bønsnes kirkes orgel rapport etter restaurering - Br. Torkildsen ...
bønsnes kirkes orgel rapport etter restaurering - Br. Torkildsen ...
bønsnes kirkes orgel rapport etter restaurering - Br. Torkildsen ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Ornamentikken ser ut som om han er festa rett på fasadepipene. Orgelbyggaren har klokt<br />
nok funne ut at han kunne plassere sløyfe og pipestokk horisontalt på framkanten av<br />
vindladen, men han har totalt undervurdert luftbehovet i så pass store piper, og verken<br />
kansellar eller bôringar har vore i stand til å forsyne pipene med tilstrekkeleg vind. I sløyfa<br />
er dessutan fleire bôringar plassert så nært kanten, at lekkasjane må ha vore merkbare.<br />
Det har i tidlegare <strong>rapport</strong>ar vore nemnt at Bønsnes-‐orglet i utgangspunktet kan<br />
dreie seg om Hole <strong>kirkes</strong> første <strong>orgel</strong>, bygd av Peder Christophersen i 1800 og seinare<br />
ombygd av Gomnæs. 33 Ganske særleg har det vore naturleg å sjå på fasaden som eit tillegg<br />
utført av amatøren Gomnæs. Teorien framstår <strong>etter</strong>kvart som diskutabel.<br />
Sjølve skaporglet i Bønsnes er ikkje noe instrument som er bygd av ein sjølvlært<br />
amatør. Men Peder Christophersen kan ha vore ein øvd handverkar, og som <strong>orgel</strong>byggar<br />
kan han ha vore ein lærenem elev av den svært dyktige Mads Henriksen Hassel. Om han i<br />
tillegg har bygd noen av dei anonyme instrumenta som kom til i området <strong>etter</strong> at Hassel<br />
hadde bygd <strong>orgel</strong> til Heggen kirke i 1796, kan Christophersen hatt ein god del rutine. Han<br />
kan i så fall muligens vere den som bygde Bønsnes-‐orglet.<br />
Men det framstår som meir og meir uvisst kva for arbeid Anders Gomnæs kan ha<br />
utført på instrumentet, for det viser seg at fasaden må ha komme til på same tidspunkt som<br />
sjølve instrumentet, rett nok på eit seint stadium i byggeprosessen, men like fullt som ein<br />
del av same prosess. Grunnen til denne omvurderinga av instrumentets historikk er ikkje<br />
bare samsvaret i stil mellom fasadeornamentikk og instrument og heller ikkje at<br />
fasadestemma sitt registertrekk er identisk med dei øvrige, men først og fremst at fasadens<br />
sløyfe og pipestokk er bygd av nøyaktig same material som øvrige sløyfer og stokkar og<br />
bôra og svidd med same verktøy og av same rutinerte hand.<br />
Korfor skulle <strong>orgel</strong>byggaren plutseleg ønske å levere skaporglet sitt med ein<br />
klingande fasade, stikk i strid med alle opprinnelege planar og godt ut over det <strong>orgel</strong>faglege<br />
kompetanseområdet hans? Eit mulig svar er at han kan ha sett eit <strong>orgel</strong> med klingande<br />
fasade under ein bytur og hatt lyst til å bygge noe tilsvarande. I tillegg er det rimeleg å tru<br />
at han har fått tilgang til passande metallpiper. At desse ikkje passa mensurmessig til<br />
skaporglets pipeverk, som av plassmessige årsaker har vore ekstremt trongmensurert i<br />
bassen og gradvis blitt gjort vidare oppover mot diskanten, 34 der plassen var betre, har i<br />
utgangspunktet bekymra han lite. Sidan <strong>orgel</strong>huset var fullt frå før, måtte samtlege piper<br />
frå Principal 4' plasserast i fasaden, noe som også er litt påfallande.<br />
Uansett framstår det som ei nødvendig oppgåve å undersøke nøye og dokumentere<br />
dei 24 gamle pipene som framleis er bevart i prospektet.<br />
Noe arbeid har Gomnæs likevel utført. Klaviaturbakkane ser ut til å vere frå midten<br />
av 1800-‐talet, så han kan ha fornya klaviaturramma med vippebjelke og bakkar.<br />
Tangentane er gamle, og han har måtta fjerne litt av lista bak desse for at dei skulle kunne<br />
bevege seg uhindra. Dessutan er det sannsynlegvis Gomnæs som har forsynt orglet med ei<br />
eldre cymbelstjerne. Sjølve den roterande stjerna har nok på eitt eller anna tidspunkt gått<br />
gjennom ei fasadepipe, men dette har ikkje vore i Bønsnes-‐orglet. Cymbelstjerna sitt<br />
registertrekk er også plassert litt for seg sjølv som eit asymmetrisk sjette trekk på høgre<br />
side av klaviaturet. Endeleg har instrumentet blitt forsynt med eit lite pedalklaviatur. Men<br />
nøyaktig når alt dette har skjedd, er usikkert.<br />
33 Stein Johannes Kolnes: Rapport frå kort synfaring 26. mai 1998.<br />
34 Sjå mensurdiagramma i vedlegget.<br />
PDF compression, OCR, web optimization using a watermarked evaluation copy of CVISION PDFCompressor DT<br />
8