LYRISK DIKTING
LYRISK DIKTING
LYRISK DIKTING
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
42 3 .. lyrisl< dikting<br />
Veit du ein ven<br />
som vel du trur,<br />
og du hjå han fagnad vil få:<br />
gjev han heile din hug<br />
og gåva ei spar,<br />
far og finn han ofte.<br />
Er du halt, kan du lide,<br />
handlaus gjæte,<br />
er du dauv, kan du duga i snid.<br />
Blind er betre<br />
enn brend å vera;<br />
daud mun ein lite duga.<br />
Håvamål tyder «talen frå den høge», og i diktet er det Odin som gjer greie<br />
for gode og dårlege eigenskapar og gir retningslinjer for korleis ein skal<br />
oppføre seg. Diktet er eit_etisk læredikt?som fortel mylge om nom1er og<br />
moral i nonøn tid. Nokre av råda er nok gått ut på dato, medan andre<br />
fJ·amleis bør gjelde. At vi skal ta godt vare på gode venner, og at vi gjer<br />
betre nytte for oss som levande enn som døde, høyrer til den siste typen.<br />
KVA TYDER ORDET DIKT?<br />
Ordet diht (av latin dictare) er i slekt med ord som diktat, diktere og diktator.<br />
Det stemmer godt overeins med at vi i mange dikt fim1 ei insisterande stemme,<br />
som umyklger noko lesaren skal ta inn over seg og iklge reise tvil ved.<br />
Medan forteUaren i forteljingar ofte har ein viss distanse til det fortalcle, er det<br />
som regel ein inderleg nærleik mellom det IYJiske eget i eit dikt og det emnet<br />
diktet tek opp.<br />
Språkleg økonomiseling og konsentrasjon er ein eigenskap ved mange<br />
dikt. Sjå til dømes på dette diktet av Markus Midre, som iklge bruker plass<br />
på å forklare samanhengen mellom dei ulike motiva i diktet (glipe, tale, togn,<br />
humle, hand, hjarte):<br />
i den smale glipen mellom det du sa og det du ikke<br />
ville snakke om<br />
forsvant en humle<br />
du la en hånd over hjertet ditt<br />
du sa at ingen humler skulle komme hit<br />
Frå Formular, 2003<br />
KVA TYDER ORDET POESI?<br />
Forfattaren Kjartan Fløgstad har hevda at «Poesi er ord, ord, ord, ord, ord. »<br />
Ingen kan gi han urett i det. Ordet poe . (av gresk poiein) tyder «å blinge<br />
fram ». Poesi er altså ord som er sette saman for å få noko sig ult fram i dagen.<br />
Ofte assosierer vi det poetiske med omfattande bruk av verkemiddel som<br />
samanlikningar, metaforar og liknande. Poesi er det som gjer oss merksar e<br />
Oppsummering 43<br />
på at dikt er språk, bruk av språklege verkemiddel- eller «ord, ord, ord, ord,<br />
ord». Vi seier gjeme at det poetiske har ein underleggjelingseffeht.fVanlegvisles<br />
vi ein tekst og forstår han automatisk, men det poetiske språket gjer denne<br />
automatiselingsprosessen vanskeleg. Vi må stoppe opp medan vi les, sanse<br />
om att og leggje blikkene på nytt for å forstå. LYJikk må lesast grundig, fordi<br />
han im1eheld så mange fTamandgjelingselement. Sjå bene på dette tittellause<br />
diktet av Tone Hødnebø:<br />
Det er ikke morgen, det er ikke kveld,<br />
det er ikke dag, det er ikke natt,<br />
det er ikke sommer, det er ikke høst,<br />
det er ikke vinter og det er ikke vår,<br />
men vinden blåser i træme og træme<br />
lar seg live med. Træme lar seg live med<br />
Frå Mørkt kvadrat, 1994<br />
Diktet har bene eitt avsnitt, men er på sett og vis delt i to: ei fomektande<br />
innleiing og ei konstaterande avslutning (dei to siste linjene). Innleiinga er ei<br />
oppramsing som endar i eit underleg paradoks som plasserer diktet utanfor all<br />
tid. Slutten av diktet er iklge mindre underleg. Teksten speler på den overførte<br />
tydinga av utttykket «la seg rive med», altså å la seg begeistre. Stemma i<br />
diktet tek opp att det same som er sagt før, og viser denned at ho let seg<br />
begeistre av at trea let seg rive med.<br />
OPPSUMMERING<br />
LYJikk er lytmiske tekstar som utforskar samanhengen mellom ord, lyd og<br />
meining i språket. Dikt kan anten følgje faste mønster eller ha ei niar oppbygning.<br />
Dei er sklivne på ver og kan vere bundne sam av lim. Lyrikken<br />
er språkleg nyskapande og meir konsentrer enn andre tekstar. Det vil seie at<br />
spesielle ord, bilete og utttykk, det vi kallar litterære verkemiddel, opptrer<br />
hyppig i dikt, og derfor verkar IYJikken underleggjerande.<br />
OPPSUMMERINGSOPPGÅVER<br />
l Korleis vil du forklare omgrepet underleggjeringseffekt) !.:<br />
2 Kvifor er det rett å seie at eit dikt kan handle om alt mogleg og kan<br />
fonnast på mange ulike måtar) . -<br />
3 Forklar kva som ligg i omgrepa IYJikk, dikt og poesi. \, .<br />
4 Korleis forstår du påstanden til]an Elik Vold om at dikt er lik musikalitet<br />
pluss innsikt)<br />
5 Les diktdefinisjonen ovanfor. Prøv å lage ein definiSjon med eigne ord.<br />
6 Kva kan ordet diktator lære oss om clikt?<br />
7 Kva skillYJikken frå dei andre hovudsjangrane?