Tida lækjer ikkje alle sår - Helse Fonna
Tida lækjer ikkje alle sår - Helse Fonna
Tida lækjer ikkje alle sår - Helse Fonna
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
nr. 2 / juni 2011<br />
<strong>Tida</strong> <strong>lækjer</strong><br />
<strong>ikkje</strong> <strong>alle</strong> <strong>sår</strong><br />
Kosteleg! Smoothies! Reisebrev » Trine Bay i Tanzania<br />
Fagforeiningane Min gode kollega Sårpoliklinikken på Stord<br />
Notiser HMS-hjørnet 5 i korridoren
Kosteleg!<br />
Smoothie sikrar<br />
sommarfølelsen<br />
Kva smaker vel betre i sommarvarmen enn ein kald<br />
forfriskande smoothie? Smoothien blei introdusert i USA<br />
på 60-talet og var <strong>alle</strong>reie då marknadsført som sunn.<br />
Og smoothie er sunt. Den skil seg frå milkshake ved at<br />
den som regel <strong>ikkje</strong> inneheld iskrem eller mjølk. Hovud-<br />
ingrediensane i ein smoothie er frukt og bær, gjerne litt<br />
yoghurt eller fruktjuice - og eventuelt isbitar.<br />
Å lage ein smoothie krev lite førebuing og planlegging. Best<br />
resultat oppnår du ved å bruke frosne bær eller frukt. Godt<br />
modna frukt, som har lege på kjøkkenbenken litt lenge og<br />
<strong>ikkje</strong> blitt spist, passar ekstra godt. Den kan gjerne vaskast,<br />
kuttast og frysast før bruk, så har du alltid noko klart i<br />
frysaren. Fruktyoghurt og fruktjuice er ferskvare, men dette<br />
har vi ofte i kjøleskapet uansett. Får du uventa besøk av<br />
naboar, venner, barn som vaksne, er smoothie redninga i<br />
finveret!<br />
Smoothie er også ein flott måte å få i seg dei to daglege<br />
porsjonane av frukt og bær vi treng. Bær er vi kanskje <strong>ikkje</strong><br />
så flinke til å bruke – med unntak av jordbær – til anna enn<br />
syltetøy eller som saus til desserten. Bruk dei frosne bæra<br />
du plukka i fjor. Mmm, herleg! Ved å variere frukta og bæra<br />
sørgjer du for å få i deg variasjon av vitaminar og mineralar.<br />
Ein smoothie bidrar også med kostfiber, som rein fruktjuice<br />
<strong>ikkje</strong> gjer.<br />
Her får du nokre gode oppskrifter du kan kose deg med.<br />
Bruk gjerne fantasien og prøv deg fram!<br />
God sommar!<br />
<strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> sine tre kliniske ernæringsfysiologar; Marianne<br />
H. Wennersberg, Inger Helene Kvala og Eli Moksheim vil i<br />
kvart nummer av <strong>Helse</strong> på fortelle om arbeidet dei gjer i spalta<br />
Kosteleg! Dei gir gode råd om kost og ernæring til pasientar<br />
– og tilsette.<br />
<strong>Helse</strong> På er <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> sitt internmagasin. Du kjenner nok igjen bladet frå<br />
tidlegare – då var pasientar og pårørande målgruppa. No har <strong>Helse</strong> på fått<br />
ny drakt og eit nytt publikum: Deg! <strong>Helse</strong> på kjem fire gonger i året.<br />
Ta gjerne kontakt med redaksjonen om du har innspel.<br />
Ansvarleg utgivar: <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> HF<br />
E-post til redaksjonen: helsepaa@helse-fonna.no<br />
Tekst: Stina Steingildra & Eirik Dankel Foto: Eirik Dankel<br />
Layout: ABACUS Kommunikasjon AS Trykk: Senter Grafisk AS<br />
2 <strong>Helse</strong> På! / Internmagasin<br />
Marianne, Inger Helene<br />
og Eli gir deg oppskrifta<br />
på herleg, svalande<br />
og sunn sommarfølelse!<br />
Alt du treng er ein blendar, hand- eller stavmiksar som moser frukt<br />
og bær til ein tjukk puré. Det går <strong>ikkje</strong> an å gjere feil, <strong>alle</strong> har sine<br />
favorittsmakar. Det er råvarene som får bestemme smaken, og dei<br />
varierer jo. Husk at få ingrediensar gjerne gir best resultat.<br />
Vask, reins og eventuelt skrell og del frukt og bær, og tilsett litt<br />
frukt- eller naturellyoghurt, fruktjuice og gjerne krydderurter. Ha<br />
alt i behaldaren (eller eit høgt glas viss du brukar stavmiksar) og<br />
køyr til ein flytande og tjukk puré. Server straks!<br />
Her er to av våre favorittar denne sommaren. Fleire gode<br />
oppskrifter kan du finne i Smoothieguiden på www.frukt.no.
Tropisk enkelt (2 sjenerøse porsjonar)<br />
2 mango<br />
1/2 ananas<br />
1 1/2 dl appelsinjuice<br />
No er det sesong for mango. Denne frukta er den mest spiste i<br />
verda etter banan. Ein etemoden mango er litt mjuk og har gjerne<br />
nokre svarte prikkar i sk<strong>alle</strong>t. Del mangoen i to ved å skjære på<br />
langs av den flate steinen i midten. Skjær i båtar og skjær av<br />
skrellet. Del i bitar. Skrell og skjær ananasen i bitar. Køyr alt<br />
saman i ein miksar saman med appelsinjuice til en herleg drikk.<br />
TiPs<br />
Viss du brukar yoghurt eller banan,<br />
blir konsistensen tjukk. Brukar du<br />
juice eller mjølk blir konsistensen<br />
tynnare.<br />
Viss du bruker fersk frukt og bær<br />
i staden for frosne, kan du tilsette<br />
nokre isbitar.<br />
Blåbærsmoothie (2 porsjonar)<br />
1 banan<br />
2 dl frosne blåbær<br />
2 dl vaniljeyoghurt<br />
2 dl druejuice<br />
Skrell og del banan. Bland saman med frosne blåbær, yoghurt<br />
og juice.<br />
Kjelde: www.frukt.no<br />
FrukT, Bær oG kryddEr som<br />
EiGnAr sEG yPPErLEG TiL smooTHiE:<br />
FrukT<br />
Banan, melon, mango,<br />
eple, appelsin, sitron,<br />
lime, pærer, plommer,<br />
nektarin, kiwi, ananas.<br />
Bær<br />
Jordbær, blåbær,<br />
bringebær, rips, solbær,<br />
bjørnebær, stikkelsbær,<br />
morellar.<br />
kryddEr<br />
Basilikum, mynte,<br />
sitronmelisse, persille,<br />
kanel, vaniljestang.<br />
3
Reisebrev » Trine Bay<br />
Behovet for blodgivarar er<br />
stort – også i Afrika. Eit tilfeldig<br />
tips frå ein kollega førte Trine<br />
Bay frå Blodbanken i Odda<br />
til Tanzania i Fredskorpset si<br />
teneste.<br />
I reisebrevet Trine har sendt frå Tanzania<br />
kan du lese om kor ulik kvardagen i Odda<br />
og Tanzania er. Éin ting har ho tydeligvis<br />
tatt med seg: Den store gleda over<br />
arbeidet ho får ta del i.<br />
– Eg byrja å interessere meg for<br />
laboratoriearbeid då eg jobba litt på<br />
Tinfos i Tyssedal på vidaregåande. Sidan<br />
eg òg er glad i biologi, bestemte eg meg<br />
for å bli bioingeniør. Det eg <strong>ikkje</strong> visste<br />
då var kor kjekt det er å kombinere<br />
laboratoriearbeid med kontakt med<br />
pasientar og blodgivarar. Dette gjer yrket<br />
enno meir givande enn eg kunne tenkt<br />
meg på førehand.<br />
Etter eitt år ved Blodbanken i Haugesund<br />
og eitt år i Odda, var det tilfeldig at ho<br />
kom over stillinga i Fredskorpset. Det<br />
verkar <strong>ikkje</strong> som om ho angrar på valet sitt.<br />
– Eg har fått sett ei heilt anna verd. Den<br />
største opplevinga er dei små forskjellane<br />
som no er blitt heilt vanlege. Kvinner med<br />
4 <strong>Helse</strong> På! / Internmagasin<br />
På jakt etter Afrikas<br />
raude gull<br />
enorme bører på hovudet som går heilt av<br />
skaftet når dei får sjå ein kvit utlending.<br />
Jenter som kjem og vil klemme meg slik at<br />
dei kan ta på det tørre, flokete håret mitt<br />
og så spring fnisande av garde. Å kjøpe ein<br />
mango eller ein maiskolbe og berre sitte<br />
att med ein brøkdel etter å ha delt med ei<br />
handfull ungar. Å vere ein «kjendis» som<br />
<strong>alle</strong> kjenner og veit kven er.<br />
I reisebrevet skriv ho om heilt andre<br />
haldningar til kvalitet, tryggleik og pasientrettar<br />
enn i Noreg. Men alt er <strong>ikkje</strong> betre<br />
her heime, meiner Trine.<br />
– Offentleg transport fungerer mykje betre<br />
i Tanzania. Det er alltid ein buss som går<br />
dit du skal. Samhaldet i familiane er mykje<br />
sterkare, og sjølv om folk har lite, hjelp dei<br />
kvarandre.<br />
Ho medgir at ho saknar Odda, og ho har<br />
planane for heimkomsten klare:<br />
– Eg skal ete heimebakt brød med<br />
heimelaga syltetøy hos mormor, bade<br />
i fjorden, gå fjellturar, sitte oppe lyse<br />
sommarnetter og sjå på fuglane i hagen ut<br />
frå kjøkenvindauget.<br />
Men Trine har endra planar før, så ho legg<br />
til:<br />
– Men vi får sjå kva som skjer!<br />
Du kan lese meir om Trine sitt liv i<br />
Tanzania på bloggen hennar:<br />
www.binetray.blogspot.com<br />
Vil du jobbe ute?<br />
Trine Bay søkte ei stilling i<br />
Fredskorpset via <strong>Helse</strong> Bergen.<br />
På www.fredskorpset.no kan du<br />
lese meir om korleis dei arbeider<br />
og kva stillingar som er ledige.<br />
Ein får dekka reise og utgifter til<br />
bustad. Lønn vil avhenge av yrke og<br />
ansiennitet. Ein kan òg søkje om<br />
midlar til eigne prosjekt. Trine fekk<br />
10 000 kroner til å lage ein brosjyre<br />
for å rekruttere fleire blodgivarar.
Fredskorpset har mellom anna nytta mobile tappestasjonar,<br />
til dømes ved universitetet. Foto: Trine Bay.<br />
Trine Bay fekk<br />
prosjekstønad frå<br />
Fredskorpset og<br />
laga ei brosjyre<br />
for å rekruttere<br />
blodgivarar.<br />
Foto: Trine Bay.<br />
Reisebrev fra Tanzania<br />
Det synes nå uvirkelig å tenke tilbake på den dagen Lene,<br />
fysioterapeut ved Odda sjukehus, kom ned på laboratoriet og<br />
spurte meg om jeg ikke hadde søkt på jobb som bioingeniør i<br />
Tanzania. Jeg visste ikke at det fantes engang, og dessuten hadde<br />
jeg aldri sett for meg å reise til Afrika. Det fristet meg lite å dra til<br />
et fattig land og ikke kunne gjøre stort mer enn å gi etter for en og<br />
annen tigger på gata. Men etter en spontant skrevet jobbsøknad<br />
og et inspirerende jobbintervju senere, virket et år i Tanzania som<br />
en glitrende inngang til opplevelser og erfaringer for livet.<br />
Overgangen fra å jobbe på Odda sjukehus i <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> til å<br />
jobbe i den nasjonale blodtransfusjonstjenesten i Tanzania var<br />
ganske dramatisk. Tanzanianere er ufattelig gjestfrie og gir de<br />
varmeste velkomster. Men de liker ikke å bli tråkket på tærne. Da<br />
er det ikke like beleilig at man får trang til å tråkke på tær når man<br />
ser uheldige avvik som blir gjort.<br />
Fra blodbanken i Odda og Haugesund har jeg blitt vant til at hver<br />
minste ting vi utfører skal dokumenteres, som for eksempel hva vi<br />
har vasket og desinfisert og <strong>alle</strong> kontroller som har blitt utført. Jeg<br />
må innrømme å ha irritert meg mer enn én gang over at jeg må ta<br />
to prøver til blodtyping av pasienter som skal ha blodtransfusjon.<br />
I Tanzania er blodtransfusjonstjenesten en ganske annen historie.<br />
Her klarer vi langt ifra å forsyne sykehusene tilstrekkelig for å<br />
dekke pasientenes behov. Blodgiverne finner vi på videregående<br />
skoler, hvor vi setter sammen pulter og legger elevene oppå, hvor<br />
de så blir tappet. Hygiene står godt beskrevet i prosedyrene våre,<br />
men gjenspeiler ikke alltid hva som blir utført. De fleste er førstegangsgivere<br />
og er ofte ganske nervøse. Få tar seg tid til å passe<br />
på hver enkelt, og som oftest blir flere givere tappet samtidig. Alle<br />
trår til med å hjelpe med tappingen, og til og med vaktmesteren<br />
kan bli satt i sving.<br />
Testing er begrenset i forhold til det vi er vant til i Norge.<br />
Identitetssikring før transfusjon kan gå på navn og ikke identitetsnummer.<br />
Hvor ofte det gis ut feil blod og hvor ofte blodet går til<br />
feil pasient har jeg ingen formening om. Men det skjer nok rett<br />
som det er.<br />
Jeg er blitt så takknemlig for at jeg bor i Norge! Og for at vi er så<br />
pinlig nøye på alt i blodbanken hjemme! Jeg er stolt over å jobbe<br />
et sted hvor kundeservice og god arbeidsmoral står i høysetet. Det<br />
å jobbe i blodbanken er en utrolig takknemlig jobb. Tenk å k<strong>alle</strong><br />
det arbeid å tappe blod fra frivillige som kommer ene og alene for<br />
å hjelpe andre i nød! Om jeg har en dårlig dag, skal det ofte ikke<br />
mer til enn et møte med en blodgiver før alt er helt på topp igjen.<br />
Det å jobbe et år i Tanzania har vært en givende erfaring. Jeg har<br />
fått jobbe som foreleser i blodtransfusjon på universitetet, jeg er<br />
kjendis (på godt og vondt) hver dag, har lært å snakke swahili,<br />
startet opp en støttegruppe for enker i nabolaget, jeg har ubegrenset<br />
tilgang til ufattelig god frukt og grønnsaker, og har møtt<br />
spennende mennesker som jeg har fått tid til å bli glad i.<br />
5
Fagforeiningane<br />
Våren er her!<br />
Det er ikke bare blitt grønnere, lengre dager, og kongelig<br />
bryllup. Med våren følger også tariffoppgjør. Et mellomoppgjør<br />
vi <strong>alle</strong> ser frem til med spenning og forventninger.<br />
Skal vi eksempelvis denne gang få uttelling for ekstra<br />
kompetanse som en har tilegna seg, og som foretaket har<br />
nytte av? Likelønnsløft? Vi får krysse fingrene i ventetiden.<br />
Fagforbundets oppgave er selvsagt å fremme arbeidstakernes<br />
rettigheter. Vi mener at trivsel og medbestemmelse<br />
over egen arbeidsdag er den beste garantien for kvalitet på<br />
tjenestene.<br />
En bør lytte til dem som vet hvor skoen trykker. God<br />
kvalitet skapes med medarbeidere som har solide<br />
kunnskaper og som er motiverte til å gjøre en god jobb.<br />
Klarer vi også å skape mer arbeidsglede, gir det bedre<br />
arbeidsdager.<br />
Fagforbundet mener at hovedregelen i norsk arbeidsliv om<br />
fast ansettelse skal gjelde.<br />
I følge <strong>Helse</strong> Vest ønsker en å beholde nyttig kompetanse<br />
– uansett utdanningsnivå.<br />
Kompetansen til de forskjellige yrkesgruppene i helsevesenet<br />
må utnyttes til det beste for pasientene. Prinsippet<br />
om «rett person på rett plass» er viktig. Et sykehus trenger<br />
fagfolk med forskjellig type kompetanse, som sammen kan<br />
utgjøre et godt helsetilbud.<br />
Tillitsvalgte i Fagforbundet har forventninger og tro på<br />
<strong>Helse</strong> Vest og NTNU sitt pågående samarbeidsprosjekt,<br />
«Klem» (kompetanse, lederskap, endring og medarbeiderskap).<br />
Fagforbundet i <strong>Helse</strong><br />
<strong>Fonna</strong> har nylig hatt valg<br />
på tillitsvalgte for en ny<br />
2-års periode, og vi er stolte<br />
over å ha fått tillitsvalgts-<br />
representanter ved <strong>alle</strong> fire<br />
sjukehusene, DPS og innen<br />
ambulansen. Disse er klar for<br />
å bistå deg som medlem.<br />
Nyt våren og sommeren.<br />
Laura Lill Haavik,<br />
FTV Fagforbundet,<br />
<strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong>.<br />
I kvart nummer av <strong>Helse</strong> på får ein av fagforeiningane denne<br />
spalta til disposisjon.<br />
6 <strong>Helse</strong> På! / Internmagasin<br />
Min gode kollega<br />
Alle gode ting er 3<br />
Det kjem inn mange nominasjonar frå tilsette<br />
som vil gjere stas på ein god kollega. Frå kirurgen<br />
3 på Stord kom det så mange at vi måtte ta turen<br />
og undersøkje saka nærare. Der fann vi Berit,<br />
Olga og Anne-Karin – tre blide damer som <strong>ikkje</strong><br />
kan fullrose kvarandre og avdelinga nok.<br />
– Det har alltid vore godt arbeidsmiljø på kirurgen 3, seier Olga<br />
Nordal. Ho har jobba der sidan 1973, så ho veit nok kva ho<br />
snakkar om. Saman med Berit Skorpen har ho hatt kirurgen 3 som<br />
arbeidsplass i 38 år.<br />
– Her passar <strong>alle</strong> på kvarandre, seier dei to. Forutan å skryte av<br />
kvarandre, trekk dei fram fleire andre på avdelinga:<br />
– Kolleger med initativ og pågangsmot bidreg til eit godt arbeidsmiljø.<br />
Anne-Grete Bjelland Livingston, til dømes, arrangerer ofte<br />
fjellturar med overnatting og sosialt samvere. Det skapar samhald<br />
og gjer at vi blir betre kjent med kvarandre, seier Anne-Karin<br />
Dahle.<br />
– Og er det nokon som skal feirast eller gjerast stas på, kan vi<br />
alltid rekne med deg, Olga. Slike folk inspirerar og motiverer oss<br />
<strong>alle</strong>, legg ho til.<br />
det gode stellet<br />
Det har skjedd mykje i helsevesenet sidan 1973. Olga og Berit<br />
meiner dei hadde betre tid til pasientane før, då det var vanleg å<br />
vere lengre innlagt enn i dag. Mange pasientar er berre inne til<br />
behandling på dagen eller ligg inne kort tid.<br />
– Ein blei jo betre kjent med pasientane då, seier Berit. Olga<br />
meiner helsevesenet treng folk som Berit, slike som tek seg tid<br />
òg når dei <strong>ikkje</strong> har tid. I nominasjonen skriv ho: «Berit er heilt<br />
til stades hos pasienten. Her snakkar vi om Det Gode Stellet. Ho<br />
går til arbeid med liv og lyst!». Berit ser litt ned og litt vekk når<br />
nominasjonen blir lese høgt. Litt rørt ser ho ut, før ho bryt ut med<br />
ein latter: – Ja, da e’ i <strong>alle</strong> fall éi så har fått da me seg!
Anne-karin dahle, olga nordal og Berit<br />
skorpen trivast ved kirurgen 3 på stord.<br />
– det har vore godt miljø her i 30 år,<br />
seier pensjonistane olga og Berit.<br />
dele kunnskap<br />
Dei tre i sofaen er einige i at det viktigaste er å gi kvarandre skryt<br />
og snakke positivt om kvarandre.<br />
– Vi må gjere kvarandre gode, seier Berit. Og det handlar <strong>ikkje</strong><br />
berre om humør og veremåte: – Dei som er erfarne må vere flinke<br />
å lære vekk gode arbeidsmetodar som ein har kome fram til etter<br />
fleire års røynsle, men samstundes gi dei som er nye rom for å<br />
finne sine eigne måtar å gjere ting på.<br />
– Alle har sine kvalitetar, og det er viktig å la folk utvikle seg der<br />
dei er gode. Slik kan vi utfylle kvarandre, legg Olga til.<br />
Løn i himmelen<br />
Både Olga og Berit er no pensjonistar. Anne-Karin seier det blir<br />
trist når dei forsvinn, som fleire andre på kirurgen 3 òg gir uttrykk<br />
for. Men sjølv er dei <strong>ikkje</strong> så sikre på om dei blir vekke for godt:<br />
– Vi skal nok vise att i landskapet, ja! seier Olga. For ho kan jobbe<br />
inntil 30 prosent utan at noko skjer med pensjonen, ei inntekt ho<br />
<strong>ikkje</strong> akkurat vil skryte av. – Og da e’ jo mon i 30 prosent! Nei, me<br />
får vår løn i himmelen, da e’ me sterkt øvebeviste om, ler Olga.<br />
Og så får dei litt løn her i <strong>Helse</strong> på, som gode døme på kva det er<br />
å vere ein god kollega!<br />
nominAsjonAr<br />
olga om Berit:<br />
«Ho er ein sjukepleiar som fortener å bli løfta opp. Ho er praktisk<br />
anlagt på <strong>alle</strong> vis. Er det noko som går sundt så ordnar ho det<br />
(kopimasin, skifting av batteri i ulike apparat, osb.) Ho er også<br />
heilt til stades hos pasienten. Her snakkar me om Det Gode<br />
Stellet. Ho går til arbeid med liv og lyst. Berit er pensjonist, og eg<br />
har veldig lyst å framheva henne som omsorgsfull, uthaldande<br />
og faglig dyktig i den somatiske avdeling gjennom så mange år.<br />
Kirurgen kjem til å sakna henne.»<br />
Anne-karin om olga:<br />
«En medarbeider med et stort hjerte - for både pasienter og<br />
kollegaer. Olga lytter og oppmuntrer. Er positiv - løfter opp andre.<br />
Faglig dyktig og en stor ressurs for <strong>alle</strong> kollegaer. Vi kjenner oss<br />
trygge og sett i lag med Olga.»<br />
Anne-Grete Bjelland Livingston om olga:<br />
«Ein utrulig fantastisk kollega som er opptatt av at <strong>alle</strong> skal ha det<br />
bra og trivast i avdelingen. Både dei ho jobber med og pasientar.<br />
Er alltid positiv og er ein ressurs for avdelingen med all erfaring<br />
og kunnskap ho har. Olga har god kunnskap i stomipleie og har<br />
og god kompetanse innan kreftsjukepleie. Me opplever at dei<br />
kreftsjuke og pårørande set stor pris på henne og den tryggheten<br />
og omsorga ho utstråler. Ho er eit godt forbilde for oss andre!»<br />
kvEn Er din GodE koLLEGA?<br />
Gode kollegaer gjer arbeidsdagen vår rikare, trivelegare og meir<br />
fargerik. I kvart nummer av <strong>Helse</strong> på får du moglegheit til å gjere<br />
stas på din gode kollega. Send ein e-post til mingodekollega@<br />
helse-fonna.no med namn på han eller ho du vil nominere og<br />
grunngjeving for nominasjonen.<br />
7
Sårpoliklinikken på Stord<br />
<strong>Tida</strong> lækjar <strong>ikkje</strong> <strong>alle</strong> <strong>sår</strong><br />
8 <strong>Helse</strong> På! / Internmagasin<br />
Det veit pasientane ved <strong>sår</strong>poliklinikken på Stord sjukehus så altfor godt.<br />
– Smil! spøker sjukepleiar Rebecca<br />
Reddington idet ho knipsar eit bilete av<br />
<strong>sår</strong>et på leggen til ein pasient. Han ler og<br />
småsnakkar med Rebecca og sjukepleiarkollega<br />
Kjellaug Stautland Eide, trass dei<br />
omfattande <strong>sår</strong>a han har over store deler<br />
av beina. Dei ser vonde ut.<br />
Givande arbeid<br />
Til <strong>sår</strong>poliklinikken på Stord sjukehus kjem<br />
pasientane med dei mest alvorlege <strong>sår</strong>a.<br />
For mange av dei har tilbodet gjort at <strong>sår</strong><br />
dei har gått med i fleire år endeleg heilar.<br />
Rebecca og Kjellaug lyser opp når dei får<br />
fortelje om gleda over å sjå behandling<br />
som verkar.<br />
– Sårbehandling er veldig givande arbeid.<br />
Det er så godt å sjå når pasientar som<br />
tidlegare berre har fått vedlikehaldande<br />
behandling som bandasjeskift endeleg<br />
får behandling som gir dei livskvaliteten<br />
tilbake.<br />
Dei to studerte pleie og <strong>sår</strong>behandling ved<br />
Høgskolen Stord / Haugesund saman i<br />
2009, og to andre sjukepleiarar frå Stord<br />
tok eksamen i faget i vår.<br />
interessa breier om seg<br />
Sårpoliklinikken blei oppretta i desember<br />
2010, etter at overlege og ortoped Bodo<br />
Günther fekk tilslag på Såkornmidlar frå<br />
<strong>Helse</strong> Vest. Når tilbodet om <strong>sår</strong>behandling<br />
no er organisert i poliklinisk arbeid, gir det<br />
tettare oppfølging av pasientane, meiner<br />
han:<br />
– Det tek tid og gjentekne behandlingar<br />
for at kroniske <strong>sår</strong> skal heile. Tidlegare<br />
var det tilfeldig kven som var på vakt når<br />
pasienten kom inn for behandling. Nå<br />
møter dei det same personalet og får<br />
føreseieleg og kontinuerleg oppfølging.<br />
Han håper <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> vil satse på<br />
poliklinikken og gjerne utvide tilbodet.<br />
– For pasientane sin del hadde det<br />
vore best om dei hadde moglegheit for<br />
å komme inn to gonger i veka, seier<br />
Rebecca. Både ho og Bodo er glade for<br />
at interessa for <strong>sår</strong>behandling breier om<br />
seg. Dei har merka ei endring dei siste åra,<br />
der òg kommunehelsetenesta aukar sin<br />
kompetanse.<br />
– Tidlegare såg vi <strong>alle</strong> typar <strong>sår</strong> på<br />
kirurgisk. No ser vi mest dei alvorlege<br />
tilfella, for heimetenesta har blitt flinkare<br />
til å behandle dei enklare <strong>sår</strong>typane, seier<br />
Bodo.<br />
Larvar gir rask <strong>sår</strong>heiling<br />
På Stord tilbyr dei avanserte<br />
behandlingsmetodar som larveterapi,<br />
vakuumbehandling og behandling<br />
med trombosyttkonsentrat. Nokre av<br />
behandlingane krev innlegging ved<br />
kirurgisk sengepost. Du er kanskje ein<br />
av lesarane som stoppa opp ved ordet<br />
«larveterapi»? Nei, det skjer <strong>ikkje</strong> berre<br />
på film. Allereie i 1829 observerte franskmannen<br />
Dominique-Jean Larrey effekten<br />
av fluelarvar i <strong>sår</strong>: Raskare <strong>sår</strong>heiling utan<br />
infeksjonar. I dag blir fluelarvar dyrka fram<br />
i sterile laboratorium og lagt i <strong>sår</strong>et for å<br />
ete vekk daudt vev. Friskt vev inngår <strong>ikkje</strong><br />
Behandling som nyttar: Bileta synar eit to år gammalt<br />
venøst legg<strong>sår</strong> før og etter behandling i to månadar.<br />
Alt dødt og fibrin vev blei jamleg fjerna frå <strong>sår</strong>overflata,<br />
<strong>sår</strong>kantane blei behandla og den venøse svikta blei<br />
kompresjonsbehandla. Pasienten blei behandla av Turid<br />
Sørensen, student ved Høgskolen Stord / Haugesund sitt<br />
utdanningstilbod innan <strong>sår</strong>pleie. Foto: Turid Sørensen.
Givande arbeid:<br />
– det er godt å sjå når pasientar får<br />
behandling som gir dei livskvaliteten tilbake,<br />
seier sjukepleiar rebecca reddington.<br />
i larvedietten, og får vere i fred. Pasientar<br />
som får slik behandling må <strong>ikkje</strong> leggjast<br />
inn om dei <strong>ikkje</strong> vil, men kan reise heim<br />
nokre dagar medan larvane et seg mette.<br />
Ei aukande pasientgruppe<br />
Det er ingen spøk å ha kroniske <strong>sår</strong>.<br />
Mange pasientar opplev at livet deira<br />
blir teke frå dei. Såra luktar gjerne ilt, dei<br />
væskar og er smertefulle. Kanskje går<br />
mykje av dagane med til stell og byte av<br />
bandasje. Kva skjer med det sosiale livet<br />
då? Korleis skal ein våge seg ut eller på<br />
besøk når ein kjenner lukta av eit <strong>sår</strong> som<br />
<strong>ikkje</strong> gror? God <strong>sår</strong>behandling er dyrt<br />
og tek lang tid, men kan vere forskjellen<br />
på eit godt og eit vondt liv for mange.<br />
Pasientgruppene som typisk er plaga med<br />
kroniske <strong>sår</strong>, eldre og diabetikarar, er i<br />
stor auke. Bodo Günther håper interessa<br />
for og støtta til <strong>sår</strong>behandling vil ta seg<br />
opp. Han er med i Norsk interessefaggruppe<br />
for <strong>sår</strong>heiling (NIFS), ein ideell<br />
organisasjon som arbeidar for å spreie<br />
<strong>sår</strong>poliklinikken<br />
• Held til ved akuttmottaket ved<br />
Stord sjukehus<br />
• Har ope kvar tysdag<br />
• Er tilknytt tverrfagleg kompetanse:<br />
Ein ortoped, to assistentlegar og<br />
to sjukepleiarar<br />
• Starta opp i desember 2010 med<br />
Såkornmidlar frå <strong>Helse</strong> Vest<br />
kunnskap om <strong>sår</strong>behandling og for å<br />
fremme utdanning og kompetanseheving<br />
innan fagfeltet. Günther håper NIFS kan<br />
bidra til at refusjonsordningane for utgifter<br />
til <strong>sår</strong>behandling blir betre.<br />
Ønskjer tverrfagleg <strong>sår</strong>gruppe<br />
Hans visjon for <strong>sår</strong>behandlinga i <strong>Helse</strong><br />
<strong>Fonna</strong> er ei tverrfagleg gruppe med<br />
endokrinolog, ortoped, karkirurg og<br />
<strong>sår</strong>sjukepleiar. Ideelt sett kunne ein òg<br />
drive ambulant verksemd, til beste for<br />
eldre pasientar. Og til slutt den endelege<br />
draumen: Telemedisin som gjer det lettare<br />
å rettleie til dømes fastlegar. – I Danmark<br />
har dei tatt i bruk dette, men i Noreg er<br />
det <strong>ikkje</strong> realistisk enda, grunna retningsliner<br />
frå Datatilsynet, fortel Bodo. Inntil<br />
vidare får <strong>sår</strong>polikinikken på Stord vere ein<br />
god og lovande start. Draumen er likevel<br />
god å ha.<br />
9
Sårpoliklinikken på Stord<br />
Populært<br />
studium<br />
– ettertrakta<br />
studentar<br />
– Studentane våre får gjerne<br />
meir ansvar i jobben med det<br />
same dei har begynt på studiet,<br />
seier førstelektor ved HSH,<br />
Arne Langøen. I år kjempar 97<br />
søkjarar om 50 studieplassar<br />
innan pleie og behandling av<br />
kroniske <strong>sår</strong>.<br />
- Mange sjukepleiarar synest dette er<br />
eit spennande fag. I tillegg er det gjerne<br />
eit skrikande behov for kompetanse<br />
i <strong>sår</strong>behandling der dei jobbar, seier<br />
Langøen. Han meiner det er desse<br />
faktorane som gjer utdanningstilbodet<br />
så populært.<br />
- Det er hovudsakleg to pasientgrupper<br />
som har kroniske <strong>sår</strong>. Det er eldre<br />
menneske og diabetikarar. Vi vil sjå ein<br />
auke i desse gruppene framover, og derfor<br />
òg ein auke i pasientar med kroniske <strong>sår</strong>.<br />
Ein dansk studie synte at kommunane<br />
sine utgifter til <strong>sår</strong>behandling truleg ville<br />
bli tredobla fram mot 2020.<br />
Langøen er glad for at <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> har<br />
oppretta ein <strong>sår</strong>poliklinikk ved Stord sjuke-<br />
10 <strong>Helse</strong> På! / Internmagasin<br />
hus. Han meiner pasientar med kroniske<br />
<strong>sår</strong> gjerne blir kasteballar mellom ulike<br />
instansar som <strong>ikkje</strong> vil eller kan behandle<br />
dei. Behandling og utstyr er dyrt, og<br />
refusjonsordningane <strong>ikkje</strong> gode nok.<br />
- Stord har potensiale til å gjere det<br />
veldig bra. Det er behov for eit senter for<br />
<strong>sår</strong>behandling på Sør-Vestlandet, og det<br />
kan ein få til om ein vil satse.<br />
om studiet<br />
Studiet går over eitt skuleår, og tel 30<br />
studiepoeng. Fjernstudiet er basert på<br />
eigenstudium, heimeoppgåver, diskusjon<br />
i det virtuelle klasserommet, oppfølging<br />
av pasient i klinisk praksis og fire<br />
samlingar i Haugesund. Evaluering er ein<br />
heimeeksamen basert på behandling av<br />
ein pasient med kronisk <strong>sår</strong>.<br />
studiet tar føre seg tema som:<br />
• Forskjellen på akutte og kroniske <strong>sår</strong><br />
• Betydinga av bakteriologi, ernæring,<br />
sirkulasjon og oksygenopptak<br />
• Sirkulatoriske <strong>sår</strong> (forårsaka av<br />
forstyrringar i arteriell, venøs eller<br />
lymfatisk sirkulasjon)<br />
• Kroniske sør (forårsaka av trykk, t.d.<br />
dekubitus og diabetiske nevropati<strong>sår</strong>,<br />
og <strong>sår</strong> som følgje av immunologiske<br />
komplikasjonar i kroppen).<br />
For meir informasjon, sjå www.hsh.no<br />
eller ta kontakt med Arne Langøen:<br />
arne.langoen@hsh.no
Notisar<br />
no<br />
Tis<br />
Ar<br />
FAsE 1 i FELLEs<br />
EPj FonnA ovEr<br />
DIPS er no innført som<br />
pasientadministrativt system,<br />
og med dét er fase 1 i Felles EPJ<br />
<strong>Fonna</strong> avslutta. Prosjektleiar og<br />
overlege Torbjørn Saltveit roser både<br />
prosjektdeltakarar og <strong>alle</strong> tilsette i<br />
<strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> for framifrå innsats.<br />
Fase 2 startar i august og vil mellom<br />
anna innebere innføring av elektronisk<br />
sjukepleiardokumentasjon. Les meir<br />
på <strong>Fonna</strong>nett: Klikk på Felles EPJ<br />
<strong>Fonna</strong>-logoen øvst til høgre. Her finn<br />
du alltid oppdatert informasjon om<br />
Felles EPJ <strong>Fonna</strong> og om DIPS.<br />
siGnErTE ny<br />
iA-AvTALE<br />
Hald deg også oppdatert på <strong>Fonna</strong>nett og www.helse-fonna.no<br />
Arbeidsgivar, arbeidstakarar ved<br />
tillitsvaldsapparatet og NAV signerte<br />
8. juni avtalen som forlenger<br />
<strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> sitt engasjement som<br />
inkluderande arbeidslivsbedrift.<br />
Partane har dermed forplikta seg<br />
til å halde fram arbeidet med<br />
førebygging og redusering av sjukefråværet,<br />
styrking av jobbnærværet,<br />
stadig betring av arbeidsmiljøet<br />
og for å hindre fråfall frå arbeidslivet.<br />
Fordelane med IA-avtalen er<br />
mellom anna rett til utvida bruk<br />
av eigenmelding, og tilskot til<br />
tilrettelegging av arbeidsplassen.<br />
oPPussinG Av sTord<br />
sjukEHus i GAnG<br />
7. juni starta det innvendige<br />
rivingsarbeidet i 3. høgda ved Stord<br />
sjukehus. Heile høgda blir stengt i<br />
arbeidsperioden, som etter planen er<br />
ferdig 31. desember 2011. Det er <strong>ikkje</strong><br />
bestemt kva høgda skal innehalde,<br />
men ein har prosjektert for at ho skal<br />
kunne nyttast både til medisin, kirurgi<br />
og rehabilitering. Kostnadsramma<br />
for 2011 er på 20 millionar kroner.<br />
Dei indremedisinske postane ved<br />
sjukehuset er slått saman i perioden,<br />
og sengepost for spesialisert<br />
rehabilitering er fram til 1. september<br />
slått saman med kirurgisk sengepost,<br />
men vil frå 1. september og ut<br />
arbeidsperioden bli flytta til Pasienthotellet<br />
i Haugesund.<br />
BEriT HAALAnd<br />
konsTiTuErT<br />
dirEkTØr<br />
Berit Haaland blir konstituert i<br />
stillinga som direktør for kirurgisk<br />
klinikk frå 26. juni til ny direktør er<br />
tilsett. Intensivsjukepleiaren er i dag<br />
klinikksjukepleiar og seksjonsleiar<br />
for kirurgi ved Stord. Ho har lang<br />
erfaring som leiar for mellom anna<br />
intensivavdelinga og akuttmottaket<br />
i Haugesund. Haaland var òg<br />
konstituert i stillinga tidligare i år, og<br />
har inngåande kjennskap stillinga.<br />
Administrerande direktør i <strong>Helse</strong><br />
<strong>Fonna</strong>, Kari Ugland, seier ein vil<br />
leggje vekt på ein god rekrutteringsprosess.<br />
FØLG uTvikLinGA<br />
i ForBETrinGs-<br />
ProGrAmmET<br />
Forbetringsprogrammet i klinikk for<br />
psykisk helsevern skal syte for at<br />
handlingsplanen vedteke av styret<br />
i <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong> i desember 2010 blir<br />
sett i verk. Seks grupper arbeider med<br />
korleis ein skal implementere tiltaka<br />
i klinikken. Prosjektdeltakarane kjem<br />
frå heile klinikken og representerer<br />
fleire yrkesgrupper. Det er òg med<br />
deltakarar frå somatiske klinikkar<br />
og stab/administrasjon. Tillitsvalde,<br />
verneombod og brukarrepresentantar<br />
er viktige deltakarar i programmet.<br />
Framdrift, møteplanar og resultat blir<br />
publiserte på <strong>Fonna</strong>nett og på<br />
www.helse-fonna.no.<br />
11
HMS-hjørnet<br />
» ved Bedriftshelsetenesta<br />
<strong>Helse</strong> i kvar<br />
sveittedråpe?<br />
Raskare, høgare, lengre…er det arbeidsoppgåvene og<br />
krava til medarbeidarane i helsevesenet som skildrast?<br />
Der alt hastar og det meste helst skulle vore gjort i går?<br />
Nei, «Citius, altius, longus» er det klassiske mottoet til<br />
dei olympiske leikar, der fysisk yteevne og rekordar stadig<br />
synest å kunna strekkjast lengre. Prestasjonsnivået i toppidretten<br />
ligg nok så høgt at grunntanken i sportsverdas<br />
enno meir kjende motto «Ein sunn sjel i ein sunn kropp»<br />
for lengst er passert!<br />
Samanhangen mellom fysisk aktivitet og helse er likevel<br />
godt dokumentert. Regelmessig fysisk aktivitet vernar<br />
mot mange sjukdomar, og er viktig for muskel-, skjelett-,<br />
og leddhelse. Fysisk aktivitet påverkar humøret, gjev<br />
energi, reduserar stress, betrar eiga kroppsoppleving, og<br />
oppmuntrar til sosialt samvere - det er like viktig å trimma<br />
smilemusklane som biceps!<br />
Data frå Dansk arbeidsmiljøinstitutt i 2006 synte<br />
at tilrettelegging for mosjon og sunt kosthald på<br />
arbeidsplassen gav:<br />
• overskot til fleire arbeidsoppgåver<br />
• betre kvalitet i arbeidet<br />
• auka samhald og trivsel<br />
• redusert sjukefråvær og personalutskifting<br />
Alle er gode grunnar til å ta på alvor Arbeidsmiljølova § 3-4,<br />
som pålegg arbeidsgivar å vurdere tiltak for å fremje fysisk<br />
aktivitet blant dei tilsette.<br />
<strong>Helse</strong>fremjande fysisk aktivitet treng korkje vera utstyrskrevjande<br />
eller pulsintensiv. Kanskje fleire kan byrje å<br />
sykle til arbeid denne sommaren? Hent fram den velbrukte<br />
gamle «rokken» – eller sjekk sponsa tilbod på ny sykkel<br />
gjennom Velferdslaget <strong>Helse</strong> <strong>Fonna</strong>, sjå Tilsettesida på<br />
<strong>Fonna</strong>nett. Fysisk aktivitet i sol og frisk uteluft: Kan det bli<br />
betre? Ja, for me trur jo på fint ver i år!<br />
Innandørs på arbeidsplassen er pausegymnastikk<br />
velgjerande for både skulder- og smilemuskulaturen.<br />
Energipausar løyser opp, rister laus og gjev ny arbeidslyst.<br />
Hugs slagordet til Aktive Sjukehus (www.bedriftsidretten.<br />
no): Ein halvtime dagleg gjer livet behageleg!<br />
5 i korridoren<br />
» kva skal du i sommar?<br />
Arne Enge<br />
Ambulansesjåfør, Stord<br />
- Eg skal på båttur i<br />
skjærgården her i<br />
Sunnhordland og i<br />
Hardanger. Og så skal<br />
eg ei langhelg til Riga.<br />
olaf dahle<br />
Vernepleiar / student,<br />
Stord DPS<br />
- I sommar skal eg jobbe<br />
litt her og så skal eg til<br />
Lofoten. Det blir ein god<br />
kombinasjon av ferie og<br />
bryllaup!<br />
Harald nygård<br />
Ambulansesjåfør, Stord<br />
- Nei, kva skal eg? Det<br />
blir dagsturar med båt<br />
og ein tur til Danmark.<br />
Båtsesongen varar året<br />
rundt, så lenge det er<br />
stilt på sjøen. Eg har ein<br />
Askeladden Daycruiser.<br />
Lasse Lesto<br />
Seksjonsleiar, Stord DPS<br />
- Eg skal til Kreta i 14<br />
dagar. Sol, varme og<br />
bading før eg skal heim<br />
til Nordfjord ein tur.<br />
jannicke Winther<br />
Hjelpepleiar, Stord DPS<br />
- Halve sommaren skal<br />
eg jobbe her, og den<br />
andre halvparten skal eg<br />
jobbe i hagen og reise<br />
rundt i Noreg. Og så har<br />
eg <strong>alle</strong>reie vore på ferie<br />
på Lanzarote.