar<br />
verda deira.<br />
Mot menneskesal<br />
- Garborg er eit menneske du skal lese når du<br />
veit litt om kva livet er, meiner Obrestad.<br />
Han trekkjer fram romanen ”Mannfolk” som<br />
ein favoritt, ei bok om dobbeltmoral og<br />
hykleri i Kristiania på slutten av 1800-talet.<br />
Her viser Garborg fram rotenskapen i det<br />
moderne samfunnet, seier Obrestad.<br />
Kva går denne ut på?<br />
Mellom anna det at ein kan kjøpe seg ting, inklusive<br />
menneske og kvinner, utdjupar han.<br />
Ei problemstilling Obrestad meiner ikkje har<br />
blitt mindre aktuell med åra.<br />
Skeptisk til marknadskreftene<br />
Garborg var tidleg ute med å peike på tendensar<br />
som har fått forsterke seg i samfunnet<br />
vårt. Han var ein ivrig antikapitalist, og han<br />
ville nok ha kjempa hardt mot måten<br />
marknadskreftene får rå på i dag, trur Obrestad.<br />
Garborg levde i spennet mellom det tradisjonelle<br />
norske bondesamfunnet, som han<br />
kom frå, og det urbane europeiske åndslivet,<br />
som han blei ein del av. Dette danna noko<br />
av bakgrunnen for dei eksistensielle tema han<br />
Leiker seg fram<br />
Sjølv har forfattaren ei dotter på snart sju<br />
år. Gjennom henne får han rikeleg tilgang<br />
på barneverda. Forfattaren meiner<br />
likevel han skreiv like lett for dei yngste<br />
før ho kom.<br />
- Eg leiker og koser meg medan eg skriv.<br />
Eg prøver å skrive som ungen i meg sjølv,<br />
seier han.<br />
Ewo eksperimenterer mykje med form og<br />
han blandar saman ulike sjangrar.<br />
- Hadde eg skrive tilsvarande bøker for<br />
vaksne, ville eg nok blitt sett på som ein<br />
postmoderne forfattar, trur Ewo.<br />
Otto-Monster<br />
Forfattaren er særleg kjend for bøkene om<br />
Otto-Monster, ein serie såkalla lettlest-bøker<br />
for gutar. Bok nummer ti i denne serien<br />
kom nettopp, og fleire dukkar nok opp,<br />
utan at Ewo har konkrete planar her.<br />
- Garborg var ein pioner<br />
tek opp i mykje av forfattarskapen, mellom<br />
anna i «Bondestudentar».<br />
- Mange har framleis røter i bondekulturen,<br />
og vil nok kunne kjenne seg att, trur<br />
Obrestad.<br />
Modernist og humorist<br />
Det same gjeld spørsmåla rundt tru og tvil.<br />
- Garborg brukte tvilen og ironien for det<br />
han var god for. Dette gjer han til ein modernistisk<br />
forfattar. Ein veit aldri kvar ein har<br />
han. Garborg skriv svært oppegåande prosa,<br />
der han vrir på etablerte sanningar, forklarer<br />
Obrestad<br />
Det djuptgripande alvoret og politiske engasjementet<br />
hos Garborg, hindra han ikkje<br />
i å vere humorist og naturskildrar. I novella<br />
”Ungdom” drøftar han den frie kjærleiken<br />
ved å ta tak i opplevingane til to ungdommar.<br />
- Eg trur ungdom i dag ville synest denne<br />
historia er spennande, held Obrestad fram.<br />
- Garborg er ein forfattar verdt å bryne seg<br />
på. Eg les han stadig og blir imponert, sluttar<br />
jærforfattaren.<br />
Ingrid Hillestad<br />
Kvifor har desse bøkene slått sånn an,<br />
trur du?<br />
Dei appellerer til den enkle og basale humoren,<br />
kjem det kjapt frå forfattaren.<br />
Ein stor dag blir det for Jon Ewo når han<br />
neste månad tar imot Rasmus Løland-stipendet<br />
på 100.000 kroner.<br />
- Litt som å vinne i Lotto. Det er svært<br />
hyggeleg å få prisen. Han rangerer blant<br />
dei høgste for barne- og ungdomsbokforfattarar,<br />
seier Ewo.<br />
Upopulær gut<br />
Nyleg las han ei av novellene til Løland,<br />
”Kvitebjørnen”, og Ewo konkluderer med<br />
at denne framleis står seg. Stipendpengane<br />
skal han bruke til å skrive ein ungdomsroman.<br />
- Han skal handle om ein gut som bur under<br />
ei trapp. Han er ikkje så veldig populær,<br />
og han synest livet er meiningslaust.<br />
Eg håper han finn ut noko anna undervegs,<br />
røper Ewo.<br />
Han veit ikkje heilt kvar historia vil ende<br />
ennå. Den produktive og fantasifulle forfattaren<br />
veit berre at etter ei intens tid med<br />
skapinga av eit nytt univers, kan det kjennast<br />
tomt ei stund, litt som å ha kjærleikssorg.<br />
Då tek det ikkje lang tid før forfattaren<br />
kastar seg over ei ny historie.<br />
Ingrid Hillestad<br />
Foto: Cathrine Almaas<br />
Arne Garborg / Tor<br />
Obrestad:<br />
Begge forfattarane kjem<br />
frå Jæren. Garborg (1851 –<br />
1924) frå Time og Obrestad<br />
(fødd 1938) frå Hå.<br />
Kjende som forfattarar av<br />
mellom anna modernistisk<br />
lyrikk, prosa og essays,<br />
samt for heimlege skildringar<br />
av Jæren.<br />
Obrestad har engasjert seg<br />
sterkt i forfattarskapen til<br />
Garborg. Han har mellom<br />
anna skrive biografi (1991)<br />
om forfattaren. Han har<br />
også skrive biografi om<br />
Hulda Garborg (2001),<br />
kona til Arne.<br />
6 7<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Dagleg leiar i Løland-markeringa<br />
Marny Skeie Henkel og direktør ved<br />
Ryfylkemuseet Roy Høibo samarbeidar<br />
om å etablera eit nytt barnekultursenter.<br />
- Viktige mål for det<br />
planlagde Lølandsenteret<br />
er å møte<br />
dei unge der dei er i<br />
dag. Me vil ta barn<br />
og unge på alvor,<br />
seier direktør ved<br />
Ryfylkemuseet, Roy<br />
Høibo.<br />
Løland-senteret<br />
Det er Løland-markeringa<br />
og Ryfylkemuseet som står<br />
bak planane om å etablere<br />
eit nasjonalt senter for nynorsk<br />
barnekultur på Sand<br />
i Suldal kommune. Planen<br />
er å opne senteret i 2011.<br />
Kulturavisa Pirion og nettstaden<br />
Magasinett vert kanskje<br />
ein del av prosjektet. I<br />
tillegg vert det pedagogiske<br />
prosjektet Kvitebjørnen inkludert<br />
i senteret. Planane<br />
har fått støtte politisk både<br />
lokalt, regionalt og nasjonalt.<br />
Ikkje minst fekk senteret<br />
ein merknad i fjorårets<br />
statsbudsjett. Ryfylkemuseet<br />
har no søkt om midlar til<br />
oppstart av senteret frå og<br />
med 2010.<br />
Planar om Løland-senter<br />
I forprosjektet til Stiftinga Rasmus Løland-markeringa<br />
2007 – 2011 går det<br />
fram at eit av hovudmåla med markeringa<br />
er å få etablert eit senter for nynorsk<br />
barnekultur- og litteratur. Kunnskap om<br />
mellom anna bygdeutvikling, språk, journalistikk,<br />
litteratur og musikk for barn og<br />
unge skal samlast og utviklast vidare.<br />
- Me ser føre oss at senteret skal bli eit nasjonalt<br />
inspirasjonssenter og ressurssenter<br />
for barnehagar, skular og kulturskular over<br />
heile landet, fortel dagleg leiar i Lølandmarkeringa<br />
Marny Skeie Henkel.<br />
No samarbeider Løland-markeringa med<br />
Ryfylkemuseet for å etablere senteret, med<br />
planlagd opning i 2011. Det er også meininga<br />
at Ryfylkemuseet skal ta hand om<br />
dei varige resultata etter at Lølandmarkeringa<br />
er slutt i 2011. Blant anna betyr<br />
det drift og vidareutvikling av<br />
Løland-senteret.<br />
Viktig nasjonalt prosjekt<br />
Målet er å utvikle eit senter for nynorsk<br />
barnekultur, eit miljø for barn og unge<br />
som har oppveksten sin i bygda, på tvers<br />
av etnisk opphav, kultur og religion. Senteret<br />
skal ha grunnlag i barndomsforståinga<br />
til Rasmus Løland og gi ny kunnskap<br />
om vekstvilkår i bygdesamfunnet.<br />
- Me vil ta barn og unge på alvor, og<br />
vil difor legge stor vekt på medverknad<br />
i arbeidet med å utvikle senteret.<br />
Viktige perspektiv i arbeidet er kulturelt<br />
mangfald og styrking av nynorsken.<br />
Målgruppa er barn og unge opp<br />
til ungdomsskulealder, meiner Høibo.<br />
Han legg vidare vekt på at det er utarbeidd<br />
ein prosjektomtale som er presentert for<br />
Suldal kommune, Rogaland fylkeskommune,<br />
Rogalandsbenken på Stortinget,<br />
Familie- og kulturkomiteen på Stortinget,<br />
Statens senter for arkiv, bibliotek og<br />
museum (ABM – utvikling) og Kultur –<br />
og kyrkjedepartementet.<br />
- Alle stader er planane møtt med interesse<br />
og velvilje. Ryfylkemuseet har søkt om<br />
midlar til oppstart av senteret frå 2010.<br />
Svar på om me får det vil kome i forslaget<br />
til statsbudsjett for 2010 som vert lagt<br />
fram i oktober, fortel Roy Høibo.<br />
Prosjektet fekk også ein merknad i statsbudsjettet<br />
i fjor, der vert senteret omtala<br />
som eit viktig nasjonalt prosjekt for nynorsk<br />
barnekultur. Noko som gler Henkel.<br />
- Det betyr jo at dei folkevalde ser positivt<br />
på prosjektet, at dette er noko dei<br />
har tru på og vil satse på, meiner ho og<br />
viser til at språkmeldinga også legg vekt<br />
på at nynorsken bør styrkast gjennom<br />
fleire kanalar.<br />
- Då er dette prosjektet eit heilt konkret<br />
tiltak, slår ho fast.<br />
Nynorsk profil<br />
- Det er viktig at dei tilflyttande får koma<br />
til med sine røyster i ein slik prosess. Eit<br />
Løland-senter må bidra til å gjera kjent<br />
forteljingane til ikkje-etniske norske barn<br />
i møte med storsamfunnet sine forteljingar.<br />
Dette er det noko lølandsk over.<br />
Rasmus Løland sin barndom på 1860-<br />
og 70-talet var prega av alt det nye og<br />
spennande han vart utfordra med gjennom<br />
opplysnings-magasinet ”Allmuevennen”,<br />
og gjennom det litle som var<br />
å få tak i av litteratur om andre verdsdelar<br />
og andre kulturar i hans barndomsår,<br />
seier Lølandbiograf Ernst Berge Drange.<br />
Han legg vidare vekt på at det nynorske<br />
språket bør vere eit viktig kjenneteikn ved<br />
Løland-senteret.<br />
- Nynorsk er eit kraftfullt språk som har<br />
alt for lite nedslag i samfunnet vårt. I<br />
høve til korleis folk snakkar i store delar<br />
av landet, burde det vore mykje meir synleg.<br />
Når Løland skreiv bøker for barn, var<br />
det mellom anna for å skape litteratur på<br />
eit språk som låg nært opp til talemåla,<br />
meiner han.<br />
Drange viser også til at Løland var oppteken<br />
av litteratur på andre språk enn<br />
norsk.<br />
- Den vaksne Løland - og det nynorske<br />
miljøet han tilhøyrde - var svært opptekne<br />
av å få gode og norske omsetjingar av<br />
viktig litteratur frå andre språk. Løland<br />
sette til dømes tidleg om forteljinga Abdullah<br />
frå Korassen, det som i dag er Iran,<br />
fortel han.<br />
Nettbasert formidling<br />
Løland-senteret tek mål av seg til å bli<br />
landsdekkande. I samband med dette er<br />
meininga at mykje av innhaldet skal formidlast<br />
gjennom nettbaserte formidlingsformer.<br />
I tillegg ynskjer ein å legge til rette<br />
for at barn og unge sjølve kan vere med å<br />
forme innhaldet gjennom interaktive oppgåver.<br />
Men senteret treng også naturlegvis<br />
ei fysisk ramme. Løland-markeringa og<br />
Ryfylkemuseet ser føre seg at<br />
Rasmussen-sjøhuset på Sand i Suldal kan<br />
vere ein god arena for senteret, ikkje minst<br />
sidan huset har ei sentral plassering og ligg<br />
i nærleiken av Ryfylkemuseet sine kontor.<br />
Den gamle arbeidsskulen på Eide vert<br />
også nemnt som eit alternativ som ramme<br />
for senteret. Ein vurderer også om Pirion<br />
– kulturavis for barnehagar og småskule,<br />
og Magasinett – nynorsk nettstad retta<br />
mot elevar og lærarar i ungdomsskulen<br />
og den vidaregåande skulen, skal bli ein<br />
del av prosjektet. Det pedagogiske prosjektet<br />
Kvitebjørnen skal og inkluderast<br />
i det planlagde senteret.<br />
- Me har også allereie eit tett samarbeid<br />
med Garborgsenteret, i tillegg ser me<br />
at det er under utvikling eit interessant<br />
nettverk av forfattarsentre langs rv. 13;<br />
Diktarvegen. Me trur dette kan styrke<br />
interessa for Lølandsenteret, slår Roy<br />
Høibo fast.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
- Ein viktig møteplass<br />
Redaktør for barnebøker i<br />
Samlaget, Rangfrid Trohaug,<br />
håpar Løland-senteret klarer<br />
å bli eit nasjonalt senter<br />
som når ut til mange fleire<br />
enn dei som vitjar Suldal.<br />
Då kan det bli eit viktig<br />
bidrag til barnekulturen,<br />
meiner ho.<br />
Barnebokredaktøren, som og sjølv er forfattar<br />
av fleire bøker for unge, meiner digitale<br />
verktøy vert viktig for å nå ut med innhaldet<br />
i senteret på landsbasis.<br />
- Eg håpar dei klarer å nytte seg av oppfinnsame<br />
digitale strategiar for å nå breitt ut til mange<br />
fleire enn dei som kjem til senteret, seier<br />
ho og viser til at det er viktig at folk veit om<br />
senteret og er bevisste på at det kan brukast.<br />
Då legg ho vekt på at senteret kan bli eit viktig<br />
bidrag til å utvikle og profilere barnekulturen.<br />
Men for å få det til må ein satse digitalt.<br />
– Eg trur det er spesielt viktig å vera tilstades<br />
på nett, slår ho fast. Ragnfrid Trohaug har<br />
skrive bøkene: Okkupert kjærleik, Frå null<br />
til no og Landet alltid raudt. Ho har gått på<br />
forfattarstudiet i Telemark og er i dag tilsett<br />
som redaktør for barnebøkene i Samlaget.<br />
Eit viktig tiltak<br />
Norsklærar og styremedlem i Suldal mållag,<br />
Anne Berit Skeie, ser at Løland-markeringa si<br />
satsing på å auke barn og unge si leselyst har<br />
gitt resultat. No håpar ho Lølandsenteret<br />
også vil vere med å bygge bruer mellom<br />
menneske, samstundes som det vil stimulere<br />
til litterær og kulturell utvikling.<br />
- Det er to hovudgrunnar til at eg har forventningar<br />
til senteret. Det eine er fordi eg har sett<br />
og erfart kva denne satsinga på<br />
barne- og ungdomslitteratur og Rasmus Løland<br />
har gjort med ungdommar i Rogaland<br />
berre i desse to åra. Eg, som ikkje var nokon<br />
utprega Lølandelskar, har lese kva Lølandinspirerte<br />
ungdommar har skrive, høyrt kva dei<br />
har fortalt både om bøkene til Løland og andre<br />
forfattarar, og må berre gje meg over. Dette<br />
er eit viktig tiltak. Her satsar ein på barn og<br />
unge sin leselyst og får dei til vekkje leselyst<br />
og interesse hjå jamaldringar.<br />
Samstundes meiner ho senteret vert viktig for<br />
å gjere oss meir inkluderande.<br />
- Like viktig, av og til tenkjer eg endå viktigare,<br />
er at eit slikt senter, dersom det blir<br />
slik eg vonar, vil gjere noko med kulturarv<br />
og identitet. Kvifor er me her i landet slik<br />
me er? Er me så ulike andre nasjonalitetar?<br />
Korleis kan me bygge bruer mellom menneske?<br />
Det å ta vare på barnesongar, barnebøker<br />
og barneleikar, både gamle og nye, vil<br />
vere eit godt lim mellom generasjonar, og det<br />
vil lære oss å forstå meir av oss sjølve og slik<br />
I Suldal er ein av skattane trygge omgjevnader. Me har trygge heimar, trygge skular<br />
og barnehagar, trygge lokalsamfunn. Det gjev ein ro når me veit at me tek vare på<br />
kvarandre. Når me er saman med andre trygge menneske. Når me ser barn plukke<br />
blomar i ei grøn eng. Slik tek me vare på kanskje den største skatten av alle. Me har<br />
god plass i skattkammeret vårt. Det er plass til deg også.<br />
For ledige stillingar i Skattkammeret sjå www.suldal.net<br />
bli meir inkluderande og rause, meiner ho.<br />
Skapande og undrande<br />
17- åringane Bård Drange og Anita Svendheim<br />
frå Sand har også store forventningar til<br />
det planlagde barnekultursenteret.<br />
- Eg håpar det vert ein stad for barn som fungerer<br />
på deira eigne premissar. At det vil vere<br />
ein stad der alle kan finne noko for dei: ein<br />
stad der dei kan hente inspirasjon til å uttrykke<br />
seg på sin eigen måte og der dei får lyst til<br />
å vere kreative. Eg håpar Løland-senteret blir<br />
ein stad for ettertanke som påverkar dei som<br />
kjem innom, og at ein difor ikkje er redd for<br />
å famne om for mykje. Mest av alt håpar eg<br />
dette vert eit sentrum for barn og unge som<br />
vil ha si stemme høyrd, meiner Anita.<br />
Bård Drange legg også vekt på at det er viktig<br />
senteret vert ein møtestad. Samstundes som<br />
han peikar på at det kreative, skapande og undrande<br />
bør stå i sentrum.<br />
- Løland-senteret har potensiale til å verte<br />
ein møteplas for både barne og ungdomslitteratur,<br />
kunst og kreativitet. Eg<br />
meiner ein viktig suksessfaktor er å blande<br />
utstillingar av både etablerte kunstnarar<br />
og besøkande barn og vaksne, seier han.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
www.suldal.net<br />
Glasskunst<br />
Astri Vadla Ravnås<br />
Smykker<br />
Bilder<br />
Skåler<br />
Utsmykkinger m.m<br />
Stavanger, tlf: 414 22 884<br />
Bjørheimsbygd, tlf: 51 74 69 52<br />
www.glasskjellaren.no<br />
www.skattkammeretsuldal.no<br />
Foto: Anne Lise Norheim/Skattkammeret Suldal<br />
8 9<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Jakob Sande<br />
Fjaler<br />
Rasmus Løland<br />
Suldal<br />
Sandnes<br />
Sauda<br />
Sand<br />
Førde<br />
SOGN OG<br />
SUNNFJORD<br />
Jørpeland<br />
Forsand<br />
Voss<br />
Odda<br />
Kinsarvik<br />
Kommunal - og regionalminister Magnhild<br />
Meltveit Kleppa (Sp) meiner Diktarvegen er<br />
eit unikt prosjekt.<br />
Diktarvegen:<br />
Spenner over tre fylke og fem forfattarar:<br />
Rogaland - Arne Garborg i Time og Rasmus Løland<br />
i Suldal<br />
Hordaland - Olav H. Hauge i Ulvik og Per Sivle i<br />
Aurland/Voss<br />
Sogn og Fjordane - Jakob Sande i Fjaler i<br />
Sunnfjord<br />
Ytterlegare samarbeidspartar: I/S Fjordvegen og<br />
LNK<br />
Har eit budsjett på 900 000. 450 000 er søkt i tilskot<br />
frå ABM-utvikling. Resten er tenkt finansiert<br />
ved fylkeskommunale tilskot og sponsormidlar<br />
Vik<br />
HARDANGER OG VOSS<br />
Olav H. Hauge<br />
Ulvik<br />
RYFYLKE<br />
JÆREN<br />
Røldal<br />
Arne Garborg<br />
Time<br />
Per Sivle<br />
Aurland<br />
og Voss<br />
- Eit unikt prosjekt<br />
!<br />
Aftenblad med Løland<br />
– fokus.<br />
I Stavanger Aftenblad frå<br />
onsdag 24. mai 1961<br />
får Rasmus Løland fleire<br />
sider med stoff. På hundreårsdagen<br />
til Løland kan ein<br />
blant anna lese om Løland, litteraturen<br />
hans, om heimbygda<br />
Vanvik og kva rolle den spelte<br />
i litteraturen. Her møter me<br />
også fleire personar som kjende<br />
Løland godt, og som fortel historier<br />
frå livet hans.<br />
Kommunal- og regionalminister Magnhild Meltveit Kleppa saman med<br />
Ulvik-ordførar Mona H. Hellesnes<br />
Ministeren uttrykte støtte til prosjekt som klarer<br />
å knyte kultur og næring saman då ho snakka<br />
om rv. 13 som verktøy for ein aktiv distrikts - og<br />
regionalpolitikk under Diktarvegkonferansen i<br />
Ulvik i april. Ho meinte også prosjektet ville ha<br />
gode sjansar for å få støtte frå departementet.<br />
- Me har gode erfaringar med å støtte prosjekt<br />
som skaper engasjement og nye arbeidsplassar i<br />
distrikta, meinte ho og la vekt på sitt eige engasjement<br />
for den mykje omtalte vegstrekninga.<br />
– Diktarvegen er ein openbar kandidat til slike<br />
midlar, uttalte ho.<br />
Kommunal- og regionalministeren meinte<br />
også prosjektet er bra for utviklinga av lokalmiljøet.<br />
– Noko av det viktigaste er å utvide det lokale<br />
handlingsrommet. Diktarvegen er eit glimrande<br />
uttrykk for lokale krefter som ser lokale fortrinn,<br />
meinte ho.<br />
Diktarvegkonferansen samla personar innan<br />
kultur, næringsliv, samferdsle og politikk for å<br />
stake ut kursen for prosjektet. Meininga med<br />
prosjektet er at spor etter fem kjende forfattarar<br />
skal lose deg langs rv. 13 frå Jæren, gjennom Ryfylke,<br />
Hardanger, Voss, Sogn og til Sunnfjord.<br />
Målet er å etablere den første litteraturruta i<br />
Noreg, der forfattarane Arne Garborg, Rasmus<br />
Løland, Olav H. Hauge, Per Sivle og Jaob Sande<br />
og deira lokale senter skal vere ryggraden.<br />
Her skal ein synleggjere arbeidet deira på<br />
stoppunkt langs turistvegen, samarbeide om kulturprosjekt<br />
og pedagogiske opplegg, utvikle felles<br />
litteratunettverk, tilrettelegge fysiske utstillingar<br />
og styrke ruta som indre stamveg. Ein legg no<br />
grunnlaget for å utvikle og formalisere diktarvegprosjektet<br />
til å bli ein ressurs for nærings - og<br />
utviklingsarebeidet i 16 kommunar, 5 regionar<br />
og 3 fylkeskommunar. Målet er å nytte kulturkapitalen<br />
etter dei fem forfattarane til noko positivt<br />
og utviklande for framtida.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Rv.13 kan bli diktarveg<br />
Fem forfattarstiftingar ønskjer<br />
å utvikle ein diktarveg<br />
langs rv. 13. Små<br />
drypp av kultur og litteratur<br />
langs indre kyststamveg<br />
skal pirre<br />
nysgjerrigheita til dei<br />
reisande.<br />
- Tenk så bra om vi kunne fått folk til å undre<br />
seg langs heile Riksveg 13, seier dagleg<br />
leiar i Lølandstiftinga, Marny Skeie Henkel.<br />
Lølandstftinga er ein av initiativtakarane<br />
til diktarvegen og den av dei som allereie<br />
har prøvd ut nokre av ideane i praksis.<br />
Dei har fått den lokale ferja smykka ut<br />
med sitat og bilde frå Rasmus Løland<br />
si verd og har tatt venterommet på ferjekaien<br />
i bruk til kulturarrangement.<br />
Dette var ifølgje Skeie Henkel den spede<br />
byrjinga til det som no har blitt eit samarbeid<br />
mellom Nasjonalt Garborgsenter,<br />
Rasmus Løland-stiftinga, Olav H. Hauge-stiftinga,<br />
Sivle-laget og Jakob Sandeselskapet<br />
. Saman med I/S Fjordvegen og<br />
LNK har desse søkt ABM-utvikling om<br />
midlar til å utvikle diktarvegen. LNK si<br />
rolle i samarbeidet knyter seg til den nynorske<br />
profilen dette arbeidet vil ha.<br />
Naturlege stoppestader<br />
Ruta til diktarvegen vil gå frå Sandnes<br />
via Suldal i Rogaland, vidare til Hardanger,<br />
Voss og endar opp i Sunnfjord.<br />
Budsjettet er sett til 900 000 kroner.<br />
Tanken er å bruke naturlege stoppestader<br />
langs Rv. 13 til å gjere diktarane tilgjengeleg<br />
for dei reisande. Ein tenkjer seg lyttedusjar<br />
på rasteplassane, bokkassar med<br />
utlånsbøker i venteromma på ferjekaiane,<br />
litteraturferjer og strategisk plasserte sitat<br />
og dikt. Mellom anna.<br />
Veg-samarbeid<br />
Dette arbeidet vil krevje samarbeid med etatar<br />
som ikkje jobbar med kultur til vanleg.<br />
Det har Lølandstiftinga allereie erfaring med.<br />
– Vi har etablert eit samarbeid med Nasjonale<br />
Turistveger og Statens vegvesen i<br />
samband med litteraturferja her i Suldal<br />
og arrangement på venterommet. Det har<br />
fungert veldig bra, og vi jobbar no med å<br />
få til ei ordning med bokkassar kor folk<br />
kan leggje frå seg bøker dei ikkje treng<br />
meir slik at andre kan låne dei med seg.<br />
- Vi vil at folk skal forstå at dei reiser langs<br />
Garborg-vegen når dei reiser frå Sandnes,<br />
langs Løland-vegen når dei er i Suldal, og<br />
så vidare, fortel Skeie Henkel. – På denne<br />
måten håpar vi å få løfta desse fem forfattarane<br />
ut i eit vidare perspektiv.<br />
Styreleiar i Diktarvegen, Arne Kleppa, viser<br />
til at det no vert arbeidd med ei prosjektskisse<br />
der prosjektoppgåver, organisering,<br />
drift og finasiering er sentrale punkt.<br />
Dette arbeidet vert planlagd ferdig innan<br />
LNK sitt landsting i slutten av mei.<br />
- Då vonar vi at det er lagt eit grunnlag<br />
for å kunna ta stilling til prosjekt om prosjektet<br />
skal vidareførast eller ikkje. Viktige<br />
samarbeidspartar er diktarsentera, destinasjonsselskapet<br />
IS Fjordvegen, Nasjonal<br />
turistveg - og sjølvsagt kommunar og fylkeskommunane,<br />
seier han.<br />
Inger Bråtveit om Rasmus Løland<br />
Toyni Tobekk<br />
- At det fanst ein forfattar på garden<br />
Løland i Suldal som skreiv seg ut<br />
or bygda, skreiv rystande realistisk<br />
barnelitteratur - og ikkje minst essays<br />
og kritikk har vore viktig for meg.<br />
Han var medarbeidar i tidsskriftet<br />
Den 17 mai og sokna til den<br />
såkalla ”Lysaker-kretsen”, eit sterk<br />
norskdomssmiljø med forfattarar som<br />
Arne og Hulda Garborg, Kristoffer<br />
Uppdal, Oskar Braaten, Johan Bojer<br />
og Tilla og Otto Valstad. Løland<br />
var inspirert av Émile Zola og hans<br />
idear om at arbeid var livet, at alle<br />
hadde plikt til å gjera verda betre, og sjølv gjorde han det<br />
først og fremst ved å skriva. Kanskje har mytologiseringa om<br />
Rasmus Løland vore viktigast for meg? At han var frå garden<br />
Løland i Suldal, at foreldra hans var strengt religiøse, at han var<br />
nervesjuk, tuberkuløs og likevel heldt seg skrivande det korte<br />
livet ut?<br />
Forfattar Inger Bråtveit er sjølv frå Suldal. Ho debuterte i 2002<br />
med romanen Munn mot ein frosen fjord. Hausten 2008 kom<br />
Bråtveits andre roman Siss og Unn, ein roman om mødrer og<br />
døtrer, om å klara seg og å gå til grunne.<br />
10 11<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Gjennom det pedagogiske<br />
prosjektet Kvitebjørnen<br />
skal barn og unge lære<br />
seg sjølve og nærmiljøet å<br />
kjenne på nye måtar.<br />
Kvitebjørnen<br />
Pedagogisk prosjekt for elevar i<br />
6. – 10. klasse.<br />
Involverar 16 skular i fem fylke<br />
Skulane bloggar om aktivitetane<br />
sine på kvitebjørnen.no<br />
Er eit pilotprosjekt under<br />
Rasmus Løland-markeringa<br />
2007 – 2011<br />
Prosjektet er finasiert gjennom<br />
offentlege og private midlar og<br />
er gratis for skulane.<br />
Lølandinspirerte måleri frå Vinjar skule<br />
Lære om seg sjølv<br />
- Elevane var stornøgde etter to veker<br />
med Kvitebjørnen, fortel Bodil Imsland,<br />
lærar ved Imsland skule i Vindafjord.<br />
Imsland er ein av 13 skular som i fjor<br />
haust starta opp det pedagogiske prosjektet<br />
Kvitebjørnen som skal følgje elevane<br />
frå 6. til 10. klasse. I ettertid er tre skular<br />
til kome med i prosjektet.<br />
Føremålet med prosjektet er å bruke pedagogiske<br />
metodar til å utvikle elevane<br />
sin sans for eigen identitet og eige nærmiljø.<br />
Temaet det første semesteret var<br />
forteljing og forteljaren.<br />
- For mine elevar var det ei heilt ny erfaring,<br />
dette med å bruke forteljing for å<br />
formidle. Det blei ei annleis norsk-undervisning<br />
i to veker, seier Imsland.<br />
Fekk ferdaskrin<br />
Alle lærarane knytte til prosjektet fekk<br />
vere med på ei to dagars inspirasjonssamling<br />
før prosjektstart, og Bodil Imsland<br />
følte ho hadde mykje å ta av når opplegget<br />
skulle setjast ut i live på skulen.<br />
- Vi fekk mellom anna nokre flotte ferdaskrin<br />
med bøker oppi som vart mykje<br />
brukt.<br />
!<br />
Rasmus Lølandmarkeringa<br />
2007 – 2011<br />
"Eit liv utan draum<br />
og tullskap, det vart<br />
no vel altfor svart".<br />
Fredag 13. april 2007 gjekk<br />
startskotet for ei 5 års lang<br />
markering av mennesket, forfattaren,<br />
journalisten og samfunnsbyggaren<br />
Rasmus Løland.<br />
I 2007 var det 100 år sidan<br />
Rasmus Løland døydde i Asker.<br />
Markeringa pågår til 2011, då<br />
er det 150 år sidan han vart<br />
fødd på Løland i Hylsfjorden.<br />
Lygarhistorier<br />
Også på Rennesøy skule vekte opplegget<br />
stor begeistring hjå barn og vaksne.<br />
- Elevane mine spurde nettopp kva tid vi<br />
skal ha om han Rasmus Løland att, fortel<br />
lærar Kristin Salomonsen ved Rennesøy<br />
skule.<br />
- Vi laga lygarhistorier, dikta på rim,<br />
skreiv bloggar og gjorde ein del formingsprosjekt.<br />
Alt basert på Rasmus Løland<br />
sine historier om Bekafanten, Bjednekniven<br />
og Kristian i Paa sjølvstyr.<br />
Forteljingar som Paa sjølvstyr hadde eit<br />
noko tungt språk, men det løyste lærarane<br />
ved å gjenfortelje historia i staden<br />
for å lese ordrett.<br />
Stiftinga vil setja Løland sitt<br />
virke på dagsorden overfor nye<br />
generasjonar og bruka arva etter<br />
Løland til å skapa engasjement<br />
for framtida.<br />
Det er ei målsetjing at interessa<br />
for kulturtiltak retta mot born og<br />
unge skal auka, og at andre vil<br />
la seg inspirera og føra vidare<br />
idear frå prosjektet.<br />
Løland-stiftinga vil setja fokus<br />
på og heva statusen for borna<br />
sin kultur og litteratur. Det<br />
kan til dømes nemnast at Rogaland<br />
fylkeskommune har<br />
oppretta eit årleg stipend til<br />
forfattarar som skriv for born og<br />
Kvitebjørndeltakarar<br />
i 6.trinn på Undheim<br />
skule.<br />
Nynorsk på Rennesøy<br />
Salomonsen medgjer at ho ikkje hadde<br />
all verdas kjennskap til Løland før prosjektet<br />
tok til. No synest ho prosjektet<br />
også har vore med og tilført skulearbeidet<br />
ein ny dimensjon gjennom nynorsken.<br />
Rennesøy er ein nynorskkommune,<br />
men bokmålet har og ein sterk posisjon<br />
i skulane.<br />
– Bokmål får elevane inn alle vegar. For<br />
oss blir Løland som ein lokal, nynorsk<br />
forfattar vi kan bruke i undervisninga.<br />
Hjå Undheim skole på Bryne har nynorsken<br />
sterkt feste, og lærar Margunn<br />
Vesterøy Eide meiner det er ein vesentleg<br />
del av Kvitebjørn-prosjektet.<br />
- Vi skal lære oss å bli stolte av heimbygda<br />
vår og dei vi er. Då kjem dette med<br />
språket sterkt inn.<br />
Vesterøy Eide sine elevar hadde heller ikkje<br />
stort kjennskap til Løland sine tekstar<br />
frå før. På Bryne er det forfattaren Garborg<br />
som har stått sterkast. No har dei<br />
klart å knyte nokre band.<br />
- Etter to veker med Løland laga elevane<br />
skodespel om forfattaren Løland som<br />
kom til Garborg sitt rike. Skodespelet<br />
vart framført på juleavslutninga som skulen<br />
har for heile bygda.<br />
Klassen sette og stor pris på at lokalavisa<br />
Jærbladet viste interesse for det dei jobba<br />
med. Etter eit besøk av lokale bladfykar<br />
stod det å lese på bloggen til Undheim<br />
skule: ”No veit alle på Jæren at vi arbeider<br />
med Rasmus Løland-prosjektet.”<br />
Fem fylke<br />
Kvitebjørnen er ikkje eit lokalt Rogalands-prosjekt.<br />
Dei 16 skulane som deltar<br />
i prosjektet er spreidde over fem fylke:<br />
Nordland, Møre og Romsdal, Hordaland,<br />
Rogaland og Akershus.<br />
Opplegget skal følgje ein klasse i fem<br />
skuleår, og Telemarksforsking har teke på<br />
seg å evaluere opplegget undervegs og til<br />
slutt. I løpet av dei fem<br />
prosjektåra skal elevane innom tema som<br />
forteljing, fantasi og skaparkraft, identifikajon,<br />
språkendring og eige liv og lesing.<br />
Metodane som skal brukast er mellom<br />
anna film, filosofisk samtale, innovasjon<br />
og forteljing. Alle opplegga er utarbeidde<br />
av pedagogar/fagpersonar.<br />
Toyni Tobekk<br />
Foto: Undheim skule<br />
unge. - Unge lesarar har krav<br />
på god litteratur, heiter det frå<br />
stipendkomiteen.<br />
Stiftinga arbeider og for å etablere<br />
eit senter for barne- og<br />
ungdomskultur på Sand. Innhaldet<br />
i Løland-senteret skal<br />
vera samla om litteratur, språk,<br />
musikk, media, lokal identitet,<br />
integrering, barnerettar og demokrati.<br />
Senteret opnar i 2011.<br />
Prosjektleiar Løland-markeringa<br />
er Marny Skeie Henkel, <strong>nashornet</strong>.no<br />
Hadde det<br />
vore greitt<br />
å kunne drita<br />
i Pytagoras<br />
og heller hatt<br />
lappen som<br />
pensum på<br />
skulen?<br />
Mot til<br />
å meina<br />
SAUDA KOMMUNE<br />
Hjelmeland<br />
kommune<br />
Du kan hoppa opp og ned så mykje du orkar. Du kan skrika og<br />
banna på festane, hekta av døra på dass og jamvel renna skallen<br />
gjennom stoveglaset. Det er ingen som gjer noko nummer av<br />
det likevel, ingen som gidd å heva augebryna eingong. Brukar du<br />
derimot kreftene dine på å stemma ved dette valet, så har du ein<br />
real sjanse til å bli høyrt.<br />
Vis kva som er viktig<br />
for deg. Bruk stemmeretten din.<br />
Me veit du har meiningar om korleis du vil ha det der du bur. Me<br />
veit det er mange ting du kunne ynskja deg annleis. Og me veit<br />
du har mykje å fara med. Gamlingane har fått sagt sitt i årevis. No<br />
er det på tide at du kjem på banen. Elles er me stygt redde for at<br />
det ikkje blir forandringar på denne sida av jul. Og då kan du like<br />
godt halda fram med å hoppa.<br />
garborg.no<br />
LOKOMOTIV MEDIA<br />
12 13<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Rektor ved Bryne VGS, Juliane<br />
Smith Wergeland er nøgd med at<br />
fleire elevar vel å halda på nynorsk<br />
som hovudmål.<br />
På Bryne vidaregåande<br />
skule er tala<br />
på elevar som vel<br />
nynorsk stigande.<br />
Samstundes meiner<br />
ungdommar at terskelen<br />
for å velja<br />
bokmål ikkje er høg.<br />
ROM FOR ARBEIDSGLEDE:<br />
Arkidea er interiørarkitekter med lang erfaring i å utforme helhetlige romløsninger<br />
for næringslivet. Vi er opptatt av samspillet mellom mennesker, teknologi og<br />
omgivelser. Den rette miksen gir rom for inspirasjon, skaperkraft og arbeidsglede.<br />
Hva kan vi skape sammen?<br />
Foto: Ashley Studio<br />
Fleire vel<br />
nynorsk<br />
- Me merkar oss at mange elevar nyttar nynorsk<br />
både i formelle og i uformelle skriftlege<br />
situasjonar, fortel Juliane Smith Wergeland,<br />
rektor ved Bryne VGS.<br />
Trenden der elevar som kom frå grunnskulen<br />
med nynorsk som hovudmål og gjekk<br />
over til bokmål når dei byrja på Bryne VGS<br />
er snudd, ifølgje rektoren.<br />
Trass i at det ikkje finst<br />
noko statistikk, har<br />
skulen merka ei merkbar<br />
auke i talet på elevar<br />
som vil ha nynorske<br />
lærebøker og som kommuniserer<br />
på e-post på<br />
nynorsk. Ei av årsakane<br />
trur Wergeland er at<br />
ein har lærarar som er<br />
medvitne det nynorske<br />
språket i fleire fag enn<br />
norsk. I tillegg har ein<br />
ungdom som er språkmedvitne<br />
og som vert<br />
språklege trendsetjarar,<br />
meiner ho.<br />
Det spelar nok inn at<br />
mange har sett at det<br />
er fare på ferde for det<br />
nynorske språket. På<br />
Bryne har ein og merka<br />
endring til meir bruk av bokmål i<br />
større grad enn nynorsk dei siste åra<br />
i stor grad grunna innflyttarar, seier<br />
Wergeland. Skal ein behalda språket<br />
må ein vera med å løfta det fram og<br />
nytta det. Det som nokon har kjempa<br />
for å få fram kan ein ikkje gje slepp på,<br />
held ho fram.<br />
Naturleg med nynorsk<br />
Bjarne Undheim Skåland er elev ved Bryne<br />
VGS og han fann det mest naturleg å halda<br />
fram med nynorsk som hovudmål i den<br />
vidaregåande skulen sidan han hadde det i<br />
grunnskulen. Skåland meiner ein av grunnane<br />
til at ein del vel bokmål er at dei tykkjer<br />
at nynorsk ikkje er så bra som dei trudde.<br />
Dei vel å skifte til bokmål når dei får høve<br />
til det på VGS.<br />
Skåland trur ikkje lærarane si haldning til<br />
språket spelar noko rolle for elevane sitt<br />
språkval. Men dersom læraren er veldig<br />
populær og har ei bra haldning til nynorsk<br />
kan det virka inn.<br />
– Mange lærarar likar nynorsk, men mange<br />
elevar likar derimot å vera rebellar og<br />
Lølandsteinen<br />
Han vart ikkje gamall; men mykje godt arbeid<br />
fekk han gjort.<br />
Ved avdukinga av minnesteinen i 1911<br />
var mellom to og tretusen menneske<br />
samla på Sand i Ryfylke for å heidra og<br />
minnast Rasmus Løland. Blant dei frammøtte<br />
gjestene var utanriksminister Jørgen<br />
Løvland, som sto for avdukinga av<br />
steinen.<br />
Arne Garborg held minnetale som skal ha<br />
vart i nærare 2 timar og snakka mykje om<br />
den litterære arva etter Løland:<br />
Løland hugsa sin eigin barndom. Mintest<br />
korleis han og dei andre småingane lærde<br />
seg sjølve upp. Og det han hugsa sette han<br />
i sogur, - som høyrer til dei beste barnesogur<br />
me hev. Dei vart til hugnad og til ettertanke<br />
for dei vaksne samstundes. Løland<br />
er ein fyrste barneforteljarar i vaare dagar.<br />
Garborg avslutta talen med orda:<br />
Stor takk skylder me i det heile Rasmus Løland.<br />
Han var ein diktar som folke hev æra<br />
av. Og ein urædd rudningsmann var han,<br />
og ein saamann som det kjem til aa gro etter;<br />
minne hans skal me halda i ære.<br />
tenkjer helst ikkje på lærarane sine meiningar<br />
om det, seier Skåland.<br />
For lite nynorsk dagleg<br />
Elev ved Bryne VGS Eli Rugård trur ho kjem<br />
til å slå over til bokmål framover, sjølv om ho<br />
har nynorsk som hovudmål og trivst med det.<br />
- Eg har merka etter berre dette halve året<br />
på vidaregåande at eg skriv mykje meir<br />
bokmål, så nynorsken forsvinn nok litt etter<br />
litt. Ho trur årsaka til at mange nyttar<br />
nynorsk som hovudmål på Bryne er fordi<br />
dei er vande med det frå barneskulen. Men<br />
sidan dei sjeldan treff nynorsk i dagleglivet<br />
trur ho sånn sett det er enklare med bokmål.<br />
- Eg valde nynorsk av gammal vane, fortel<br />
ho. Eg skriv nynorsk fordi eg kjenner dei<br />
nynorske grammatikkreglane betre. Eg har<br />
skrive nynorsk i 10 år. Samstundes fortel<br />
ho at ho skriv mindre og mindre nynorsk.<br />
–På andre prøvar enn nynorsktentamen skriv<br />
eg vanlegvis bokmål. På spørsmål om kva påverknad<br />
lærarane har på elevane sine val av<br />
skriftmål svarar Rugård at ho trur at lærarane<br />
i liten grad kan påverke kva elevane vel.<br />
- Det er vel meir opp til den enkelte elev si<br />
haldning til nynorsk, avsluttar ho.<br />
Det enkle er ofte det beste<br />
Skåland syns nynorsken går utover rettskrivinga<br />
hans, i og med at det er så mange<br />
ukjende ord ein skal nytta. Han meiner at<br />
bokmål er lettare av di han då ikkje treng å<br />
tenkja på at han skriv feil, då kan ein heller<br />
fokusera på innhaldet i ein tekst i staden for<br />
å tenkja på rettskrivinga heile tida.<br />
For mange unge er det lite kjent at ord som<br />
"bevegelse", "synes" og "stjele" kan nyttast i<br />
staden for "rørsle", "tykkjer" og "stele" i det<br />
nynorske skriftspråket i dag.<br />
Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
(Foto: Jan Nordtveit)<br />
Sigbjørn Reime<br />
meiner mykje av<br />
innhaldet i Garborgbøkene<br />
er like<br />
aktuelt i dag som<br />
det var for hundre<br />
år sidan. Men språket<br />
bør moderniserast,<br />
meiner han.<br />
Sigbjørn Reime har då også sjølv modernisert<br />
fleire av Arne Garborg sine bøker, og<br />
ikkje minst tilført dei forklarande fotnoter.<br />
I 2001 kom den nye utgåva av Fred, i<br />
2004 kom Knudaheidagbok, i 2005 Knudaheibrev,<br />
i 2006 Haugtussa og no nyleg<br />
Bondestudentar (2007) og Den bortkomne<br />
Faderen (2008).<br />
Om Fred uttalte Garborg-biograf Tor<br />
Obrestad at ”modernisering er bra når<br />
det er skikkeleg gjort, og det er dette”.<br />
Garborg-forskar Sveinung Time meinte<br />
at Reime hadde klart å bevare den garborgske<br />
stilen og tonen i språket, samstundes<br />
som han opplevde boka som moderne.<br />
Sjølv håpar Reime dei nye utgåvene<br />
skal vekke leselysta blant dei unge.<br />
- Eg meiner skuleverket har gjort Garborg<br />
ei bjørneteneste når dei har hatt heile verk<br />
av forfattaren på pensumlista. Ofte ber<br />
det preg av meir plikt enn leselyst. Det er<br />
ikkje sikkert det er lurt å lese ei heil Garborgbok<br />
i den vidaregåande skulen. Kanskje<br />
hadde det vore betre om ein tok utdrag<br />
som ein tilpassa språkleg for elevane?<br />
Ein må passe seg for ikkje å drepe<br />
gleda over å oppdage Garborg, seier han.<br />
Tidlause tema<br />
Reime trur han har funne noko av forklaringa<br />
på at mange framleis synest Garborg<br />
er tung lesnad.<br />
- Lærarane har hatt for lite kunnskap om<br />
Garborg. Han har vore lett å velje vekk<br />
fordi det kravde for mykje. Og så bur me<br />
jo i eit land med mangel på respekt for<br />
klassikarane, slår han fast. Men nokre får<br />
det til. Reime skryt uhemma over Våland<br />
skole i Stavanger, som tidlegare har brukt<br />
Haugtussa og Veslemøy i eit eige litteraturprosjekt<br />
for elevar frå 2. til 4.klasse.<br />
Dei har gjort seg gode erfaringar, både<br />
med å formidle Garborg sin litteratur, og<br />
å få inn nynorskundervisning på ein naturleg<br />
måte.<br />
Sigbjørn Reime meiner skulen må ta tak i<br />
Arne Garborg sine tema som er like aktuelle<br />
i dag som dei var då. Om svik, sjølvmord<br />
og kjærleik.<br />
- Dette er tema som ikkje er vanskelege å<br />
overføre. Svik til dømes har diverre ikkje<br />
gått av moten, seier han og legg vekt på<br />
at det eksistensielle i bøkene er kjenslene.<br />
Det er også dei som fører til at handlinga<br />
er like aktuell i dag som før. Kjenslene våre<br />
endrar seg ikkje med tida.<br />
- Garborg er ein tidlaus og moderne forfattar,<br />
meiner Reime som også har fått<br />
fleire spørsmål om å gjere stoffet tilgjengeleg<br />
på lydbøker.<br />
Ein aperitiff<br />
Sigbjørn Reime driv sjølv formidling av<br />
Garborg sitt liv og virke. Han tek stadig i<br />
mot grupper av menneske i Garborgheimen<br />
og i Knudaheio som ynskjer å høyre<br />
om Arne Garborg og det miljøet han<br />
vaks opp i.<br />
– Eg tek sikte på å fortelje om bakgrunnen,<br />
du kan sjå på det som ein aperitiff til å lese<br />
Garborg, seier han.<br />
Reime prøver å vise dei interesserte korleis<br />
Garborg sitt liv har inspirert innhaldet i bøkene<br />
hans. Liv og lagnad i Garborgheimen<br />
Sigbjørn Reime har<br />
modernisert fleire<br />
av Arne Garborg<br />
sine bøker: Fred,<br />
Knudaheidagbok,<br />
Knudaheibrev,<br />
Haugtussa, Bondestudentar<br />
og Den<br />
bortkomne Faderen.<br />
Han meiner<br />
språket i bøkene<br />
bør tilpassast dei<br />
yngre generasjonane<br />
lesarar. Les<br />
meir om moderniseringsprosjektet<br />
på garborg.no<br />
- Garborg bør språkmoderniserast<br />
!<br />
Time kommune hadde 15. 459 innbyggjarar<br />
01.01.09. Einaste byen er Bryne, som og er administrasjonssentrum.<br />
Andre tettstadar er Lye,<br />
Kvernaland og Undheim.<br />
Time har eit etter måten allsidig næringsliv,<br />
med industri, jordbruk og servicenæringar som<br />
dei viktigaste.<br />
(Kjelde: Time kommune)<br />
Vinn 100 000 kroner og få boka di utgitt på Det Norske Samlaget.<br />
Nasjonalt Garborgsenter og Det Norske Samlaget søkjer nye politiske<br />
romanar!<br />
Vi etterlyser romanar som kastar lys over vår tid. Nasjonalt Garborgsenter<br />
opnar på Bryne i 2011. Arne Garborg skildra si tids store omveltingar –<br />
religionen si rolle, skilnadene mellom lokal, nasjonal og europeisk identitet og<br />
maktforholda i samfunnet. Vi håper å finne hans arvtakar.<br />
Kva er dei viktigaste utfordringane i verda i dag?<br />
Kvar skjer dei største endringane i kultur og levemåte?<br />
Kva betyr den globaliserte verda for enkeltmennesket?<br />
Premien er på 100 000 kr. Vinnaren blir lansert under opninga av Nasjonalt<br />
Garborgsenter våren 2011 og boka vil bli gitt ut på Det Norske Samlaget.<br />
Frist: 1.4.2010<br />
har også sett sine spor i litteraturen. Meininga<br />
er gi fleire lyst til å lese Garborg.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Send manus til Det Norske Samlaget, Jens Bjelkes gate 12, 0506 Oslo.<br />
Manuset må vere skrive på nynorsk. Legg ved kontaktinformasjon.<br />
Spørsmål kan rettast til forlagssjef Margit Walsøe (m.walsoe@samlaget.no)<br />
eller forlagsredaktør David Aasen (d.aasen@samlaget.no).<br />
Juryen består av representantar frå Nasjonalt Garborgsenter og Det Norske<br />
Samlaget.<br />
14 15<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Haugtussa – prosjektet<br />
Opnar litteraturkafé<br />
Lise Lunde Nilsen ved Våland skole viser<br />
fram nokre av elevane sine Haugtussabøker<br />
som dei lagde i løpet av det treårige<br />
prosjektet.<br />
Treårig litteratur- og språkprosjekt<br />
der bokmålselevar i 2 – 4 klasse<br />
ved Våland skole i Stavanger har<br />
lest og jobba med tekstar frå Arne<br />
Garborg si Haugtussa. Målet har<br />
vore å lære elevane nynorsk tidleg<br />
i barneskulen utan å direkte undervise<br />
i det. Initiativtakar til prosjektet<br />
er lærar ved Våland skole, Lise<br />
Lunde Nilsen. Prosjektet fekk støtte<br />
frå nynorsksenteret.<br />
Denne saka har tidlegare blitt publisert<br />
i kulturavisa Pirion. Les meir<br />
på pirion.no<br />
Med Veslemøy inn i nynorsken<br />
Ryfylkemuseet opnar no<br />
ein eigen Løland – kafé der<br />
lokal litteratur, debatt og<br />
formidling står i sentrum.<br />
På Nesasjøhuset på Sand kan du no kose deg<br />
med ein kaffikopp og lese ei god bok medan<br />
du nyt sjøutsikten frå sofakroken eller ein av<br />
dei høgreiste barkrakkane. I bokhyllene står<br />
gamal og ny Ryfylkelitteratur medan bilete av<br />
Rasmus Løland heng på veggen. Ryfylkemuseet<br />
lanserer no ein Løland – kafé der målet er<br />
å formidle både gamal og ny Ryfylkelitteratur,<br />
samstundes som ein inviterer til ei kaffistund<br />
med meining. Kafeen er eit ledd i museet sin<br />
utvida formidling av litteratur og kultur, og<br />
ein start på arbeidet med å etablere eit eige<br />
Løland – senter, eit nynorsk barnekultursenter.<br />
I første omgang vert kafeen open i museet<br />
sine opningstider. Men målet er å arrangere<br />
ulike temakveldar utover hausten.<br />
- Me håpar å tilby kveldar med bokkafé i<br />
haust. Her håpar me å presentere lokale forfattarar<br />
som til dømes Kjartan Fløgstad eller<br />
Inger Bråtveit, seier Grete Holmboe ved Ryfylkemuseet.<br />
I tillegg håpar ein å arrangere<br />
debattkveldar, internasjonal kafé og andre<br />
arrangement i kafeen.<br />
På kafeen vert det i byrjinga ei enkel servering,<br />
her kan du kjøpe kaffi og steike dine eigne<br />
vaflar. Ryfylkemuseet samarbeider også med<br />
Suldalsbeten om å servere den tradisjonsrike<br />
matretten med same namnet. I tillegg ligg Kafeen<br />
i same lokale som museet sin eigen butikk<br />
der ein kan kjøpe eit variert utval av lokale<br />
produkt, blant anna Ryfylkelitteratur.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
På Våland skole i Stavanger<br />
har bokmålselevar<br />
jobba med dikta<br />
til Arne Garborg frå<br />
Haugtussa (1895). Det<br />
som byrja som eit litteraturprosjekt,<br />
er også<br />
blitt eit omfattande<br />
språkprosjekt.<br />
Det var lærar Lise Lunde Nilsen som tok initiativet til Haugtussa-prosjektet<br />
der elevane fekk innsyn både i Arne Garborg<br />
si dikting og det nynorske skriftspråket. Med seg i arbeidet<br />
fekk ho lærarane Anne Lise Sømme Kielland og Torunn<br />
Berge Gloppen. Prosjektet fylgde elevane frå 2. til 4. klasse<br />
og vart avslutta no i vår. Då hadde om lag 60 elevar delteke<br />
i prosjektet.<br />
– Det var spanande å sjå korleis bokmålselevane lærte nynorsk<br />
utan at me underviste i det, seier Nilsen.<br />
Språket til Veslemøy<br />
Ein time i veka vart sett av til Haugtussa. Elevane vart kjende<br />
med Veslemøy som er mager, mørk og mjå. Dei veit at ho<br />
var ei synsk gjetarjente som såg underjordiske, og at ho var<br />
forelska i Jon. Dei reiste på tur til Høg-Jæren for å oppleve<br />
det universet Veslemøy levde i, og for å leite etter troll. Dei<br />
har lese, skrive og teikna vers og dikt. Dei har studert enderim<br />
og bokstavrim, og ikkje minst har dei lært kva språk<br />
Veslemøy brukte.<br />
– Dei visste at Veslemøy sa ”eg” og ”ikkje”. Me spurde dei<br />
ofte: Korleis ville Veslemøy sagt dette? Og så lærte dei at dette<br />
var nynorsk, språket til Arne Garborg, fortel Nilsen.<br />
Elevane lærte også språkhistorie, og fleire av dei oppdaga etter<br />
kvart likskapen mellom deira eigen Stavanger-dialekt og<br />
nynorsk. Slik fekk dei eit eigarforhold til språket og såg den<br />
lokale tilhøyrsla til litteraturen.<br />
Læringskurva var bratt, frå å vere elevar på 6 – 7 år som ikkje<br />
kunne lese, til dei i 4. klasse skreiv heile vers frå Haugtussa.<br />
Dei fleste av elevane var også ivrige etter å lære seg<br />
nynorsk.<br />
– Dei kunne ofte velje om dei ville skrive ein tekst på nynorsk<br />
eller bokmål. Dei fleste valde nynorsk. For mange var<br />
det stas å kunne skrive nynorsk. Og me har berre fått positive<br />
tilbakemeldingar på prosjektet, ikkje minst frå foreldra,<br />
seier Lise Lunde Nilsen.<br />
Nokre av desse elevane skulle også gått i nynorsk-klasse<br />
dersom det hadde blitt noko av, fortel Nilsen, som viser fram<br />
arbeidsbøkene elevane lagde gjennom dei tre åra.<br />
Her har dei skrive inn vers frå Haugtussa, skrive kjærleiksbrev<br />
til Jon, og illustrert handlinga i versa. På mange av sidene har<br />
læraren kommentert, både på bokmål og nynorsk.<br />
Gå via litteraturen<br />
– Sidan desse borna var så unge, måtte<br />
me bruke den ytre handlinga om Veslemøy<br />
som grunnlag for arbeidet, seier<br />
Nilsen og viser til at Haugtussa i utgangspunktet<br />
er ein ganske tung tekst<br />
av Garborg.<br />
Lise Lunde Nilsen har også tidlegare<br />
undervist om Haugtussa i barneskulen.<br />
Men dette er første gang opplegget får<br />
støtte av Senter for nynorsk i opplæringa.<br />
Nynorsksenteret rår då også til<br />
å starte tidlegare med undervisning i<br />
nynorsk. Nilsen kjenner ikkje til liknande<br />
prosjekt i landet og meiner det<br />
heilt klårt er for lite satsing på å få nynorsken<br />
inn tidleg i barneskulen.<br />
– Tipset må vere å gå via litteraturen,<br />
det er bakvegen til språket. Finn ein<br />
spanande tekst som til dømes Katten<br />
av Olav H. Hauge. Det er eit dikt ein<br />
kan arbeide med også saman med dei<br />
minste borna, seier ho.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
- for deg som meiner noko<br />
Eit stimulerande nettmagasin<br />
for elevar på ungdomstrinnet<br />
og i den vidaregåande skolen<br />
– på nynorsk!<br />
www.magasinett.no<br />
Nett det du treng på nettet?<br />
NO OG MED EIGA<br />
HANDBOK<br />
FOR LÆRAREN!<br />
16 17<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Synest du det<br />
er greitt at<br />
du ikkje kan<br />
lasta ned<br />
skulebøkene<br />
gratis frå<br />
nettet?<br />
LOKOMOTIV MEDIA<br />
Garborgsenteret utfordrar<br />
no ungdommen<br />
på kva som må til for<br />
å få fleire unge politisk<br />
engasjerte.<br />
- Me vil òg engasjere oss<br />
Via det toårige pilotprosjektet Mot til å<br />
meina skal ein prøve å auke den politiske<br />
interessa og deltakinga i tre utvalde kommunar,<br />
Sauda, Hjelmeland og Time. Sentralt<br />
i arbeidet står dei tre vidaregåande skulane<br />
som kommunane soknar til; Sauda, Strand<br />
og Bryne vgs. Det er sett ned ei gruppe med<br />
elevar frå dei tre vidaregåande skulane. Denne<br />
gruppa skal gi råd om korleis ein kan motivere<br />
ungdom til politisk engasjement og<br />
meine noko om kva som må til for få fleire<br />
ungdommar med i politisk arbeid.<br />
Fleire ungdommar på listene<br />
Bakgrunnen for prosjektet er samfunnsengasjementet<br />
til Arne og Hulda Garborg.<br />
Hulda var til og med den første kvinna i<br />
kommunestyret i Asker. Difor ynskjer Garborgsenteret<br />
å bruke livshistoriene deira<br />
for å få fleire til å engasjere seg. Den tydelege<br />
tendensen i samfunnet er no at veldig<br />
mange, spesielt blant dei unge, vel bort det<br />
å vere politisk aktiv, og bruke stemmeretten<br />
sin. Mot til å meina ynskjer å endre dette,<br />
målet er å få fleire ungdommar på listene til<br />
lokalvalet i 2011, samstundes som ein aukar<br />
prosenten av dei som bruker stemmeretten<br />
sin. Prosjektet er finansiert av kommunane,<br />
Kommunal- og regionaldepartementet<br />
og næringslivet.<br />
Nyleg var gruppa med ungdommar samla<br />
i Stavanger der dei blant anna fekk prøve<br />
seg på rollespelet Deadline. Her blir ungdommane<br />
kasta ut i livet som journalistar i<br />
ein hektisk redaksjon. Dei fekk også møte<br />
unge folkevalde, sjefsredaktør i Stavanger<br />
Aftenblad Tom Hetland og direktør i ABC<br />
Startsiden Espen Udland.<br />
Ei viktig stemme<br />
- Det ser veldig interessant ut. Eg trur<br />
det er viktig at me også kan vere med å<br />
påverke politikken, seier Maria Ljung<br />
(17) frå Sauda. Ho er sjølv ikkje politisk<br />
engasjert i dag, men meiner det blir<br />
viktig å setje seg inn i kva partia står<br />
for når ho blir gamal nok til å stemme.<br />
Også Anja Røyrøy Pettersen (17) frå Sauda<br />
meiner dette er eit positivt prosjekt.<br />
- Det er kjekt at me og kan få bidra sjølv<br />
om me er unge.<br />
- Kva må til for at fleire skal engasjere seg,<br />
trur du?<br />
Maria Ljung og Anja Røyrøy<br />
Pettersen frå Sauda diskuterer<br />
kva annonsekampanje prosjektet<br />
bør velje. – Det er viktig at me<br />
engasjerer oss, meiner dei.<br />
- Me må i alle fall få vite meir om det. Viss det<br />
er ungdomsråd eller ungdomsparti i kommunen<br />
vår må me få vite om det, slår ho fast.<br />
- Kunne du tenkje deg å bli politikar eller<br />
engasjere deg?<br />
- Ja, kanskje etter kvart faktisk. Men eg er<br />
ikkje politisk aktiv i dag.<br />
Politikk er fjernt for mange ungdommar,<br />
meiner gruppa. Men dei er ikkje i tvil om<br />
kva arena politikarane bør møte på.<br />
- Politikarane burde bli flinkare til å bruke<br />
nettet, det er der me er, meinte fleire.<br />
Andre meinte politikk var kjedeleg, og<br />
meinte politikarane burde høyre meir på<br />
ungdommen og kva saker dei er interesserte<br />
i. Fleire la vekt på at ungdommen også har<br />
viktige stemmer i samfunnsdebatten.<br />
- Det er ingen tvil om at dette prosjektet er<br />
naudsynt, meinte Maria Ljung.<br />
Ungdommane valde også ein eigen annonsekampanje<br />
som skal fylgje prosjektet.<br />
Desse annonsane vert no presentert i nashornavisa.<br />
”Synes du er greitt å få 5000<br />
kroner i bot for å pissa der duene skit?” er<br />
bodskapen på den eine annonsen.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Du kan hoppa opp og ned så mykje du orkar. Du kan skrika og<br />
banna på festane, hekta av døra på dass og jamvel renna skallen<br />
gjennom stoveglaset. Det er ingen som gjer noko nummer av<br />
det likevel, ingen som gidd å heva augebryna eingong. Brukar du<br />
derimot kreftene dine på å stemma ved dette valet, så har du ein<br />
real sjanse til å bli høyrt.<br />
Abonnement: Send inn denne kupongen, send e-post til tinging@dagogtid.no eller gå til<br />
www.dagogtid.no<br />
Mot til<br />
å meina<br />
Du kan ikkje lastast. Men du kan gjera<br />
noko med det. Bruk stemmeretten din.<br />
SAUDA KOMMUNE<br />
Hjelmeland<br />
kommune<br />
Me veit du har meiningar om korleis du vil ha det der du bur. Me<br />
veit det er mange ting du kunne ynskja deg annleis. Og me veit<br />
du har mykje å fara med. Gamlingane har fått sagt sitt i årevis. No<br />
er det på tide at du kjem på banen. Elles er me stygt redde for at<br />
det ikkje blir forandringar på denne sida av jul. Og då kan du like<br />
godt halda fram med å hoppa.<br />
garborg.no<br />
Dag og Tid for 195 kroner<br />
Eg tingar Dag og Tid frå no og fram til<br />
1. oktober <strong>2009</strong> for 195 kroner<br />
namn: _____________________________________________________________________________<br />
adresse: __________________________________________________________________________<br />
postnr./poststad: _______________________________________________________________<br />
telefon: _________________________ e-post: ____________________________________<br />
Svarsending 0091<br />
0090 Oslo<br />
AS<br />
18 19<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Namn: Arne Norheim (71)<br />
Aktuell: Engasjert i utviklinga av kulturlivet i<br />
regionen. Eit utal styreverv, blant anna styreleiar<br />
i Jærmuseet.<br />
Bur: Sandnes<br />
Sivil status: Gift, to barn<br />
Les: Aviser, Newsweek<br />
Høyrer på: NRK Alltid nyheter, musikk<br />
Beundrar: Nelson Mandela, kvardagsheltane<br />
Han veit kva lagspel<br />
er. Den tidlegare<br />
Bryne-spelaren Arne<br />
Norheim vil gjerne<br />
vere med å utvikle<br />
kulturlivet i regionen.<br />
Ein kulturell tråd<br />
Det er hausten 2007. Sandnesposten har eit<br />
større oppslag på høgremannen Arne Norheim<br />
(71) som den eldste politikaren i Sandnes bystyre.<br />
Han er fotografert saman med ein av<br />
dei yngste i det nyvalde bystyret. Ho får med seg eit råd på<br />
den politiske vegen av mannen som no er inne i sin fjerde<br />
periode i lokalpolitikken: – Viss eg skal gi deg eit råd som<br />
ung politikar, så må det vere å gripe sjansen til å stå fram<br />
med eigne meiningar. Og så trur eg du vil lære at i politikken<br />
så går det an å kjenne igjen ein person du likar, sjølv<br />
om de er usamde i ei sak, uttalte han til Sandnesposten.<br />
To år seinare nikkar han bekreftande. Livet har gjort den<br />
konservative næringslivstoppen meir pragmatisk. Sakene er<br />
ikkje lenger svarte eller kvite. Det finst noko midt i mellom.<br />
- Du veit, eg valde politisk parti då eg gjekk ut av engelsklinja<br />
på vidaregåande. Då er verda svart eller kvit. Du veit alt og<br />
har svaret på alle spørsmål. Då var Høgre eit naturleg val.<br />
Arne ler.<br />
- Det er klart det er ideologiske skilje. Men i dag har eg<br />
ingen problem med å samarbeide med andre parti. Har SV<br />
ei god løysing, ja, så går eg for den.<br />
- Det går ikkje så bra med Høgre for tida? Det går vel<br />
like bra med Høgre som med Bryne nett no?<br />
- Haha. Der sa du noko. Ja, det gjer nok det. Me får<br />
håpe det snur.<br />
Men det er ikkje politikar han først og fremst er.<br />
Arne Norheim er ein vaskeekte næringslivsmann,<br />
nettverksbyggar og ein sterk lagspelar.<br />
Lista med høge stillingar og styreverv er imponerande<br />
lang. I dag er han pensjonist frå arbeidskvardagen,<br />
men like engasjert av den grunn. Som styreleiar blant<br />
anna i Jærmuseet, Lysefjorden Utvikling og Norsk Stein har<br />
han framleis mange arenaer der han kan påverke. Politikken<br />
er nok også ein måte å heve stemma på i viktige saker.<br />
- Eg trivest godt i politikken, der kan eg påverke systemet. Og<br />
det er lettare no, når eg har færre bindingar, seier han.<br />
La oss ta bakgrunnen: Arne Norheim, opphavleg frå<br />
Bryne, utdanna seg til sivilingeniør i Skottland. Etter nokre<br />
år i USA kom han attende til Noreg og stillinga som direktør<br />
i AS Betong på Sandnes. Vidare vart han konsernsjef i Jonas<br />
Øglænd AS. Frå 1991 til 2002 var han direktør for SR –<br />
Bank. Truleg er det i denne sjefsstolen folk kjenner han best.<br />
Han er oppteken av næring og kultur. Av å skape<br />
eit levedyktig kulturliv, eit kulturliv der det er<br />
lov å tenkje kommersielt, skaffe sponsormidlar<br />
og spisse bodskapen. Noko han beviste då han<br />
sjølv var med i sponsorgruppa som i fjor reiste 24 millionar<br />
til å realisere Vitenfabrikken på Sandnes. Langt på veg<br />
meiner han kulturnæringane ofte kan bli tøffare til å mase<br />
om pengar.<br />
- Det er viktig med nettverk. Det er nettverket som er grunnen<br />
til at du kan ringje og spørje. Men dei siste åra har me og<br />
sett at næringslivet er blitt meir opptekne av å støtte kulturlivet.<br />
Bedriftene har eit behov for å tilby meir enn lønn til sine tilsette.<br />
Arne Norheim er nemleg ingen realist. Bakgrunnen frå engelsklinja<br />
på vidaregåande gav han ein kulturell ballast som<br />
har fylgt han vidare.<br />
- Eg var jo åtte – ni – ti år…nei, lengre enn det, 11 år<br />
trur eg, styreleiar i Rogaland Teater. Seinare ved Stavanger<br />
Symfoniorkester, og no ved Jærmuseet. Det går ein kulturell<br />
tråd gjennom det, meiner han.<br />
Det handlar om trekke i dei rette trådane og kunsten å<br />
stå samla om noko.<br />
- Jærmuseet er unikt i den forstand at alle kommunane på<br />
Jæren, forutan Stavanger, står samla om museet og gir årlege<br />
bidrag. Det er fantastisk godt gjort. Og kommunane får<br />
ulikt attende frå museet. For meg er det viktig at dei i det<br />
minste får igjen det dei betaler inn. Kommunegrensene er<br />
ikkje så viktige så lenge kommunane viser at dei kan samarbeide,<br />
seier Arne engasjert.<br />
Han brenn for samarbeidet. Og lovprisar tanken på<br />
at Vestlandet til dømes bør stå samla i viktige saker, samla<br />
mot Oslo. Vestlandsrådet er i så måte eit organ som bør<br />
utviklast vidare. Ein kjem ingen veg åleine, slår den tidlegare<br />
fotballspelaren fast. Med ei fortid med Bryne på ryggen<br />
har han sett kva eit lag kan få til.<br />
Arne er klokkeklar i sin tale: skal ein få til noko<br />
må ein kunne formidle. Atter ein gong trekkjer<br />
han fram Jærmuseet.<br />
- Jærmuseet er på mange vis banebrytande<br />
når det gjeld formidling. Dei klarer å gjere<br />
kunnskapen levande for barn og unge. Dei er nyskapande<br />
og nytenkjande. Ikkje minst når dei trekk ungdommen<br />
med inn i planlegginga av Garborgsenteret.<br />
Jærmuseet fekk også tidlegare i år prisen Årets Museum<br />
<strong>2009</strong>. Juryen la vekt på museet sine nye vitensenterutstillingar<br />
der publikum vert inviterte til å sjå og ta på, til å<br />
delta og til å utforske. Dei la også vekt på undervisningsopplegget<br />
og involvering av skuleelevar i utviklinga av<br />
Garborgsenteret.<br />
- Det er viktig å kunne tenkje nytt, og å kunne gi ein<br />
annan arena for formidling, meiner Arne Norheim. Han<br />
legg vekt på at han no er glad stormen rundt plasseringa<br />
av Garborgsenteret har stilna noko av.<br />
Han trur det definitivt er ei lur løysing å legge senteret<br />
saman med vidaregåande skule og folkebibliotek.<br />
- Eg håpar dette vert ein plass som blir besøkt av ungdommen,<br />
slår han fast.<br />
Engasjementet til Norheim går langt utover dei jærske<br />
grensene. Ofte nordover, mot Ryfylke.<br />
- Ryfylke har eit stort potensiale, meiner han<br />
og viser til kva store samferdsleprosjekt som Ryfast,<br />
Finnfast og Sandsfjord bru kan gjere for regionen.<br />
- Samferdsle er avgjerande for regionen og utviklinga i<br />
næringslivet, seier han. Og han burde vite kva han snakkar<br />
om, han som er styreleiar for hjørnesteinsbedrifta i Suldal<br />
kommune, Norsk Stein.<br />
– Norsk Stein er ei føregangsbedrift og vil bli<br />
Europas største på sitt felt. Dei gir stabile arbeidsplassar<br />
og er ein viktig aktør i Suldal kommune.<br />
Sommaren 1959 hadde han også sommarjobb i Ryfylke,<br />
då han var med og bygde brua som bind Erfjord<br />
saman. Så jo: Ryfylke kjenner han godt. Då<br />
er det verre med kunnskapen om Rasmus Løland.<br />
- Eg har jo lese litt om han. Og eg veit at han er mest kjend<br />
for barnelitteraturen. Men stort meir veit eg ikkje. Men eg<br />
har fått med meg prosjektet Diktarvegen. Den ideen er god.<br />
Kulturelt er det veldig spanande, men eg er litt usikker på<br />
dei som bruker dette til å få vegmidlar til strekninga. Det<br />
kan godt vere at desse motiva kan slå seg saman, men eg<br />
trur ikkje det eine er avhengig av det andre.<br />
Arne Norheim er ein oppteken mann. Me har<br />
foto- avtale med han ein forblåst dag i Egersund.<br />
Bystyret i Sandnes er på tur, og Norheim har gitt<br />
oss nokre tilmålte minutt. Han står i telefonen<br />
då me dukkar opp på hotellet.<br />
– Ja, men flott – då ringer du berre til dagleg leiar og<br />
så ordnar me dette, seier han og grip resultatorientert etter<br />
ei notatblokk. Han legg på og nikkar mot oss: kor lang<br />
tid treng de?.<br />
Spørsmålet er påtrengande:<br />
Kva drøymer Arne Norheim om? Mannen som tilsynelatande<br />
får til alt han vil.<br />
- Ha, ja kva drøymer eg om? At det skal gå betre for<br />
Bryne på fotballbanen. Eg har i grunn litt vondt av dei for<br />
tida. Hehe. Nei, eg drøymer vel om å utvikle Jærmuseet, at<br />
me skal klare å samle kreftene og auke besøkstalet.<br />
Tekst: Judith Sørhus Litlehamar<br />
Foto: Jan Nordtveit<br />
20 21<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Medan fortida er representert i Knudaheio,<br />
står det planlagde Garborgsenteret for nye<br />
visjonar. (Foto: Jan Nordtveit)<br />
Nasjonalt Garborgsenter<br />
Gamle og unge er i strid. Men det må så<br />
vera. Var det ikkje det, fann ikkje dei unge<br />
på anna enn det dei gamle alt hadde gjennomført,<br />
og så sovna livet.<br />
Nasjonalt Garborgsenter skal fremja Hulda<br />
og Arne sine visjonar, som handlar om<br />
langt meir enn litteratur.<br />
Senteret skal vera ein aktiv og aktuell samfunnsinstitusjon<br />
med vekt på kritisk refleksjon<br />
og skapande innsikt. Å representera<br />
det nye, men vere trygt tufta på det som er<br />
ekte og lokalt, samstundes som ein er søkjande<br />
og opne for idear og utviklingsdrag<br />
i Europa og i verda elles.<br />
Nasjonalt Garborgsenter er lokalisert til<br />
Time på Jæren og opnar i 2011. Målgruppa<br />
er unge menneske.<br />
Jærmuseet er ansvarlege for gjennomføringa,<br />
som vert utført av prosjektleiar Einar<br />
Schibevaag.<br />
garborg.no<br />
Vil skape engasjement<br />
Marit Jacobsen, 28 år,<br />
leiar av Senterungdommen<br />
i Rogaland<br />
– Eg håper at ein<br />
med Garborgsenteret<br />
kan skape ein møteplass<br />
kor ein klarer<br />
å skape eit miljø for<br />
engasjement og debatt<br />
rundt viktige samfunnsspørsmål,<br />
og at ein klarer å nå ut til grupper<br />
og enkeltpersonar, som ikkje vanligvis engasjerer<br />
seg gjennom slike kanaler. Det vil spesielt<br />
vera viktig å få ungdommen på banen.<br />
Kari Kverneland<br />
Kastmann (51), dagleg<br />
leiar i næringsforeninga<br />
Brynebyen<br />
– Eg trur at etableringa<br />
av senteret kan vera med<br />
å fremja interessa for<br />
Garborg blant fleire enn<br />
”kultureliten”, og ikkje<br />
minst håpar eg på god interesse<br />
blant dei unge.<br />
Reinert Kverneland (58).<br />
Varaordførar i Time kommune,<br />
representerer<br />
Høgre.<br />
– Eg håpar Garborgsenteret<br />
skal få opp interessa<br />
for Arne og Hulda sitt liv<br />
og virke. Dei har ikkje<br />
fått den merksemda dei<br />
fortener tidlegare. Samlokaliseringa med biblioteket<br />
vil gi både lengre opningstider og meir<br />
besøk. Det er viktig for å få opp interessa.<br />
Spesielt blant dei unge. Målet må vere at fleire<br />
vert nysgjerrige på Garborg.<br />
Garborgsenteret skal bli<br />
ein sosial arena der du skal<br />
oppleve, bli inspirert til å<br />
skape og utfordre til samfunnsengasjement.<br />
I 2011<br />
kan du ta del i ei spanande<br />
verd inspirert av Hulda og<br />
Arne Garborg sine visjonar.<br />
Ekteparet Garborg var opptekne av langt meir enn litteratur.<br />
Dei var med rette eit mangfaldig par og sette nasjonale og internasjonale<br />
spor etter seg. Eit nasjonalt kunnskapssenter sentralt<br />
på Jæren blir inspirert av dette.<br />
- Deira mang faldige interesser, sterke engasjement og store produksjon<br />
må koma fram og bli synleg for slik å motivera nye generasjonar<br />
til engasjement, skaparkraft og vidare debatt, seier<br />
prosjektleiar for Nasjonalt Garborgsenter, Einar Schibevaag.<br />
Byen på Jæren<br />
I eit spanande bysentrum skal Garborgsenteret i lag med<br />
Time bibliotek bli ein pulserande samlingsstad. Og det<br />
med om lag 450 kunnskapsarbeidsplassar og ny vidaregåande<br />
skule med plass til 2000 elevar som næraste nabo,<br />
Innhaldet i senteret rettar seg mot eit allment publikum, men<br />
ungdom i 15 – 25 års alderen og unge vaksne er likevel peika<br />
ut som hovudmålgruppe. 18 1.klassingar fordelt på dei vidaregåande<br />
skulane i Asker, Time og Tynset er i tillegg brukarpanel<br />
for innhaldet i senteret. Dei skal ha faste møte fram til den<br />
planlagde opninga i første halvår 2011.<br />
Velkomen til verneområda i Setesdal Vesthei - Rylkeheiane<br />
Store delar av heiane er varig verna som<br />
landskapsvernområde, biotopvernområde<br />
eller naturreservat.<br />
Det er gjort store naturinngrep i samband<br />
med kraft- og vegutbygging.<br />
Likevel finn vi framleis store område<br />
med urørt natur. Området har til alle<br />
tider blitt nytta til jakt og fiske.<br />
Einar Schibevaag er<br />
prosjektleiar for Garborgsenteret.<br />
Foto: Annelise Norheim<br />
Formålet med vernet er å ta vare på eit<br />
særmerkt og samanhengande heieområde,<br />
dyre - og planteliv, stølsområde Gjennom prosjektet “ Frå gråberg til<br />
og kulturminne. Særskilt skal ein ta gull” ynskjer ein å tilretteleggje for at<br />
vare på viktige delar av villreinen sitt besøkjande skal få gode opplevingar i<br />
leveområde.<br />
dei fjellnære områda.<br />
Vi ynskjer deg god tur og håpar du får fi ne opplevingar i heiane!<br />
På same måte utfordrar ein elevar<br />
ved Time vidaregåande skule<br />
til å vere med å setje sitt preg<br />
på senteret når utstillingar skal<br />
byggjast, menyar utviklast og<br />
senteret marknadsførast.<br />
Vil gjere Garborg aktuell<br />
Mykje av innhaldet i senteret<br />
er allereie på plass, og i juni<br />
skal Garborgrådet, leia av Roald<br />
Bergsaker, og brukarpanelet<br />
drøfte innhaldet og presentere<br />
dei endelege rammene for<br />
innhaldet til styret i Jærmuseet.<br />
Prislappen er 26 millionar<br />
kroner.<br />
Foto: Jon Erling Skåtan/ Jan Thomas-<br />
www.svr.no<br />
- I utnyttinga av vel 2.900 kvadratmeter<br />
søkjer me i lag med Time bibliotek<br />
å finne fleksible løysingar som gjer nybygget<br />
til ein spanande møteplass for<br />
kunnskapspåfyll. Hovudmålet vårt er<br />
at nye grupper som kanskje ikkje til<br />
vanleg er dei mest flittige på biblioteket,<br />
eller meiner at Garborg er det som<br />
pirrar interessa mest, finn den nye arenaen<br />
spanande, fortel Schibevaag.<br />
Nye media<br />
I ei digital tid vil senteret byggja eit<br />
virtuelt elektronisk ”hus” på nettet der<br />
brukarane kan møte ekteparet og utfordre<br />
ekteparet sine visjonar mellom<br />
anna gjennom virtuelle spel, pedagogiske<br />
opplegg, samtalar med senteret<br />
sin fagstab og forskarar.<br />
- Du skal kunne gå rundt i virtuelle<br />
landskap frå forfattarskapen, der ekteparet<br />
levde og virka, som Knudaheio,<br />
Hvalstad og på Kolbotn - og det<br />
utan å flytta deg ein meter, meiner<br />
Schibevaag.<br />
Men senteret skal og vere den sosiale<br />
møtestaden der meiningsbryting, kulturopplevingar<br />
og læring blir ein del av<br />
det fysiske møte med senteret. Kafeen<br />
som møtestad med eit speaker`s corner<br />
der det vert opna for offentleg meiningsytring<br />
eller kulturformidling.<br />
Livslang læring vert også sentralt gjennom<br />
eit eige Garborgakademi, ein<br />
kursstad med tilbod som rettar seg mot<br />
folk flest anten du er folkevald, er med<br />
i frivillige organisasjonar eller berre er<br />
kunnskapssugen. Tema som journalistikk<br />
for unge, borgarjournalistikk,<br />
språkpolitisk arbeid, dans, teater og<br />
forfattarskule er døme på slike.<br />
- Men me er opne for det meste, presiserer<br />
Schibevaag.<br />
Stimulerer til engasjement<br />
Å auke politisk engasjement blant<br />
unge veljarar og stimulere til eit breiare<br />
samfunnsengasjement er sentrale<br />
mål for Garborgsenteret. Sentralt blir<br />
også ein aktuell nettstad der dei unge<br />
skal produsere nyhende ut frå det aktuelle<br />
nyhendebiletet, på same tid som<br />
ein speglar saker i tråd med visjonane<br />
til senteret.<br />
Schibevaag fortel at dei tar regjeringa<br />
si utfordring om å stø opp om arbeidet<br />
med å etablere ungdomsråd i så mange<br />
kommunar som råd.<br />
- Me kan formidle kunnskap og<br />
opplegg til bruk i arbeidet og vere<br />
ein viktig rettleiar for råda sjølve<br />
og dei som arbeider med ungdomsråd<br />
i kommunane, seier han.<br />
- Dei unge vel bort folkevald arbeid.<br />
Når ein spør dei unge etterlyser dei<br />
eit ordskifte om ideologi. I samarbeid<br />
med kommunaldepartementet er<br />
prosjektet Mot til å meina sett i gang.<br />
Målet er å få fleire unge til å delta i<br />
politisk arbeid fram mot kommunevalet<br />
i 2011.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Skap dei<br />
magiske<br />
stundene!<br />
VEL<br />
3<br />
velkomst bøker<br />
GRATIS<br />
BARNEBOKKLUBB<br />
Sjå det rike utvalet av kvalitetsbøker:<br />
www.blamannbok.no<br />
22 23<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Ein arena for kultur og debatt<br />
- Eg håpar Garborgsenteret<br />
kan bli ein viktig møteplass,<br />
og at det blir ein<br />
kjekk plass å gå for ungdommen,<br />
seier Anne Danielsen<br />
(17) som er elev ved<br />
Bryne vidaregåande skule.<br />
Michael Evans (t.v), Anne Danielsen og Jostein Frøyland har store forventningar til Garborgsenteret.<br />
Tre personar med svært ulik bakgrunn er samla på taket<br />
av høghuset til Forum Jæren på Bryne. Anne Danielsen<br />
(17); skuleelev ved Bryne vidaregåande skule og<br />
medlem av Garborgsenteret sitt ungdomsutval. Michael<br />
Evans (59); dramaturg ved Rogaland Teater, SVpolitikar<br />
i Time kommune og Garborg-kjennar. Jostein<br />
Frøyland (61); tidlegare styreleiar i TINE, i dag blant<br />
anna styreleiar i Time Sparebank og generelt engasjert i<br />
utviklinga av det jærske samfunnet. Med blikket vendt<br />
nedover, mot tomta der Garborgsenteret skal reise seg<br />
deler dei forventningane om kva senteret bør by på.<br />
om politisk engasjement og deltaking er særs aktuelle for<br />
å få spesielt fleire unge til å stille ved valurnene.<br />
– Me blir jo berre meir og meir uengasjerte. Kanskje kan<br />
Garborgsenteret få oss meir politisk aktive?<br />
Ho peikar på at ungdom mellom 15 og 25 år er senteret<br />
si primære målgruppe, og etterlyser debattarenaer,<br />
utstillingar og treffpunkt for denne aldersgruppa. Eit<br />
døme meiner ho kan vere å utvikle noko liknande som<br />
Deadline-konseptet til Stavanger Aftenblad der ungdommar<br />
får prøve seg som journalistar.<br />
årsmøte i TINE i 2001, året då det var 150 år<br />
sidan Garborg vart fødd.<br />
- Det var mange som vart overraska då, men eg<br />
hadde øvd lenge i fjøsen. Eg ville gjerne identifisere<br />
meg med Garborg, seier han og smiler.<br />
Også Evans meiner terskelen for å stige inn på<br />
senteret bør vere låg.<br />
– Poenget må vere at dette ikkje skal vere for<br />
dei spesielt interesserte. Me må ikkje balsamere<br />
mannen, smiler han.<br />
– Garborg er kompleks, han er søkjande og<br />
skriv lite bastant. Det er mykje å diskutere,<br />
meiner Evans.<br />
Kan for lite<br />
Sjølv om dei fleste i regionen har eit forhold til<br />
Garborg er det framleis mykje å fortelje, både<br />
om forfattaren og litteraturen.<br />
- Kjenner Jærbuen Garborg godt nok?<br />
- Nei, det er det eit enkelt svar på; nei, smiler<br />
Frøyland.<br />
- Men vil me nokon gong gjere det, undrar<br />
Evans.<br />
Også Danielsen som sjølv går på skule i ekte<br />
Garborg- land meiner elevane får for lite kunnskap<br />
om Garborg og litteraturen hans.<br />
- Me får høyre litt om han på ungdomsskulen,<br />
men lite på vidaregåande. Kanskje senteret kan<br />
gi meir kunnskap?, seier ho og etterlyser ein<br />
stad der både Garborg og litteraturen hans kan<br />
vere godt synleg.<br />
Jostein peikar også på at senteret kan gjere<br />
Garborg meir kjent, også utover dei jærske<br />
grensene.<br />
- Me må få Garborg ut til heile landet, slår<br />
han fast.<br />
At Forum Jæren og Garborgsenteret vil gi arbeidsplassar<br />
til Bryne er udelt positivt, slår dei<br />
tre fast. Berre på høghuset til Forum Jæren vil<br />
det bli 450 nye arbeidsplassar. Jostein Frøyland<br />
legg vekt på at Garborgsenteret også vil<br />
bli ein viktig aktør til å utvikle kulturlivet og<br />
heile byen.<br />
- Me har så mykje himmel på Jæren, det gjer<br />
noko med oss. Så får me jo berre leve med dette<br />
høge huset på sida, smiler han.<br />
Hulda i bakgrunnen<br />
– Men kva med Hulda?<br />
– Jo, Hulda er viktig, men kanskje viktigare<br />
i Asker enn her? Men Det Norske<br />
Teatret vart til på grunn av henne, det er<br />
viktig å hugse på, meiner Michael Evans.<br />
– Og ho var den første kvinna i kommunestyret<br />
i Asker kommune, seier Anne.<br />
Likevel er dei samde om at det først og fremst<br />
er Arne Garborg og hans litteratur som bør stå<br />
i fronten på senteret.<br />
– Men det står alltid ei kvinne bak, veit du,<br />
parerer Jostein.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Foto: Jan Nordtveit<br />
Høghus med<br />
kompetanse<br />
Midt i Bryne sentrum<br />
kjem Forum Jæren.<br />
Eit høghus på 63,95<br />
meter med 18 etasjar.<br />
Her skal ein utvikle<br />
eit kompetansemiljø<br />
for læring, næring og<br />
kultur.<br />
I tillegg til kontorlokale, møterom og<br />
konferanselokale vil høghuset blant<br />
anna romme butikkar og kafé på bakkeplan.<br />
Rundt høghuset kjem etterkvart<br />
Nasjonalt Garborgsenter, bibliotek<br />
og ein ny vidaregåande skule.<br />
- Med å samle vidaregåande skule,<br />
kunnskapsbasert næring, eit folkebibliotek,<br />
Garborgsenter og andre<br />
kulturføretak på same arena, vil det<br />
bli eit kraftsenter for heile regionen,<br />
meiner initiativtakarane.<br />
Det er Kjell Nupen som har fått oppgåva<br />
med å dekorere Forum Jæren.<br />
Eit fem meter bredt mosaikkbelte<br />
i glas skal pryde fasaden mot aust.<br />
Bak Forum Jæren står fleire lokale<br />
investorar. Bygget skal vere ferdig<br />
i november <strong>2009</strong>. Les meir:www.<br />
forumjaren.no<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
PRØV EN HEDDA-HYTTE<br />
Den beste måten å finne ut hvor<br />
godt du liker våre hytter er prøvebo.<br />
Ring oss for å avtale tidspunkt.<br />
HEDALEN<br />
Tlf. 61 34 97 80<br />
Faks 61 34 97 81<br />
SULDAL<br />
Tlf. 52 79 63 00<br />
Faks 52 79 63 01<br />
SKJÅK<br />
Tlf. 61 21 46 30<br />
Faks 61 21 46 31<br />
Ein spydspiss<br />
– Det er spanande å etablere senteret i hjarta av byen der<br />
folk er. Og at senteret skal dele hus med folkebiblioteket<br />
er lurt. Ein får til ei betre drift. Bibliotek er jo stengde på<br />
søndag, museet ofte på måndag. Målet bør vere å halde<br />
begge opne sju dagar i veka, seier Evans og ser føre seg<br />
engasjerte debattkveldar i ekte Garborg-ånd.<br />
– La Garborg vere ein spydspiss for det nye, slår han fast.<br />
Også Danielsen meiner samfunnsengasjementet til Garborg<br />
vert ei viktig brikke i senteret. Ho meiner tankane<br />
WWW.HEDDA.NO<br />
For mer informasjon<br />
og brosjyrer.<br />
I Hedda-Hytta er vi sammen, selv om vi gjør<br />
hver våre ting. Åpne og fleksible romløsninger<br />
er skapt for samvær, lek og kos. Samtidig som<br />
det alltid finnes en krok for ro og stillhet.<br />
Låg terskel<br />
Jostein Frøyland er ein av dei som meiner høghuset<br />
kanskje tronar vel høgt i det jærske landskapet, samstundes<br />
som han meiner det er positivt å utnytte eit så<br />
lite areal på ein så god måte. Ein får likevel ikkje håpe<br />
dette vert noko nytt Manhatten, småler han medan dei<br />
andre ristar på hovudet.<br />
- Det minner i grunnen lite både om Garborg og Jæren,<br />
meiner han.<br />
Samstundes meiner han det er nyttig å ta med seg Garborg<br />
inn i ei ny tid og ikkje minst gjere litteraturen<br />
hans aktuell.<br />
- Det må vere eit mål at terskelen for<br />
å besøkje Garborgsenteret skal vere<br />
låg, ofte er den for høg slike plassar.<br />
Senteret må klare å fange den vanlege<br />
mann, det må bli eit levande senter,<br />
meiner han og legg vekt på at det er<br />
viktig å trekke inn det varierte organisasjonslivet<br />
i regionen.<br />
- Og Garborg var ein grublar, litteraturen<br />
hans er utfordrande og<br />
aktuell å trekke fram. Dei fleste<br />
kan finne noko i det Garborg skriv.<br />
Det handlar om identitet og om å<br />
kjenne seg att i det som vert presentert.<br />
Sjølv sto Frøyland opp og song<br />
”Det stig av hav eit alveland” under<br />
Byggeklar hyttetomt i Vatlandsvåg<br />
Nydelig, frittliggende, solrik og vestvendt utsiktstomt ferdig opparbeidet med septiktank, vann, strøm, telefon<br />
og trekkerør for fiber inn i tomten (970m2) til salgs med prisantydning kr. 750.000,-<br />
• Ingen reguleringsbestemmelser;<br />
-dvs. en kan bygge den hytten en ønsker,<br />
stor eller liten, “vanlig” eller “funkis”.<br />
• Båtplass i etablert flytebrygge m/tilgang<br />
til vann, strøm, toalett og dusj. Båtplass<br />
kan kjøpes eller leies.<br />
• Mulighet for egen bod ved brygge.<br />
• Kort vei til flott butikk (600m).<br />
• Gode fiskemuligheter i fjorden.<br />
• Flotte turmuligheter i nærområdet.<br />
• Skisenter i Sauda (45 min).<br />
• Gullingen i Suldal (60 min).<br />
• For mer info se www.firmahytter.com<br />
eller ring Oddvar Sildelid på 995 20 290.<br />
24 25<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Likte du Saman er ein mindre aleine, vil du elske denne!<br />
Samlingsplass for<br />
målfolket<br />
Labråten var heimen til diktaren Arne Garborg.<br />
Han og Hulda Garborg busette seg der i 1897.<br />
Dette var kunstnarparet sin heim frå 1898 til<br />
1934. Staden vart også kalla ”Målkroken”, sidan<br />
det var samlingsplass for ”målfolket”. Dei<br />
første spirene til Det Norske Teateret grodde<br />
fram her. Labråten var ein møteplass for vener<br />
og åndsfrendar, ein møtestad for tankar og skaping,<br />
der impulsar frå Europa og verda elles vart<br />
formidla og vidareførte. Dei som budde her,<br />
bidrog til å forme den norske identiteten med<br />
sitt arbeid for språk og litteratur, teater og biletkunst<br />
og kulturelle tradisjonar frå bygdene.<br />
Labråten har derfor fått ein særeigen plass i den<br />
norske åndshistoria. Heimen vart selt til Asker<br />
kommune av arvingane våren 1995 og er no<br />
open for omvisning.<br />
Rasmus Løland budde også i hagen til Arne og<br />
Hulda Garborg på Labråten frå 1903 – 1907.<br />
I 1968 vart huset til Løland rive, men det føreligg<br />
no planar om å gjenreise bygget.<br />
Arne Garborg sin heim i Asker.<br />
Foto: Jan Nordtveit<br />
DEN SISTE<br />
SOMMAREN<br />
kontakt med personar som viste meg kvar<br />
tuberkuloseheimen i Groruddalen låg, og<br />
eg har gått på stiane der Løland vandra<br />
den tida han var pasient der. Dagbøkene<br />
til Hulda og Arne Garborg, Løland sine<br />
eigne dagboksnotat og diverse arkivmateriale<br />
gjorde historia komplett.<br />
– På denne måten kom eg tett på Løland<br />
desse siste månadane av livet hans.<br />
Kva er det som gjer historia om ein mann<br />
som døydde for meir enn 100 år sidan so<br />
gripande?<br />
«En perle av en bok du bør få med deg.<br />
Drøye 600 sider forsvinner fort.<br />
Vi vil ha mer!»<br />
hanne danielsen, kk<br />
«Ikke til å legge fra seg... Sjansen for ar du ender<br />
med å ta natten til å hjelp for å følge med på<br />
Charles kjærlighetslengsler kan være stor. Men<br />
den er verdt noen timer tapt søvn.»<br />
elisiv hauge nilsen,<br />
HaugeSundS AviS<br />
«Gavalda har et helt utsøkt språk.<br />
Tove Bakke er en helt utsøkt oversetter. De over<br />
seks hundre sidene er skrevet<br />
i et så appetittvekkende nynorsk at<br />
det synger i boka. Gavalda-elskere får med andre<br />
ord mye for pengene.»<br />
cathrine krøger,<br />
Dagbladet<br />
hovudbok i boklubben nye bøker i mai <strong>2009</strong><br />
omsett av tove bakke | kr 399,-<br />
Forteljar Anne Elisebeth<br />
Skogen har bokstavleg<br />
tala gått opp spora etter<br />
Rasmus Løland den siste<br />
sommaren han levde.<br />
Rasmus Løland budde i eige hus i Asker,<br />
som næraste nabo til Hulda og Arne Garborg<br />
dei siste leveåra sine. Store deler av<br />
livet sleit han med dårleg helse, og han<br />
døydde 46 år gammal av tuberkulose.<br />
- Eg vart interessert i historia då eg las biografien<br />
om Rasmus Løland, som er skriven<br />
av ektemannen min, Ernst Berge Drange,<br />
fortel Anne Elisebeth Skogen. Her var ting<br />
ein ikkje var kommen heilt til botn i, og eg<br />
starta mine eigne undersøkingar. Eg fekk<br />
- I forteljinga vidareformidlar eg eigne<br />
opplevingar. Eg kjem tett på, har augekontakt<br />
og kommuniserar direkte med<br />
tilhøyrarane. Det er ingen forstyrrande<br />
mellomledd og forteljinga går frå hjarte<br />
til hjarte.<br />
Løland døydde 12.oktober 1907 i Lølandstova<br />
i Asker. Hulda Garborg, hans næraste<br />
ven og fortrulege var i Trondheim<br />
på målmarknad. Løland spurde kvar dag<br />
etter fru Garborg, som på si side helst<br />
ville vore heime og sett til den sjuke naboen<br />
og venen sin. Ho skreiv eit brev til<br />
han frå Trondheim, der ho bad han telegrafera<br />
dersom han tykte det ville vore<br />
hygge eller hjelp i at ho kom heim. Dette<br />
brevet nådde Labråten dagen etter at Løland<br />
døydde.<br />
Då Hulda mottok dødsbodskapen skreiv<br />
ho: ”En ensom sjæl var han og grundig<br />
snytt for livet på al vis. Godt at han nu<br />
har fåt hvile. Men rart og vemodig er det<br />
for os.”<br />
Kjelde: Rasmus Løland, Barnebokpioneren<br />
frå Ryfylke av Ernst Berge Drange.<br />
Bente Kjos-Wenjum<br />
Foto: Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
26 27<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Ryfylkedagane 5. - 7. juni<br />
Fredag 5. juni:<br />
Annelise Norheim<br />
Kl. 14 -19: Bowling på Kulturhuset<br />
Kl. 18.30: Spelestønt i Gata med NOMAS<br />
Kl. 19.00: Dansekurs/workshop med NOMAS i Nesasjøhuset. Arr: Ryfylkemuseet<br />
Kl. 20.30: Konsert og dans med NOMAS med jekta ”Brødrene af Sand” som scene<br />
Arr: Ryfylkemuseet.<br />
Annelise Norheim<br />
Ca. kl. 22.30:<br />
Blueskonsert på Heidrun med Eric ”Slim” Zahl & The South West Swin<br />
gers. Arr: Smørdalen Bluesklubb<br />
Tivoli på Hydrokaien. Stenger kl. 19.00<br />
DJ på Ryfylke Fjordhotel på kvelden<br />
Annelise Norheim<br />
Annelise Norheim<br />
Annelise Norheim<br />
Suldalsposten<br />
Suldalsposten<br />
Suldalsposten<br />
Laurdag 6. juni:<br />
Kl. 10.00: Opning på torget med m.a. barnekor frå Sand og Suldal<br />
Kl. 10.00: Butikkane opnar<br />
Kl. 10.00: Loppemarknad i Klungtveit-huset i Gata<br />
Kl. 10-14.30: Turar med jekta ”Brødrene af Sand”<br />
Kl. 11-16: Utstilling ”Kunst i Stav og Stav i kunst” på Nesasjøhuset<br />
Kl. 11.00: Show med Bente og Oli på torget<br />
Kl. 12.00: Dans av elevar frå Kulturskulen<br />
Kl. 12.00: Tur med indianaren ”Bjørnefot”. Påmelding i info-bod<br />
Kl. 12-16: Te dans på terrassen på Heidrun. Duo med Ole Aleksander<br />
Kl. 12 - 20: Grilling på ute-restauranten på Ryfylke Fjordhotel<br />
Kl. 13.00: Tur med indianaren ”Bjørnefot”. Påmelding i info-bod<br />
Kl. 13.00: Opning av fotoutstilling med Odd Mehus på Kulturhuset<br />
Kl. 13.30: Oppmarsj i Gata med korpsa i Suldal bort til hotellet<br />
Kl. 14.00: Anda-løp<br />
Kl. 14 -19: Bowling på kulturhuset<br />
Kl. 14.30: ”Ta sjansen” i båthamna. Påmelding i info-bod<br />
Kl. 15.00: Minikonsert med korpsa i Suldal på torget<br />
Kl. 17.00: Butikkane stenger<br />
Kl. 23-02: Duo med Ole Aleksander på Heidrun<br />
Tivoli på Hydrokaien.<br />
DJ på Ryfylke Fjordhotel på kvelden<br />
Søndag 7. juni:<br />
Kl. 11-16: Utstilling ”Kunst i Stav og Stav i kunst” på Nesasjøhuset<br />
Kl. 12-17: Grilldag på Nesflaten<br />
Kl. 14-19: Bowling på Kulturhuset<br />
Kl. 17-20: Utstilling på Kulturhuset<br />
Kl. 20.00: Revy med Sjølparlaget på Kulturhuset<br />
Tivoli på Hydrokaien<br />
På Ryfylkedagane kan<br />
du oppleve revy med<br />
Sjølparlaget, dansekurs<br />
med internasjonale<br />
stjerner og sjølvsagt Ta<br />
sjansen.<br />
Bente og Oli<br />
- Håpar på ein ny folkefest<br />
I fjor vart Ta sjansen arrangert under Ryfylkedagane for<br />
første gong. Det skulle vise seg å bli ein kjempesuksess. Så<br />
i år vert løypa lengre og meir utfordrande. Framleis handlar<br />
det om å halde seg oppe på ein flytande gangsti. Og<br />
premiane for beste tid og det mest kreative kostymet heng<br />
naturlegvis høgt.<br />
– I fjor var det mange som havna i sjøen med vilje, i år håpar<br />
me løypa er så lang at dei må ut av stien, smiler sentrumsleiar<br />
Kirsten Vigre.<br />
Ho planlegg no årets program saman med Kulturhuset, Ryfylkemuseet,<br />
Reiselivslaget og sentrumsgruppa på Sand.<br />
Sosial møteplass<br />
Programmet på fredagen vert i år gjennomført musikalsk.<br />
Den nordiske gruppa NOMAS som speler folkemusikk<br />
frå Norge, Sverige, Finland og Danmark har først spelestunt<br />
i Gata før dei inviterer til dansekurs og workshop<br />
i Nesasjøhuset. Seinare på kvelden vert det også konsert<br />
og dans med gruppa med jekta ”Brødrene af Sand” som<br />
scene. NOMAS er eit resultat av det nye studiet Master<br />
i Nordisk Folkemusikk som er eit samarbeid mellom Sibelius<br />
Akademiet i Helsingfors, Carl Nielsen Akademiet<br />
i Odense, Kungliga Musikhögskolan i Stockholm og Ole<br />
Bull Akademiet på Voss.<br />
For komiteen er det viktig at Ryfylkedagane framstår som<br />
ein sosial møteplass for folk i alle aldrar.<br />
- Det er meint å vere eit treffpunkt for lokale, hytteeigarar,<br />
tilreisande og folk som kjem heim på ferie. Det er jo<br />
sjølvsagt viktig å få vist kommunen vår fram, meiner Berit<br />
Reinertsen Sandvik frå Reiselivslaget. Både ho og Vigre<br />
legg vekt på at Ryfylkedagane truleg har funne ei form folk<br />
likar og som dei kjenner att.<br />
- Folk veit kva dei får. Og dei likar det tydelegvis sidan dei<br />
kjem att år etter år, slår dei fast.<br />
Håpar på folkeliv<br />
Eit godt program for dei minste er også viktig. På laurdagen<br />
kjem Bente og Oli på torget for å underhalde barna. Bente<br />
og Oli (Bente Harestad Haukaas og Ole Petter Haukaas)<br />
har drive underhaldning for barn sidan 1989. I Stavanger<br />
har dei også sin eigen showskule der barn og ungdommar<br />
får lære å stå på scenen, spele inn musikkvideo, synge og<br />
danse. Og så kjem naturlegvis Bjørnefot attende på besøk,<br />
mange hugsar nok den trivelege indianaren som var innom<br />
på festivalen i fjor.<br />
- Me håpar me kan tilby eit godt og variert program<br />
både for vaksne og barn, meiner Sandvik og viser til<br />
at dette i tillegg sjølvsagt er handelsstanden sin dag.<br />
Komiteen håpar butikkane også i år er flinke til å ta med<br />
NOMAS<br />
Sjølparlaget<br />
varene ut i gata og at loppemarknad, taffelmusikk og<br />
folkeliv skal skape den rette stemninga i strandstaden.<br />
Lovar lapskaus<br />
Av andre innslag kan ein nemne fotoutstilling med<br />
Odd Mehus på Kulturhuset, revy med Sjølparlaget, utstillinga<br />
”Kunst i Stav og Stav i kunst” på Nesasjøhuset,<br />
den tradisjonsrike grilldagen på Nes på søndagen<br />
og Suldalsstemne for korpsa i kommunen på laurdagen.<br />
I år er det Erfjord skulekorps som arrangerer, men<br />
stemnet går altså av stabelen under Ryfylkedagane.<br />
- Me er veldig glade for at de får dette til. Korps skapar<br />
alltid god stemning, seier Vigre<br />
Sjølparlaget består av dei lokale stjernene Terje Bråtveit, Jan<br />
Erik Kristensen og Atle Ingar Vold. Dei lovar ein sommarlapskaus<br />
med både aktuelle og tidlegare revynummer i ei<br />
salig blanding på søndagskvelden. Og den som trudde det<br />
årvisse andaløpet var historie kan puste letta ut. Også i år<br />
vil dei gule endene kjempe om storgevinsten på 20.000 kroner<br />
som må brukast i løpet av dagen på Sand. Den heldige<br />
vinnaren får også med seg Suldalsposten ut på handletur.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Foto: Suldalsposten og Annelise norheim m.fl<br />
28 29<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
!<br />
Folkefest på Bryne<br />
29 – 31 mai er det klart for Jærdagen <strong>2009</strong>.<br />
Her blir det tivoli, konsertar, utstillingar og<br />
ikkje minst Jærnåttå – to kveldar med flotte<br />
artistar.<br />
Lanserer ny barnebok<br />
!<br />
Suldal er ein del av Ryfylkeregionen og<br />
ligg nordaust i Rogaland. Det bur i underkant<br />
av 3900 menneske her. 1300 av<br />
desse bur i kommunesenteret Sand. Næringslivet<br />
er allsidig. Landbruket er basisnæring<br />
og gir grunnlag for busetjing i<br />
alle delar av kommunen. (Kjelde: Suldal<br />
kommune)<br />
Lølandstiftinga er inne i sitt<br />
tredje år av femårsmarkeringa.<br />
I år blir det opning av forfattarbustad<br />
og ny barnebok om<br />
Rasmus Løland.<br />
24. mai er det 148 år sidan Rasmus Løland vart<br />
fødd. Fødselsdagsmarkeringa startar som ho plar;<br />
ved Lølandssteinen på Sand blir det kransnedlegging<br />
og barnesong. I tillegg blir det tradisjonen<br />
tru tale ved steinen.<br />
Seinare på dagen blir det offisiell opning av skrivarhytta<br />
på Lindum kor ein forfattar kan få bu gratis<br />
frå mai til oktober. Tilbodet om plass i skrivarhytta<br />
har gått ut vidt og breitt for å skape interesse for<br />
Ryfylkes einaste diktarbustad. Er forfattaren riktig<br />
heldig, vil det vanke gratis mat når det er gjester<br />
på Lindum.<br />
Vidare denne fødselsdagen vil det vere muleg å få<br />
deilig slottssuppe, nashornkake og høyre vakker<br />
musikk frå distriktsmusikarane.<br />
Og ikkje minst kan ein få oppleve Ingvar Olimstad<br />
fortelje frå den triste Løland-historia ”På sjølvstyr”.<br />
Lakseslottet Lindum vil og markere at Lindumsboka<br />
har eittårsdag.<br />
12. oktober, på dagen 102 år sidan Rasmus Løland<br />
døydde, er det klart for lansering av den nye<br />
boka om Løland, ført i pennen av Jarl og Edmund<br />
Austigard. Far og son Austigard har skrive ei bok<br />
som førebels har fått arbeidstittelen Fantasibrillene.<br />
Her møter vi dei to gutane Magnus og Svein<br />
som er på ferie på Løland. Ferien deira vert prega<br />
av gåter, løyndom og fantasi, og dei må ta Rasmus<br />
Løland sine forteljingar i bruk for å løyse dei mange<br />
spennande gåtene. Boka er meint for ungar mellom<br />
5. og 7. klasse.<br />
Toyni Tobekk<br />
Foto: Jarle Vines<br />
Fantasibrillene<br />
Ny barnebiografi om<br />
Løland<br />
Edmund Austigard<br />
Skrive av Edmund og Jarl<br />
Austigard<br />
Planlagt lansering 12. oktober,<br />
Rasmus Løland sin<br />
dødsdag.<br />
Boka kan tingast på førehand<br />
hjå<br />
post@<strong>nashornet</strong>.no<br />
HOS OSS ER<br />
DET ALLTID<br />
GRATIS<br />
INNGANG FOR<br />
BESTE-<br />
FORELDRE!<br />
ALLE BARN MÅ VÆRE I FØLGE MED EN VOKSEN<br />
NYHET!<br />
Nå kan du<br />
også kjøpe<br />
klippekort<br />
hos oss!<br />
Løland<br />
i heile<br />
landet<br />
Vi er ekspert<br />
på bursdagselskap!<br />
Ring oss i dag<br />
for booking<br />
www.lakseslottet.no<br />
+47 52 79 91 61<br />
Lakseslottet Lindum er eit historisk hus der<br />
atmosfære og god mat dannar ramma rundt<br />
moderne fasilitetar for kurs og konferansar.<br />
Du finn oss i Suldal, hjarta i Ryfylke,<br />
om lag to timar reiseveg frå<br />
Haugesund, Kinsarvik, Seljord,<br />
Stavanger eller Stord.<br />
Til hausten skal Lølandutstillinga<br />
ut på vandring.<br />
Avspark for turneen skjer<br />
på Litteraturhuset i Oslo i<br />
august.<br />
Turneopninga finn stad 21. august, og alle som<br />
vitjar hovudstaden denne dagen kan få med seg<br />
føredrag av Ernst Berge Drange og forteljestund<br />
med Anne Elisebeth Skogen. Skogen si forteljing<br />
har fått namnet Den siste sommaren. Publikum<br />
kan og få nærare kjennskap til dei historiske<br />
linjene til barnelitteraturen i tida etter at<br />
Løland levde og fram til i dag.<br />
5. klasse på Sand har latt seg inspirere av Det<br />
store nashorne. Barneteikningar er ein av ingrediensane<br />
i vandreutstillinga. Foto: Ernst Berge<br />
Drange<br />
Turneopninga markerer at vandreutstillinga om<br />
Løland skal ut på reise til skular, bibliotek og<br />
andre institusjonar i to heile år.<br />
Det er Ivar Aasen-tunet, Ryfylkemuseet og Asker<br />
museum som har produsert kvar sin del av<br />
vandreutstillinga Undrande og skapande – Rasmus<br />
Løland (1861-1907) og den nynorske barelitteraturen.<br />
Som tittelen seier vil utstillinga fortelje<br />
om barnelitteraturen og livet og lagnaden<br />
til Rasmus Løland.<br />
Åpningstider<br />
Mandag - fredag: 12 - 20<br />
Lørdag - søndag: 11 - 19<br />
Skoleferier og<br />
helligdager: 11 - 19<br />
Metro Lekeland Haugesund AS<br />
Longhammarveien 36, 5536 haugesund<br />
Tlf.: 52 22 30 80, haugesund@metrolekeland.no<br />
Metro Lekeland Forus AS<br />
Forusbeen 10, 4033 Stavanger<br />
Tlf.: 51 81 08 00, forus@metrolekeland.no<br />
www.metrolekeland.no<br />
Metro Lekeland finner du i Stavanger, Sandefjord, Tromsø og Haugesund<br />
30 31<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Eit eige univers<br />
Vil ha litteraturen<br />
fram i lyset<br />
iis of Norway<br />
Vart etablert i 1998 av Olaug Vesterheim Seland. Etter kvart byrja<br />
dottera Siv Elise Seland å jobbe i bedrifta, og saman starta dei iiS for<br />
tre år sidan. I dag er det Siv Elise som designar kolleksjonane.<br />
Siv Elise Seland (33) er utdanna designer frå Danmark og Italia. Ho<br />
finn inspirasjon i norske tradisjonar, blant anna i Arne Garborg si<br />
historie om Veslemøy.<br />
Målgruppa er trendbevisste jenter i alderen 20 – 40 år. Gjennomsnittleg<br />
produserer bedrifta 3 – 4 kolleksjonar i året.<br />
Omsetjinga var i 2008 på 3 mill, med 2 tilsette.<br />
Les meir på iisofnorway.com<br />
Designaren Siv Elise Seland (33) frå Bryne<br />
har ein eigen kolleksjon klede inspirert av<br />
Arne Garborg og Veslemøy.<br />
- Dette er heilt Veslemøy. Enkle, litt tunge plagg med jordfargar, men og dei<br />
lette og lyse. Det er mange kontrastar i henne. Det hadde blitt heilt feil å putte<br />
på steinar og strass på desse kleda, smiler designaren sjølv. Ho tek i mot oss i<br />
basen til iis of Norway, heime i kjellaren på Sæland. I denne kjellaren designar<br />
Siv Elise kleda, medan mor og grunnleggar av bedrifta, Olaug Vesterheim<br />
Seland, tek seg av det administrative. I dag er derimot Olaug barnevakt for<br />
Siv Elise sin son medan mor viser fram bedrifta og sjølv poserer som modell.<br />
iis of Norway er no i ferd med å etablere seg internasjonalt. Mest kjende er<br />
dei truleg for å bruke nordiske tradisjonar i kolleksjonane sine.<br />
Ikkje minst er den vesle strikkejakka eller strikkekufta alltid med.<br />
- Me skaper unike klede med eit unikt preg, meiner Siv Elise.<br />
Fylt av kontrastar<br />
På stativ midt i rommet som er fylt av skisser, bilete og klede, heng Veslemøykolleksjonen<br />
som nett er komen attende frå sals-agentane i Holland. Kleda<br />
er kjøpt inn av forhandlarar i blant anna USA, Japan, Irland, Tyskland, Holland,<br />
Sverige og Danmark. Inspirasjonen fann Siv Elise i Garborg.<br />
- Eg likar å finne inspirasjon i dei norske elementa, og er oppteken av å bruke<br />
lokale ting som eg har eit forhold til. Det er då eg jobbar best, og får mest ut<br />
av designen. Og det er naturleg her på Jæren at<br />
Garborg dukkar opp når ein byrjar å leite rundt<br />
i nærleiken, seier ho.<br />
Men det var først då ho fekk Haugtussa som ei<br />
gåve frå Time kommune ho verkeleg fekk auga<br />
opp for Garborg.<br />
- Eg byrja å lese, og oppdaga den flotte rytmen i<br />
det han skreiv, og alle dei språklege bileta. Sjølv<br />
om språket er tungt, er det noko mystisk over<br />
det, det er fint å høyre på, meiner Siv Elise.<br />
Og etter kvart gav sjølve historia om den synske<br />
jenta som opplever å bli svikta av den store kjærleiken<br />
inspirasjon til ein kolleksjon klede.<br />
- Det er ein spanande karakter, ei uskuldig<br />
ung jente som er så vakker, men likevel har<br />
denne mørke sida. Ho er fylt av kontrastar,<br />
noko som viser att i materiellane eg har brukt.<br />
Dei tunge, mørke stoffa opp mot dei lyse og<br />
lette. Eg har skapt meg eit eige univers rundt<br />
Veslemøy sitt liv, fortel den unge designaren.<br />
Og modellbileta som er tekne av kolleksjonen er<br />
sjølvsagt tekne i Garborgheimen av den lokale<br />
fotografen Ingeborg Skrudland og med lokale<br />
modellar og stylist.<br />
Lysta til å skape<br />
Siv Elise Seland vil gjerne at designen hennar<br />
skal bety noko, og at den kan stå på eigne<br />
bein. Ho kallar seg sjølv idealist og meiner<br />
det er viktig å ta miljøomsyn i produksjonen.<br />
Så langt det er mogleg prøver bedrifta<br />
å nytte seg av økologiske materiale.<br />
- Det er trendy å vere motebevisst og ha økologiske<br />
linjer i kolleksjonen. Men eg er redd for<br />
å bli teken for å vere ein av dei som gjere dette<br />
for å få blest om kleda. Dette er noko eg verkeleg<br />
brenn for, og trur på, slår ho fast.<br />
Kolleksjonane til iis of Norway vert designa på<br />
Jæren og produserte i Kina. Og snart er dei å<br />
finne i butikkar over heile verda. Berre i Noreg<br />
finn du kleda i 60 butikkar. Siv Elise og Olaug<br />
har satsa, og kan slå i bordet med at det går an å nå ein verdsmarknad<br />
frå kjøkkenbenken heime. No vert det truleg utviding.<br />
- Kor viktig er lysta til å skape noko?<br />
- Eg kunne ikkje drive med dette utan skaparlyst og skaparkraft. Viss<br />
du har eit mål du brenn for er det viktig å ikkje gi opp. Ein må vite kva<br />
ein vil og setje seg delmål undervegs. Med litt is i magen og guts er det<br />
berre til å kaste seg ut i det, seier Siv Elise bestemt.<br />
No har ho også blitt utfordra av Garborgsenteret til å designa ein spesiell<br />
kolleksjon til den planlagde butikken i senteret som skal selje ei samling<br />
produkt med ein spesiell nynorsk – eller Garborgprofil.<br />
- Det er veldig kjekt å bli spurt, eg gler meg til det arbeidet, meiner<br />
Siv Elise.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Foto: Jan Nordtveit<br />
Nils Henrik Smith (29) er<br />
oppvaksen med sterke Garborg-tradisjonar.<br />
Likevel<br />
etterlyser han ei klarare formidling<br />
av litteraturen.<br />
Bryne-forfattaren Nils Henrik Smith fekk Tarjei<br />
Vesaas sin debutantpris 2007 for boka Manhattan Skyline. Boka handlar om Aksel Eriksen som<br />
ser terrorangrepa på World Trade Center på TV. Han reagerer med å kjenne seg oppløfta, fri. Nils<br />
Henrik Smith hausta gode kritikkar for sin debutroman. Som bakgrunn har han mellom anna utdanning<br />
frå Skrivekunstakademiet i Hordaland.<br />
- Eg kjem jo frå ein stad med mykje Garborg – fokus, ikkje berre når det er snakk om markeringar<br />
eller bygging av senter. Og i vaksen alder har eg oppdaga at Garborg er ein framifrå<br />
forfattar. Men i oppveksten vart det diverre for mykje framstilling av det biografiske<br />
rundt han, og for lite om sjølve litteraturen. Det vart for mykje fokus på det pietistiske<br />
samfunnet på Jæren og den traurige oppveksten hans. Det var synd, meiner Smith<br />
som legg vekt på at litteraturen til Garborg hadde fortent å kome betre fram i lyset.<br />
- Eg håpar Garborgsenteret kan vere med å bidra til at litteraturen vert framstilt på ein meir spennande<br />
måte. Eg er spent på om dei klarer det, seier den unge forfattaren.<br />
Skildrar dårleg<br />
samvit<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
Foto: Ingeborg Skrudland<br />
Forfattar Maria Parr (28)<br />
meiner ho har lært mykje av<br />
å lese korleis Rasmus Løland<br />
skildrar dårleg samvit hjå<br />
barn.<br />
Maria Parr kom i 2005 med boka Vaffelhjarte,<br />
der me får fylgje to niåringar gjennom liv<br />
og vaffelrøre eit heilt år. Niåringane leikar seg<br />
gjennom dagane, heilt til idyllen ein dag blir<br />
broten. Boka fekk glimrande kritikkar, og fleire<br />
meldarar trakk parallellar til Astrid Lindgren.<br />
No er Parr i innspurten av ei ny barnebok, som<br />
etter planen skal kome ut til hausten.<br />
Den unge forfattaren kjente ikkje så godt Rasmus<br />
Løland frå før, men vart presentert for litteraturen<br />
hans for nokre år sidan. Då vart ho<br />
positivt overraska.<br />
- Det var så overraskande at nokon skreiv slik<br />
for ungar for så lenge sidan. Den eldre barnelitteraturen<br />
eg hadde lese før tykte eg ofte var<br />
meir ovanfrå og ned. Men Rasmus Løland<br />
kunne jo likegodt skrive i dag, seier ho.<br />
Ikkje minst har ho lete seg inspirere av Løland sine<br />
evner til å skildre kjensler, spesielt det dårlege samvitet mange barn har når dei fryktar dei har gjort noko gale.<br />
- Ungar går og dreg på ting, tenker på småting som kan bli store når ein trur ein har gjort noko gale.<br />
Eg har lært mykje om å skildre det, meiner Parr og legg til at ho meiner ideen om eit nasjonalt barnekultursenter<br />
i Suldal med utgangspunkt i Rasmus Løland sitt liv og virke er ein veldig god idé.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
32 33<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Norsk Plan<br />
TA KONTAKT FOR<br />
Nettløysingar<br />
Aviser<br />
Grafisk profil<br />
Trykksaker<br />
Annonser<br />
Pressearbeid<br />
Norsk Plan as<br />
Næringsbedet i Vatlandsvåg<br />
4235 Hebnes<br />
Tlf 52 79 04 80<br />
np@norsk-plan.no<br />
!<br />
Karen Hulda Garborg<br />
f. Bergersen<br />
(1862 – 1934)<br />
Forfattar og kulturberar;<br />
skreiv romanar,<br />
dikt, skodespel, artiklar<br />
og faktabøker.<br />
Hadde stor kjærleik til Noreg<br />
og var oppteken av den tradisjonelle<br />
norske kulturen, men<br />
viste og stort samfunnsengasjement<br />
og hadde eit særskilt<br />
fokus på kvinna si stilling i<br />
samfunnet.<br />
Hulda engasjerte seg og utanfor<br />
Noreg sine grenser, og kjempa<br />
mot undertrykking og folks<br />
rettar også andre stadar i verda.<br />
Var føregangskvinne ved stiftinga<br />
av det som seinare blei<br />
Det Norske Teatret og var første<br />
kvinne som sat i formannskapet<br />
i Asker kommune.<br />
Hulda Garborg var fødd på<br />
Stange på Hedmark, vart gift<br />
med Arne Garborg i 1887 og<br />
saman fekk dei sonen Arne<br />
(Tuften).<br />
Leitar etter den nye<br />
Arne Garborg<br />
Nasjonalt Garborgsenter og Det Norske<br />
Samlaget arrangerer romankonkurranse der<br />
premien er 100.000 kroner. Målet er å finne<br />
Arne Garborg sin arvtakar.<br />
- Arne Garborg skildra si tids store omveltingar<br />
– religionen si rolle, skilnadane mellom<br />
lokal, nasjonal og europeisk identitet<br />
og maktforholda i samfunnet. Me håpar<br />
å finne hans arvtakar, seier prosjektleiar<br />
for Garborgsenteret Einar Schibevaag.<br />
Nasjonalt Garborgsenter og Det Norske Samlaget<br />
etterlyser no nye politiske romanar, som<br />
kastar lys over nyare tid, og som kan berøre<br />
spørsmål som: kva er dei viktigaste utfordringane<br />
i verda i dag, kvar skjer dei største<br />
endringane i kultur og levemåte og kva betyr<br />
den globaliserte verda for enkeltmennesket?<br />
Juryen består av representantar frå Nasjonalt<br />
Garborgsenter og Det Norske Samlaget.<br />
Vinnaren blir lansert under opninga<br />
av Nasjonalt Garborgsenter våren 2011, og<br />
boka vil bli gitt ut på Det Norske Samlaget.<br />
Frist for å sende inn manus er 1. april 2010.<br />
- Hulda og Arne Garborg<br />
hadde ambisjonar om å reisa<br />
eit nasjonalt nynorskteater<br />
parallelt med Nationaltheatret<br />
og det klarte dei, seier filosof<br />
og historieskrivar Alfred<br />
Fidjestøl.<br />
Det Norske Teatret<br />
Det Norske Teatret vart etablert i<br />
hovudstaden Kristiania 2. januar<br />
2013.<br />
L/L Det Norske Teatret vart skipa<br />
22.11.1912. Ihuga målfolk frå<br />
heile landet hadde teikna seg for<br />
luter à kr 15.<br />
Hulda Garborg vart vald til<br />
styreformann og skodespelaren<br />
Rasmus Rasmussen vart den fyrste<br />
teatersjefen.<br />
Då nybygget til Det Norske Teatret<br />
sto klart i 1985 vart teatret det<br />
største og mest moderne dramatiske<br />
teater i landet.<br />
Teatersjef ved DNT er i dag Vidar<br />
Sandem. Han har vore teatersjef<br />
sidan 1997.<br />
Kjelde: detnorsketeatret.no<br />
Rollespel på<br />
Minitinget<br />
Språkmedvite teater<br />
- Det som i si tid vart rekna som uhyre<br />
ambisiøse draumar og tankar har blitt<br />
eit forbløffande fullendt prosjekt, seier<br />
Fidjestø. Han held på å skrive historia<br />
om Det Norske Teatret (DNT). Denne<br />
skal vera klar til hundreårsmarkeringa<br />
i 2013.<br />
Hulda Garborg ynskte å få til eit eige teaterbygg<br />
i løpet av to til tre år, men det<br />
skulle ta sytti år før Det Norske Teatret<br />
skulle stå klart i Oslo, slik det gjer i dag.<br />
– Årsaka til at det tok så lang tid, er summen<br />
av mange uheldige omstende, som<br />
endring av tomter og planar, og ikkje<br />
minst to verdskrigar, fortel Fidjestøl.<br />
Viktig for nynorsken<br />
Ifølgje Fidjestøl vert teateret i dag rekna<br />
som den viktigaste institusjonen i nynorskverda.<br />
Teatret, som er eigd av luteigarar<br />
med alt frå privatpersonar til lag<br />
og organisasjonar som eigarar, opplever<br />
framleis ei genuin interesse frå luteigarane<br />
om å følgja opp og støtta drifta.<br />
- Teatret har vore heilt avgjerande for den<br />
posisjonen nynorsken har i dag, held Fidjestøl<br />
fram. Teateret rekrutterer skodespelarar<br />
både frå by og bygd og alle skodespelarane<br />
må beherska det normerte nynorske<br />
scenespråket på teatret.<br />
- Det er framsyningar der dialektar vert<br />
nytta, men målet er å ha ei talemålsnorm,<br />
understrekar Fidjestøl. Dette var eit av<br />
føremåla som var viktige for Hulda Garborg.<br />
Fidjestøl meiner òg at skodespelarane<br />
som er tilsette ved teatret er meir historiemedvitne<br />
enn ved andre teater.<br />
– Her er alle klare over kva rolle Hulda<br />
og Arne Garborg har spela for etableringa<br />
av teatret.<br />
Kampteater<br />
Hulda Garborg sto i bresjen for å få til<br />
eit nasjonalt nynorskteater midt i bokmålsgryta.<br />
Reaksjonane på den kontroversielle etableringa<br />
av Det Norske Teatret var enorme.<br />
- Rundt 20.000 menneske gjekk ut i gatene<br />
ei heil veke for å demonstrera mot den<br />
nynorske scenen, fortel Fidjestøl. Dette<br />
representerte rundt ti prosent av innbyggjarane<br />
i Kristiania på den tida.<br />
Garborgsenteret har samla<br />
ei gruppe ungdommar<br />
frå Bryne, Asker og Nord<br />
- Østerdal vgs som skal gi<br />
innspel til prosjektet. Ei<br />
av samlingane til gruppa<br />
var på Minitinget i Oslo.<br />
Minitinget er lagt opp som eit rollespel der elevane får prøve seg som<br />
stortingspolitikarar, både i debattar, spørjetimar, komitémøte og under<br />
tv – intervju. Målet er å skape engasjement og vise korleis det demokratiske<br />
spelet fungerer. Noko av det viktigaste er å formidle kunnskap om<br />
demokratiet og det politiske livet, samt å stimulere til valdeltaking. Mads<br />
Gjesdal frå Bryne vgs lot seg inspirere av det politiske rollespelet og meinte<br />
elevane hadde fått betre innsikt i korleis poltikarar arbeider.<br />
Ein kan i dag undrast på kvifor etableringa<br />
av eit nynorsk teater provoserte i så<br />
stor grad. Men i 1913 var språkkampen<br />
stor. Føresetnaden med teateret var å få<br />
synt fram skodespel på norsk mål i bygd<br />
og by, som det står skrive i føremålsparagrafen<br />
for DNT i 1913.<br />
Det vart sett på som eit vågestykke å leggja<br />
nynorskteatret til hovudstaden, som<br />
var sentrum for embetsmannskulturen<br />
og den dansk-norske språktradisjonen,<br />
men dette var heile poenget for Hulda<br />
Garborg. – DNT var eit kampteater, understrekar<br />
Fidjestøl.<br />
Hytte til leige<br />
Hytte for to i Ryfylke<br />
inkl. båt.<br />
Hulda Garborg<br />
sto i bresjen for å<br />
få til eit nasjonalt<br />
nynorskteater midt i<br />
bokmålsgryta.<br />
Utløp for frustrasjon<br />
Året før, i 1912, vart sidemålsstilen innført<br />
til artium. Nynorsk var lite kjent for<br />
bokmålsungdomen.<br />
– Det kan vera at etableringa av DNT<br />
vart ein stad der ein fekk utløp for generell<br />
frustrasjon og aggresjon mot landsmålet,<br />
seier Fidjestøl.<br />
På nettstaden til DNT kan ein lesa om<br />
Riksmålsgymnasiastane sin lengste pipekonsert<br />
i europeisk teaterhistorie ei veke<br />
etter at den offisielle opninga av DNT<br />
fann stad i Kristiania i mai 1913. Pipekonserten<br />
utvikla seg til eit skikkeleg<br />
basketak, som enda i politirazzia og arrestasjonar.<br />
Desse protestane<br />
heldt fram seks<br />
kveldar på rad.<br />
For ensemblet vart dette<br />
ein samlande effekt,<br />
og dei fekk ei kjensle<br />
av at den nynorske kulturreisinga<br />
stod og fall<br />
med DNT.<br />
Ny dramatikk<br />
Hovudoppgåva for<br />
DNT er å dyrka fram<br />
ny norsk dramatikk,<br />
trass i at dette ikkje<br />
alltid er det som trekk<br />
mest folk. Men Fidjestøl<br />
understrekar at teateret prioriterer<br />
samtidsdramatikk.<br />
– Trass i at det var Den Nationale Scene<br />
i Bergen som oppdaga Jon Fosse, har<br />
DNT i stor grad vore med å leggja til<br />
rette for Fosse og andre nynorske manusforfattarar.<br />
Teatersjef sidan 1997, Vidar Sandem,<br />
satsar på ny norsk dramatikk og har fått<br />
store utanlandske regissørar som til dømes<br />
Robert Wilson til teatret. I tillegg<br />
har han fornya musikkteatertradisjonen,<br />
mellom anna med nyskrivne musikalar<br />
og ungdomssatsingar, som til dømes<br />
Jungelboka.<br />
Tilbake i tid var det Agnes Mowinckel,<br />
tilsett som fast instruktør i 1923, som<br />
var med å setja eit kunstnarleg tidsskilje<br />
i historia til DNT. Ho innførte ein moderne<br />
og profesjonell regikultur og eit<br />
nytt repertoar som drog unge og spennande<br />
krefter til teaterhuset. Før Mowinckel<br />
var det sjølve det bondenorske, både<br />
miljøet og psyken, som vart presentert på<br />
DNT og ifølgje teateret klarte ensemblet<br />
å finna fram til ein bonderealistisk stil<br />
som var ekte.<br />
Astrid Eidhammer Hjelmeland<br />
Foto: Sturlason<br />
Ledig veke 21, 22, 27 og 28<br />
Tlf. 992 45 779<br />
Info: ryfylkebryggje.no<br />
34 35<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Barns rettar handlar om å<br />
la barn vere barn.<br />
Ivar Nygaard, direktør Norsk<br />
Barnemuseum<br />
Det er ikkje nødvendig å<br />
vere gammal for å vere klok.<br />
Ordtak frå Yoruba-stamma i vest-afrika.<br />
I fire år har<br />
utstillinga C for<br />
Courage vandra<br />
verda rundt for<br />
å skape interesse<br />
for barnerettane.<br />
No er utstillinga<br />
på Ryfylkemuseet<br />
i Suldal.<br />
Utstillinga C for Courage<br />
skal få barn til å reflektere<br />
over kva det<br />
vil seie å vere modig<br />
og korleis det er å vere<br />
barn med ein annan<br />
livssituasjon.<br />
Barnerettane på vandring<br />
C for Courage – eller M for Mot som det blir på norsk – er ei<br />
utstilling bygd opp av fargeglade telt, ein labyrint, bilde, lyd<br />
og tekst. I telta blir publikum utfordra på emne som fridom,<br />
mot, meining, rett og ansvar. Heile poenget med utstillinga er<br />
å pirre nysgjerrigheita til barna, og sjølvsagt å setje barnerettane<br />
i fokus.<br />
- Mot er ikkje det same for barn som lever i ulike kontekstar.<br />
For eitt barn er mot kanskje det å gå på skulen. For eit anna kan<br />
det vere å seie nei til narkotika og for andre barn kan det vere å<br />
følgje ein kreativ draum om å bli musikar eller målar.<br />
Det sa Ingrid T. Haug ved den norske ambassaden i India då<br />
utstillinga kom til New Dehli i 2005.<br />
Også for vaksne<br />
Utstillinga C for Courage er utarbeidd av Norsk barnemuseum<br />
i Stavanger på initiativ frå Utanriksdepartementet. Utstillinga<br />
består av to vandreutstillingar som sidan 2005 har vore i ni land<br />
og blitt sett av 32 000 menneskje. I tillegg finst det ei fast utstilling<br />
som har stått på Norsk barnemuseum og der har besøkstalet<br />
etter kvart kome opp i 20 000.<br />
Då utstillinga opna i Suldal i januar insisterte direktøren for<br />
Norsk Barnemuseum, Ivar Nygaard, på at barns rettar handlar<br />
om å la barn vere barn. Han gjorde det dessutan klart at dette<br />
er ei utstilling som kan vere vel så verdifull for vaksne.<br />
C for Courage skal halde til på Ryfylkemuseet heilt til 30.<br />
mai.<br />
I andre sine sko<br />
Nettopp det at omgrep som mot, rett og ansvar ikkje har same<br />
innhald over heile verda er noko av kluet med denne utstillinga.<br />
Til dømes kan ein kikke inn i telta gjennom hol i duken og<br />
sjå bilde av barn i krig eller barn med handikapp. Utfordringa<br />
blir å setje seg inn i situasjonen til barnet på bildet. Kva ville eg<br />
gjort viss eg var i deira stad?<br />
Barna som vitjar utstillinga får og eit pass som skal gjere det enklare<br />
å kome seg rundt i verda, og dei kan få seie meininga si om<br />
utstillinga og om det å ha mot. Som eit botnteppe for utstillinga<br />
ligg FNs menneskerettar og barnekonvensjonen.<br />
Toyni Tobekk<br />
Foto: Ryfylkemuseet<br />
80x253_ann nettside_jan_09:Layout 1 27-01-09 10:50 Side 2<br />
Vi har fått ny nettside!<br />
www.pirion.no<br />
Kva<br />
kultur er<br />
det me ønskjer at<br />
barna våre skal<br />
lære?<br />
Her finn du inspirerande kultursaker,<br />
omtalar av bøker for barn, inspirasjon<br />
til song- og forteljestunder<br />
Pirion er ei kulturavis for barnehagar og<br />
småskular som kjem ut åtte gonger i året.<br />
Vil du tinge Pirion til barnehagen din? Ønskjer<br />
du informasjon om Pirionkurs? Send oss ein<br />
e-post: pirion@norsk-plan.no<br />
PiRion<br />
– kulturavis for barnehagar og skular<br />
SALIKAT DESIGN<br />
36 37<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
Rutebuss<br />
Verkstad<br />
Turbuss<br />
Hamsun er bra<br />
for Hamarøy<br />
Hamarøy i Nordland<br />
har brukt Hamsun til<br />
å gjere kommunen sin<br />
kjend langt ut over kommunegrensene.<br />
Slikt<br />
går an viss mange er<br />
med og dreg lasset,<br />
seier seniorforskar Dag<br />
Jørund Lønning ved<br />
Nordlansforskning.<br />
- Hamarøy har tatt eigarskap i Hamsun.<br />
Kommunen har hatt eit stort fokus på<br />
forfattaren gjennom tilskipingar som<br />
Hamsundagane og Hamsunsenteret, og<br />
det har gitt resultat, fortel Lønning.<br />
Forfattaren Knut Hamsun budde berre<br />
på Hamarøy ein kort del av livet. Han<br />
vart fødd i Lom og budde mesteparten av<br />
livet på Sørlandet. Likevel er det Hamarøy<br />
som har festa seg i folks bevisstheit<br />
som Hamsunstaden framfor nokon.<br />
Vil flytte til Hamarøy<br />
Nordlansforsking har gjort ei større undersøking<br />
for å sjå kva Hamsun har hatt<br />
å bety for Hamarøy. Undersøkinga viser<br />
at Hamarøy står svært høgt i kurs i heile<br />
landet. 17 prosent av landets befolkning<br />
har allereie vore der, og av dei som ikkje<br />
har, ønskjer 47 prosent å reise dit. Fire<br />
prosent av folket kunne tenkje seg å flytte<br />
til Hamarøy. Kommunen har dessutan<br />
eit svært godt renommé blant høgare utdanna<br />
folk, ei folkegruppe som vanlegvis<br />
ønskjer å bu i byen og ikkje på landet.<br />
Koplinga mellom Hamsun og Hamarøy<br />
har altså slått positivt ut for kommunen.<br />
Og det er ingenting i vegen for at til dømes<br />
Suldal kan bruke Rasmus Løland til<br />
tilsvarande verdiskaping, men det skjer<br />
ikkje av seg sjølv, seier Lønning og konkretiserer:<br />
- Det krev at kommunen er aktiv, tar eigarskap<br />
til det å ha ein forfattar frå staden,<br />
og foredlar det lokalt.<br />
Kommunen må med<br />
Med kommunen meiner Lønning kommuneadministrasjonen,<br />
politikarar, næringsdrivande<br />
og folk flest.<br />
- Vi veit at dess mindre kommunen er,<br />
dess viktigare er det at kommunen er<br />
med som utviklingsaktør. Samstundes<br />
treng ein dei frie organisasjonane og eldsjelene.<br />
Det må vere eit kollektivt løft,<br />
seier han. Det å kople ein forfattar og<br />
eit landskap til utviklingsarbeidet krev<br />
nye teknikkar.<br />
Skyr ikkje konfliktane<br />
Medan Knut Hamsun var ein nobelpris-forfattar<br />
med stort nasjonalt og internasjonalt<br />
ry, blir Rasmus Løland på<br />
mange måtar rekna for å vere eit meir<br />
lokalt fenomen. Det treng slett ikkje slå<br />
negativt ut for Løland og Suldal, meiner<br />
Lønning. Han viser til korleis Hamarøy<br />
Der mange vil bu: Fire prosent av oss vil<br />
gjerne bu i Hamarøy, heimkommunen<br />
til Knut Hamsun.<br />
har klart å bruke Hamsun utan å leggje<br />
skjul på at det finst ei side av forfattaren<br />
som ikkje er berre positiv.<br />
- Hamarøy kommune har ikkje vore<br />
redde for å ta debattane, dei har ikkje<br />
forsøkt å skjule noko, seier Lønning.<br />
Den positive assosiasjonen som er mellom<br />
Hamarøy og Hamsun har dei skapt<br />
trass i det negative som knyter seg til forfattaren.<br />
Forfattaren og staden må berre<br />
gjerast kjend.<br />
Sjå til Shakespeare<br />
Skien har på mange måtar prøvd å bruke<br />
Ibsen i verdiskapinga utan å lukkast på<br />
same måte som Hamarøy, meiner Lønning.<br />
Då har Gålå i Valdres fått det betre<br />
til gjennom Peer Gynt-spelet.<br />
- Ser ein ut over landegrensene er Stratford-upon-Avon,<br />
Shakespeares fødeby,<br />
eit døme på kor godt koplinga mellom<br />
forfattaren og heimstaden kan fungere.<br />
Tre millionar turistar kjem til den middelsstore<br />
byen kvart år for å vitje Shakespeares<br />
heimplass og The Royal Shakespeare<br />
Theatre.<br />
- For dei som ønskjer å prøve å gå i Hamarøys<br />
fotefar er det viktigaste å tenkje<br />
på at prosjektet må ha fotfeste lokalt.<br />
Folk må vere stolte av sitt eige. Det er<br />
då dei blir gode entreprenørar.<br />
Toyni Tobekk<br />
Foto: Per Ivar Somby<br />
Skrivarhytte i Suldal<br />
Dagleg<br />
På Lakseslottet Lindum i<br />
Suldal har Diktarvegen<br />
fått si eiga skrivarhytte.<br />
Her kan forfattarar av<br />
barne – og ungdomslitteratur<br />
søkje om å bu<br />
gratis ein periode.<br />
Hytta er eit tilbod til forfattarar som<br />
skriv barne - og ungdomslitteratur, og<br />
som ynskjer å bu nokre månadar i Suldal<br />
der dei kan la seg inspirere av naturen,<br />
kulturen og sjølvsagt Suldalslågen.<br />
Hytta vil vere tilgjengeleg mellom fødselsdagen<br />
til Rasmus Løland, 24 mai, og<br />
fram til dødsdagen 12 oktober.<br />
Arven etter Løland<br />
- Her kan ein forfattar få tak over hovudet,<br />
og fred og ro til å arbeide i nokre<br />
flotte omgjevnadar, seier initiativtakarane<br />
Annfrid Halsne og Kristin<br />
Høyvik ved Lakseslottet Lindum.<br />
Dei engasjerte damene ynskjer å føre vidare<br />
noko av den arven Rasmus Løland<br />
har gitt gjennom sin barne – og ungdomslitteratur.<br />
Samstundes som dei håpar<br />
fleire forfattarar skal få oppleve det<br />
WWW.SPV.NO | TLF. 05555<br />
riket han levde i. Difor tilbyr dei gratis<br />
opphald i ei av Lakseslottet sine hytter<br />
som ligg idyllisk til ved Suldalslågen.<br />
- Her kan ein sitje å sjå på elva som<br />
renn, og la seg inspirere, meiner Annfrid<br />
og viser til at kunstnarar gjennom<br />
alle tider nettopp har reist bort for å<br />
finne inspirasjon. Invitasjon til å bu på<br />
Lindum er no sendt ut gjennom Norsk<br />
Forfatterforening og Norske Barne- og<br />
Ungdomsbokforfattere.<br />
God marknadsføring<br />
Å tilby kunstnarar opphald ved Lakseslottet<br />
er ein gamal tanke. Annfrid og<br />
Kristin meiner også dette kan gi både<br />
Speler det noka rolle at banken din kjenner næringslivet på Vestlandet?<br />
Er ikkje alle bankar temmeleg like, med nesten like tenester?<br />
Vi meiner at det finst nokre viktige forskjellar. Som det å ha<br />
bedriftsrådgjevarar med god bransjekunnskap ved alle dei<br />
59 kontora i Hordaland, Rogaland og Sogn og Fjordane.<br />
Dei lokale rådgjevarane våre ønskjer å engasjere seg i<br />
utviklinga av dei 12 000 bedriftene som har valt å skape<br />
verdiar saman med oss.<br />
Lakseslottet,<br />
Suldal og<br />
Ryfylke god<br />
marknadsføring.<br />
- Det er jo<br />
ofte slik at<br />
det landskapet<br />
forfattarar<br />
skriv i viser<br />
att i litteraturen,<br />
meiner<br />
Kristin.<br />
Dersom det<br />
vert interesse<br />
for tilbodet<br />
vil skrivarhytta<br />
bli offisielt<br />
opna på fødselsdagen til Rasmus<br />
Løland, 24 mai. Anita Svendheim vil<br />
klyppe snora ved opninga av Skrivarhytta.<br />
Suldal har eit rikt og variert kulturtilbod,<br />
og har vore vertskommune<br />
for fleire kunstnarar tidlegare. No håpar<br />
Kristin at fleire forfattarar vil la seg<br />
freiste av tilbodet ved Lakseslottet.<br />
- Det vert spanande å sjå kva interesse<br />
det blir for dette, slår ho fast.<br />
EIENDOMSMEGLER VEST |<br />
Ein del av dette arbeidet er å setje fokus på framtidig næringsutvikling<br />
gjennom bransjetiltak, nettverksarrangement og<br />
fagkonferansar. Den viktige forskjellen er at Sparebanken<br />
Vest er ein pådrivar for vekst og utvikling i samfunns- og<br />
næringslivet på Vestlandet. Satsinga vår er regional, ikkje<br />
internasjonal. Det gjer at vi kan vere tettare på dei viktige<br />
avgjerdene.<br />
Vi er herifrå. Det gjer ein forskjell.<br />
Judith Sørhus Litlehamar<br />
FRENDE<br />
FORSIKRING |<br />
Lølandmarkeringa i<br />
Gullsekken jury<br />
leiar i Løland-markeringa 2007-2011,<br />
Marny Skeie Henkel har i år sete i juryen for<br />
den kulturelle skulesekken sin årlege pris Gullsekken.<br />
- Eg vart invitert som representant for Lølandmarkeringa,<br />
understrekar dagleg leiar i Lølandmarkeringa<br />
Marny Skeie Henkel. - Det er både<br />
viktig og nyttig for Løland-markeringa å få innpass<br />
i ein så stor fagkrins som Gullsekkjuryen<br />
består av, fortel ho. Det er viktig å få spreidd<br />
kjennskapen til markeringa i alle samanhengar<br />
og ho stiller gladeleg som jurymedlem til neste<br />
år, dersom ho og markeringa vert spurt.<br />
Gullsekken <strong>2009</strong> gjekk til beste produksjon<br />
og beste skule, og prisane vart delt ut under<br />
den nasjonale nettverksamlinga for Den kulturelle<br />
skolesekken på Hedmarksmuseet i Hamar<br />
i mars i år.<br />
Juryen var i år leia av artisten Maj Britt<br />
Andersen,og juryen nominerte fire finalister<br />
til kvar av prisane. Juryen er sett saman av personar<br />
med innsikt i og erfaring frå skule og/eller<br />
kulturformidling til barn og ungdom:<br />
I juryen for <strong>2009</strong> sat: Maj Britt Andersen, artist<br />
(leiar),Shanti Brahmachari, daglig leiar ved<br />
Norsk skuespillersenter, Pål Giørtz, generalsekretær<br />
i Norske Dramatikeres forbund, Marny<br />
Skeie Henkel, leiar for Rasmus Løland-prosjektet,<br />
Trond Johnsen, utdanningsdirektør i<br />
Oppland, Per Terje Naalsund, lærar i Nesodden<br />
kommune, Elisabeth Sørheim, formidlingsleiar<br />
i Norske Kunsthåndverkere.<br />
NORNE<br />
SECURITIES |<br />
KYTE<br />
NÆRINGSMEGLING<br />
Reaktor ID Foto: Knut Egil Wang<br />
38 39<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no MOT TIL Å MEINA • garborg.no
maritim festdag i tananger | fredag 22. mai | Kommunekaien i Tananager<br />
tidligere fyrforsyningsskip m/S gamle Oksøy anløper kommunekaien i tananger 22. mai, det blir en dag med mange aktiviteter for store og små!<br />
NoEN SmAKEbiTEr: 12:00 offisiell åpning<br />
12:00–16:00 maritim opplevelsesløype for barna | omvisning på m/S Gamle oksøy | Guida tur i Losbyen<br />
Utstilling av gamle båtmotorer | Planetarium | Tur med losbåt | matservering<br />
16:00–18:30 Fyrsafari med stopp og servering på Tungenes Fyr<br />
19:30 Forestillinga «Losen – med livet som innsats» på Sola kulturhus<br />
Aktivitetene på dagtid er gratis. Fyrsafari (Forhåndsbestilling, kr 200 | Salg ved avgang, kr 250 | barn halv pris) Teaterforestilling (kr 220 | Honnør, kr 180).<br />
For bestilling – ring 908 03 864 eller besøk www.jaermuseet.no. Teaterbilletter kan også kjøpes hos billettservice eller Sola kulturhus.<br />
Sola<br />
kommune<br />
Randaberg kommune<br />
kystkultursamlingen i tananger<br />
Er brunst noko kult? Har forelsking noko me naturfag å gjere?<br />
Vitengarden, nærbø. «Vitensenteret midt i matfatet», interaktive utstillingar med utgangspunkt<br />
i jærlandskapet, matproduksjon, byggeskikk, husdyr m.m., museumsgard, kafé, viten bu tikk, kulturminne- og<br />
friluftsområdet i Hanabergmarka.<br />
Vitenfabrikken, Sandnes. Vitensenter med fokus på samanhengane mellom kunst, teknologi og vitskap.<br />
Potteri- og teglverksutstilling, Abelloftet og Umoe Planetariet og Krossens Havremølle. Kafé og vitenbutikk.<br />
tUngeneS fYr, randaberg. Freda fyranlegg, miljøutstillingar og skiftande utstillingar, kafé.<br />
Utstilling av båtar og reiskaper som blei brukt til ulike fiske. Flott turområde.<br />
grødaland, Hå. Gardstun med jærhus og driftsbygningar frå 1700- og 1800 talet.<br />
limagarden, gjesdal. Gardstun med bygningar frå 1800–1939. Kulturlandskap med turstiar.<br />
HaUgabakka, klepp. Samling av reiskaper og ting brukt i det gamle bondesamfunnet. Skulehus fra 1852<br />
med bygdesamling og «folgehus».<br />
Varden SjøredningSmUSeUm, Hå.<br />
Årets museum <strong>2009</strong><br />
Vinner av europeisk micheletti pris <strong>2009</strong><br />
– møtestad mellom natur,<br />
kultur & teknologi<br />
regionmuseum for Jæren,<br />
regionalt vitensenter<br />
for rogaland og Agder.<br />
telefon: 51 79 94 20 | Opningstider og aktivitetsdager: www.jaermuseet.no<br />
40<br />
UNDRANDE OG SKAPANDE • <strong>nashornet</strong>.no<br />
MOT TIL Å MEINA • garborg.no