Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Foto: Jan Nik. Hansen<br />
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai<br />
Ambassadøren<br />
– Det skal vere personleg, men<br />
ikkje privat, seier Linda Sæbø<br />
som er kåra til Årets nynorskbrukar<br />
20<strong>11</strong> for bloggen Den<br />
gode feen. Sidan 2003 har ho<br />
skrive om handarbeid, interiøret<br />
heime og familien sin.<br />
Side 14-15<br />
INTERNETT UNGDOM<br />
Usynleg<br />
Det har aldri vore<br />
trykt fl eire bøker og<br />
avisartiklar på nynorsk.<br />
Problemet er<br />
at dei som skal lære<br />
nynorsk, ikkje les så<br />
mykje bøker og aviser.<br />
Side 16–17<br />
Foto: stock.xchng<br />
Medlemsblad for <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> • Nr. 3 – juni 20<strong>11</strong><br />
Eventyr<br />
og fantasi<br />
– Eit gjennomgåande<br />
trekk i bøkene er at dei har<br />
eit element av fantasi og<br />
eventyr i seg.<br />
Ragnar Hovland har gitt ut<br />
ei bok om favorittbøkene<br />
sine.<br />
MIDTEN<br />
Språkglede<br />
160 deltakarar, god stemning<br />
og viktige ordskifte. Landsmøtet<br />
i Sand var eit av dei<br />
mest vellukka landsmøta på<br />
mange år.<br />
Håvard B. Øvregård vart<br />
attvald som leiar i <strong>Mållag</strong>et.<br />
Side 4–5<br />
Foto: Herborg Pedersen/Samlaget<br />
– Lettvint<br />
løysing<br />
VALFRITT SIDEMÅL: – Dette er heilt<br />
klart ei lettvint løysing, meiner<br />
Olin Johanne Henden i Sogn og<br />
Fjordane Høgre om landsmøtevedtaket<br />
som slår fast at<br />
partiet skal arbeide for å innføre<br />
valfritt sidemål i ungdomsskulen.<br />
– Eg meiner det kan få parodiske<br />
konsekvensar. Og eg trur ikkje det<br />
er fullt så lett å setje det ut i livet<br />
som tilhengjarane vil ha det til,<br />
seier sentralstyremedlem Arne<br />
Hjeltnes.<br />
SNUR IKKJE: Elisabeth Aspaker,<br />
utdanningspolitisk talskvinne i<br />
Høgre, meiner toget er gått.<br />
– Det vil kome eit nytt ordskifte<br />
om dette i samband med programarbeidet<br />
til stortingsvalet.<br />
Men eg trur det er utenkjeleg at<br />
partiet skal snu i dette spørsmålet.<br />
Side 6–7<br />
LANDSMØTET<br />
Foto: Hege Lothe
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai<br />
Utgjeven av <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
Tilskrift:<br />
Postboks 474 Sentrum<br />
0105 OSLO<br />
Redaktør: Kjartan Helleve<br />
kjartan.helleve@nm.no, 23 00 29 32,<br />
faks 23 00 29 31<br />
I redaksjonen:<br />
Hege Lothe, Tuva Østvedt<br />
Heimeside: www.nm.no<br />
Abonnement: 250 kroner per år<br />
Utforming: Språksmia AS<br />
smia@spraksmia.no<br />
Kva har<br />
det å seie<br />
for andre at<br />
eg nyttar<br />
nynorsk?<br />
For nokre år sidan var eg med<br />
på å skipe eit lokallag. Me<br />
hadde tre–fi re møte, alle<br />
med høgtfl ygande planar<br />
om kva me skulle gjere i<br />
framtida. No er framtida<br />
her, og eg må diverre melde<br />
at laget ligg brakk.<br />
Eg trur likevel me var inne på<br />
eit godt spor. Eg hadde nett<br />
byrja som bladstyrar, og<br />
byrja allereie å bli lei av at<br />
folk eg intervjua svara at dei<br />
nytta nynorsk av di det var<br />
naturleg for dei, det var det<br />
språket dei kunne. Sjølvsagt<br />
er det heilt i orden,<br />
men det var kjekkare med<br />
dei som hadde refl ektert<br />
hakket vidare. Så eit ljosare<br />
hovud enn mitt kom opp<br />
med fylgjande motto for<br />
laget vårt: Kva har det å<br />
seie for andre at eg nyttar<br />
nynorsk?<br />
Det er grunnen til eg set sånn<br />
pris på Jon Fosse. Ikkje akkurat<br />
ein kjøkemeistertype,<br />
men han har ein veldig<br />
sjølvtillit når det kjem til<br />
det kunstnarlege uttrykket<br />
sitt. Og det med god grunn,<br />
kan ein vel trygt seie. Difor<br />
takka han ja til å fl ytte inn<br />
i Grotten. Ikkje av di han<br />
hadde lyst som privatperson,<br />
men av di det var eit<br />
signal. «Det eg symboliserer<br />
er den seriøse diktinga,<br />
og sjølvsagt nynorsken», sa<br />
han til Morgenbladet.<br />
Hadde det vesle laget mitt vore<br />
aktivt, så skulle han ha fått<br />
heidersmedlemskap på<br />
dagen.<br />
2<br />
Kjartan Helleve, redaktør<br />
leiarteigen<br />
Vi har to år på oss til å tryggje sidemålet i<br />
Noreg. Høgre sitt landsmøtevedtak i mai<br />
om å «innføre valgfritt sidemål i ungdomsskolen»<br />
var ein vekkjar. Det syner<br />
kva utfordring vi står føre i 2013.<br />
Høgre sitt vedtak har førebels ingen<br />
praktisk konsekvens, uansett kva som<br />
skjer i kommunevalet til hausten. Obligatorisk<br />
sidemål er bestemt nasjonalt, og i<br />
Stortinget som sit fram til 2013 er det eit<br />
solid fl eirtal for obligatorisk sidemål. Men<br />
etter neste stortingsval kan det sjå annleis<br />
ut.<br />
For det er i 2013 slaget vil stå. Alle partilandsmøta<br />
skal våren 2013 vedta stortingsvalprogram<br />
for perioden 2013–2017.<br />
Valet hausten 2013 vil avgjere kva program<br />
som vert gjennomført. Ei regjering<br />
av Høgre og Framstegspartiet i 2013 vil<br />
kunne utradere obligatorisk skriftleg sidemålsopplæring<br />
frå skulen, om dei ikkje<br />
kjem på betre tankar og endrar politikken<br />
sin til noko meir nynorskvennleg. Vi veit<br />
òg at det er fylkeslag i andre parti som har<br />
vedteke nynorskfi endtleg politikk på dette<br />
området. Politisk arbeid med sidemålsaka<br />
bør difor vere ein hovudprioritet i tida<br />
fram til neste stortingsval.<br />
Høgre sitt vedtak og mediemerksemda<br />
i etterkant har også ført noko godt med<br />
seg. Mange har blitt klar over kor viktig<br />
arbeidet fram mot 2013 er. Opposisjonen<br />
internt i Høgre har vorte tydelegare, med<br />
sentralstyremedlem Arne Hjeltnes i spissen<br />
på landsmøtet. Media har merka seg<br />
at leiar Erna Solberg og første nestleiar Jan<br />
Tore Sanner røysta mot vedtaket, og fl eire<br />
tillitsvalde har uttalt seg mot vedtaket i<br />
media i etterkant. Embla Belsvik, leiar<br />
for Sogn og Fjordane Unge Høgre, seier<br />
rett ut til NRK at ho trur mange vil føle<br />
seg krenkte av dette vedtaket, og det er<br />
Kvar einaste dag går dei forbi meg<br />
Og mange av dei same går forbi meg<br />
kvar einaste dag<br />
Og eg syng for dei kvar einaste dag<br />
heilt riktig. Sogn og Fjordane Høgre har i<br />
media varsla at dei vil ta omkamp om saka<br />
på landsmøtet i 2013. <strong>Mållag</strong>et må støtte<br />
desse gode kreftene i partiet.<br />
Men først og fremst må vi synleggjere<br />
Høgre sin valfridumskap i denne saka.<br />
Skulepolitisk er det idioti å argumentere<br />
med valfridom i basiskunnskap i skulen.<br />
Dette veit Høgre. I same fråsegn som<br />
det famøse sidemålsvedtaket står det at<br />
«Høyre vil ha en skole der alle elever får<br />
utfordringer å strekke seg etter». Dette er<br />
politikk som passar Høgre si verdsetjing<br />
av «Kunnskap i skulen». Utfordringar<br />
å strekkje seg etter er det motsette av å<br />
senke krav og forventningar, og det sistnemnde<br />
er det Høgre no gjer i sidemålssaka.<br />
Når andre parti gjer det same, er<br />
Høgre straks framme med spanskrøret.<br />
Høgre veit vel at basiskunnskap i skulen<br />
må vere obligatorisk. Det er difor dei<br />
vil ha obligatorisk andre framandspråk. På<br />
landsmøtet vedtok dei å «innføre annet<br />
fremmedspråk fra barneskolen». Kvifor<br />
er det ikkje samsvar mellom Høgre sin<br />
fornuftige framandspråkspolitikk og ufornuftige<br />
sidemålspolitikk?<br />
Det er diverre ungdomspartiet sitt behov<br />
for billege poeng i skuledebattane<br />
som styrer Høgre sitt synspunkt i denne<br />
saka. «Valfritt sidemål», eller rett fram<br />
«nei til nynorsk», er diverre ein vinnar i<br />
skuledebattar i store delar av landet. Og<br />
ungdomspartiet skjemst ikkje av å hetse<br />
nynorske ordbøyingar så lenge det gjev<br />
Jon Fosse, Gitarmannen<br />
No MÅ du komme<br />
deg på skulen!<br />
Høgre sin valfridumskap<br />
Håvard B. Øvregård, leiar<br />
Nei, det må eg ikkje.<br />
Høgre vann valet.<br />
Teikning: Kjartan Helleve<br />
røyster. Skuletrøytte elevar som vil lære<br />
mindre vert såleis styrande for «kunnskapspartiet»<br />
Høgre sin skulepolitikk.<br />
Valfridomen til Høgre på dette punktet<br />
er hol og innhaldslaus propaganda. Både<br />
skulepolitisk og språkpolitisk.<br />
Språkpolitisk er valfritt sidemål ein<br />
fallitt og ei undergraving av nynorsken<br />
sin status som nasjonalspråk i Noreg.<br />
Målbrukslova seier i dag at «Bokmål og<br />
nynorsk er likeverdige målformer og skal<br />
vere jamstelte skriftspråk i alle organ for<br />
stat, fylkeskommune og kommune». Obligatorisk<br />
opplæring i skriftleg sidemål er<br />
ein føresetnad for denne jamstellinga.<br />
Trass i den grove feilslutninga det er,<br />
held partiet fram med å hevde at valfritt<br />
sidemål er til beste for nynorsken. Sidan<br />
Høgre er så oppteken av valfridom: Kva<br />
valfridom får nynorskbrukarar om ein tek<br />
bort obligatorisk sidemål? Kan eg velje å<br />
bruke nynorsk når eg skal jobbe med ein<br />
tekst saman med andre som aldri har lært<br />
å skrive det? Kan vi forvente at statsetatar<br />
nyttar både nynorsk og bokmål om ikkje<br />
det er ein del av felleskunnskapen frå<br />
grunnopplæringa? Vil nynorskkommunar<br />
og nynorskskular få betre «valfridom» ved<br />
tilsetjingar av språkleg kompetente (nynorskbrukande)<br />
søkjarar om det vert valfri<br />
sidemålsopplæring?<br />
Svaret på alle desse spørsmåla er nei.<br />
Valfridomen er ein illusjon. På same måte<br />
som valfritt pensum, valfri karakter, valfri<br />
straff , valfritt inntakskrav og valfri skatt.<br />
Alt dette er valfridomar Høgre er imot,<br />
fordi det er dumskap. Valfridumskap.<br />
Håvard B. Øvregård<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
folk<br />
intervjuet<br />
En ormt viktig<br />
Språkmeldinga var viktig for<br />
norsk, men heilt avgjerande for<br />
teiknspråket.<br />
Ein burde kunne forvente av nokon som arbeider<br />
i ein språkorganisasjon at dei møter<br />
ukjente språk med ein viss grad av respekt.<br />
Men nei. I aller fyrste spørsmål til den nye<br />
teiknspråkrådgjevaren i Språkrådet tråkkar<br />
underteikna rett i salaten og fyrer av fylgjande<br />
mangel på fi nkjensle:<br />
– Kor mange er det som er avhengige av<br />
teiknspråk i Noreg?<br />
– Vi likar ikkje å seie «teiknspråkavhengige».<br />
Ingen er då avhengige av norsk eller avhengige<br />
av samisk? Vi er teiknspråkbrukarar,<br />
seier Sonja Myhre Holten.<br />
Ein fl aum av pressemeldingar og artiklar<br />
med ordet «nynorskbrukar» veltar opp i medvitet,<br />
og eg blir raud i andletet sjølv om eg<br />
berre sit framføre datamaskina og les e-post.<br />
Behovet for å styrkje medvitet kring teiknspråket<br />
er med eitt veldig påfallande.<br />
Eit fullverdig språk<br />
I stortingsmeldinga «Mål og meining. Ein<br />
heilskapleg norsk språkpolitikk» vart teiknspråk<br />
anerkjent som eit fullverdig språk og<br />
meldinga varsla om at Språkrådet skulle få<br />
målpolitisk ansvar for meir enn bokmål og nynorsk.<br />
På grunnlag av dette har Språkrådet fått<br />
eigne midlar til å tilsetje Myhre Holten.<br />
– Men for å svare på spørsmålet ditt, så<br />
opererte Språkmeldinga med 16 500 brukarar.<br />
Dette skil ikkje mellom døve, tunghøyrde eller<br />
høyrande brukarar. Same meldinga seier<br />
at det er ein stad mellom ti og tjue tusen som<br />
brukar samisk. Det kan ein jo tolke til at språka<br />
er om lag like store, men eg føler vel at samisk<br />
får meir merksemd enn teiknspråk.<br />
– Det har vore ein del uro kring døveskulen<br />
i Bergen, der det er snakk om at arbeidet skal<br />
sentraliserast i Trondheim. Opplever du at<br />
staten gjev med den eine handa medan dei tek<br />
med den andre?<br />
– Det er trist å seie det, men ja, det er<br />
nok slik det kan opplevast, sjølv om skulen i<br />
Bergen vart redda. Mange døve ser på døveskulane<br />
som arnestaden til <strong>Norsk</strong> teiknspråk<br />
(NTS), og då er det ikkje kjekt når det er snakk<br />
om å leggje ned skular. Det er eit paradoks når<br />
språkmeldinga i utgangspunktet skulle gje<br />
teiknspråket vern, seier Myhre Holten.<br />
– Min jobb blir jo å sjå til at slike miljø blir<br />
verande tilgjengelege for høyrselshemma. Vi<br />
skal jo heller ikkje gløyme at det ved enkelte<br />
kommunale skular fi nst gode miljø som held<br />
NTS rikt og levande.<br />
Vil endre haldningane<br />
– Kva betyr det at Språkmeldinga la slik vekt<br />
på teiknspråket og inkluderte det i Språkrådet<br />
sitt språkpolitiske ansvarsområde?<br />
– For oss teiknspråkbrukarar var Språkmeldinga<br />
enormt viktig. Denne off entlege<br />
godkjenninga gjorde noko med oss både som<br />
gruppe og som individuelle språkbrukarar.<br />
Vi vart på ein måte ein del av samfunnet, og<br />
språket vart ein del av den norske kulturarven.<br />
Til no har teiknspråket vore noko høyrselshemma<br />
nytta som erstatning eller kompensasjon<br />
for norsk. No har det fått status som eit<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
Foto: Hege Lothe<br />
STATUS: Dersom teiknspråk hadde blitt eit fag i<br />
grunnskulen, ville det ha auka statusen for språket,<br />
seier Sonja Myhre Holten. Foto: Døves Tidsskrift<br />
eige språk, og gjennom plassen det har fått i<br />
Språkrådet, vil statusen berre auke.<br />
– Kva har vore og kva er utfordringane til<br />
teiknspråket?<br />
– Haldningane knytte til språket, særleg<br />
mellom døve og i fagmiljøet rundt. Vidare er<br />
det viktig å formidle til resten av samfunnet<br />
kva teiknspråk er for noko, og kva verdi det<br />
har. Vi er ikkje ei isolert gruppe, men tvert i<br />
mot ein del av eit stort internasjonalt og globalt<br />
nettverk. Og til slutt er det ei oppgåve å<br />
auke kunnskapen om døve som gruppe. Det å<br />
vere døv er heilt ok, i motsetning til kva mange<br />
høyrande trur.<br />
Ikkje på timeplanen<br />
– I eit sidemålsordskifte eg hadde i 17. maitoget,<br />
var det ei som sa at ho i tillegg til nynorsk<br />
gjerne skulle hatt eit kurs i teiknspråk<br />
medan ho gjekk på skulen. Er det nokon skular<br />
som har slik opplæring for alle elevar, og<br />
er det grunn til å tru at noko slikt kan kome<br />
inn i grunnskulen?<br />
– Opplæringslova gjev høyrselshemma<br />
Kihl prosjektleiar for Språkåret<br />
Nynorsk kultursentrum har fått i oppdrag frå<br />
Kulturdepartementet å utvikle planar for eit<br />
nasjonalt språkår i 2013, og Jens Kihl er no<br />
tilsett som prosjektleiar. – Jens Kihl blir rett<br />
person på rett plass, og vi gler oss til å sjå<br />
han i aksjon, seier direktør Ottar Grepstad i<br />
Nynorsk kultursentrum.<br />
SONJA MYHRE HOLTEN<br />
◆ nytilsett teiknspråkrådgjevar i Språkrådet<br />
◆ kjem frå stillinga som seniorrådgjevar ved Skådalen<br />
kompetansesenter<br />
◆ er utdanna språkvitar med mastergrad i teiknspråk,<br />
allmennlærar med fyrste avdeling spesialpedagogikk<br />
og teiknspråkspråklærar.<br />
barn rett til undervisning i og på teiknspråk.<br />
Det merkelege er at medelevane ikkje har<br />
tilgang til skolering i teiknspråk, sjølv om eg<br />
veit at det tidlegare var råd å ha det som valfag<br />
ved nokre skular. Dette gjer etter mitt syn<br />
inkluderinga av høyrselshemma i den vanlege<br />
skulen vanskeleg. Dersom teiknspråk hadde<br />
blitt eit fag i grunnskulen, vil det gjeve språket<br />
ein auka status, og ikkje minst ville det ha<br />
gjeve ein auka kunnskap om språket og brukarane.<br />
Problemet er sjølvsagt kven som skal<br />
undervise. Det er ikkje mange som er utdanna<br />
i teiknspråkdidaktikk, pedagogikk og teiknspråkgrammatikk.<br />
Som du ser, det er nok av<br />
utfordringar å gripe fatt i.<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
Foto: Siri Vaggen Olsen<br />
Foto: Knut Egil Wang<br />
Tungesvik 75 år<br />
«Hans Olav Tungesvik er en meget<br />
bevisst bruker av det nynorske<br />
språket, og på hans CV står da også<br />
en femårsperiode som leder av<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>. Han skriver da også<br />
sine bøker og artikler på et malmfullt<br />
og godt nynorsk. Han er tildelt<br />
H M Kongens fortjenestemedalje<br />
i gull», skreiv KrF i samband med<br />
at Tungesvik runda 75 år 22. mai.<br />
På bokmål, signert partileiar Knut<br />
Arild Hareide. Me gratulerer!<br />
Fosse til Grotten<br />
– Eg er glad for at Jon Fosse har<br />
takka ja til å fl ytte inn, sa kulturminister<br />
Anniken Huitfeldt då ho<br />
melde at regjeringa ville gje han<br />
nøklane til Grotten, æresbustaden<br />
for kunstnarar.<br />
– Det er ei stor ære, som sagt,<br />
likevel var eg ganske bestemt på<br />
å takka nei. Men eg prøvde å sjå<br />
livet mitt litt utanfor. Og å sjå det<br />
å takka ja til Grotten også med ein<br />
slags avstand. Det eg då såg var at<br />
det er viktig med ein slik bustad,<br />
ikkje fordi eg eller andre mogelege<br />
innfl yttarar treng til hus, men for<br />
å symbolisera. Og det eg symboliserer<br />
er den seriøse diktinga, og<br />
sjølvsagt nynorsken, sa Jon Fosse<br />
til Morgenbladet.<br />
Mediemålprisen til<br />
Harald Thingnes<br />
Sportsjournalisten Harald Thingnes<br />
er tildelt Alf Helleviks Mediemålpris<br />
for sitt konsekvente og<br />
ledige nynorsk i ein bokmålsdominert<br />
journalistisk sjanger. «Harald<br />
Thingnes er eit viktig språkleg førebilete,<br />
både for andre journalistar,<br />
og ikkje minst for språkbrukarar<br />
i heile landet som følgjer NRK<br />
sine sportssendingar på radio og<br />
fj ernsyn»,<br />
meinte<br />
juryen.<br />
Foto: NRK<br />
3
Nynorskpris til<br />
Njord V. Svendsen<br />
Njord V. Svendsen får Kulturdepartementet<br />
sin nynorskpris for<br />
journalistar i 20<strong>11</strong>.<br />
– Det er den beste pennen<br />
som får prisen i år, seier leiaren for<br />
juryen Gry Molvær.<br />
Utan å vite det stikk juryen<br />
med denne tildelinga handa inn<br />
i den aktuelle debatten om mellombels<br />
tilsette i media. Svendsen<br />
har vore det han kallar «ufast»<br />
medarbeidar i Bergens <strong>Tidend</strong>e i<br />
fem–seks år, fekk ikkje halde fram<br />
og slutta i BT ei veke før juryen<br />
hadde møte og gav han prisen.<br />
Etter år som vikar og frilansar byrja<br />
han i fast arbeid 2. mai, som kommunikasjonsrådgjevar<br />
for NIFES<br />
– Nasjonalt Institutt for ernærings-<br />
og sjømatforsking i Bergen.<br />
– Dette endrar ikkje på tildelinga<br />
vår. Svendsen får prisen for<br />
det han har gjort som journalist,<br />
seier Gry Molvær. Med seg i juryen<br />
har ho sjefredaktør Tom Hetland i<br />
Stavanger Aftenblad og forfattar<br />
Olaug Nilssen. Magni Øvrebotten,<br />
i NRK Nynorsk mediesenter, er se-<br />
Færre nynorskelevar<br />
Bortsett frå Sogn og Fjordane,<br />
der nynorskprosenten dei ti<br />
siste åra har lege stabilt på 97,2<br />
prosent, er det ein svak nedgang<br />
i alle dei ni fylka som er medlemer<br />
av Landssamanslutninga av<br />
nynorskkommunar (LNK), fortel<br />
organisasjonen på nettsida si.<br />
LNK har henta inn tala frå<br />
Grunnskolens informasjonssystem<br />
(GSI). Tala viser at til saman<br />
12,96 prosent av elevane frå<br />
første til tiande klasse hadde ny-<br />
4<br />
NYHENDE!<br />
Sivlesongbok!<br />
60 sider, hefta og omslag<br />
i fargar. 30 songar, kort<br />
biografi, ordforklaringar.<br />
Ting boka ved å skrive til:<br />
Køppen Forlag<br />
Pb 1031<br />
3704 Skien<br />
eller koeppenforlag@hotmail.com<br />
målnytt<br />
Njord Vegard Svendsen Foto: Teresa Grøtan<br />
kretær for juryen. Prisen vert delt<br />
ut under Dei nynorske festspela i<br />
Ørsta 24. juni.<br />
Føremålet med Kulturdepartementet<br />
sin nynorskpris for journalistar<br />
er å fremje bruk av nynorsk<br />
i media, og årleg ære ein dyktig<br />
journalist som er eit føredøme for<br />
andre.<br />
Prisen går til ein journalist som<br />
har utmerka seg med bruk av<br />
levande og god nynorsk i media,<br />
og som gjennom arbeidet sitt har<br />
gjeve nynorsk innpass på nye<br />
område.<br />
Tidlegare vinnarar av denne<br />
prisen er Linda Eide, NRK, Kjell-Erik<br />
Kallset, Dagsavisen (no Klassekampen),<br />
Odd Reidar Solem, TV 2,<br />
Ronny Brede Aase, NRK og Astrid<br />
Brekken, NRK. (Pressemelding)<br />
norsk som hovudmål i skuleåret<br />
2010/20<strong>11</strong>. Det er ein nedgang<br />
på 0,22 prosent frå i fj or og 0,39<br />
prosent frå skuleåret 2008/2009.<br />
Etter Sogn og Fjordane er det<br />
Møre og Romsdal som ligg høgast<br />
på statistikken. Her har 52,5<br />
prosent av elevane i år nynorsk<br />
som hovudmål, mot 53,2 prosent<br />
i fj or. Hordaland kjem på tredjeplass<br />
med 39,7 prosent, mot 40,1<br />
prosent i fj or. (NPK)<br />
Ny barnebok<br />
av Knut Hauge<br />
I samband med 100-årsjubileet<br />
for Knut Hauge har Kvitvella Forlag gjeve ut Lasse frå<br />
Lærdal, eit gjenoppdaga bokmanus av Knut Hauge.<br />
Ein eventyrroman for barn i alle aldrar. Kr 199,-.<br />
Kjøp i bokhandelen eller bestill via<br />
www.nm.no/lag/nord-aurdal<br />
eller frå Kvitvella Forlag, 2910 Aurdal,<br />
tlf. 959 17 390.<br />
Nyhende!<br />
Kr 198,-<br />
(pluss porto<br />
kr 27,-)<br />
Klart språk på nye vognkort<br />
Breva frå Statens vegvesen skal bli<br />
lettare å forstå. Først ut er vognkortet,<br />
som går til ein million bileigarar<br />
kvart år.<br />
– Verken vi eller brukarane våre<br />
skal kaste bort tid på eit uforståeleg<br />
språk. Som ein av dei største brevskrivarane<br />
i landet både pliktar og<br />
HISTORISK NYNORSK: Bak tredjeklassingane som går studiespesialisering, ser vi to av veggavisene som har blitt<br />
produserte dette skuleåret. Her er det gjort greie for fl eire historiske hendingar og periodar. Det som gjer dei litt<br />
utanom det vanlege, er at dei er på nynorsk. Sitjande frå v.: Ida Marie Larsen, Marte Gravrok, lærar May Johanne<br />
Molund og Ingvild Myrvang. Bak frå v.: Marte Helgesen, Marie Grønvold, Gina Berg Fredheim, Therese Solvang, Marlene<br />
Myrlund, Tom-Erik Aarøen, Katrine Ursvik og Martin Jonassen. Ikkje alle i klassen var til stades då biletet vart teke.<br />
Foto: Kari Anne Skoglund/Nye Troms<br />
Historieprosjekt med meirverdi<br />
Historietimane fekk<br />
i år ein litt ny vri for<br />
tredjeklassingar som<br />
går studiespesialisering<br />
ved Bardufoss Høgtun<br />
videregående skole.<br />
Elevane har nemleg hatt lærebøker<br />
på nynorsk, og læraren har<br />
brukt sidemålet i undervisninga.<br />
Skriftlege oppgåver og prøver har<br />
dei levert med nynorske svar, og i<br />
alt av munnlege framlegg har dei<br />
nytta sidemålet.<br />
Nye innfallsvinklar<br />
– Det har gått over all forventning,<br />
og vi har berre positive<br />
erfaringar med å ha nynorsk i<br />
historietimane. Det er viktig å ha<br />
nynorsk med nye innfallsvinklar,<br />
for det er eit fag vi blir fort lei av,<br />
seier Ingvild Myrvang.<br />
I staden for å bli meir lei sidemålet,<br />
har klassen blitt meir<br />
motivert for å løyse oppgåvene i<br />
både historie og nynorsk. Dette<br />
prosjektet er fi nansiert og støtta<br />
av nynorsksenteret ved Høgskolen<br />
i Volda.<br />
Motvillig i starten<br />
Læreboka er den same som tidlegare,<br />
men denne er skriven på<br />
ønskjer vi å gjere oss forstått, seier<br />
kommunikasjonsdirektør Sissel Faller<br />
i Statens vegvesen.<br />
Vognkortet er ein av dei største<br />
utsendingane til Statens vegvesen.<br />
Kortet inneheld viktig informasjon,<br />
og mange får i dag ikkje med seg<br />
denne informasjonen fordi språket<br />
sidemålet. Sjølv om elevane er<br />
nøgde med prosjektet i historietimane,<br />
var dei ikkje like positivt<br />
innstilte då tanken vart lansert.<br />
– Vi diskuterte det på førehand,<br />
og dei gjekk litt motvillig<br />
med på prøveprosjektet. Men sidan<br />
har klassen vore motivert og<br />
positive til å ha nynorsk i historietimane,<br />
fortel lærer May Johanne<br />
Molund.<br />
– Sjølv om dei fl este av oss har<br />
ein dialekt som er nærare nynorsk<br />
enn bokmål, så har vi ei automatisk<br />
dårleg innstilling til sidemålet,<br />
seier Gina Berg Fredheim.<br />
Mange vil nok kjenne seg igjen<br />
i skildringa om at det var ille å<br />
måtte skrive oppgåver på nynorsk.<br />
Men klassen gjekk med på<br />
prøveprosjektet, og alle elevane<br />
var positivt overraska over resultatet.<br />
Resultat i nynorsk<br />
Historielæraren er også klassen<br />
sin norsklærer. Ho fortel at<br />
gjennomsnittseleven opplever at<br />
nynorskkarakteren går ned frå<br />
andreklasse til tredjeklasse.<br />
– Det er naturleg i og med at<br />
krava går opp, forklarer Molund.<br />
Men ikkje for denne klassen,<br />
og det synest læraren og elevane<br />
er artig å sjå.<br />
– Vi har forbetra karakteren<br />
i vognkortet og følgjebrevet er for<br />
vanskeleg.<br />
Den nye versjonen tek vare på<br />
det juridiske samtidig som språket er<br />
enkelt og forståeleg. Byråkratispråket<br />
og faguttrykka er tekne vekk, og inn<br />
er det kome ord som vert brukt i daglegtalen.<br />
(NPK)<br />
vår i nynorsk, og karakteren i<br />
faget har gått opp for dei fl este.<br />
No fl yt det betre når vi skriv nynorsk,<br />
og fl eire får betre karakterar<br />
i nynorsk enn bokmål, seier<br />
Marte Gravrok. Historietimane<br />
har framleis vore historietimar, og<br />
rettskriving har ikkje fått mykje<br />
merksemd.<br />
– Det som har vore fi nt, er at<br />
sjølve faget har hovudfokuset, og<br />
ikkje rettskrivinga. Og det har<br />
vore motiverande å sjå at det har<br />
gitt resultat på nynorskoppgåvene,<br />
seier Marte Helgesen.<br />
– Gjer det igjen<br />
Enn så lenge har ikkje skulen<br />
nokon planar om å vidareføre<br />
nynorsk i historietimane. Men<br />
dei har materialet dei treng med<br />
bøkene, og det er ikkje heilt utenkjeleg<br />
at dei blir tekne i bruk att.<br />
Avgangselevane oppfordrar fl eire<br />
klassar til å ønskje seg historietimar<br />
med nynorskvri.<br />
– Det har vore eit bra tiltak,<br />
og andre burde gjere det same og<br />
kanskje i fl eire fag, seier Gina, og<br />
resten av klassen er heilt samd.<br />
KARI ANNE SKOGLUND/<br />
NYE TROMS<br />
karianne.skoglund@nye-troms.no<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
Kringkastingsprisen til Norge Rundt-veteran<br />
NRK-profi len John Skien (66) fekk sist<br />
i april Kringkastingsprisen 2010 for sitt<br />
lange virke som nynorskbrukar i statskanalen,<br />
ikkje minst som bidragsytar<br />
til programserien Norge Rundt gjennom<br />
fl eire tiår.<br />
I fi re omgangar har han vore programleiar<br />
for programmet, og han<br />
Styret i Språkrådet stør<br />
framlegget til ny offi siell<br />
nynorskrettskriving,<br />
men vil samstundes<br />
lage ei eiga tilrådd<br />
norm.<br />
Det var eit samrøystes styre som<br />
slutta seg til innstillinga frå rettskrivingsnemnda<br />
på møtet i mai.<br />
Framlegget er no sendt til Kulturdepartementet<br />
for endeleg<br />
handsaming. I vedtaket heiter<br />
det at «Språkrådet sluttar seg<br />
på alle punkt til innstillinga frå<br />
rettskrivingsnemnda og rår til at<br />
Kulturdepartementet godkjenner<br />
framlegget til ny rettskriving for<br />
nynorsk med verknad frå 1. august<br />
2012».<br />
Imponert<br />
– Nemnda har først og fremst<br />
rydda og forenkla. Det gamle<br />
systemet med hovudformer og<br />
sideformer fell bort. Med denne<br />
reforma blir nynorsk normert<br />
på eigen grunn, utan omsyn til<br />
bokmål. Krafta og soliditeten i<br />
arbeidet til nemnda imponerer.<br />
Framlegget har fagleg tyngd og<br />
brei politisk legitimitet. Inga rettskrivingsreform<br />
i Noreg har vore<br />
betre fundert, seier styreleiar Ottar<br />
Grepstad i ei pressemelding.<br />
Lagar tilrådd norm<br />
– 2012-normalen vil gjere det<br />
lettare å skrive rett, både for den<br />
røynde språkbrukaren og for den<br />
som er språkleg usikker. Rettskrivinga<br />
blir enklare, på mange<br />
punkt tydelegare, men ikkje så<br />
mykje strammare. Som det verbale<br />
språket nynorsk er, har det<br />
særleg mykje å seie at det no blir<br />
lettare å bøye verba rett, seier styreleiar<br />
Grepstad.<br />
Styret i Språkrådet er likevel<br />
noko uroa for at valfridomen kan<br />
bli for stor. Difor gjekk eit fl eirtal<br />
i styret inn for at Språkrådet<br />
skulle utarbeide ei tilrådd norm<br />
som kan gjere det lettare for<br />
mange å skrive regelrett og stilsikkert.<br />
Denne norma skal ikkje<br />
markerast på noko vis i ordbøker,<br />
men vere digitalt tilgjengeleg hjå<br />
Språkrådet.<br />
– Dette skal ikkje gå ut over<br />
den individuelle valfridomen eller<br />
den regionale krafta i nynorsk,<br />
men gi ein ferdig pakke og eit<br />
trygt kvalitetstilbod for alle dei<br />
som ønskjer eller treng det, seier<br />
Grepstad.<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
har produsert over 170 innslag til<br />
programmet.<br />
– Skien er ein del av ryggrada for<br />
nynorsk i fj ernsynet, sa styreleiar Martin<br />
Toft, under prisutdelinga. Prisvinnaren<br />
har vore fast tilsett i NRK sidan<br />
1975. Juryen peiker på at språket hans<br />
er «ein god, trygg og musikalsk ny-<br />
Nytt hierarki<br />
Endre Brunstad, førsteamanuensis<br />
i nordisk fagdidaktikk ved<br />
Universitetet i Bergen og medlem<br />
av fagrådet for normering og<br />
språkobservasjon i Språkrådet, er<br />
overraska over styrevedtaket om<br />
«tilrådd norm».<br />
– Eg trudde at poenget med<br />
heile rettskrivingsprosessen var at<br />
hierarkiet i nynorskrettskrivinga<br />
skulle vekk.<br />
Brunstad har samstundes forståing<br />
for sjølve ideen.<br />
– Mange av dei store tekstprodusentane<br />
er plasserte i Oslo, dvs.<br />
i eit bokmålsområde, og når det<br />
vert opp til dei å avgjere normvalet,<br />
kan ein tenkje seg at tradisjonsformer<br />
som "stikk seg ut",<br />
vil tape for bokmålsnære former.<br />
Ein måte å unngå det problemet<br />
på, er å innføre eit hierarki i rettskrivinga.<br />
– Kva er skilnaden på ei slik<br />
smal norm og det systemet ein tidlegare<br />
hadde med hovudformer og<br />
sideformer og ein læreboknormal?<br />
norsk med klang frå Sør-Vestlandet».<br />
– Eg set veldig pris på at juryen har<br />
funne ut at eg har snakka og skrive<br />
eit forståeleg norsk. Kall det gjerne<br />
nynorsk, kall det nynorsknært, kall<br />
det dialekt, kall det blandingsmål.<br />
Når du er fødd i Stavanger, fl ytter til<br />
Ølen som sjuåring og kjem tilbake til<br />
Språkrådet lagar<br />
tilrådd norm<br />
ENDELEG I MÅL: Ottar Grepstad takkar for vel utført arbeid. Frå venstre: Aud Søyland, sekretær for rettskrivingsnemnda;<br />
Ottar Grepstad, styreleiar i Språkrådet; Grete Riise, leiar i rettskrivingsnemnda. Foto: Språkrådet<br />
– Skilnaden treng ikkje å vere<br />
så stor, sjølv om den tilrådde<br />
norma skal vere eit såkalla «tilbod».<br />
Det ser ut til at norma er<br />
tenkt å svare til læreboknormalen,<br />
men ein uhyre trong variant av<br />
den. I pressemeldinga heiter det<br />
faktisk at der ikkje skal vere valfridom<br />
i «tilrådd norm», men sjølve<br />
styrevedtaket går ikkje så langt.<br />
Kva så som skal vere prinsippgrunnlaget<br />
for ei så trong norm,<br />
er heller uklårt. Det er òg uklårt<br />
kven som skal fastsetje prinsippa.<br />
Det reiser i sin tur problemstillingar<br />
som gjeld den politiske legitimiteten<br />
til den vidare prosessen.<br />
Sjølve nemningsbruken er elles<br />
sjølvmotseiande, for alle normer<br />
er i prinsippet «tilrådde». Skulle<br />
resten av norminventaret vere<br />
«frårådde normer»?<br />
Gjennomslagskraft<br />
– Trur du at Språkrådet greier<br />
å «stimulere fl est mogleg off entlege<br />
institusjonar, produsentar<br />
av digitale språkreiskapar,<br />
Stavanger som syttenåring, då blir du<br />
ein språkleg bastard, sa prisvinnaren<br />
sjølv då han takka for prisen, og streka<br />
under at han aldri har interessert seg<br />
for målsaka.<br />
– Eg er ingen språkstridens gene-<br />
Lothe<br />
ral, som Einar Økland uttrykkjer det, sa<br />
Hege<br />
Skien. (NPK) Foto:<br />
forlag og aviser og andre viktige<br />
normagentar til å bruke<br />
norma» som det står i styrevedtaket?<br />
– Fyrst må departementet<br />
eventuelt seie ja, og det er ikkje<br />
sikkert. Det er dessutan usikkert<br />
kva målrørsla meiner. Elles er det<br />
uklårt korleis norma skal formidlast.<br />
Ein kan vanskeleg tenkje seg<br />
at norma skal kunne brukast dersom<br />
ho berre fi nst som eit dokument<br />
med opplisting av former,<br />
og ikkje eksisterer i form av ei<br />
ordliste. Styret opnar samstundes<br />
opp for bruk av norma i digitale<br />
verkty, og det vil bl.a. seie retteprogram.<br />
I prinsippet vil eg tru<br />
at ei «tilrådd norm» kan ha gjennomslagkraft<br />
i statsforvaltinga<br />
i og med at det er tilrådingar frå<br />
statens eige språkorgan – med<br />
departemental godkjenning. Eit<br />
departementalt «bør» er som<br />
kjent ikkje som andre «bør».<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
Lanserer Aasen<br />
kommune<br />
Dersom Ørsta og Volda slår<br />
seg saman, bør dei vurdere å ta<br />
namnet Aasen kommune, meiner<br />
Møreforsking og Telemarkforsking.<br />
I slutten av mai fekk kommunane<br />
overlevert ein rapport frå<br />
dei to forskingsinstitusjonane.<br />
Ifølgje Møre-Nytt går dei der<br />
langt i å argumentere for Aasen<br />
kommune, i staden for å ta namnet<br />
til ein av kommunane eller<br />
slå dei saman til Ørsta Volda eller<br />
Volda Ørsta. Aasen skal ha kome<br />
opp i gruppesamtalar med tilsette<br />
i kommunane og har vorte<br />
positivt motteke.<br />
– Namnet ber preg av ein<br />
kommunal profi l der nynorsk<br />
skrift og skriftkultur vil stå sentralt.<br />
Volda og Ørsta har alt ei slik<br />
nasjonal særstilling i dag, skriv<br />
forskarane.<br />
Rapporten viser at ei samanslåing<br />
vil gje eit betre tenestetilbod<br />
til innbyggjarane, og ein<br />
samanslått kommune vil utgjere<br />
ei sterkare regional røyst. Men<br />
det vil vere lite økonomisk vinst<br />
ved å slå saman kommunane.<br />
(NPK)<br />
Ny direktør<br />
før sommaren<br />
Styret i Det <strong>Norsk</strong>e Samlaget<br />
håpar å tilsetja ny direktør i forlaget<br />
før sommarferien.<br />
– Me er no midt i prosessen,<br />
men me håpar å bli ferdige<br />
før sommaren, seier styreleiar<br />
Kristin Bjella til Nynorsk pressekontor.<br />
Ho vil ikkje seia kor mange<br />
kandidatar styret har å velja mellom,<br />
men seier at styret har «ein<br />
god prosess».<br />
Samtidig med at forlaget<br />
lyste etter ny forlagsdirektør, blei<br />
det òg lyst etter ny forlagssjef for<br />
litteratur. Kven som blir tilsett i<br />
denne stillinga, blir først avgjort<br />
etter at ein ny forlagsdirektør er<br />
på plass.<br />
– Me ønskjer at den nye forlagsdirektøren<br />
skal få vera med<br />
på dette, difor ser me for oss ein<br />
totrinnsrakett: først tilsetjing av<br />
forlagsdirektør og så forlagssjef,<br />
seier Bjella. (NPK)<br />
SNART: Styreleiar Kristin Bjella<br />
vonar ny direktør i Samlaget er<br />
på plass til sommaren.<br />
Foto: Margunn Sundfj ord, NPK<br />
5
– Er dette no den offi sielle politikken<br />
til Høgre?<br />
– Det er usemje om dette i<br />
partiet og det er ei ærleg sak, og<br />
det som er programfesta i dag er<br />
at partiet skal arbeide for at sidemålsundervisninga<br />
skal gjerast<br />
valfri i den vidaregåande skulen.<br />
Det vil nok difor kome eit nytt<br />
ordskifte om dette i samband<br />
med programarbeidet til stortingsvalet.<br />
Men eg trur at det er<br />
utenkjeleg at partiet skal snu i<br />
dette spørsmålet. Det toget trur<br />
eg er gått.<br />
– Var det bakgrunnen for<br />
vedtaket?<br />
– Hovudargumentet vårt er<br />
at norske elevar slit med å skrive<br />
hovudmålet sitt godt. Me trur det<br />
ville ha vore betre om dei kunne<br />
få lov å konsentrere seg om hovudmålet<br />
skriftleg. Det betyr ikkje<br />
at ein skal ta vekk sidemålet,<br />
noko som i dei fl este tilfella vil<br />
seie nynorsk. . Me har heile tida<br />
vore klåre på at sidemålet ikkje<br />
skal svekkjast. Me ynskjer meir<br />
litteratur, større vektlegging av<br />
språkhistoria og av kulturarven.<br />
Då Høgre la fram Kunnskapsløftet,<br />
gjekk me inn for at elevane<br />
skal lære seg to obligatoriske<br />
framandspråk, der det skulle vere<br />
ei munnleg språkopplæring. Det<br />
er den tenkinga me vil overføre til<br />
norskfaget.<br />
– Det er heller ingenting i vegen<br />
for å gje nynorsk litteratur og<br />
saksprosa større plass i skulen,<br />
t.d. ved å ha nynorske lærebøker i<br />
eit anna fag. Då trur eg at elevane<br />
ville fått eit anna forhold til nynorsk,<br />
og fått det meir inn under<br />
huda. Samstundes bør litteraturdelen<br />
i norskfaget styrkjast og<br />
då særleg med tanke på nynorsk<br />
litteratur. Eg trur det er viktig å<br />
skape ein goodwill for nynorsk, at<br />
bokmålselevane les og blir kjende<br />
med språket, men at det er dei<br />
elevane som har det som hovudmål,<br />
som skal bere dei kvalitative<br />
sidene ved nynorsken vidare.<br />
– Eg har sjølv vore lærar i ung-<br />
6<br />
Alt anna enn skriftleg<br />
domsskulen og snakkar mykje<br />
med tidlegare kollegaer, og eg er<br />
overtydd om at ein ville ha gjort<br />
nynorsken ei stor teneste om<br />
ein kunne unngått mykje av den<br />
kranglinga med elevane om kvifor<br />
dei skal lære seg to skriftspråk.<br />
– Vil ikkje dette få konsekvensar<br />
for korleis språklova<br />
blir handheva? Blir det ikkje<br />
vanskeleg å krevje at dei som<br />
skal arbeide i t.d. statsforvaltinga<br />
skal kunne skrive både<br />
nynorsk og bokmål om dei aldri<br />
har vore borti nynorsk?<br />
– Den føresetnaden blir jo heilt<br />
feil. Eg trur det er fullt mogleg å<br />
lære seg ganske mykje nynorsk<br />
ved å lese det, ved å høyre det og<br />
ved å bli kjent med det, utan at<br />
ein har lært seg bøying av verb.<br />
Om du får behov for å kunne det<br />
skriftleg i ein framtidig jobb, så<br />
må ein lære seg det på same måten<br />
som ein lærer seg andre fag<br />
ein treng i ulike jobbar. Det må<br />
vere råd å plukke opp faget når<br />
ein treng det.<br />
– Den største utfordringa er likevel<br />
dei svakaste elevane. PISAundersøkingane<br />
syner jo at det er<br />
ein stad mellom femten og tjue<br />
prosent av elevane som har problem<br />
å ordleggje seg godt og med<br />
rett språk sjølv i hovudmålet sitt.<br />
– Har det skjedd noko i med<br />
elevane sine evner til å lære seg<br />
to språk dei siste åra, eller er<br />
dette noko de meiner har vore<br />
slik heile tida?<br />
– Det er ikkje godt å seie, sidan<br />
me ikkje har hatt slike undersøkingar<br />
tidlegare. Men om du går<br />
inn i skulen og høyrer med læra-<br />
TIDLEGARE: – Det er viktig at elevane byrjar med nynorsk endå tidlegare i<br />
skulen. Tidleg start gjer det lettare å lære eit anna språk, seier Arne Hjeltnesog<br />
Olin Johanne Henden. Foto: Jan Nik. Hansen<br />
På landsmøtet til Høgre vedtok partiet å arbeide for<br />
valfritt sidemål i ungdomsskulen. Elisabeth Aspaker, utdanningspolitisk<br />
talskvinne i Høgre, svarar på kvifor.<br />
rar som har vore i skulen i fl eire<br />
tiår, så vil dei nok seie at problematikken<br />
kring sidemålsopplæringa<br />
alltid har vore der. Eg har<br />
jo god kontakt med dei tidlegare<br />
kollegaene mine, og dei er like i<br />
stuss over denne øvinga. Spørsmålet<br />
er om ikkje me skal bruke<br />
ressursane på ein annan måte enn<br />
å tru at det er sidemålsundervisninga<br />
som skal redde nynorsken.<br />
– Vil ikkje eit slik vedtak som<br />
de gjorde på landsmøtet gjere<br />
det endå vanskelegare for lærarar<br />
å argumentere for kvifor<br />
elevar skal lære seg nynorsk?<br />
Fyrer ein ikkje berre oppunder<br />
den skepsisen som er i skulen?<br />
– Eg opplevde ikkje at ordskiftet<br />
på landsmøtet var eit<br />
spy-norsk-ordskifte. Det tek eg<br />
avstand frå, det er ikkje det me<br />
vil. Men eg trur det er viktig for<br />
nynorsken sin status i det norske<br />
samfunnet at fl eire får ei meir positiv<br />
haldning til språket. Det trur<br />
eg ikkje er råd å få til slik faget blir<br />
undervist i dag. Eg trur ikkje at<br />
framtida til nynorsk ligg i at bokmålselevane<br />
skal lære seg å skrive<br />
språket .<br />
– Eg har forståing for dei som<br />
Eg trur det er viktig å<br />
skape ein goodwill for<br />
nynorsk.<br />
spør kvifor me skal beherske to<br />
parallelle norske skriftspråk når<br />
me lever i den verda me lever i,<br />
der det er mykje viktigare, for t.d.<br />
norske arbeidsplassar, at me heller<br />
lærer oss eit framandspråk til.<br />
Uansett kva yrke ein endar opp<br />
med, så møter ein t.d. arbeidsmanualar<br />
på tysk eller engelsk. Så eg<br />
trur me må vurdere korleis me<br />
innrettar norskundervisninga i<br />
samsvar med den verda me lever i.<br />
– Det kan ikkje bli for<br />
mykje språk i skulen,<br />
seier Arne Hjeltnes,<br />
sentralstyremedlem i<br />
Høgre.<br />
På landsmøtet i Høgre i mai talte<br />
han engasjert for å halde på obligatorisk<br />
sidemål i ungdomsskulen.<br />
Han er på besøk hos Gloppen<br />
Høgre. Der møter han også<br />
Olin Johanne Henden som er<br />
andrekandidat til fylkestingsvalet<br />
i Sogn og Fjordane i september.<br />
Begge to var utsendingar på<br />
landsmøtet i mai. Der handsama<br />
SIDEMÅL:<br />
◆ På landsmøtet til Høgre i mai<br />
vedtok partiet ein storresolusjon<br />
om skule, inkludert eit<br />
punkt som seier at partiet skal<br />
arbeide for å «innføre valgfritt<br />
sidemål i ungdomsskolen».<br />
◆ Setninga var ikkje med i det originale<br />
framlegget til resolusjon,<br />
men vart fremja på landsmøtet<br />
av stortingsrepresentant Linda<br />
Cathrine Hofstad Helleland.<br />
Framlegget var vedteke med 164<br />
mot 87 røyster.<br />
– Det kan ein jo vere samd i.<br />
Men det er ikkje mange år sidan<br />
det var vedteke ei stortingsmelding<br />
om språk, der ein la vekt<br />
på at det uansett var viktig å ta<br />
vare på norsk språk.<br />
– Dei elevane som ynskjer å<br />
lære seg nynorsk, skal sjølvsagt få<br />
lov til å gjere det.<br />
– Trur du at det er nokon<br />
bokmålselevar som kjem til å<br />
velje å ha nynorsk som sidemål?<br />
– Kvifor skulle det ikkje vere<br />
det?<br />
– Av di dei i mange år har<br />
fått høyre at dei ikkje har bruk<br />
for det. Du nemnde jo sjølv<br />
at mange lærarar har vanskar<br />
med å argumentere for kvifor<br />
elevane skal lære seg nynorsk.<br />
Den nynorskundervisninga du<br />
skisserer, reduserer jo nynorsk<br />
til eit kulturemne, meir enn at<br />
det er eit levande språk og eit<br />
verktøy.<br />
– Hadde det vore slik at me<br />
gjekk inn for å fj erne språket heilt,<br />
så hadde eg forstått reaksjonane.<br />
For fl inke elevar trur eg ikkje at<br />
nynorsk er noko problem. Men<br />
for mange andre elevar så trur eg<br />
at dette kan vere utslagsgjevande<br />
for at dei greier å meistre hovudmålet<br />
sitt skikkeleg.<br />
– Er dette eit inntrykk du<br />
har, eller fi nst dei ei undersøking<br />
som stadfestar dette?<br />
Skuff a over vedtaket<br />
utsendingane ein såkalla storresolusjon<br />
om skule. I denne resolusjonen<br />
vart det gjort framlegg<br />
om også å gjere undervisninga i<br />
sidemål i ungdomskulen valfri.<br />
Frå før har Høgre programvedtak<br />
på at dei ynskjer å fj erne den obligatoriske<br />
sidemålsundervisinga i<br />
vidaregåande skule.<br />
Overraska<br />
– Denne striden i Høgre går igjen<br />
i mange parti. Det er ei motsetning<br />
langs ein sentrum-periferiakse<br />
og langs ein kulturakse, seier<br />
Arne Hjeltnes.<br />
– Var du overraska over vedtaket<br />
på landsmøtet?<br />
– Dette seier jo lærarar som<br />
står framføre klassane, og dette<br />
har jo eg opplevd sjølv. Me<br />
skjerma jo dei svakaste elevane<br />
frå å lære seg eit ekstra språk som<br />
dei overhovudet ikkje beherska.<br />
– Forstår du redsla for at ei<br />
slik tilnærming til faget kan<br />
føre til at nynorsk mister statusen<br />
sin som nasjonalt språk?<br />
– Det forstår eg ikkje. Med<br />
dei føringane som m.a. er lagde i<br />
Språkmeldinga, så er det ingen tvil<br />
om at den posisjonen nynorsk har<br />
i det norske samfunnet er spikra<br />
fast. Den posisjonen blir halden i<br />
hevd ved at ein gjev nynorsk ein<br />
stor plass i norskfaget, berre med<br />
unnatak av det skriftlege. Eg trur<br />
den redsla er overdriven og at ein<br />
har ei overdriven førestilling om<br />
kva nivå nynorskkunnskapane til<br />
elevane som kjem ut av den vidaregåande<br />
skulen faktisk har. Forvaltinga<br />
må ha eit høgare krav enn<br />
den knotenynorsken som mange<br />
elevar kan når dei går ut av skulen.<br />
– Men kven sin feil er det at<br />
elevane ikkje kan god nynorsk?<br />
Er det dei sjølve, faget eller lærarane<br />
som sviktar?<br />
– Eg trur det har noko med<br />
haldningar å gjere. Elevane blir<br />
møtt med to parallelle norske<br />
språk og ein skjønar ikkje kvifor<br />
det er slik. Eg tru at det påverkar<br />
kor mykje krefter ein legg inn i arbeidet.<br />
Flinke elevar greier dette<br />
fi nt, og kjem gjerne ut med minst<br />
like god karakter i sidemålet som<br />
dei har i hovudmålet. Men problemet<br />
er den gemene hop. Det<br />
er sikkert råd å få ut statistikk på<br />
dette, å sjå kor mange elevar som<br />
har dårlegare karakter i nynorsk<br />
som sidemål enn hovudmålskarakter.<br />
– Det studentar på lærarskulen<br />
i Oslo kvir seg mest til, er å<br />
skulle undervise i nynorsk som<br />
sidemål. Er det av di dei kjenner<br />
seg fagleg svake eller er det av di<br />
dei reknar med å møte ein motvilje<br />
mot faget?<br />
– Det kan sjølvsagt vere at dei<br />
– Eg vil seie det slik: Eg vart<br />
overraska over kor mange som<br />
var på mi side. Resultatet viste 164<br />
mot 87 røyster, og det vil seie at<br />
om lag 30 prosent var samde med<br />
oss. Det gjev håp. Det er langt<br />
fl eire enn dei som har nynorsk<br />
som hovudmål, seier Hjeltnes.<br />
– Vi vart veldig skuff a over<br />
vedtaket, seier Henden, som representerte<br />
Sogn og Fjordane<br />
Høgre på landsmøtet.<br />
Henden og Hjeltnes fortel at<br />
sjølve saka kom bardus på. Vedtaket<br />
var ikkje resultat av ein lang<br />
prosess i partiet. Resolusjonen<br />
vart lagt fram laurdag, og sundag<br />
skulle saka avgjerast. Truleg vil<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
IKKJE GRAMMATIKK, TAKK: – Eg trur det er fullt mogleg å lære seg ganske mykje nynorsk ved å lese det, ved å<br />
høyre det og ved å bli kjent med det, utan at ein har lært seg bøying av verb, seier Elisabeth Aspaker, utdanningspolitisk<br />
talskvinne i Høgre. Foto: Høgre/CF-Wesenberg<br />
kjenner seg usikre reint fagleg,<br />
men det kan og vere at dei hugsar<br />
attende til sin eigen skulegang.<br />
Det er sikkert todelt det der.<br />
– Men då går jo haldningane i<br />
arv, og nynorsk blir nesten som<br />
ei arvesynd ein aldri kjem i frå.<br />
spørsmålet om valfritt eller obligatorisk<br />
sidemål verte eit emne<br />
ved handsaminga av stortingsvalprogrammet<br />
om to år.<br />
Ikkje gjennomtenkt<br />
Hjeltnes og Henden meiner at<br />
dette vedtaket ikkje er godt nok<br />
gjennomtenkt.<br />
– Dette vedtaket er heilt klart<br />
ei lettvint løysing. Eg meiner det<br />
kan få parodiske konsekvensar.<br />
Og eg trur ikkje det er fullt så lett<br />
å setje det ut i livet som tilhengjarane<br />
vil ha det til, seier Hjeltnes.<br />
– Ei anna side ved vedtaket er<br />
at nynorskelevar skal kunne velje<br />
vekk bokmål. Skal ein då kunne<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
– Ein kjem jo ikkje unna den<br />
fundamentale problemstillinga<br />
om kvifor elevane skal lære seg<br />
to skriftspråk så lenge alle i Noreg<br />
skjønar begge språka. Vegen til eit<br />
levande nynorsk språk går gjennom<br />
dei som har det som hovud-<br />
bruke nynorsk i alle samanhengar,<br />
også på redaksjonell plass i<br />
VG og Dagbladet? spør Henden.<br />
Kunnskapsparti<br />
– Det er viktig for meg å seie at<br />
Høgre er eit kunnskapsparti. Resolusjonen<br />
heiter jo også «Kunnskap<br />
i skolen», og då vert det feil<br />
at vi skal gå imot at elevane skal<br />
få meir kunnskap. Vi seier i same<br />
resolusjon at vi vil at elevane skal<br />
lære eit andre framandspråk i<br />
grunnskulen, og dersom vi meiner<br />
at dei greier det, så må vi også<br />
tru at dei kan lære nynorsk, seier<br />
Henden.<br />
– Eg likar heller ikkje prin-<br />
mål og som veks opp i dei områda<br />
av landa der språket er rotfest.<br />
Det er dei som er dei fremste til<br />
bere kvaliteten vidare.<br />
– No blir det færre og færre<br />
av dei som har nynorsk som hovudmål. <br />
sippet med å ta vekk kunnskap<br />
– sjølv om eg ser at det kan vere<br />
vanskeleg for elevane å lære nynorsk<br />
dersom dei trur dei ikkje får<br />
bruk for det, seier Hjeltnes.<br />
Spennande<br />
Mange elevar tykkjer det er kjedeleg<br />
å lære nynorsk. Både Hjeltnes<br />
og Henden er opptekne av at faget<br />
må vere noko anna enn pugging<br />
og grammatikk, og at fornyingsarbeid<br />
i skulen er viktig.<br />
– Eg reiser mykje rundt på<br />
skulane, og eg møter mange lærarar<br />
og elevar som tykkjer nynorsk<br />
er vanskeleg å arbeide med.<br />
Men eg meiner det er mykje som<br />
– Ja, bli det det? Ligg det ikkje<br />
nokolunde stabilt på om lag tretten<br />
prosent?<br />
– Jo, men der ein har opna<br />
for valfridom, ved at elevane<br />
kan velje hovudmål ved overgangen<br />
til den vidaregåande<br />
skulen, der ser ein at mange<br />
fell i frå. Særleg ser ein dette i<br />
randsonene. Nynorskbrukarar<br />
er ikkje ein eigen etnisitet, det<br />
er ikkje noko ein fell attende på.<br />
Det er ei politisk avgjerd at me<br />
skal ha to språk her til lands, og<br />
spørsmålet er korleis ein legg<br />
best til rette for det.<br />
– Då må ein jo sjå nærare på<br />
tiltak som kan rette på dette, korleis<br />
ein kan setje inn ekstraordinære<br />
midlar i dei delane av landet<br />
der dette er eit problem. Men<br />
det å påtvinge elevane skriftleg<br />
nynorsk i resten av landet, er ikkje<br />
det som reddar nynorsken.<br />
Blant dei fylka der nynorsken står<br />
sterkt, er òg fylke med auke i folketalet.<br />
Så eg vil ikkje spå at talet<br />
på nynorskelevar vil gå ned. Og så<br />
må me sjå nærare på kvifor elevar<br />
vel vekk nynorsk når dei kjem<br />
på den vidaregåande skulen, det<br />
burde vore mogleg å forske seg til.<br />
– Eg blir litt skeptisk når<br />
du no snakkar om forsking<br />
og stimulering. Kva konkrete<br />
framlegg tiltak har Høgre for å<br />
styrkje nynorsken sin posisjon<br />
i skulen?<br />
– Oppgradere litteraturdelen,<br />
lese meir og ta nynorsken inn i<br />
andre fag. Det trur eg vil gje bokmålselevar<br />
eit heilt anna forhold<br />
til språket og det blir ikkje lenger<br />
ein sidedisiplin i norskfaget.<br />
Mange av bokmålselevane høyrer<br />
nok ein del nynorsk, men ser det<br />
knapt på trykk. Eg skulle gjerne<br />
sett at me hadde ei meir liberal<br />
presse som var meir open, og at<br />
det var råd å skrive på den målforma<br />
ein sjølv ville i t.d. Dagbladet,<br />
VG og Aftenposten.<br />
– Er de opne for dette, eller<br />
vil de arbeide for det?<br />
– Me må tenkje heilt nytt. Ny-<br />
kan gjerast med faget for å få det<br />
meir humørfylt. Og det er mange<br />
fl inke nynorske forfattarar som<br />
skulle vore endå meir brukte,<br />
smiler Hjeltnes. Han legg til at det<br />
er viktig at elevane møter nynorsk<br />
tidleg.<br />
– Det er viktig at elevane byrjar<br />
med nynorsk endå tidlegare i skulen.<br />
Tidleg start gjer det lettare å<br />
lære eit anna språk, seier han.<br />
– I fj or sommar var eg i ein<br />
landsby i Zambia. I den landsbyen<br />
hadde dei sju språk. Når dei greier<br />
det, då bør vi greie å handtere nynorsk<br />
og bokmål her i landet, legg<br />
Henden til.<br />
HEGE LOTHE<br />
norsk må bli ein meir naturleg del<br />
av kvardagen for store delar av<br />
ålmenta, og ingen har noko har<br />
noko å tape på dette, alle minst<br />
nynorsken. Det er eg overtydd<br />
om.<br />
– Kva tykkjer du om dei som<br />
seier «om sidemålet skal bli<br />
valfritt, skal algebra bli valfritt<br />
òg»?<br />
– Hadde me hatt to matematikkfag,<br />
så kunne me sikkert hatt<br />
den diskusjonen.<br />
– Men norsk er vel berre eitt<br />
fag?<br />
– Ja, eller to skriftspråk då.<br />
Me har ikkje to typar algebra, me<br />
har ikkje bokmålsalgebra og nynorskalgebra.<br />
– Forstår elevane kvifor dei<br />
må ha algebra?<br />
– Det er sjølvsagt ei utfordring<br />
i mange fag. Dei fl este skjønar at<br />
dei må lære seg matematikk og<br />
engelsk, men mange har problem<br />
med å skjøne kvifor dei skal lære<br />
seg to skriftspråk. Det vil jo sikkert<br />
gjelde for dei som har bokmål<br />
som sidemål òg.<br />
– Nynorskelevar blir eksponerte<br />
for bokmål på ein heilt<br />
annan måte og er i praksis tospråklege.<br />
– Ja, men det treng ikkje bety<br />
at dei må skrive det. Du kan jo<br />
opparbeide kunnskapar med å<br />
lese og høyre eit språk. Det er<br />
slik me har tenkt når me har gjort<br />
framlegg om eit ekstra framandspråk<br />
i grunnskulen. Ein skal lære<br />
språket å kjenne, utan at det er<br />
naudsynt å skrive det.<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
Milevis unna<br />
UiO oppfyller ingen av Språkrådet<br />
sine krav til bruk av nynorsk,<br />
melder studentavisa Universitas.<br />
– Det er ikkje noko nytt at UiO<br />
bryt mållova. Vi er likevel veldig<br />
skuff a. Det er dumt for studentane<br />
at det ikkje oppfyller krava,<br />
og lover er jo til for å bli fylgde,<br />
seier Tina Fauskanger, leiar i Studentmållaget<br />
i Oslo.<br />
Berre 2 av <strong>11</strong>5 dokument som<br />
UiO rapporterte inn til Språkrådet<br />
i 2010 låg føre på båe målformer.<br />
UiO greidde heller ikkje å nå opp<br />
til nokre av dei andre krava i mållova.<br />
7
Vegard Markhus Foto: Eirik Svela<br />
Vinnaren av Nynorsk barnelitteraturpris for<br />
2010 vart Vegard Markhus for boka Timothy<br />
mister seg sjølv! Han har både skrive og illustrert<br />
boka som er gjeven ut på Aschehoug forlag.<br />
I grunngjevinga står mellom anna dette:<br />
«Juryen for Nynorsk barnelitteraturpris<br />
har i år oppdaga ei perle av ei biletbok. Det er<br />
forfattaren si andre bok, og han har laga eit<br />
surrealistisk univers som er stringent logisk og<br />
burlesk på same tida.»<br />
Juryen for Nynorsk barnelitteraturpris har<br />
vore Anne Marit Godal, Eva Westvik og Ketil<br />
Kolstad. Det er <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> som deler ut<br />
prisen på 30 000 kroner, og Vegard Markhus<br />
kom sjølv til Suldal for å ta i mot prisen.<br />
Stipend til Paleologos<br />
og Mariell Øyre<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> har med støtte frå Kulturdepartementet<br />
delt ut to nynorskstipend, kvart<br />
av dei på 50 000 kroner. Dei to stipenda gjekk<br />
i år til Andreas Paleologos og Mariell Øyre.<br />
Tanken med desse<br />
stipenda er at dei<br />
skal få nynorsk i<br />
bruk på område<br />
der han ikkje har<br />
så stort spelerom<br />
frå før. Andreas<br />
Paleologos får<br />
stipendet for å<br />
utvikle vidare mu-<br />
sikkteaterframsyninga<br />
Det beste<br />
eg veit, og sende<br />
henne på turné.<br />
– Me har tru<br />
på dette prosjektet. Det syner fram nynorsken<br />
på ein ny og spanande måte som er retta mot<br />
eit særs viktig publikum – nemleg små barn.<br />
Framsyninga er leiken, levande og moderne,<br />
seier Håvard B. Øvregård, leiar i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>.<br />
Mariell Øyre har lenge fått mykje merksemd<br />
for bloggen sin «Hjartesmil». Ho får<br />
stipend for å lage Hjartemagasinet, som er eit<br />
magasin basert på bloggen «Hjartesmil». Hjartesmil-bloggen<br />
er populær og stadig å fi nne<br />
på oversyna over dei mest lesne bloggane i<br />
landet. Magasinet presenterer mellom anna<br />
stoff og bilete frå eit knippe av dei mest lesne<br />
bloggarane i Europa innanfor den sjangeren<br />
«Hjartesmil» tilhøyrer. Den glansa vekeblad-<br />
og magasinverda har sakna nynorskrøyster.<br />
– Med det brennande engasjementet<br />
for å nå ut har prisvinnaren slege den fyrste<br />
kilen inn i bokmålsmonopolet som har prega<br />
denne sjangeren. <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> vonar at den<br />
kilen står djupt og støtt, seier Øvregård.<br />
8<br />
ynorsk Barnelitteraturris<br />
til Vegard Markhus<br />
<strong>Mållag</strong>sleiaren og<br />
stipendmottakar<br />
Andreas Paleologos.<br />
Foto: Kjartan Helleve<br />
Landsmøtet<br />
I Sand i Suldal fekk 160 utsendingar<br />
og gjester oppleve<br />
eit av dei mest vellukka landsmøta<br />
på mange år. Det var god<br />
stemning, men også skarpe,<br />
viktige ordskifte.<br />
– Den nye målstriden handlar ikkje berre<br />
om norsk språk i Noreg, men også om minoritetsspråk<br />
og framandspråk. Djupast<br />
sett dreier det seg om å verdsetje språk,<br />
fl eirspråkskunnskap og det at vi lever i eit<br />
fl eirspråkleg samfunn, sa Håvard B. Øvregård<br />
i leiartalen til landsmøtet.<br />
Språkglede<br />
– Målsaka er heilt avhengig av språkgleda.<br />
Gleda i å lære språk er ein av våre beste<br />
medspelarar. Mange foreldre er språkfi endar.<br />
Vaksne trur gjerne at ungar lærer like<br />
tregt som dei sjølve. Og så fôrar dei ungane<br />
med negative språkhaldningar, sa Øvregård,<br />
og kom også inn på kor viktig dette er<br />
i sidemålsordskiftet.<br />
– Sidemålsordskiftet handlar om drap<br />
på gleda i å lære språk. Ei sjølvoppfyllande<br />
førestilling om elevane si manglande interesse<br />
for sidemål, som i dette ordskiftet<br />
konsekvent tyder nynorsk, reduserer evna<br />
og viljen elevane har til å lære både nynorsk<br />
og bokmål i skulen.<br />
Rettskrivingsdebatt<br />
Det var fl eire spennande debattar, men det<br />
var saka om framlegg til ny nynorskrettskriving<br />
som fekk mest merksemd. Styret<br />
i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> hadde levert høyring til<br />
rettskrivingsnemnda i februar, basert på<br />
landsmøtevedtaket frå 2008. Styret bad<br />
difor landsmøtet om ikkje å fatte vedtak i<br />
saka. Fleire var usamde med styret i dette.<br />
I dei utsende landsmøtepapira hadde<br />
Arvid Langeland, leiar i Voss <strong>Mållag</strong>, utforma<br />
eit framlegg som opna slik:<br />
– Framlegget til ny rettskriving for det<br />
nynorske skriftmålet opnar i urovekkjande<br />
grad for tilnærming til eller reint samanfall<br />
med bokmål. Det er ikkje vorte ei tydeleg,<br />
enkel og stram norm. <strong>Noregs</strong> mållag bed<br />
difor om at framlegget vert gjennomgjenge<br />
på nytt, heitte det i framlegg til vedtak.<br />
Mange ulike syn<br />
Det var fl eire som var sterkt kritiske til<br />
framlegget til nemnda, men det var mange<br />
som tvilte på om det var rett å byrje prosessen<br />
ein gong til.<br />
Astrid Myhre, leiar i Aust-Agder <strong>Mållag</strong>,<br />
ynskte å avvise framlegget til rettskriving.<br />
Men hennar utgangspunkt var at ho<br />
var usamd i at nemnda gjorde framlegg om<br />
å ta ut fl eire bokmålsnære ord som er viktige<br />
for nynorsken lokalt på Agder. Også<br />
Margit Ims, frå Bø <strong>Mållag</strong> i Telemark, ytra<br />
seg kritisk til nemnda si innstilling til ny<br />
rettskriving, med bakgrunn i at ordtilfanget<br />
som det er naturleg å bruke i austlandsnynorsk,<br />
vert teke vekk.<br />
Spennande røysting<br />
Siste dag var det knytt stor spenning til<br />
Nynorsk litteraturpris til Jan Roar Leikvoll<br />
«Leikvoll er ein av dei dristigaste og mest interessante<br />
forfattarane i norsk samtidslitteratur», skriv<br />
juryen i grunngjevinga for Nynorsk litteraturpris<br />
2010.<br />
Jan Roar Leikvoll fekk prisen for boka Fiolinane<br />
som er gjeven ut på Samlaget. Det er <strong>Noregs</strong><br />
røystinga i saka. Det skulle no røystast<br />
over fl eire framlegg, og det var 124 røyster<br />
i salen. Fyrst var det røysting for framlegget<br />
frå Voss <strong>Mållag</strong>, som vart sett opp mot<br />
eit framlegg frå Sigbjørn Hjelmbrekke:<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> mållag ynskjer å<br />
oppretthalda skiljet mellom hovudformer<br />
og sideformer.<br />
I denne røystinga fekk Voss <strong>Mållag</strong> 48<br />
røyster og Hjelmbrekke sitt framlegg fekk<br />
25 røyster. I neste røysting vart framlegget<br />
frå Voss <strong>Mållag</strong> sett opp mot eit framlegg<br />
frå Astrid Myhre og Vegard Sætervadet:<br />
Landsmøtet avviser rettskrivingsnemnda<br />
sitt forslag til ny nynorsk rettskriving og<br />
bed om ny gjennomgang av nynorsknorma.<br />
I denne røystinga fekk Voss <strong>Mållag</strong><br />
52 røyster og Myhre/Sætervadet fekk<br />
14. Resten var fråhaldne. Deretter vart<br />
<strong>Mållag</strong>, Det <strong>Norsk</strong>e Samlaget og Det <strong>Norsk</strong>e Teatret<br />
som står bak prisen. Han vart fyrste gong delt ut i<br />
1982 og er på 30 000 kroner og eit diplom. Juryen<br />
har vore Vidar Lund og Margunn Vikingstad.<br />
Leikvoll kom til opninga av landsmøtet og tok i<br />
mot prisen. Han vart veldig glad for tildelinga.<br />
Sullikt landsmøte i<br />
RØYSTING: Det var knytt stor spenning til utfallet av røystingane om rettskrivinga i nynorsk. Her<br />
røystar mellom andre Marie Morken og Kari Pedersen frå Meland <strong>Mållag</strong> og Arvid Langeland og<br />
Lars Kvamsdal frå Voss <strong>Mållag</strong>. Foto: Hege Lothe<br />
framlegget frå Voss <strong>Mållag</strong> sett opp mot eit<br />
framlegg frå Rogaland <strong>Mållag</strong>: Framlegget<br />
til ny rettskriving for det nynorske skriftmålet<br />
opnar i nokon grad for tilnærming<br />
til eller reint samanfall med bokmål, men<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> aksepterer at ein viss grad<br />
av valfridom må verta oppretthalden for<br />
at nynorsk framleis skal kunna ha ei brei,<br />
geografi sk utbreiing.<br />
I denne røystinga fekk Voss <strong>Mållag</strong> 48<br />
røyster og Rogaland <strong>Mållag</strong> 78 røyster.<br />
Deretter vart det eit lengre ordskifte om<br />
røysterekkjefølgja. Resultatet vart at framlegget<br />
frå Rogaland <strong>Mållag</strong> vart sett opp<br />
mot framlegget frå styret om ikkje å vedta<br />
noko. I denne røystinga var det 51 som<br />
ikkje ville vedta fråsegna og 49 som ville<br />
vedta henne, og resten var fråhaldande.<br />
Dermed valde eit fl eirtal på landsmøtet ik-<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
Foto: Aschehoug<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
Målpris til Yngvar Andersen<br />
– Årets prisvinnar er kjend for å vere glad<br />
og positiv. Du har knapt sett han utan at eit<br />
varmt smil har lyst mot deg. Ein perfekt ambassadør<br />
for nynorsk, seier Håvard B. Øvregård,<br />
leiar i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>.<br />
Yngvar Andersen starta opp trenings-<br />
Suldal<br />
kje å gjere eige vedtak i saka om rettskriving.<br />
<strong>Norsk</strong>faget<br />
Ei større fråsegn om norskfaget vart lagd<br />
fram frå styret til landsmøtet. I fråsegna<br />
blir det peika på at <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> understrekar<br />
at norskfaget er det viktigaste faget<br />
i skulen, og meiner at meistring av språket<br />
er ein grunnleggjande dugleik som ligg til<br />
grunn for læring i alle andre fag. <strong>Norsk</strong>faget<br />
har òg ein viktig funksjon i å gje alle<br />
norske born eit felles språkleg utgangspunkt.<br />
Elevane skal verte medvitne om at<br />
det er to målformer her i landet, og alle<br />
elevar skal lære å lese og skrive både nynorsk<br />
og bokmål.<br />
– Vi krev eit lyft for sidemålsopplæringa<br />
senteret Mykjemeir i Oslo i 2006. Han valde<br />
medvite å bruke nynorsk i næringsverksemda<br />
si. Nettsidene har nynorsk som standard<br />
– men dei som absolutt vil, kan velje å få teksten<br />
på bokmål. Seinare har han blitt eit kjent<br />
andlet som treningsekspert i NRK-program-<br />
for dei med bokmål som hovudmål. Vi vil<br />
ha tidlegare start med sidemålsopplæring,<br />
sidemålsopplæring i andre fag enn norsk,<br />
eigen sidemålsdidaktikk og meir forsking<br />
på sidemålsundervisninga, seier Håvard<br />
B. Øvregård. Også eit treårig nytt arbeidsprogram<br />
vart vedteke. Tittelen på programmet<br />
er: Gjennom ord blir verda stor. I<br />
komande treårsperiode vil <strong>Mållag</strong>et leggje<br />
sterkare vekt på skulemål enn dei siste åra.<br />
Nytt styre, ny nestleiar<br />
Håvard B. Øvregård tok attval som styreleiar.<br />
Aud Søyland er tilbake som nestleiar,<br />
etter eitt års pause. Ho overtek etter Jens<br />
Kihl frå Oslo som vart ny styremedlem, og<br />
Terje Kjøde frå Ørsta rykkjer opp frå varaplass.<br />
Bente Riise og Helga Hjetland var<br />
met Puls, der han bruker eit ledig, konkret og<br />
godt språk. Andersen fekk målpris frå Luster<br />
<strong>Mållag</strong> i 2008 og målpris frå Sogn og Fjordane<br />
<strong>Mållag</strong> tidlegare i år. Han var ikkje til stades<br />
for å ta imot prisen, men sende ei videohelsing<br />
som vart synt fram i landsmøtesalen.<br />
ØVST TIL HØGRE: Valdresingar på landsmøtet. Frå venstre Margunn Søyland, Bjørn Karsrud, Aud Søyland, Ingunn Kompen og Karen Marie Kvaale<br />
Garthus. MIDTEN: God tone mellom Karstein Bjørge i Sotra <strong>Mållag</strong> og Astrid Olsen i Bergen <strong>Mållag</strong>. NEDST: Frå venstre: Kristin Birkenes, Studentmållaget<br />
i Kristiansand, Sara Marie Niday, SmiO, Tina N. Fauskanger, SmiO, Idun Lio, SmiK, Martin Årseth, SmiB, Helene Urdland Karlsen, SmiB, Odin H.<br />
Omdal og Martine Rørstad Sand frå Studentmållaget i Bergen. Alle bileta: Hege Lothe<br />
ikkje på val og held fram i styret. 1. vara:<br />
Sigbjørn Hjelmbrekke, Bø i Telemark; 2.<br />
vara: Magne Heide, Kvæfj ord; 3. vara: Marit<br />
Aakre Tennø, Luster og 4. vara: Reza<br />
Rezaee frå Oslo.<br />
Sosial samling<br />
Det kom heile 160 utsendingar og gjester<br />
til Ryfylke fj ordhotell i Suldal. Då var det<br />
mållagsfolk i alle ledige senger i Suldal, og<br />
vel så det.<br />
– Dette gjorde sitt til at det vart eit triveleg<br />
landsmøte, fortel Gro Morken Endresen,<br />
dagleg leiar i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>. Ho vart<br />
gledeleg overraska over kor mange som<br />
tok turen til Ryfylke.<br />
HEGE LOTHE<br />
hege.lothe@nm.no<br />
6på<br />
landsmøtet:<br />
Korleis er det å vere på<br />
landsmøte i <strong>Mållag</strong>et?<br />
Randi Einrem,<br />
Vefsn <strong>Mållag</strong>:<br />
– Det er kjekt å<br />
kome på landsmøte<br />
i <strong>Mållag</strong>et.<br />
Det er mange oppglødde<br />
folk som<br />
gjev ny inspirasjon.<br />
Gry Folkvord, Odda <strong>Mållag</strong>:<br />
– Det er veldig kjekt å vere på landsmøtet<br />
i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>. Dette er mitt aller<br />
fyrste landsmøte,<br />
og eg har møtt<br />
mange interessante<br />
folk og vi<br />
lærer mykje. Det<br />
er veldig god<br />
stemning og folk<br />
er veldig imøtekomande.<br />
Og så<br />
er det kjekt å få<br />
møte litteraturprisvinnarane, og eg tykte<br />
landsmøtetalaren Margareth Sandvik<br />
kom med mange gode konkrete tips.<br />
Øystein A.<br />
Vangsnes,<br />
Tromsø <strong>Mållag</strong>:<br />
– Eg er på landsmøte<br />
for aller fyrste<br />
gong og eg tykkjer<br />
det er veldig interessant<br />
og kjekt.<br />
Bodil Vinjevoll,<br />
Målselv <strong>Mållag</strong>:<br />
– Det er veldig viktig<br />
å møte resten<br />
av organisasjonen.<br />
Både knyte kontaktar<br />
og snakke med<br />
folk. Spesielt for<br />
oss som er så langt<br />
vekke.<br />
Marit Rommetveit Staveland,<br />
Time <strong>Mållag</strong>:<br />
– Det er lenge sidan eg har vore på<br />
landsmøte sist.<br />
Eg tykkjer det er<br />
artig å treff e gamle<br />
kjende frå rørsla,<br />
men ekstra kjekt<br />
å treff e nye folk.<br />
Særleg kjekt er det<br />
at <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
har valt å knyte<br />
landsmøtet opp<br />
mot Rasmus Løland-markeringa.<br />
Åsmund Lien,<br />
leiar i valnemnda:<br />
– Det er alltid kjekt<br />
å kome på landsmøte<br />
i <strong>Mållag</strong>et. Eg<br />
fann ut at eg har<br />
eit jubileum. I år er<br />
det 40 år sidan eg<br />
var på mitt fyrste<br />
landsmøte.<br />
9
Landsmøtet<br />
i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
krev satsing på<br />
norskfaget<br />
<strong>Norsk</strong>faget er det viktigaste faget i skulen.<br />
Meistring av språket er ein grunnleggjande<br />
dugleik som ligg til grunn for<br />
læring i alle andre fag. <strong>Norsk</strong>faget har<br />
òg ein viktig funksjon i å gje alle norske<br />
born eit felles språkleg utgangspunkt.<br />
Elevane skal verte medvitne om det<br />
språklege mangfaldet vi har i Noreg, og<br />
alle elevar skal lære å lese og skrive både<br />
nynorsk og bokmål.<br />
Utfordringar i norskfaget<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> merkar seg<br />
at det er eit stort ordskifte om norskfaget<br />
for tida, og ser at det er store utfordringar<br />
i norskfaget i dag. Mange elevar<br />
oppnår ikkje god nok kompetanse i<br />
nynorsk, og norsklærarane er under eit<br />
krevjande tids- og arbeidspress.<br />
Gjennom revideringar av læreplanen<br />
dei siste åra – særleg gjennom<br />
Kunnskapsløftet frå 2006 – har det<br />
kome fl eire prioriterte område inn i<br />
norskfaget. Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
meiner at norskfaget framleis må<br />
vere eit danningsfag som skal gje elevane<br />
forståing for tospråksituasjonen i<br />
Noreg. Samtidig må det vere sjølvsagt<br />
at elevane får god lese- og skriveopplæring<br />
i nynorsk og bokmål. Vi er derfor<br />
kritiske til at norskfaget vert fylt opp av<br />
andre emne som tek tida frå den viktige<br />
opplæringa i basisdugleikane.<br />
Nynorsk som hovudmål<br />
Språklæring går ikkje føre seg i eit vakuum<br />
på skulen. Når elevar for det<br />
meste møter bokmål utanfor skulen,<br />
vert det vanskelegare for dei å tileigne<br />
seg god kompetanse i nynorsk – uavhengig<br />
av kva hovudmål dei har.<br />
For elevar med nynorsk som hovudmål<br />
er det ekstra viktig å møte mykje<br />
nynorsk i skulen for å vege opp for bokmålsdominansen<br />
elles. Det er viktig å<br />
gjere desse elevane trygge i nynorsk for<br />
å unngå målbyte.<br />
Sidemålsopplæringa<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> stør læreplanen<br />
si tydelege stadfesting av at<br />
elevane skal meistre både nynorsk og<br />
bokmål. Mange elevar med bokmål<br />
som hovudmål får ikkje tilfredsstillande<br />
opplæring i sidemålet sitt. Dette<br />
kan føre til at elevane ikkje får ei positiv<br />
meistringskjensle knytt til nynorsk, og<br />
at dei får ei negativ innstilling til vurdering<br />
i faget.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> gs<br />
<strong>Mållag</strong> krev eit lyft for sidemålsopplæringa<br />
for<br />
dei med bokmål som<br />
hovudmål. Elevane med<br />
nynorsk som hovudmål<br />
møter så mykje bokmål i dagleglivet<br />
at dei ikkje har det same behovet for<br />
sidemålsopplæring – dei er i praksis<br />
toskriftspråklege utan særleg formell<br />
undervisning.<br />
Eit lyft for sidemålsopplæringa:<br />
Tidleg start<br />
Tidlegare start med sidemålsopplæring<br />
er ein god måte å gjere det lettare for<br />
elevane med bokmål som hovudmål å<br />
meistre nynorsk, og gjer at elevane får<br />
færre fordomar mot å lære det.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Kompetansemåla for 4. og 7. årstrinn<br />
i læreplan i norsk må endrast slik<br />
at læreplanen betre legg til rette for tidlegare<br />
start med sidemålsopplæring.<br />
● Erfaringar med tidleg start med sidemålsopplæring<br />
må samlast inn og<br />
formidlast til andre skular.<br />
● Det må gjennomførast forskingsprosjekt<br />
på tidlegare start med sidemålsopplæring.<br />
Eit lyft for sidemålsopplæringa:<br />
Bruk av nynorsk i andre fag enn<br />
norskfaget<br />
Det er i dei siste åra gjort mange positive<br />
sidemålsforsøk for elevar med nynorsk<br />
som sidemål, der ein gjennom å<br />
nytte nynorsk i andre fag enn norskfaget<br />
har gjeve elevane eit betre grunnlag<br />
for å meistre begge skriftspråka.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Skular bør nytte sidemål i andre fag<br />
enn norskfaget som eit verkemiddel for<br />
at elevane skal meistre både bokmål og<br />
nynorsk, og at regelverket for skulen må<br />
leggje til rette for dette.<br />
● Erfaringar med bruk av sidemål i<br />
andre fag enn norskfaget må samlast<br />
inn og formidlast til andre skular.<br />
● Det må gjennomførast<br />
forskingsprosjekt på bruk av<br />
si sidemål i andre fag enn norskfaget.<br />
Anne-Ma Eidhammer var vanleg utsending på<br />
landsmøtet og var heilt ukjent med at ho skulle<br />
få tildelt målblome. Så då ho blei ropt fram av<br />
Håvard B. Øvregård, vart ho beint fram nesten<br />
mållaus.<br />
– «Stø kravet om nynorsk undervisningsmateriell<br />
i alle fag til framandspråklege» Slik lyder<br />
Eit lyft for sidemålsopplæringa:<br />
Utvikling av nynorsksdidaktikk<br />
Elevar med nynorsk som hovudmål har<br />
ein annan læringssituasjon og andre utfordringar<br />
enn bokmålselevar. Dette er i<br />
liten grad teke opp i lærarutdanninga og<br />
norskdidaktikken.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Éin eller fl eire lærestader med lærarutdanning<br />
må få eit nasjonalt ansvar<br />
for å utvikle nynorsk didaktikk for hovudmåls-<br />
og sidemålselevar.<br />
Eit lyft for sidemålsopplæringa:<br />
Forsking på sidemålsopplæringa<br />
Det fi nst svært lite forsking på sidemålsopplæringa,<br />
trass i at ho er mykje<br />
debattert i det off entlege. Landsmøtet i<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> vil at mindre synsing og<br />
meir forskingsbasert kunnskap skal liggje<br />
til grunn for sidemålsordskiftet. Det<br />
trengst kunnskap om gjennomføring av<br />
sidemålsopplæringa i skulen og korleis<br />
dette påverkar elevane sitt læringsresultat.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Det trengst meir forskingsbasert<br />
kunnskap om metodar og tidsbruk i sidemålsundervisninga,<br />
og lærarane sin<br />
kunnskap i og haldningar til sidemålet.<br />
<strong>Norsk</strong> i lærarutdanninga<br />
Lærarane sine norskkunnskapar er avgjerande<br />
for god norskundervisning i<br />
skulen. Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> er i<br />
tvil om dei ulike lærarutdanningane legg<br />
til rette for og sikrar at framtidige lærarar<br />
har god nok kompetanse i nynorsk og<br />
bokmål. Tilbodet norsklærarane har om<br />
kurs og etterutdanning i nynorsk, står ikkje<br />
i høve til kva dei treng.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Det må undersøkjast i kva grad lærarutdanninga<br />
legg til rette for og sikrar<br />
at framtidige lærarar har god kompetanse<br />
i nynorsk og bokmål.<br />
● God kompetanse i nynorsk og bok-<br />
oppropet som 50 ordførarar har samla seg bak i<br />
2009, og som har vore viktig for å setje nynorskopplæring<br />
for vaksne innvandrarar på dagsorden<br />
siste åra, sa Håvard B. Øvregård.<br />
– Målarbeidet er heilt avhengig av lokale eldsjeler<br />
og gode initiativ. Og av og til får slike lokale<br />
initiativ nasjonal verknad. Det var nyleg avgått<br />
Fråsegner vedtekne av landsmøtet i <strong>Noregs</strong><br />
10<br />
Landsmøtet<br />
Målblome til Anne-Ma Eidhammer<br />
DET NYNORSKE BLIKKET: Unge blikk på landsmøtefesten. Frå venstre Janne Nygård, leiar i<br />
NMU, Maria Svendsen og Vebjørn Sture. Foto: Hege Lothe<br />
mål er også eit avgjerande krav for lærarar<br />
som ikkje skal undervise i norsk,<br />
fordi språklæring skjer i alle timar og i<br />
alle fag.<br />
● Alle lærarar må få tilbod om kurs og<br />
etterutdanning i nynorsk.<br />
Vurderingsordningar<br />
Læreplanen og kompetansemåla skal<br />
styre opplæringa. Men i eit stort og<br />
omfattande fag som norsk har vurderingsordningane<br />
stor påverknad på<br />
korleis kompetansemåla vert prioriterte<br />
i opplæringa. Det er difor avgjerande<br />
at vurderingsordninga i norskfaget<br />
synleggjer kravet om at elevane skal<br />
meistre både nynorsk og bokmål.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> er ope<br />
for endringar i vurderingsordninga for<br />
norskfaget, men slike endringar skal ikkje<br />
svekkje kravet om skriftleg kompetanse<br />
i både nynorsk og bokmål slik det<br />
er slege fast i dagens læreplan.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Det må vere ei særleg vurdering av<br />
eleven sin kunnskap i sidemålet, både på<br />
ungdomsskulen og i studieførebuande<br />
vidaregåande opplæring. Vurderinga<br />
må vere gjennom eigen standpunktskarakter<br />
eller obligatorisk eksamen, eller<br />
helst båe delar.<br />
● Elevar i studieførebuande vidaregåande<br />
opplæring må ha sidemål som ein<br />
del av norskfaget til og med det avsluttande<br />
året for å oppnå ein god nok kompetanse<br />
i språket.<br />
Forsøk i norskfaget<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> støttar forsøk<br />
i norskfaget som er i tråd med læreplanmåla.<br />
Det må vere eit krav at slike<br />
forsøk vert dokumenterte undervegs og<br />
i etterkant, at erfaringane vert vurderte<br />
av kompetente fagmiljø, og at dokumentasjon<br />
vert gjord tilgjengeleg for<br />
andre skular og eksternt interesserte.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> meiner:<br />
● Det er viktig med eit mangfald av<br />
forsøk i norskfaget.<br />
● Forsøk i norskfaget må vere i tråd<br />
med gjeldande læreplanmål.<br />
● Forsøka må dokumenterast, og dokumentasjonen<br />
må gjerast tilgjengeleg<br />
for eksternt interesserte.<br />
● Erfaringar frå forsøk må i tillegg<br />
vurderast av kompetente fagmiljø.<br />
Tospråkssituasjonen<br />
I sidemålsordskiftet vert det stundom<br />
spurt om kvifor vi må ha to språk.<br />
Den norske språksituasjonen med to<br />
levande skriftspråk er ein styrke og ein<br />
ressurs for norske språkbrukarar. Gjennom<br />
å meistre nynorsk og bokmål i tidleg<br />
alder vert ein betre i norsk. Dette er<br />
ein styrke som elevar med bokmål som<br />
hovudmål i dag ikkje får ta full del i, på<br />
grunn av manglande prioritering av og<br />
for dårleg opplæring i sidemålet.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> ynskjer<br />
at det ikkje berre skal vere nynorskelevar<br />
som skal dra nytte av den norske<br />
språksituasjonen. ■<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
leiar i Vindafj ord <strong>Mållag</strong>, og framleis styremedlem i Karmsund<br />
<strong>Mållag</strong>, som stod bak oppropet. Anne-Margrethe, eller Anne-<br />
Ma Eidhammer har sjølv vore vikarlærar for innvandrarar, og<br />
såg kor viktig dette var lenge før ordførarar og kommunale<br />
vaksenopplæringar såg alvoret.<br />
Tildelinga av målblomen var svært populær, og Anne-Ma<br />
Eidhammer fekk veldig applaus frå salen.<br />
<strong>Mållag</strong> 20<strong>11</strong><br />
Skriftkulturen<br />
i kommunane<br />
I språkmeldinga (St.mld. 35, Mål og<br />
meining) og andre off entlege dokument<br />
står det tydeleg at styresmaktene har eit<br />
stort ansvar for å verne om jamstillinga<br />
mellom bokmål og nynorsk. Det skal<br />
leggjast spesielt til rette for at nynorsk<br />
blir meir reelt likestilt med bokmål.<br />
Ein rapport frå mars i år om målbruken<br />
i nynorskkommunane, viser at vi<br />
berre unntaksvis fi nn kommunar som<br />
set språkpolitikk på dagsordenen. Dei<br />
tek ikkje alvorleg nok at dei som kulturforvaltarar<br />
også har ansvar for skriftkulturen.<br />
Det er kommuneplanar for det<br />
meste, men skriftkulturen er gløymd<br />
i dei aller fl este kommunane. Mange<br />
kommunar gøymer seg bak den såkalla<br />
språknøytraliteten, som i praksis tyder<br />
sterk bokmålsdominans, sjølv i kommunar<br />
der nynorsk har stor plass i skulen,<br />
avisene, i lag og organisasjonar og<br />
elles i lokalsamfunnet. Mange kommunar<br />
overlet til dei tilsette å velje skriftmål.<br />
Slik kan det ikkje halde fram. Kommunane<br />
må ta ansvaret sitt som språkpolitiske<br />
aktørar. Til det treng dei støtte<br />
i form av midlar og kompetansebygging<br />
frå staten og frå sin eigen interesseorganisasjon,<br />
KS, og desse instansane må<br />
samstundes leggje press på kommunane<br />
om å ta oppgåva som språkpolitisk<br />
aktør på alvor.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> i 20<strong>11</strong><br />
meiner at kommunane må setje seg følgjande<br />
minimumsmål:<br />
● Kommunane tek ansvar for å utvikle<br />
språkleg sjølvtillit til eigen skriftkultur<br />
og språkleg toleranse til andre sin skriftkultur.<br />
● Kommunane må byggje opp medvit<br />
om skriftkulturen i kommuneadministrasjonen.<br />
● Dei språknøytrale kommunane må<br />
vise at vi har ein tospråkleg skriftkultur<br />
ved å bruke begge målformene i ulike<br />
samanhengar.<br />
Språknøytrale kommunar og nynorskkommunar<br />
må vidare:<br />
● Bruke nynorsk i kommuneplanar,<br />
sakspapir, annonsar og utoverretta informasjon<br />
på nettsider og i brosjyrar.<br />
● Leggje til rette for god målbruk hjå<br />
dei tilsette, td. ved å arrangere skrive-<br />
RØYSTING 1: Astrid Myhre stilte med røysteskilt<br />
nr. 33 og baby på armen. Foto: Hege Lothe<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
FREMST: Helga Hjetland var på plass i<br />
landsmøtesalen. Foto: Hege Lothe<br />
kurset På sakslista, som LNK har utarbeidd.<br />
● Ta ansvaret som skuleeigar ved å<br />
syte for:<br />
– Allsidig og tidleg møte med nynorsk<br />
i barnehagen og skulen.<br />
– Språket i skulen og kva læremiddel<br />
som blir skaff a.<br />
– Korleis norskopplæringa blir gjennomført.<br />
– Å fremje nynorsk i kulturarbeid og<br />
kulturarrangement.<br />
Staten må ta ei aktiv rolle for å sjå<br />
til at kommunane tek det lovpålagde<br />
ansvaret for å forvalte språklovene og<br />
oppfylle innbyggjarane sine språklege<br />
rettar. ■<br />
Etterutdanning<br />
i samband med<br />
ny nynorskrettskriving<br />
1. april leverte Riise-nemnda innstillinga<br />
om ny rettskriving til styret i<br />
Språkrådet. Styret behandlar saka i mai,<br />
og sender venteleg innstillinga vidare til<br />
Kulturdepartementet til godkjenning.<br />
Etter planen skal den nye nynorskrettskrivinga<br />
takast i bruk frå hausten 2012.<br />
Alle som nyttar nynorsk, blir påverka<br />
av den nye norma. I tillegg til dei som<br />
har nynorsk som hovudmål, gjeld det<br />
off entleg tilsette på statleg, fylkeskommunalt<br />
og kommunalt nivå, lærarar,<br />
journalistar, forfattarar, tilsette i nettredaksjonar<br />
og publikumsretta tenester<br />
ofl .<br />
Vi veit at det også i dag er eit klart<br />
behov for å styrkje nynorskkompetansen<br />
i store delar av det off entlege<br />
og i andre yrkesgrupper. Mangelen på<br />
kompetanse er ein viktig grunn til at<br />
nynorskbrukarar ikkje får oppfylt retten<br />
til språkleg jamstelling. Med ei ny rettskriving<br />
er det fare for at endå fl eire kvir<br />
seg for å skrive nynorsk, viss dei ikkje får<br />
tilbod om opplæring.<br />
Innføringa av den nye norma er eit<br />
unikt høve til å gi eit kompetanselyft<br />
til alle yrkesgrupper som bruker det<br />
nynorske skriftmålet. Ei slik satsing på<br />
kompetanseheving i nynorsk er òg i tråd<br />
med St.meld. 23 (2007–2008) Språk<br />
bygger broer og St.meld. 35 (2007–2008)<br />
Mål og meining, der overordna språkpolitiske<br />
mål er nettopp å leggje til rette for<br />
at nynorsk blir meir reelt likestilt med<br />
bokmål, og at det off entlege skal leggje<br />
vekt på å føre eit korrekt og forståeleg<br />
språk.<br />
Landsmøtet i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> vil<br />
oppmode Stortinget om å gi særskilde<br />
løyvingar til å gjennomføre eit kompetanselyft<br />
i nynorsk i off entleg sektor på<br />
alle forvaltningsnivå og i utdanningsinstitusjonane<br />
frå barnehage til høgskule-<br />
og universitetsnivå. <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> forventar<br />
at Kunnskapsdepartementet og<br />
Fornyings- og administrasjonsdepartementet<br />
lagar eigne planar for dette.<br />
Språkrådet har ei viktig rolle i å følgje<br />
opp arbeidet. ■<br />
Undervisningsmateriell<br />
på<br />
nynorsk<br />
<strong>Norsk</strong>e elevar har etter opplæringslova,<br />
§ 9.4, rett til å få undervisningsmateriell<br />
på hovudmålet sitt. Ein del av<br />
det undervisningsmateriellet som blir<br />
brukt i den norske skulen, blir utvikla og<br />
produsert av ulike lag og organisasjonar.<br />
Mykje av dette blir gjeve gratis til skular,<br />
og mykje av det er godt.<br />
Dei fl este store organisasjonar har<br />
også heimesider med mykje god informasjon,<br />
laga for skuleelevar på ulike<br />
nivå. Etter gjeldande læreplan, Kunn<br />
skapsløftet, skal elevane i alle fag søkja<br />
informasjon på nettsider og i andre kjelder.<br />
Men det aller meste av det materiellet<br />
som blir laga av organisasjonane<br />
kjem berre på bokmål, trass i at mange<br />
av dei får statsstønad for å utvikla informasjonsmateriell<br />
for born og unge.<br />
Eit aktuelt døme er UNICEF, SN sin<br />
barneorganisasjon, som no inviterer<br />
alle grunnskulane i landet til å delta i<br />
Det store jubileumsløpet:<br />
«UNICEF-RUNDEN er en lærerik<br />
og inkluderende skoleaktivitet hvor alle<br />
barns rettigheter settes på dagsordenen.<br />
Ved påmelding får dere alt nødvendig<br />
materiell helt gratis, inkludert et spennende<br />
undervisningsopplegg spesielt<br />
tilpasset læreplanen.»<br />
Sjølv om dei reklamerer med å setja<br />
alle barns rettar på dagsorden, lagar dei<br />
berre materiell på bokmål. Også på heimesidene<br />
deira er alt stoff på bokmål.<br />
UNICEF er ein av mange organisasjonar<br />
som får statsstønad for å utvikla<br />
informasjonsmateriell for born og unge.<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> krev at organisasjonar<br />
som får statsstønad skal laga alt informasjonsmateriell<br />
som er tenkt brukt<br />
i skulen, på begge målformer. Alternativt<br />
kan ein bruka begge målformer i<br />
same publikasjon, halvparten nynorsk<br />
og halvparten bokmål. ■<br />
6på<br />
landsmøtet:<br />
Korleis har de arbeidd med<br />
barnehagekampanjen<br />
«Gjennom ord blir verda stor»<br />
– og kva gjer de vidare?<br />
Solgunn Liestøl, Haugesund <strong>Mållag</strong> og<br />
Ungdomslag:<br />
– Vi har vore på barnehagebesøk saman<br />
med Håvard B. Øvregård i<br />
ein barnehage i Koparvik,<br />
og vi har besøkt nynorskelevane<br />
ved Gard skole i<br />
Haugesund.<br />
– Vi ønskjer òg å invitere<br />
til kurs i songleikar for<br />
barnehagetilsette! Det har<br />
vi gjort ein gong før og det<br />
var ein suksess!<br />
Øystein Vangsnes, leiar i Tromsø <strong>Mållag</strong>:<br />
– I Tromsø arbeider vi med<br />
eit prosjekt der vi lagar<br />
songhefte med nordnorske<br />
songtradisjonar. Dette<br />
heftet kan nyttast i barnehagane,<br />
og vi trur det er<br />
eit viktig tiltak. Vi har fått<br />
støtte frå Tromsø kommune<br />
til prosjektet.<br />
Margit Ims, styremedlem i Bø <strong>Mållag</strong>:<br />
– I Bø har vi delt ut bokpakker i barnehagar<br />
i kommunen. Vi har<br />
òg laga ei eiga barnebok<br />
med forteljingar frå Midt-<br />
Telemark. Dessutan har<br />
vi kontakta ordførar og<br />
rådmann. Framover kjem<br />
vi til å arbeide med å få dei<br />
ansvarlege i kommunen<br />
til å setje nynorsk på dagsorden.<br />
– Ja, vi synest dette er ein god kampanje.<br />
Og vi synest det er fi nt at mållaget<br />
sentralt har gjort kampanjen så lett å jobbe<br />
med. Det er viktig.<br />
Karen Marie Kvåle Garthus,<br />
Sør-Aurdal <strong>Mållag</strong>:<br />
– Eg tykkjer dette er ei veldig<br />
viktig sak. For oss i Valdres<br />
er det spesielt viktig at<br />
borna i barnehagane i dei<br />
nynorske skulekrinsane får<br />
møte nynorsken allereie i<br />
barnehagen. Vi ynskjer at<br />
alle born må få eit positivt møte med både<br />
nynorsk og dialekt i barnehagen.<br />
Aud Lunde, leiar i Sogn<br />
og Fjordane <strong>Mållag</strong>:<br />
– Dette er ei veldig viktig<br />
sak. Trass i at Sogn og Fjordane<br />
er eit nynorskfylke, så<br />
fl øymer det over med bokmålsbøker<br />
i barnehagane,<br />
og det er viktig å gjere<br />
noko med.<br />
Terje Kjøde, leiar i Sunnmøre <strong>Mållag</strong> og<br />
Ørsta <strong>Mållag</strong>:<br />
– Vi tykkjer dette er ei veldig viktig sak. For<br />
oss på Sunnmøre er det<br />
viktig at borna i barnehagane<br />
i får møte nynorsken<br />
allereie i barnehagen.<br />
Fleire av laga våre har teke<br />
tak i kampanjen og delt<br />
ut bøker og materiell i<br />
barnehagane. I Ørsta har<br />
vi hatt ei vellukka samling<br />
i Aasentunet der vi presenterte<br />
kva slag mangfald det fi nst av nynorsk<br />
litteratur, songar, rim, regler og forteljingar.<br />
<strong>11</strong>
Ragnar Hovland tek oss med<br />
på ei litterær rundreise i den<br />
nye essaysamlinga si.<br />
Me tuslar kring hyllene på biblioteket. Eg<br />
har bede Ragnar Hovland å sjå etter bøker<br />
som er nemnde i Kunsten å komme heim<br />
og andre essay, den nye boka hans. Det er<br />
ei samling tekstar, eller essay om du vil,<br />
om bøker. Det handlar om Dickens, Jansson,<br />
Wodehouse, Bichsel og Carroll. Og<br />
Dickens har dei i boksamlinga. Og noko<br />
Nyquist.<br />
– Ikkje så mange i forhold til kor mange<br />
han faktisk har skrive, men noko er det då,<br />
seier Hovland.<br />
Det var forlaget som kom<br />
til Hovland med ideen om å<br />
gje ut ei samling. Det er tjue<br />
år sidan førre essaysamling<br />
og det var på høg tid å få<br />
samla noko av den utanomlitterære<br />
skrivinga mellom to<br />
permar.<br />
– Eg tykte det var ein god<br />
idé. Då kom det jo ei ny bok<br />
frå meg, så no slepp eg jo å<br />
tenkje på det på ei stund.<br />
Mange av tekstane i boka<br />
er henta frå ei spalte i Klassekampen<br />
som heiter «God bok», der<br />
Hovland skriv nokre gonger i året. Planen<br />
frå starten av var å skrive om bøker som<br />
hadde inspirert han til å skrive, og om bøker<br />
han hadde freista å etterlikne. Det er<br />
ikkje det same.<br />
– Til dømes gav dei tidlege bøkene til<br />
Tor Åge Bringsværd meg lyst til å skrive,<br />
utan at eg ville etterlikne han. Arild Nyquist<br />
ville eg derimot lære av, eg ville prøve<br />
å få det til det same han gjorde.<br />
– Finn du framleis nye heltar i litteraturen?<br />
– Ja, det gjer eg, men ikkje i like stor<br />
grad som i ungdomen. Eg siterer Graham<br />
Greene i boka som seier at det berre er i<br />
barndomen at bøker kan ha avgjerande påverknad<br />
på våre liv. Men visse nye litterære<br />
har eg fått, men dei råkar ikkje like hardt<br />
som då ein var sytten år gamal.<br />
– Greier du å lese ei bok utan å analysere<br />
henne? Har du framleis same evna til å bli<br />
sogen inn av ei bok?<br />
– Nja, det er vel ikkje så ofte, men det<br />
hender. Det skjer jo noko med eit lesande<br />
menneske når ein sit på eit forlag og vurderer<br />
manus år etter år. Det skal litt til å bli<br />
rørd. Men resultatet er jo at eg legg meir<br />
merke til dei bøkene som faktisk står ut,<br />
dei bøkene som er verkeleg bra.<br />
Samling for ettertida<br />
Hovland samla i hop dei tekstane han<br />
kunne fi nne, og sende over til redaktøren.<br />
Det var minst dobbelt så mykje materiale<br />
som det som no ligg føre i bokform. I<br />
samråd med ein konsulent landa dei på at<br />
det var best å avgrense det til litteratur, og<br />
noko reising. Så byrja arbeidet med å reinske<br />
opp og ta ut dei fl este referansane til<br />
kvar tekstane hadde stått på trykk i ut<br />
– Eg vil helst ikkje tenkje på kva menneske eg ville<br />
ha vore om eg ikkje hadde lese alle desse bøkene.<br />
Litterært sjølvportrett<br />
RAGNAR HOVLAND<br />
◆ Forfattar og manuskonsulent hjå<br />
Det <strong>Norsk</strong>e Samlaget<br />
◆ Aktuell med boka Kunsten å komme heim<br />
og andre essay<br />
gangspunktet. Nokre meldarar av boka har<br />
meint at ein har reinska opp for mykje, at<br />
det burde ha stått kvar tekstane var publiserte<br />
fyrste gongen.<br />
– Ja, eg har sett det, men eg ville at tekstane<br />
skulle vere sjølvstendige.<br />
– Kva inntrykk fekk du sjølv når du las<br />
gjennom tekstane? Var alt like godt?<br />
– Nei, alt var ikkje like godt, og<br />
det meste av det dårlege har altså<br />
ikkje kome med i boka.<br />
Dette er jo den nye Samlagssjangeren:<br />
ein samlar tekstar som<br />
har stått på trykk ein annan stad<br />
og gjev det ut som bok.<br />
– Ein kritikar meinte at tekstane<br />
i Agnes Ravatn si nye bok<br />
Folkelesnad fungerte i avisa, men<br />
ikkje som bok. Det er ikkje eg<br />
samd i. Eg tykkjer det er ein god<br />
sjanger, og det er det fl eire grunnar<br />
til. Aviser tek ein ikkje vare på,<br />
og dermed risikerer ein at tekstane forsvinn.<br />
Det ville ha vore synd for verdifulle<br />
tekstar. Det er ikkje alt eg har skrive som er<br />
fantastisk, men eg har ein innebygd motvilje<br />
mot å skrive for skrivebordsskuff a. Eg<br />
vil gjerne at det eg skriv, skal vere lett å få<br />
tak i framtida. Ei bok som dette gjer det<br />
enkelt.<br />
– Og?<br />
– Og kva?<br />
– Du sa det var fl eire grunnar?<br />
– Ja, nemleg. Jo, det var ein meldar som<br />
meinte at han kjende meg litt betre etter å<br />
ha lese boka. Ho er på mange måtar eit litterært<br />
sjølvportrett, og seier mykje om kva<br />
bøker eg har lese, og kva type bøker eg likar.<br />
Føler at eg gir litt av meg sjølv. Eit slikt<br />
inntrykk får ein berre ved å lese tekstane<br />
samla, slik det er gjort her. Difor trur eg<br />
slike samlingar har noko for seg.<br />
– Blir du sur om ein meldar heng seg opp<br />
i slikt?<br />
– Eg blir ikkje sur, denne boka har fått<br />
både gode og lunkne meldingar, og det<br />
får ein jo berre leve med. Men eg blir litt<br />
oppgitt av meldingar som ligg på sida av<br />
boka, t.d. når ein meldar ville lære meg om<br />
alle dei kvinnelege forfattarane eg burde ha<br />
teke med.<br />
– Var du medviten om slikt når de sette<br />
saman boka? At det var kult å ha med nokre<br />
obskure forfattarar?<br />
–Det er lite som er obskurt i denne<br />
boka. Det er litt av di at eg t.d. i denne<br />
spalta i Klassekampen skulle skrive for<br />
vanlege litteraturinteresserte avislesarar, og<br />
då kunne det ikkje vere dei mest obskure<br />
bøkene eg tok med.<br />
Kva bøker har du så teke med? Er det<br />
råd å snirkle det inn?<br />
– Eg har nok aldri sett så stor pris på<br />
den realistiske psykologiske romanen, sjølv<br />
om det er gode bøker i den sjangeren òg.<br />
Eit gjennomgåande trekk i favorittbøkene<br />
er at det hender underlege ting, at dei har<br />
eit element av fantasi og eventyr i seg.<br />
Kunne debutert som lyrikar<br />
Me tuslar vidare nedover hyllene og kjem<br />
til H-hylla og jammen santen fi nst det<br />
ikkje nokre bøker av han sjølv òg. Me er<br />
tidleg ute og det er knapt med folk. Likevel<br />
kikkar me oss rundt, lett nervøse for å bli<br />
avslørt. Det er litt klamt å leite etter eigne<br />
bøker i ei folkeboksamling. Det er ikkje<br />
noka komplett samling dette heller, berre<br />
ein sju-åtte titlar.<br />
– Nei, sjå her, seier Hovland og trekkjer<br />
ut ei tynn fl is av ei bok. Det er Psst! Kubanske<br />
notat som han gav ut på det ørvesle<br />
forlaget Baskerville/Texas i 2000. Det er ei<br />
samling av det han sjølv vil kalle kortprosa,<br />
medan andre vil seie det er lyrikk. Frå<br />
veska dreg han opp Texas: korte tekster av<br />
lange menn, som er Eduardo Andersen,<br />
Reidar Karlsen og han sjølv. Igjen same<br />
kortprosaen, for det er ikkje lyrikk.<br />
– Eg får ut den lyriske sida av meg i<br />
kortprosaen. Det er enklare slik, då risikerer<br />
eg mindre.<br />
– Er du redd for å risikere?<br />
– Nei, eg føler heller at eg har risikert<br />
ein del. Særleg dei fyrste bøkene var eg<br />
usikker på om nokon ville skjøne og vere<br />
villige til å gje ut. Faktisk kunne eg ha debutert<br />
som lyrikar. Eg sende ei diktsamling<br />
til Solum forlag og dei hadde sagt at dei<br />
ville gje den ut.<br />
– Men slik vart det ikkje?<br />
– Eg fekk eit brev frå forlagssjefen om at<br />
det var tronge tider, nedskjeringar og difor<br />
hadde dei ikkje råd til å gje henne ut.<br />
– Du vil ikkje ta den opp av skrivebordsskuff<br />
a òg?<br />
– Nokre av dikta har kome med i andre<br />
bøker, nokre i barnebøker og andre i Bussen<br />
til Peking. Resten trur eg diverre ikkje<br />
hadde nokon evig verdi.<br />
– Kva skriv du på no?<br />
– Eg skriv på ein roman som kjem til<br />
hausten. Eg har byrja på han, men det er<br />
enno litt jobb igjen. No er det jo fullt av<br />
manus på forlaget som skal bli bøker til<br />
hausten, så eg har tenkt at det berre er<br />
ein fordel om eg ventar litt, til etter at det<br />
verste har lagt seg. Det er av rein omsut for<br />
redaktørkorpset.<br />
Yrkesliv/hobby<br />
Me fi nn oss ein krok og tek nokre bilete<br />
framføre hylla der bøkene om Yrkesliv/<br />
Hobby står, ein bakgrunn fotografen tykkjer<br />
høver knakande godt. Etterpå snik me<br />
oss ut, forbi bibliotekaren og håpar at ho<br />
ikkje kjenner Hovland att og skal snakke<br />
om Sveve over vatna eller om at Jon Fosse<br />
skal fl ytte inn i Grotten. Vel ute blir me ståande<br />
på trappa og myse litt i vårsola.<br />
– Eg vil helst ikkje tenkje på kva menneske<br />
eg ville ha vore om eg ikkje hadde<br />
lese alle desse bøkene.<br />
– Vil du gå så langt som til å seie at du er<br />
glad i bøker?<br />
– Ja, det vil eg nok. Eg vil til og med seie<br />
at eg er glad i bøker som ein fysisk ting.<br />
Fine omslag og fi n produksjon og slikt. Eg<br />
kan kjøpe ei bok berre av di ho har eit fi nt<br />
omslag.<br />
– Blir du aldri lei bøker?<br />
– Jo, det kan gå månader der eg ikkje les<br />
eller skriv eit kløyva ord.<br />
– Kor mange bøker har du lese?<br />
– Det er umogleg å seie. No les eg ikkje<br />
mange bøker i året, om me då ser vekk i frå<br />
alle desse manusa eg les. Les vel gjerne ei<br />
og anna bok kvar månad, men det blir ikkje<br />
meir enn det. På det verste i ungdomen<br />
kunne det vere fl eire bøker om dagen, og<br />
likevel ha tid til å gjere andre ting.<br />
– Har du bøker du skulle ha lese?<br />
– Eg har knapt lese noko av Dostojevski,<br />
og endå mindre av Th omas Mann. Såg<br />
på ei liste over klassikarar, og det var overraskande<br />
mange eg ikkje hadde lese.<br />
– Les du mykje om litteratur sjølv? Tingar<br />
du t.d. litterære magasin frå inn- og utland?<br />
– Eg tingar Vinduet og … Vinduet. Eg<br />
skulle gjerne ha sagt Vagant, men eg trur<br />
ikkje eg tingar det lenger. Eg les generelt<br />
lite om litteratur. Vart liksom ferdig med<br />
det på eit tidspunkt, sjølv om eg enno kan<br />
kome over velskrivne og innsiktsfulle tekstar.<br />
Det fristar ikkje så mykje lenger.<br />
– Så det blir ikkje noko litteratur mellomfag<br />
på deg?<br />
– Nei, men eg har litteratur grunnfag,<br />
og det opplevde eg som lærerikt. Ikkje<br />
minst las eg på den måten klassikarar som<br />
eg elles ikkje ville ha kome på å lese, Don<br />
Quijote til dømes.<br />
– Men du har ikkje blitt professor 2 ein<br />
stad?<br />
– Nei, det har eg ikkje. Eg har halde ei<br />
gjesteførelesing om fransk litteratur på<br />
Universitetet i Bergen.<br />
– Og det er det?<br />
– Ja.<br />
– Er ikkje det rart? Er det ingen som har<br />
kome på deg som undervisar?<br />
– Tydelegvis ikkje.<br />
– Men du er eit ynda objekt som emne for<br />
litterære analysar. Les du dei?<br />
– Eg har lese eit par, mellom anna den<br />
av Gaute Sortland som han skreiv om Ei<br />
vinterreise. Så eg har eit par liggjande på<br />
vent. Men alt i alt er det ikkje så mykje som<br />
er skrive om bøkene mine, det har mest<br />
dreidd seg om barnebøkene. Dei siste åra<br />
har det vel moglegvis kome nokre fl eire.<br />
– Kva er grunnen til at det er så få?<br />
– Det kan det vel vere fl eire grunnar til,<br />
men kan vere at bøkene fell litt utanom, at<br />
dei kan vere litt vanskelege å plassere. Det<br />
er ikkje heilt enkelt å vite om det berre er<br />
lettbeint overfl ate, eller er det faktisk noko<br />
der.<br />
– Det er vel dette vestlandet. Du er jo kjent<br />
som referansepunktet for vestlandshu…<br />
– Det fi nst ikkje nokon vestlandshumor.<br />
Skiljet går mellom god og dårleg humor.<br />
– Ja vel? Og dei bøkene du har skrive om?<br />
–Dei bøkene eg likar, har god humor.<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no
Foto: Kjartan Helleve
Linda Sæbø er kåra til<br />
årets nynorskbrukar.<br />
Sidan 2003 har Linda Sæbø skrive om<br />
handarbeid, interiøret heime og familien<br />
sin på bloggen Den gode feen. I fj or kåra<br />
Dagbladet sine lesarar den til beste interiørblogg<br />
i landet, og i vår vart ho kåra til<br />
Årets Nynorskbrukar 20<strong>11</strong> av Nynorsk<br />
Kultursentrum.<br />
– Dette er ein kulturpolitisk pris, sa<br />
direktør Ottar Grepstad i Nynorsk kultursentrum<br />
då dei kunngjorde prisvinnaren.<br />
– Interiør og familieliv har vore eitt<br />
av dei sterkaste domena for bokmål, og<br />
språkpresset i Stavanger-regionen er formidabelt.<br />
Då kjem kvar einaste nynorskbrukar<br />
på Internett godt med, sa Grepstad.<br />
Ein ekstra dimensjon<br />
Utmerkinga kom svært overraskande på<br />
Sæbø.<br />
– Eg blei veldig glad og tykkjer det er<br />
utruleg kjekt. Men då dei ringde var eg<br />
ikkje sikker på om det var nokon som<br />
tulla med meg. Eg kunne heller ikkje heilt<br />
skjøne kvifor eg skulle få ei slik utmerking.<br />
Tekstane mine er ikkje utan feil, nokre<br />
medvitne og andre ikkje. Ottar Grepstad<br />
måtte argumentere for at eg faktisk var<br />
verdig ein slik pris, og understreka at dei<br />
ikkje såg etter perfekte nynorskbrukarar.<br />
Det viktigaste var at eg nytta nynorsk i ein<br />
slik samanheng som ein blogg om interiør<br />
og handarbeid, og formidlingsevna. Så det<br />
var litt rart ja, men veldig kjekt.<br />
– Er det framleis rart når det no har gått<br />
ei stund?<br />
– Nja, litt, kan hende. Eg skriv jo nynorsk<br />
av di det er språket mitt og har ikkje<br />
refl ektert over at det skulle vere så spesielt.<br />
Men etter at eg la ut ei melding på bloggen<br />
om at eg hadde fått utmerkinga, så kom<br />
det ei røys av kommentarar som trekte<br />
fram nynorsken som ein ekstra dimensjon<br />
ved bloggen. Mange skreiv at språket<br />
gjorde han meir personleg og nær. Så eg<br />
er nok ein meir medviten språkbrukar no,<br />
sjølv om det framleis er rart at eg skal fortene<br />
ein pris. Det er jo berre noko eg held<br />
på med på fritida.<br />
blogging<br />
HOBBY: – Eg er utruleg glad for prisane eg har<br />
fått, seier bloggar Linda Sæbø. Foto: Privat<br />
Personleg, ikkje privat<br />
Linda Sæbø byrja med bloggen då var<br />
heime i fødselspermisjon med den eldste<br />
guten sin. Kvelden måtte fyllast med noko,<br />
og ho vart aktiv i eit hobbyforum på nettet.<br />
Så dukka blogg opp, og Sæbø og ti andre<br />
fann ut at dei skulle lage kvar sin blogg der<br />
dei la ut bilete og tekstar om ting dei laga.<br />
Sæbø skjøna tidleg at ho aldri ville klare<br />
å lage nok ting til at ho kunne oppdatere<br />
bloggen ofte nok. Difor spedde ho på med<br />
innlegg om koppar og kar heime og små<br />
glimt frå familielivet. Dermed kunne ho<br />
oppdatere oftare, og slik auka lesartala.<br />
Sjølv om talet på lesarar kan dale i periodar,<br />
ligg det normalt på ein stad mellom<br />
3500 og 5000 vitjingar om dagen.<br />
Sjølv om familien i høgste grad er til stades,<br />
så har Sæbø ei medviten grense om kva<br />
ho kan/vil leggje ut tekstar og bilete om.<br />
– Det skal vere personleg, men ikkje<br />
privat. Nokre legg ut bilete av ungane sine,<br />
andre ikkje. Eg er vel ein stad midt i mellom.<br />
Eldsteguten er no åtte år gamal, og det<br />
er ikkje lenge før han kanskje tykkjer det er<br />
pinleg å vere ein del av dette. Så no blir det<br />
mindre bilete av han. Og om adre enn familien<br />
min er med på bilete, spør eg alltid om<br />
lov før publiserer dei. Det hender også at eg<br />
Målpris til Sogndal Fotball<br />
Sogndal Fotball skårar også på nynorsk språkbruk. No får dei mål- målbrukspris<br />
frå Landssamanslutninga for nynorskkommunar (LNK). LNK). LNK<br />
sin pris for off entleg målbruk går til ei off entleg verksemd som m arbeider<br />
for å fremje nynorsk språk, eller til einskildpersonar som markerer<br />
seg som nynorskbrukarar i det off entlege.<br />
– Det er utruleg kjekt å få ein slik pris. Nynorsk er i ryggrada da vår, vår,<br />
seier dagleg leiar Egil B. Mundal i Sogndal Fotball. Saman med ed marmarknadssjef Rasmus Mo tok han imot prisen på LNKs landsting g i Suldal.<br />
Den gode ambassadøren<br />
Sivlesongar samla i eiga bok<br />
Det skal vere berre Bjørnson og Garborg som<br />
har fl eire tonesette dikt enn Per Sivle. No har<br />
Sivle fått si eiga songbok. Primus motor<br />
har vore Jan Køppen Petersen, og<br />
boka kjem ut på Køppen forlag.<br />
– Det var etter eit årsmøte i<br />
Sivle-laget på Stalheim hotell at<br />
ideen dukka opp. Sidan eg tidlegare gare<br />
hadde gjeve ut Berre ein hund<br />
som lydbok, fekk eg vere med<br />
i komiteen som skulle samle<br />
inn songane og arbeide fram<br />
mot ei bok, fortel Køppen<br />
Petersen.<br />
Det er sjeldan at forfatta-<br />
Foto: Kjartan Helleve<br />
14<br />
rar får si eiga songbok på denne måten. Saman<br />
med Tone Ringen, Hans Høimyr og Anne Kari<br />
Dreier måtte difor Køppen Petersen gå gjen-<br />
nom ei mengd me songbøker. Ikkje uventa var<br />
det «Den<br />
fyrste song» og «Lerka» som gjekk<br />
att. Til sl slutt enda dei opp med 30 songar,<br />
inkludert inkluder fl eire dikt som er tonesette i sam-<br />
band med at denne boka skulle kome ut.<br />
– Eigentleg skulle det også vere<br />
ein cd med boka, men det vart for<br />
dyrt. Det har vore viktig at dette<br />
er ei songbok, og ikkje berre<br />
ei samling. Songane er ordna<br />
alfabetisk og notane er skrivne<br />
inn att på ny med besifring, slik<br />
LINDA SÆBØ<br />
◆ kåra til Årets Nynorskbrukar 20<strong>11</strong><br />
◆ starta bloggen «Den gode feen» een»<br />
i 2003<br />
◆ Dagbladet-lesarane kåra bloggen ggen<br />
hennar til den beste interiørbloggen<br />
i fj or<br />
◆ Bloggen har mellom 3500 og<br />
5000 lesarar kvar dag.<br />
sladdar ut andlet. Det skal også vere<br />
kjekt å lese for alle, og skal ikkje kkje<br />
opplevast som pinleg. Dette skal al jo<br />
vere ein blogg om det som opptek ptek<br />
meg, og ikkje om meg.<br />
Ikkje superkvinne<br />
– Eg blir jo heilt misunneleg når år<br />
ein ser kor ryddig du har det<br />
heime.<br />
– Nei, det skal du ikkje bli! Det<br />
er utruleg viktig for meg at eg ikkje<br />
står fram som ei superkvinne ne<br />
som alltid har orden heime. Difor<br />
legg eg også ut bilete av rotet et<br />
mitt, og det er nesten forbauusande<br />
kor godt det blir motteke. e.<br />
Lesarane set pris på situasjonar ar<br />
dei kjenner seg att i. Ein kan ikkkje berre leggje ut glansbilete. e.<br />
Det er ein ståande vits mellom m<br />
oss bloggarar at ein berre kan n<br />
rydde eit hjørne av stova, ta a<br />
bilete og leggje ut på nettet,<br />
og vips trur alle at du har det i<br />
orden overalt. Men slik er det<br />
sjølvsagt ikkje, og det syner eg<br />
gjerne fram. Av og til.<br />
– Du har fått pris for beste<br />
interiørblogg og for nynorskbruken.<br />
Kva blir det neste?<br />
– Eg er utruleg glad for<br />
prisane eg har fått, men no<br />
trur eg snart det held. Eg får<br />
jo nesten prestasjonsangst<br />
av all denne heideren. Det er<br />
no eingong berre ein hobby.<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
at dei blir tydelege og enkle å lese. Songboka<br />
Sivle-songboka bør difor vere eit funn m.a. til<br />
skulebruk og i ulike samlingar.<br />
Boka blir gjeven ut med støtte frå mellom<br />
anna Drammen, Voss og Skien kommunar, i<br />
tillegg til <strong>Norsk</strong> Kulturråd, Aurland Sparebank,<br />
Voss Sparebank og <strong>Mållag</strong>et Dag. Ho er spreidd<br />
til bibliotek og bokhandlar over heile landet.<br />
– Det er moro med slike prosjekt som dette,<br />
fortel Køppen Petersen.<br />
– Det er utfordrande, men samstundes svært<br />
lærerikt. Det er kjekt å sjå at så mange tonesetjarar<br />
har late seg inspirere av dei eineståande<br />
tekstane til Sivle.<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
NORSK TIDEND NR. NR 3 – 20<strong>11</strong>
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
– Det at Sogndal Fotball naturleg bruker<br />
nynorsk i ei verd som er så dominert av<br />
bokmål, er viktig for haldningane til dette<br />
språket, både i lokalmiljøet og nasjonalt,<br />
skriv styret i grunngivinga si for tildelinga.<br />
Det fi nst dei som synest nynorsk er heilt<br />
bak mål i fotballsamanheng. Styret i LNK<br />
strekar under at nynorsken duger også der.<br />
BLOGGAR ER EIN god arena<br />
for å marknadsføre produkt.<br />
Difor fungerer dei også godt til<br />
å marknadsføre nynorsk.<br />
Å lage ei heimeside tek tid.<br />
Ein må fyrst ha eit domenenamn,<br />
som ein må skaff e seg frå<br />
eein<br />
leverandør, og gjerne betale<br />
nnokre<br />
kroner for. I tillegg må ein<br />
læ lære seg eit publiseringsverktøy;<br />
ssjølve<br />
programmet som lagar<br />
nnettsida.<br />
Det er enklare å lage ein blogg.<br />
DDet<br />
fi nst fl eire ulike publiserings-<br />
ve verktøy, og alle ligg fritt tilgjen-<br />
ge geleg på nettet. Felles er at dei er<br />
en enkle å bruke, og dei er enkle å få<br />
op opp på nettet sidan ein ikkje treng<br />
no noko domene. Det enkle oppsettet<br />
ein<br />
blogg har, gjer at sakene kjem<br />
opp<br />
i den rekkjefølgja ein skriv dei<br />
i. DDet<br />
nyaste innlegget vil alltid lig-<br />
gje<br />
øvst.<br />
DDei<br />
enkle publiseringsverktøya<br />
har<br />
gjort det enklare for kven som<br />
hels helst å kome seg ut på nettet. Dei<br />
fyrst fyrste bloggane dukka opp på slutten<br />
av 90 90-talet. Utover 2000-talet voks<br />
popu populariteten og dei seinare åra har<br />
talet<br />
på bloggar eksplodert. I mars<br />
20<strong>11</strong><br />
var det om lag 150 millionar<br />
off en entlege bloggar i verda. I Noreg er<br />
det re registert fl eire hundre tusen blog-<br />
gar, uutan<br />
at dei treng å vere aktive.<br />
De Det auka talet på bloggar gjorde<br />
at ein<br />
lett kunne sjå kva typar bloggar<br />
som ddukka<br />
opp. Grovt sett kan ein<br />
dele ddei<br />
opp i tre: personleg, kom-<br />
mersie mersiell og tema. Den personlege kan<br />
minne<br />
om ei dagbok, med refl eksjonar<br />
over si sitt eige liv og ting ein tenkjer på<br />
eller ha har opplevd. Den kommersielle<br />
bloggen<br />
er knytt til ei verksemd eller eit<br />
produk produkt, på same måte som ein tema-<br />
tisk blo blogg er knytt til eit særleg emne<br />
som t.d t.d. sport, politikk eller musikk.<br />
Inter Internasjonalt handlar dei mest<br />
populær populære bloggane om teknologiske<br />
duppedi duppedittar, politikk og ei samling av<br />
rare ting<br />
som fi nst på nettet. I Noreg og<br />
Sverige eer<br />
dei mest populære bloggane<br />
skrivne aav<br />
tenåringsjenter, om me då nyt-<br />
tar den uutvida<br />
defi nisjonen av tenåring.<br />
Marknadsplass<br />
Markna<br />
Det er som<br />
eit personleg uttrykk at blog-<br />
gen har funne fu sin plass i den norske medi-<br />
everda. everda. Sjølv Sjø om alle dei ulike sjangrane<br />
nyttar det<br />
same verktøyet for å kome på<br />
nett, så er det den personlege vrien som<br />
skil ein blo blogg frå eit anna medium. Dei<br />
personleg personlege bloggane har ein intimitet, ein<br />
nærleik, so som gjer at ein les blogginnlegga<br />
på ein heil heilt annan måte enn andre nettsi-<br />
der eller av aviser. Det er ein person som har<br />
skrive innl innlegga, og slik les ein det. Blogg-<br />
verda er blitt b ein intimsfære.<br />
Dei me mest populære bloggane har difor<br />
blitt viktig viktige kanalar for marknadsføring,<br />
og og dei mest mes populære kan tene opp mot<br />
hundre tu tusen i månaden. Og éin ting er<br />
reklame, reklame, ein e annan ting er produktplasse-<br />
ring. Skrib Skribentane blir tilsendt gratis varer,<br />
– Nynorsk blir ikkje sidrumpa når ei fotballside<br />
skriv «Siger på vindfulle La Manga» eller<br />
«heimetrøye», særleg ikkje når Tone Damli er<br />
med og reklamerer for trøya, meiner dei nynorskkommunale.<br />
(NPK)<br />
STOLTE: Egil B Mundal (t.v.) og Rasmus Mo<br />
i Sogndal Fotball er stolte over å få målprisen frå LNK.<br />
Foto: Elin Moen Karlsen / <strong>Norsk</strong> Plan<br />
Når det blir personleg<br />
innspel<br />
som dei så omtalar i same personlege stil.<br />
Grunnen til at denne typen marknadsføring<br />
fungerer, er sjølvsagt denne<br />
intimsfæren som bloggarane skaper. Det<br />
er som om du kjenner personen, du les<br />
jo praktisk talt dagboka hennar. Som lesar<br />
senkjer ein garden og blir meir open.<br />
Dette veit marknadsfolk å gjere seg nytte<br />
av.<br />
Nynorske bloggar<br />
Det fi nst mange nynorske bloggar, men<br />
på lista over dei mest populære bloggane<br />
i Noreg, er det tre som står fram. Mariell<br />
Øyre har lenge fått mykje merksemd for<br />
bloggen sin Hjartesmil. Bloggen er svært<br />
populær, og fl eire tusen er innom i løpet<br />
av ein dag. På landsmøtet til <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
fekk Mariell Øyre eit stipend på 50 000<br />
kroner. Stipendet fekk ho for Hjartemagasinet,<br />
som er ein slags forlenga arm av<br />
både forma og innhaldet som bloggen har,<br />
men er mindre personleg og har i større<br />
grad bidrag frå andre enn Øyre sjølv.<br />
Bloggen handlar om «kjolar og kjærleik<br />
og alt som er fi nt». Han har heilt klårt eit<br />
personleg preg, og både kjærasten, vener<br />
og familie dukkar opp rett som det er. Det<br />
er heller ikkje råd å lese bloggen utan å få<br />
med seg at ho har budd ei stund i Paris og<br />
er på veg til London. Sidan Øyre er fotograf<br />
har han eit sterkt visuelt uttrykk, og<br />
bileta er vel så viktige som tekstane. Det<br />
er bileta av dei nære tinga, mat, sko, kjolar<br />
og innkjøp. Øyre stiliserer kvardagen, og<br />
kvardagen hennar er vakker, sjølv på gråe<br />
dagar.<br />
Typisk blogg<br />
Ein annan nynorsk blogg er Tone Damli<br />
Blogg, som er hakket meir lesen enn Hjartesmil.<br />
Her må ein nok snakke om det<br />
utvida nynorskomgrepet, sidan innslaget<br />
av dialekt er over snittet. Han har noko av<br />
det same personlege uttrykket, men er i<br />
langt større grad ein salskanal. Tone Damli<br />
er i utgangspunktet ein artist, og bloggen<br />
hennar ber preg av det. Akkurat no kan du<br />
kjøpe t-skjorter og armband med ein tekst<br />
frå den siste plata hennar.<br />
Slik sett er han ein meir typisk blogg.<br />
Om ein ser gjennom lista over dei mest<br />
populære bloggane i Noreg, er det akkurat<br />
slik dei ser ut: forholdsvis unge jenter<br />
som syner fram kva dei et, syner fram nye<br />
kjolar dei har kjøpt og kor herleg den siste<br />
ferieturen var. Til skilnad frå dei kunstnarlege<br />
bileta på Hjartesmil er det amatørbilete,<br />
gjerne teke i spegelen, som dominerer<br />
hjå Tone Damli. Nynorsken er likevel til<br />
stades, om ikkje så artikulert som hjå Mariell<br />
Øyre.<br />
For dei med litt mindre utfl ytande liv<br />
er Den god feen populær. Igjen er den<br />
personlege vinklinga inngangsporten.<br />
Bloggen er skriven av Linda Sæbø og har<br />
mest fokus på interiør, altså ting og tang.<br />
Ting og tang i heimen hennar. For her<br />
dukkar det opp ungar, kjøkken, barnedåp<br />
og 17. mai-feiring. Men som Hjartesmil,<br />
har denne bloggen eit godt visuelt auge.<br />
Bileta har ein kvalitet i seg sjølv, og det er<br />
tydelegvis god orden heime hjå Sæbø. I<br />
fj or vart han kåra av Dagbladet sine lesarar<br />
til den beste interiørbloggen i landet. Det<br />
vart framheva at nynorsken gav bloggen<br />
ein personleg eigenart.<br />
Nynorsk reklame<br />
Alle dei tre nemnde bloggane er nynorske<br />
fyrtårn. Ungdom og unge vaksne er<br />
enormt mykje på nettet, og dei les mykje<br />
meir tekst på skjerm enn dei gjer i trykt<br />
utgåve.<br />
«kvar dag er det tusenvis av personar i<br />
dette landet som les nynorsk som ellers ikkje<br />
ville gjort det som les nynorsk på bloggen<br />
min. (
Nynorskapp<br />
Brukarar av Apple sine iPhone-telefonar og<br />
iPad-lesebrett kan no for første gong laste ned<br />
ein nynorsk applikasjon, eller app som ordet<br />
gjerne blir forkorta til.<br />
Boka som kan overførast digitalt frå App<br />
Store for 17 kroner, Sommaren med Gommo,<br />
er ei barnebok om kontakt på tvers av genera-<br />
sjonar slik barn kan oppleve det. Forfattar og<br />
illustratør er Åshild Lappegard frå Ål i Hallingdal.<br />
Ho var 19 år då ho laga boka, der ho skildrar<br />
i ord og teikningar korleis ho og venninnene<br />
hugsar attende til sommarveker på stølen saman<br />
med bestemora, Gommo som det heiter i<br />
Hallingdal.<br />
Usynleg, men vesentleg<br />
Det har aldri vore trykt<br />
meir bøker og avisartiklar<br />
på nynorsk. Problemet<br />
er at dei som skal<br />
lære nynorsk, ikkje les<br />
så mykje bøker og aviser?<br />
Idenne kronikken presenterer<br />
Hjalmar Eiksund hovudresultata<br />
i ei ny gransking av<br />
lese- og skrivevanar blant tiandeklassingar.<br />
<strong>Norsk</strong> blir rekna som eitt<br />
språk. Nynorsk og bokmål er likevel<br />
så ulike at dei kan reknast som to ulike<br />
skriftspråk, men til forskjell frå mange andre<br />
nærskylde språk representerer dei to<br />
norske målformene ikkje nokon separate<br />
etniske minoritetar eller avgrensa geografi<br />
ske regionar. Val av målform i eit område<br />
kjem ofte som eit resultat av politikk og<br />
samfunnsklasse, kultur og motkultur. Nynorsk<br />
skil seg derfor frå dei mange andre<br />
mindretalsspråka, sidan det i hovudsak er<br />
eit skriftleg og ikkje eit munnleg mindretalsspråk.<br />
Ambisiøst<br />
Nynorsk har eit sterkt juridisk vern, og er<br />
i tillegg godt representert i læreplanen for<br />
grunnopplæringa. Allereie før fj erde trinn<br />
skal norske elevar vere gjort kjende med<br />
eit utval av songar, dikt og eventyr på både<br />
nynorsk og bokmål. Etter sjuande skal alle<br />
ha utforska eiga skriving på begge målformene,<br />
og etter tiande årstrinn skal alle<br />
elevar meistre både nynorsk og bokmål<br />
skriftleg. Det er verdt å merke seg at dei to<br />
målformene alltid er refererte til som par,<br />
medan dei innarbeidde omgrepa hovudmål<br />
og sidemål ikkje er nemnde i kompetansemåla<br />
for norsk, noko som tyder på<br />
like kompetansekrav i dei to målformene.<br />
Læreplanen er med andre ord ambisiøs.<br />
Etter ti år i skulen skal elevane vere<br />
kompetente i fl eire måtar å skriftfeste<br />
språket sitt på. Ifølgje framståande språkforskarar<br />
er dette bra for språkforståinga.<br />
<strong>Norsk</strong>e elevar forstår dei skandinaviske<br />
nabospråka betre enn svenske og danske<br />
elevar og «skulda› for dette får mellom<br />
anna den unike tospråkkompetansen.<br />
Men alt er ikkje like bra. Ifølgje fl eire<br />
internasjonale undersøkingar er norske<br />
femtenåringar mindre positive til leseaktivitetar<br />
enn andre elevar. I tillegg tyder mykje<br />
på at elevar med nynorsk som opplæringsmål<br />
er noko svakare i norsk enn dei<br />
med bokmål som opplæringsmål. Mange<br />
har forsøkt å tilbakevise dette, mellom<br />
anna med å peike på systematiske feil i<br />
bakgrunnsmaterialet. Likevel heng tala<br />
ved og blir mellom anna refererte til i stortingsmelding<br />
23 (2007–2008) om språket<br />
vårt. I tillegg sluttar mange å bruke ny-<br />
Kronikk<br />
norsk etter grunnskulen, eller når dei tek<br />
til på høgare utdanning og gjennom jobben.<br />
Fleire undersøkingar stadfestar desse<br />
tendensane som gjerne blir omtalt som<br />
den nynorske lekkasjen.<br />
Normeringsagentar<br />
Eit særtrekk ved både bokmål og nynorsk<br />
er den store variasjonen av skrivemåtar<br />
som er godkjende som korrekt rettskriving.<br />
Dette er ein realitet, sjølv etter dei<br />
siste innstrammingane frå rettskrivingsnemndene.<br />
Det er ei utfordring å ha full<br />
oversikt over kva som er rett og gale, og<br />
nye granskingar understrekar at fl eirtalet<br />
er forvirra over valfridomen. Mange<br />
aviser og forlag har derfor eigne husnormer<br />
og rettskrivingsstandardar med eit<br />
strammare utval rettskrivingsreglar, og<br />
desse normene har stor påverknad på<br />
kva som blir oppfatta som korrekt norsk<br />
av folk fl est. Ifølgje gjeldande teoriar er<br />
dermed aviser og forlag vesentlege premissleverandørar<br />
til rettskrivinga og blir<br />
omtalte som dei viktigaste normagentane<br />
til moderne norsk. Dette verkar naturleg,<br />
sidan dei står for majoriteten av all trykt<br />
tekst på norsk.<br />
I eit slikt lys står nynorsk sterkt: Det er<br />
aldri før blitt skrive og publisert så mykje<br />
nynorsk tekst i aviser og bøker som no.<br />
Fleire verksemder køyrer i dag nasjonale<br />
reklamekampanjar på nynorsk, noko som<br />
var uaktuelt berre få år tilbake. I tillegg<br />
kjem den velkjende nynorskprosenten i<br />
NRK, utdanningsinstitusjonar og kulturelle<br />
institusjonar med nynorsk arbeidsspråk,<br />
og lova om språkbruk i staten.<br />
Nynorsk er godt synleg, i alle fall for den<br />
som ser etter.<br />
Men sjølv om ein tekst er publisert, er<br />
det ikkje sikkert han blir lesen, og spesielt<br />
ikkje av tiandeklassingar. Elevar les mykje,<br />
truleg meir enn før. Men ein forsvinnande<br />
liten del av teksten er henta frå aviser<br />
og bøker. Nesten tre fj erdedelar av tida<br />
elevane bruker på lesing skjer framfor ein<br />
PC- eller TV-skjerm. Den typiske «tekstforfattaren»<br />
er i tillegg andre ungdommar,<br />
som gjennom chatte-sider, e-postar og sosiale<br />
medium dominerer skriftkvardagen<br />
til jamaldringane sine. Det er derfor lett<br />
å argumentere for at normagentane for<br />
tiandeklassingen vel så ofte er andre tenåringar,<br />
og ikkje forlag og aviser og åleine.<br />
Nynorskmangel<br />
Tekstane elevane skriv til kvarandre, er<br />
sjeldan på nynorsk. Den einaste «nynorskkanalen»<br />
av ein viss storleik er leksearbeid.<br />
Mengda nynorsk varierer derfor<br />
med kva som er opplæringsspråket i skulen.<br />
Det er nesten berre nynorskelevane –<br />
elevar med nynorsk som hovudmål – som<br />
les nynorske lekser, for bokmålselevane<br />
er det så godt som usynleg. Nynorsk er<br />
derfor nesten å rekne som eit reint skulespråk,<br />
ikkje berre for bokmålselevane,<br />
men òg for nynorskelevane.<br />
Den enklaste måten å lære eit skriftspråk<br />
på er gjennom aktiv bruk, men<br />
elevane manglar gode nynorske tekstar i<br />
kvardagen som kan verke som språklege<br />
førebilete. Sjølv om læreplanen krev lik<br />
kompetanse i nynorsk og bokmål, er det<br />
vanskelegare å lære nynorsk enn bokmål,<br />
rett og slett fordi tilgangen til nynorsk<br />
tekst er mindre. Trass i fagre ord om jamstelling<br />
er kompetansen i dei to målformene<br />
ulik.<br />
Dialektskrivarar<br />
Korleis påverkar dette fritidsskrivinga til<br />
tiandeklassingen? For bokmålselevane<br />
er svara som forventa. Dei vel å skrive på<br />
bokmål når dei skriv til vaksne, men vel<br />
lik så ofte slang eller dialekt når dei skriv<br />
til andre ungdommar. Det interessante er<br />
svara frå nynorskelevane. Nesten ingen av<br />
dei skriv nynorsk. Ein stor majoritet skriv<br />
eine og åleine på dialekt og aldri bokmål<br />
eller nynorsk, og vel dei å skrive normert,<br />
blir det nesten like ofte på bokmål som på<br />
nynorsk.<br />
«Å skrive dialekt» er eit upresist omgrep.<br />
Det er ikkje snakk om eit fonetisk<br />
korrekt attgiving av dialekten, meir at<br />
skrivarane krydrar teksten sin med ulike<br />
markørord som ligg nær opp til munnleg<br />
tale. Trass i at det ikkje er ei autorisert<br />
skriftleg utgåve av dialekten elevane nyttar,<br />
er det overraskande stor semje om<br />
korleis dialekten skal skrivast. Denne<br />
semja er òg med på å defi nere kven som<br />
er innanfor og utanfor den sosiale gruppa<br />
dialektområdet femner om.<br />
Språklege domene<br />
Vanlegvis blir termen «diglossi» brukt til<br />
å skildre eit språkdelt samfunn der medlemmane<br />
skiftar språkleg kode i ulike kulturelle<br />
samanhengar. Ifølgje ein streng defi<br />
nisjon av omgrepet omhandlar diglossi<br />
berre talt språk, men for mange er det å<br />
skrive på Internett likeverdig med det å<br />
snakke. Det kan derfor gi meining å bruke<br />
omgrepet på skriftspråk òg. Elevane med<br />
nynorsk som opplæringsspråk vekslar<br />
språk eller kode når dei skriv, avhengig av<br />
kven dei skriv til.<br />
Det ser ut til å det vere ei felles forståing<br />
for at bokmål, nynorsk og dialekt<br />
representerer ulike tekstlege domene: Nynorsk<br />
er akseptert som eit regionalt språk<br />
for vaksne nynorskbrukarar, eller som ein<br />
elev seier det: «Nynorsk er berre brukt<br />
av gammalt folk over 25 år.» Bokmål ser<br />
ut til å vere akseptert som det eigentleg<br />
nasjonale språket. Til og med elevar med<br />
eit medvite forhold til eiga målform argumenterer<br />
med at nynorsk er upassande i<br />
nettsamtaler med ukjende, eller når ein<br />
skriv til off entlege institusjonar:<br />
«Eg skriv alltid på nynorsk, men på<br />
ulike nettsider, som til dømes Lånekassa,<br />
skriv eg på bokmål. (…) Bokmål er kanskje<br />
enklare å forstå for dei som skal lese<br />
søknaden. Eg vil unngå trøbbel. Det er<br />
enklare å bli forstått dersom eg bruker<br />
bokmål. Dessverre så er det slik»<br />
«Oskar»<br />
Oskar påstår dette, sjølv om norsk lov<br />
pålegg nasjonale institusjonar å svare<br />
med same målform som søknaden er<br />
skriven på. Oskar hevdar å vite at bokmål<br />
er målforma som høver best når ein skriv<br />
søknader. Anten veit han ikkje betre, eller<br />
så meiner han at nynorsk er ueigna og lett<br />
å misforstå. Utsegna er endå meir interessant<br />
når ein veit at det lokale kontoret til<br />
Lånekassa ligg i eit typisk nynorskområde<br />
mindre enn ti kilometer unna.<br />
Identitetsspråket<br />
Skriftleggjord dialekt er allment akseptert<br />
som identitetsspråket. På sosiale nettstader<br />
er det viktig å bruke ulike identitetsmarkørar<br />
for å understreke den virtuelle<br />
profi len. I tillegg til profi lbilete og lister<br />
over arbeid, ulike aktivitetar og interesser,<br />
viser skriftspråket korleis eigaren av<br />
profi len ønskjer å bli oppfatta. Teksten<br />
er både spontan og fl yktig og har meir til<br />
16 NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
Det å gjere om bøker til dataapplikasjonar<br />
er ein ny måte å formidle<br />
litteratur på, eller fl eire måtar<br />
samtidig. Den som bruker appen,<br />
får tekst, tale og illustrasjonar på<br />
ein gong på skjerm og høgtalar. Ein<br />
applikasjon er eit lite dataprogram.<br />
felles med tale enn tradisjonell tekst. For<br />
nynorskelevane indikerer det nynorske<br />
skriftspråket eit sett med identitetsmarkørar<br />
som blir assosierte med vaksenverda<br />
og gjerne rurale profesjonar. Dette frir<br />
dei seg frå når dei skriv på dialekt. For nynorskelevane<br />
representerer den skriftleggjorde<br />
dialekten identitetsspråket.<br />
Fleirspråklege – i eitt språk<br />
Nynorskelevane vekslar derfor mellom<br />
tre ulike skriftlege kodar, ein nasjonal, ein<br />
regional og ein identitetskode, og opplever<br />
dermed ein slags «tri-glossi»-situasjon, og<br />
er – kanskje umedvite – fl eirspråklege. I ei<br />
globalisert verd er dette ønskt situasjon. I<br />
den førebelse OECD-rapporten Language<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
Webutviklar Espen Tokerud og<br />
Kari Randen har laga løysinga for<br />
Boksmia, og Astrid Randen les. Det<br />
er det vesle forlaget Boksmia, som<br />
held til på ein geitegard 850 meter<br />
over havet i Hallingdal og kallar<br />
seg Nord-Europas høgastliggjande<br />
forlag, som er først ute med nynorskapplikasjonar.<br />
– Eg synest det er spesielt artig at<br />
det første nynorsktilbodet i det nye<br />
mediet er primært for barn og knyter<br />
band til historie, seier forleggjar<br />
Olav Randen.<br />
Nynorsk er berre brukt av<br />
gammalt folk over 25 år.<br />
Education Policy Profi les frå 2003 blir<br />
det jamvel omtalt som ein ressurs: «Th e<br />
Norwegian education system is linguistically<br />
rich and includes pupils who, either<br />
through schooling or by other means, have<br />
signifi cant experience of the diversity of<br />
languages and varieties of languages (…)»<br />
Forskarar og fagfolk hevdar til liks med<br />
læreplanen at kompetanse i dei to norske<br />
målformene er ein fordel. Den offi sielle<br />
oppfattinga er at bokmål og nynorsk er<br />
likestilte. Likevel er det skilnad mellom<br />
læreplanmåla og den daglege bruken<br />
av nynorsk blant norske femtenåringar.<br />
For elevar er ikkje fordelen ved å vere<br />
fl eirspråklege gitt og blir slik eit lett bytte<br />
for dei som argumenterer for å gjere<br />
Skuleelev<br />
TRI-GLOSSI: Nynorskelevane vekslar mellom tre ulike skriftlege kodar, ein nasjonal, ein regional og ein identitetskode, og opplever dermed ein<br />
slags «tri-glossi»-situasjon, og er – kanskje umedvite – fl eirspråklege, skriv kronikkforfattaren. Foto: stock.xchng<br />
tospråkskompetansen valfri. Dei ser kanskje<br />
på nynorsk som vakkert og historisk<br />
viktig, men ser ikkje eigennytten i å lære<br />
det. For dei er nynorsk så å seie usynleg<br />
og dermed uvesentleg. Dette er ei alvorleg<br />
utfordring. Ein synleg nynorsk er truleg<br />
viktigare som motivasjon for skuletrøytte<br />
sekstenåringar med stemmerett enn eventuelle<br />
nye rettskrivingsreglar.<br />
HJALMAR EIKSUND<br />
◆ Hjalmar Eiksund arbeider til dagleg ved Nasjonalt senter<br />
for nynorsk i opplæringa (Nynorsksenteret) ved Høgskulen<br />
i Volda. Han har skrive «Med nynorsk på leselista : ein komparativ<br />
studie av lesevanar blant ungdommar på Sunnmøre<br />
og i Trøndelag». (20<strong>11</strong>) Masteroppgåve i Nynorsk<br />
skriftkultur / Skrifter frå Ivar Aasen-instituttet nr. 27.<br />
Rein og kvit reklame<br />
AGENT: Margunn Søyland Nesbakken<br />
prøver seg med salstriks i bokhandelen<br />
på Fagernes for å få selt inn<br />
den nyoppdaga barneboka etter Knut<br />
Hauge, Lasse frå Lærdal. Foto: Bjørn Karsrud<br />
Nyoppdaga bok<br />
frå Knut Hauge<br />
31. mai ville Knut Hauge ha fylt 100 år.<br />
I det høvet gjev Kvitvella Forlag ut ei<br />
nyoppdaga barnebok.<br />
Lasse frå Lærdal er basert på eit nyoppdaga<br />
manus som tidlegare ikkje er<br />
gjeve ut som bok. Hauge skreiv boka<br />
i 1978. Sjølv karakteriserte han boka<br />
som ein eventyrroman for barn i alle<br />
aldrar. Boka handlar om bussjåføren<br />
Lasse frå Lærdal, han som skjøna fuglefl<br />
øyt og dyreskrik og var ven med alle<br />
som går på fi re, og med dei som fl yg i<br />
lufta. I tillegg til eventyret om Lasse og<br />
dei ulike dyra gir boka oss ein interessant<br />
tidskoloritt frå 60- og 70-åra.<br />
Knut Hauge var frå Lomen i Vestre<br />
Slidre i Valdres. Saman med Olav<br />
Duun, Tarjei Vesaas, Alfred Hauge og<br />
Johannes Heggeland representerer<br />
han ifølgje Ottar Grepstad ein av dei<br />
fem store prosaforfattarskapane i den<br />
nynorske bokheimen i det 20. hundreåret.<br />
Hauge gav ut rundt 30 bøker.<br />
Mest kjend er han for åttebandsserien<br />
Sagaen om Ulfsætta, som kom ut i<br />
perioden 1965–1980. I 1977 kom boka<br />
Ein roman om kjærleiken og om døden,<br />
utgjeven gjennom Bokklubben i eit<br />
samla opplag på 120.000.<br />
Knut Hauge har frå før gjeve ut<br />
berre ei barnebok, Pekka, elva og eventyret<br />
(1962) . Forfattaren Olav Gullik<br />
Bø har i samband med 100-årsjubileet<br />
skrive eit skodespel basert på denne<br />
boka. Skodespelet, som også er gjeve<br />
ut av Kvitvella Forlag, har tittelen<br />
Pekka. Det er råd å laste ned Pekka, elva<br />
og eventyret gratis på heimesidene til<br />
Valdres <strong>Mållag</strong>.<br />
Kvitvella forlag er forlaget til Nord-<br />
Aurdal <strong>Mållag</strong>. Familien etter Knut<br />
Hauge har velvillig sagt frå seg royalty<br />
frå salet, og overskotet vil bli fordelt<br />
mellom Vestre Slidre <strong>Mållag</strong>, Valdres<br />
<strong>Mållag</strong> og nynorskprosjektet Målstreken.<br />
Boka blir marknadsført gjennom<br />
ulike salskanalar og gjennom nettsida<br />
www.nm.no/lag/nord-aurdal.<br />
(Pressemelding)<br />
Logg inn på samisk<br />
Regjeringa har no gjort innlogging<br />
til off entlege tenester tilgjengeleg på<br />
nordsamisk.<br />
– I dag blir MinID brukt som<br />
innlogging av nær 2,5 millionar menneske.<br />
For at samisk skal vere eit<br />
levande språk, må det også vere ein<br />
del av den digitale kvardagen. Direktoratet<br />
for forvaltning og IKT (Difi ) har<br />
no gjort innlogging med elektronisk<br />
ID til off entlege tenester tilgjengeleg<br />
på nordsamisk, seier fornyings-, administrasjons-<br />
og kyrkjeminister Rigmor<br />
Aasrud.<br />
Nordsamisk som språkval er tilgjengeleg<br />
i den siste versjonen av IDporten,<br />
fellesløysinga som gir sikker<br />
innlogging til det off entlege. Ein versjon<br />
dei fl este off entlege verksemder<br />
skal ta i bruk første halvår i år.<br />
Unesco har klassifi sert dei tre samiske<br />
språka som trua. Nordsamisk er<br />
det største av dei tre. (NPK)<br />
17
Med språkprat i skulesekken<br />
Nynorsk Kultursentrum<br />
sitt undervisningsopplegg<br />
«Snakk<br />
om språk» er like levande<br />
på sjuande året.<br />
Korleis skal ein formidle omgrep<br />
som språkleg identitet, språkleg<br />
medvit og språkleg refl eksjon til<br />
13-åringar? Dette temaet kan vere<br />
ugjennomtrengjeleg og litt vanskeleg<br />
å nærme seg i norsk skule.<br />
Desto viktigare er det å gjere terskelen<br />
låg, og formidle til elevar at<br />
språk er viktig å vite noko om.<br />
Nynorsk kultursentrum står<br />
bak framsyninga «Snakk om<br />
språk», som er eit tilbod den<br />
Kulturelle skulesekken i Møre og<br />
Romsdal gjev til ungdomsskuleelevar.<br />
Prosjektet starta i 2004 med<br />
Runar Gudnason frå rappegruppa<br />
Side Brok og Marit Neergaard.<br />
Eirik Helleve som då var<br />
tilsett ved Aasentunet, kom med i<br />
prosjektet i 2007. Bakgrunnen var<br />
at det skulle vere eit språkfokusert<br />
undervisningstilbod med ein<br />
person som barn og unge kjende<br />
til frå før. Side Brok hadde på den<br />
tida slått gjennom via media, og<br />
dermed fekk dette prosjektet mykje<br />
merksemd.<br />
Mest Gudnason<br />
Eigentleg var det meininga at prosjektet<br />
skulle brukast fritt og fl eksibelt,<br />
slik at Runar kunne skiftast<br />
ut med fl eire «språklege kjendi-<br />
18<br />
SNAKK OM SPRÅK<br />
◆ Snakk om språk! er ei vidareføring<br />
av framsyninga Det<br />
undrande språket som er sett<br />
av over 4000 elevar i Møre og<br />
Romsdal, Sogn og Fjordane,<br />
Hordaland og Bærum sidan<br />
starten i 2004.<br />
◆ Nynorsk Kultursentrum har<br />
utvikla framsyninga, og ho blir<br />
formidla gjennom den kulturelle<br />
skulesekken.<br />
sar». Olaug Nilssen og Øystein<br />
Runde har vore innom og turnert,<br />
men det er Runar Gudnason som<br />
har vore den dominerande.<br />
Gudnason og Helleve seier at<br />
dei har halde på med dette prosjektet<br />
så lenge fordi det er kjekt.<br />
Dei turnerer tre–fi re veker kvart<br />
skuleår, og det er passeleg mengd.<br />
Aktivitet og samspel med elevane<br />
er viktig, og det er kjekt. Det er<br />
som ein mellomting mellom det å<br />
vere lærar og underhaldar, hevdar<br />
dei. Det er også fi nt at dei kan avvike<br />
frå manuskriptet innimellom.<br />
– Mykje av det vi snakkar om,<br />
gjer inntrykk blant elevane, og det<br />
er viktig, hevdar språkunderhaldarane.<br />
Dei oppdagar at elevane<br />
snakkar om framsyninga i pausane,<br />
det gjer dette arbeidet gjevande<br />
og inspirerande.<br />
Medvitne elevar<br />
Det er tydeleg at elevane har<br />
språkleg medvit. Runar Gudna-<br />
ODDMUND LØKENSGARD HOEL<br />
Mål og modernisering 1868–1940<br />
«Hoel maktar å knyta den ytre<br />
språkhistoria saman, betre enn<br />
nokon har gjort før han»<br />
Olaf Almenningen, Klassekampen<br />
AGNES RAVATN<br />
Folkelesnad<br />
«Denne boka er en skatt»<br />
Ellen Sofie Lauritzen,<br />
Dagsavisen<br />
Kr. 429,-<br />
Kr. 329,-<br />
DIALOG: Framsyninga har form av dialog mellom elevane og utøvarane, og<br />
det er lagt opp til eit aktivt og deltakande publikum. Foto: Katrine Briksdal<br />
son meiner at ungdomar her i<br />
distriktet er meir medvitne om<br />
språkleg identitet og refl ekterer<br />
meir rundt språk og dialektar enn<br />
ungdomar på austlandet, der dei<br />
også har vist framsyninga si.<br />
– Dette skal eg sjølvsagt vere litt<br />
forsiktig med å hevde, men det er<br />
inntrykket vi har, seier Gudnason.<br />
Framsyninga for 8. klasse ved<br />
Godøy Skule er slutten på den<br />
femte og siste turnéveka denne<br />
våren, men dei ønskjer å halde<br />
fram neste år. Dei har spikra nokre<br />
framsyningar i Ryfylke, og har<br />
eit ønske om å arbeide utanfor<br />
det nynorske kjerneområdet. Alle<br />
turneringane denne våren har<br />
vore i Møre og Romsdal.<br />
– Dette er ikkje ei framsyning<br />
som berre høyrer heime i ny-<br />
Kr. 359,-<br />
norskfylka, men også over heile<br />
landet. Dialektar og språkleg<br />
refl eksjon gjeld overalt. Særleg<br />
grenseområda som Oppland og<br />
Rogaland er viktige målområde<br />
for oss.<br />
Aktive, lærande elevar<br />
Godøy Skule har sett fram til møtet<br />
med Helleve og Gudnason.<br />
Ungdomssteget har elevar både<br />
frå Giske og Godøya, og elevane<br />
er svært medvitne om dei språklege<br />
forskjellane mellom dei to<br />
øyane. Dei var aktive med det<br />
same det vart spurt om dialektorda.<br />
– Giskingane seier «øss» og<br />
«gøtt», medan Godøyingane seier<br />
«åss» og «gått», kom det frå elevgruppa.<br />
8. klassingane frå Godøy er<br />
som dei fl este tenåringar, dei synest<br />
det er stas med ein ekte rappar<br />
og kjendis. Rappinnslaga til<br />
Runar vart møtt med nølande<br />
applaus i starten, men stemninga<br />
steig etter kvart. Samtalen mellom<br />
språkunderhaldarane og elevane<br />
gjekk radig når han snakka om<br />
kjende saker som dialektar, språk<br />
og makt og nynorsken si stilling.<br />
Språkquizen som avrunda framsyninga<br />
fekk opp konkurranseinstinktet.<br />
Framsyninga har form av dialog<br />
mellom elevane og utøvarane,<br />
og det er lagt opp til eit aktivt og<br />
deltakande publikum.<br />
– Vi har valt denne forma fordi<br />
elevane vert meir engasjerte, og<br />
det er ei opnare form. Det vert<br />
meir nytt og friskt – og vi lærer<br />
heile tida noko nytt i møte med<br />
elevane. Dette gjer det også meir<br />
underhaldande for alle partar. Det<br />
er viktig med underhaldningsper<br />
spektivet. Alt går lettare med litt<br />
humor og open diskusjon, fortel<br />
Gudnason og Helleve.<br />
Denne forma er svært veleigna<br />
når eit slikt tema skal formidlast<br />
til denne aldersgruppa. Aktive<br />
elevar er lærande elevar. Gudnason<br />
og Helleve viste på ein forståeleg<br />
måte gjennom framsyninga<br />
si at språk er noko som rører alle i<br />
kvardagen, det er ein del av identiteten<br />
vår. Dialektane våre er verdifulle<br />
og skal hevast høgt.<br />
KATRINE BRIKSDAL<br />
Godøy skule<br />
RAGNAR HOVLAND<br />
Kunsten å komme heim<br />
og andre essay<br />
«Det er en fryd å boltre seg<br />
i Ragnar Hovlands tekster»<br />
Jon Øystein Flink, Klassekampen<br />
GYRID AXE ØVSTENG,<br />
PER RAGNAR MØKLEBY (ill.)<br />
Draumar<br />
«Draumar er ei nydelig bildebok<br />
om et nydelig søskenforhold"<br />
Marie L. Kleve, Dagbladet<br />
Kr. 229,-<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
NMU jublar for Paradise Hotel-språket<br />
– Deltakarane i reality-programmet<br />
Paradise Hotel blir ofte<br />
skulda for å vere dårlege språklege<br />
føredøme. Eg meiner tvert<br />
imot at det dialektmangfaldet<br />
som deltakarane representerer,<br />
er positivt, seier leiar i <strong>Norsk</strong> Målungdom,<br />
Janne Nygård.<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
Ho rosar TV3 for å ha utført<br />
ein glimrande castingprosess<br />
som har resultert i at dialektar frå<br />
Nordland til Agder får boltre seg<br />
på TV-skjermen fi re dagar i veka.<br />
– Sjølv om dialektbruk er<br />
meir akseptert i dag enn for<br />
nokre tiår sidan, er det framleis<br />
mange unge som legg om<br />
dialekten når dei reiser til større<br />
byar. Å høyre sin eigen dialekt<br />
på TV kan vere med å heve<br />
statusen til dialekten og gjere<br />
det enklare å halde på han, seier<br />
Nygård.<br />
– Det er forfriskande å høyre<br />
dialekt frå Råde i Østfold og Mo i<br />
Rana bli snakka med den største<br />
sjølvfølgje og sjølvkjensle.<br />
– Vi får høyre eit rått og utilsløra<br />
språk, snakka slik ungdommen<br />
snakkar i dag, og det skal<br />
TV3 ha ros for å lyfte fram, seier<br />
Janne Nygård. (NMU)<br />
HURRA: NMU-landsmøtet svarte til forventningane og vel så det for dei som feira femtiåringen i mars. Foto: Odin Hørthe Omdal<br />
Vellukka landsmøte<br />
i Målungdommen<br />
Jølstringen Janne Nygård fekk<br />
fornya tillit av landsmøtet på<br />
landsmøtet til NMU, og held<br />
fram som leiar enno eit år.<br />
Helga 25.–27. mars var det landsmøte<br />
i <strong>Norsk</strong> Målungdom. Det vart halde på<br />
Nordseter skole i Oslo. Dei siste åra har<br />
landsmøta vore skipa til ulike stader i landet,<br />
sist år på fødeplassen til Ivar Aasen i<br />
Ørsta. Landsmøtet då vedtok å skipe til<br />
jubileumslandsmøte i Oslo i 20<strong>11</strong>, for å<br />
kunne samle fl eire, og få besøk til landsmøtet<br />
frå andre nynorskinstitusjonar.<br />
Dei største sakene som var oppe, var<br />
lovbrigde, arbeidsprogram og budsjett.<br />
Hovudprioriteringa i arbeidsprogrammet<br />
var norskfaget, og landsmøtet vedtok fl eire<br />
fråsegner om dette.<br />
– Fråsegnene vi vedtok er eit viktig<br />
grunnlag når eg skal i debatt om korleis<br />
norskfaget skal vere, seier Janne Nygård,<br />
leiar i Målungdommen. – Fråsegnene er<br />
detaljerte, og krev mellom anna at det vert<br />
utvikla didaktikk for sidemålsundervisning.<br />
Det fi nst ikkje i dag.<br />
Lovbrigde<br />
Frå talarstolen var det debatt om hovudprioriteringa<br />
i arbeidsprogrammet skulle<br />
vere brei, og handle om heile norskfaget,<br />
eller smal, og berre handle om sidemål. Til<br />
slutt vart eit breitt punkt vedteke, saman<br />
med Nynorsk digitaldugnad og Nynorsk<br />
i riksavisene som politiske prioriteringar.<br />
To forslag til lovbrigde hadde kome til<br />
sentralstyret før fristen. Det eine handla<br />
om at utsending av informasjon til medlemmene<br />
skulle skje elektronisk. På talarstolen<br />
vart det uttrykt uro for at medlemmene<br />
ikkje ville opne dei viktige e-postane,<br />
og at sentralleddet ikkje har e-postadressa<br />
til alle medlemmene.<br />
Representantar frå landsstyret argumenterte<br />
mot, og forslaget vart vedteke<br />
sundag morgon. Det andre forslaget til<br />
brigde gjekk ut på å fj erne lokalsatsen,<br />
som lokallaga kan krevje inn på toppen av<br />
sentralsatsen av medlemspengane. I dag er<br />
Studentmållaget i Oslo det einaste lokallaget<br />
som framleis har denne lokalsatsen.<br />
Dei ønskte ikkje å fj erne dette økonomiske<br />
tryggingsnettet, og framlegget fall.<br />
Nøgd med budsjettet<br />
Økonomiansvarleg Eva Holthe Enoksen er<br />
nøgd med budsjettet som vart vedteke.<br />
– Eg er glad for at landsmøtet vedtok<br />
dette budsjettet. No har vi fått ein eigen<br />
post med pengar som lokallaga kan søkje<br />
fritt om. Det omgår avgrensingane til Frifond-ordninga,<br />
og vil hjelpe nyoppstarta<br />
lag som treng pengar med ein gong.<br />
På eitkvart jubileumslandsmøte må<br />
det vere ein jubileumsfest. Først vart det<br />
servert lammegryte, og deretter fekk vi<br />
underhaldning. Først ut var lokallagsaktivistane<br />
Vegard Storsul Opdahl frå Oslo<br />
og Emil Henry Flakk frå Trondheim med<br />
eigenkomponerte teknolåter.<br />
Etter det fekk vi eit kåseri med powerpoint<br />
om historia til nynorsken av isgeneral<br />
Øystein Skjæveland, som òg donerte is<br />
til landsmøtedesserten. Alle deltakarane<br />
og gjestene på jubileumsfesten hadde det<br />
veldig gøy, og festen held fram langt utover<br />
kvelden.<br />
Sture ny nestleiar<br />
Jølstringen Janne Nygård fekk fornya tillit<br />
av landsmøtet under valet på sundagen,<br />
og held fram som leiar enno eit år. Vebjørn<br />
Sture frå Stavanger tek over nestleiarvervet<br />
frå Bror-Magnus Sviland Strand etter<br />
å ha sete i sentralstyret i tre år, og Johanne<br />
Marie Kydland Torvund frå Hå tek over<br />
som skrivar. Eva Holthe Enoksen held fram<br />
som økonomiansvarleg, og Tone Rossow<br />
vert sentralstyremedlem etter å ha vore<br />
skrivar dette året. Det nye sentralstyret tek<br />
over på sommarleiren på Vinstra i juli.<br />
– Utruleg kjekt!<br />
På sundagen var det òg val av landsstyremedlemmer.<br />
Tolv faste medlemmer med<br />
seks varaer byrjar no på eit nytt arbeidsår.<br />
Helene Urdland Karlsen er ein av dei nye<br />
medlemmene, og oppsummerer landsmøtet<br />
slik: «Det var utruleg kjekt å vera med<br />
på (jubileums)landsmøtet i år. Sjølve møtet<br />
gjekk roleg for seg og det var god stemning<br />
i salen frå byrjing til slutt. Eg trur me alle<br />
var glade for og samde i den nye satsinga<br />
på sidemål i skulen. I salen sat det både<br />
elevar i skulen og framtidige lærarar, noko<br />
som var med på å skapa eit positivt og omfangsrikt<br />
ordskifte om emnet. Det var elles<br />
kjekt å sjå at det kom so mange på møtet,<br />
ikkje minst nye fj es. På laurdagen fekk me<br />
is og upassande song om klorin, slik det sømer<br />
seg i ei 50-års feiring. Eg gler meg til<br />
neste år. Me snakkast på Voss.»<br />
TONE ROSSOW<br />
nmu<br />
Janne Nygård<br />
Farleg og<br />
fordummande<br />
retorikk<br />
frå Høgre<br />
Lokalvalkampen har allereie fått ein<br />
pangstart ved at partiet Høgre<br />
for ei stund sidan vedtok ein<br />
resolusjon på landsmøtet sitt<br />
der dei gjekk inn for å gjere<br />
all obligatorisk undervisning i<br />
sidemål valfritt – ikkje berre i vidaregåande<br />
opplæring, men òg i<br />
ungdomsskulen. Det kom sikkert<br />
ikkje som eit sjokk på nokon.<br />
Høgre har lenge argumentert for<br />
valfritt sidemål på vidaregåande,<br />
og argumenta dei nyttar for å<br />
legitimere dette standpunktet,<br />
kan godt overførast til å gjelde sidemålsopplæringa<br />
på ungdomsskulenivå.<br />
Problemet er berre at<br />
retorikken er så simpel – og argumentasjonen<br />
så banal og uvitskapleg<br />
– at den største faren ved<br />
vedtaket er at denne typen retorikk<br />
får større fotfeste òg utanfor<br />
landsmøtelokala til Høgre.<br />
9. mai møtte underteikna Høgres<br />
Elisabeth Aspaker til debatt om<br />
sidemålsvedtaket på Dagsnytt 18.<br />
La meg peike på nokre hovudpoeng<br />
i Aspaker sin argumentasjon:<br />
1. «Elevane skal framleis<br />
lære nynorsk (sic!), men dei<br />
skal ikkje måtte skrive det (fordi<br />
det går ut over kunnskapane i<br />
hovudmålet).» 2. «Det fi ns jo så<br />
mange fi ne dikt på nynorsk, no<br />
får elevane tid til å kose seg med<br />
litteraturen i staden for å skrive<br />
nynorsk.» 3. «Det er ein naturleg<br />
konsekvens av valfritt sidemål at<br />
krava i mållova vert lempa på.»<br />
Det Høgre altså meiner, er at<br />
valfritt sidemål ikkje skal gå på<br />
kostnad av kunnskap i sidemålet,<br />
men at det skal vere valfritt<br />
å skrive det. På den måten vil<br />
elevane verte betre i hovudmålet<br />
sitt, sjølv om dei skal lære fl eire<br />
framandspråk (eit anna landsmøtevedtak)<br />
sidan dette styrkjer<br />
språkkompetansen deira. Og<br />
naivt trur dei at elevar vil kaste<br />
seg over Vesaas-romanar berre<br />
dei slepp å skrive eit ord. Dei<br />
skil ikkje mellom sidemål og<br />
nynorsk, og seier uttala (om enn<br />
indirekte) at dette vedtaket ikkje<br />
berre handlar om å få velje<br />
bort sidemålet sitt, men om å<br />
oppheve den formelle jamstillinga<br />
mellom nynorsk og bokmål<br />
i lovverket.<br />
Om ein går argumenta litt etter i<br />
saumane, ser ein kjapt at dei ikkje<br />
heng på greip. Difor må vi i<br />
denne valkampen knuse ein slik<br />
retorikk med saklege og gode<br />
argument slik at vi får ein opplysande<br />
– ikkje fordummande<br />
– debatt.<br />
19
SAMAN OM NYNORSK SCENESPRÅK: Teatersjef<br />
Terje Lyngstad ved Sogn og Fjordane<br />
Teater (T.v.), teatersjef Trond Birkedal ved Hordaland<br />
Teater og teatersjef Erik Ulfsby ved Det<br />
<strong>Norsk</strong>e Teatret. Foto: Hordaland Teater<br />
Teatersamarbeid<br />
skal gje meir nynorsk<br />
Folk på Vestlandet skal få meir teater på<br />
nynorsk. Hordaland Teater, Sogn og Fjordane<br />
Teater og Det <strong>Norsk</strong>e Teatret går no<br />
saman om å etablera Nynorskscena Hordaland<br />
Teater i Bergen sentrum.<br />
Målet er å gje publikum på Vestlandet<br />
eit mangfald av teatertilbod og styrkja nynorsk<br />
som scenespråk, heiter det i ei pressemelding<br />
frå Hordaland Teater.<br />
Nynorskscena Hordaland Teater skal<br />
oppretthalda turnéplikta i Hordaland,<br />
men teatertilbodet skal bli rikare fordi<br />
teaterframsyningar produserte av Sogn og<br />
Fjordane Teater og Det <strong>Norsk</strong>e Teatret også<br />
kjem til å bli spelte rundt om i Hordaland.<br />
Hordaland Teater har i dag eigen teatersal<br />
på Stend i Fana. Informasjonssjef Irene<br />
Smørdal seier til Nynorsk pressekontor at<br />
dei nye planane både inneber ei fl ytting<br />
til Bergen sentrum og eit samarbeid med<br />
Sogn og Fjordane Teater og Det <strong>Norsk</strong>e<br />
Teatret.<br />
– Samarbeidet byrjar allereie neste år<br />
då planen er å setja opp eit teaterstykke<br />
som skal framførast i området til alle dei tre<br />
teatra, seier ho.<br />
I 2013 blir det ein endå større samproduksjon<br />
i samband med ei rekkje språklege<br />
jubileum. Då skal det nasjonale Språkåret<br />
markerast. I tillegg er det 200 år sidan Ivar<br />
Aasen blei fødd, 100 år sidan Det <strong>Norsk</strong>e<br />
Teatret blei skipa og 25 år sidan Hordaland<br />
Teater blei etablert. Det skal markerast med<br />
utvalde teaterstykke som skal framførast<br />
både i Bergen, utvalde stader i Hordaland,<br />
Sogn og Fjordane og i Oslo.<br />
Tanken om eit nynorskteater for Vestlandet<br />
med sete i Bergen har vore levande<br />
gjennom fl eire generasjonar.<br />
Dramatikar Jon Fosse er mellom dei<br />
som har ivra for eit slikt teater.<br />
– Eg starta samtalar i mai 2010 med teatersjef<br />
og styreleiar ved Hordaland Teater.<br />
Det er for gale at det ikkje er ein einaste<br />
kulturinstitusjon i Bergen sentrum på nynorsk.<br />
Draumen om ei eiga nynorskscene i<br />
Bergen er lang, seier Fosse.<br />
Målet må vera å skapa ein fascinerande<br />
plass å gå til, meiner Fosse som gjerne vil<br />
bidra med å gje råd og bruka kontaktane<br />
sine nasjonalt og internasjonalt.<br />
Teatersjef Terje Lyngstad ved Sogn og<br />
Fjordane Teater seier at alle ved teatret stiller<br />
seg bak, og meiner satsinga er viktig.<br />
– Nynorsken er pressa. Det er naturleg<br />
å ha ei nynorskscene i Bergen sentrum.<br />
Det handlar om identitet. Det er symbolsk<br />
viktig å koma til Bergen og Oslo for å visa<br />
produksjonane våre, seier Lyngstad.<br />
Han meiner også det er viktig for rekrutteringa<br />
av kunstnarar at det blir fl eire stader<br />
å spela. Også teatersjef Erik Ulfsby ved<br />
Det <strong>Norsk</strong>e Teatret støttar heilhjarta opp<br />
om etableringa av Nynorskscena.<br />
Det er førebels ikkje avgjort kvar i<br />
Bergen sentrum Nynorskscena får lokale.<br />
I pressemeldinga heiter det at styreleiar<br />
Ågot Valle her håpar på god hjelp både frå<br />
politikarane i Bergen, Hordaland og nasjonalt.<br />
(NPK)<br />
20<br />
Nordmenn er verdsmeistrar i engelsk<br />
Skandinavar får ofte skryt av utlendingar<br />
for gode engelskkunnskapar. No stadfestar<br />
ei undersøking at nordmenn er fl inkare i engelsk<br />
enn både svenskar og danskar. Ingen<br />
kan betre engelsk enn nordmenn.<br />
Education First (EF), som kanskje er mest<br />
kjend for språkskulane sine, har brukt eit par<br />
år på å teste språkkunnskapane i 44 land.<br />
Over to millionar personar har teke ein nettbasert<br />
engelsktest i åra 2007 til 2009.<br />
Olaug<br />
Nilsen på<br />
vidåtta<br />
ytring<br />
I førre <strong>Norsk</strong> <strong>Tidend</strong> fer Olaug<br />
Nilsen på vidåtta i kasusjungelen.<br />
Kanskje ho er litt «kiløte»? Bestefaren<br />
hennar kunne nok kasusen<br />
sin. Ho burde ikkje prøve å rette<br />
på han. Han sa vel til svigerinna<br />
at han hadde «vore gift med systrene<br />
dine» (både søstra og eigedomspronomenet<br />
i dativ eintal,<br />
for preposisjonen «med» styrer<br />
vanlegvis dativ.) Og han som<br />
«rulla ut av sengjine i fylljine»,<br />
han gjorde nettopp det, for av (eller<br />
or) styrer også dativ, og det gjer<br />
faktisk i også når handlinga går<br />
føre seg på staden. Han rulla nok<br />
ikkje ut av sengjine og inn i fyllja<br />
(akkusativ). Han var truleg full<br />
nok frå før.<br />
No er eg lenger nordafrå kysten<br />
enn Olaug, men slikt som dette<br />
veit vel både sunnfj ordingar og<br />
romsdalingar som har levd ei<br />
stund. Dotter mi, som er fi re år<br />
eldre enn Olaug, veit det òg.<br />
Sverre Hatle<br />
Eg viser til <strong>Norsk</strong> <strong>Tidend</strong> nr. 2 for i år.<br />
Der skriv du mellom anna at bestefar<br />
din presenterte seg til den demente<br />
svigerinna si med orda: «Eg har vore<br />
gift med systrene di.» No skal eg pirke,<br />
og då trur eg han sa «gifte» og ikkje<br />
«gift». Vidare hevdar du at preposisjonen<br />
med styrer akkusativ. Det gjer<br />
han ikkje. Han styrer dativ. Og «med<br />
systrene di» er dativ hokjønn, eintal,<br />
bunden form av syster.<br />
Han sa òg: «Eg rulla ut av sengjene<br />
i fylljene.» Og han tok ikkje feil, slik du<br />
– Ingen kunne engelsk betre enn nordmenn,<br />
seier Morten Davidsen, som leier EFs<br />
kontor i Noreg, før han legg til ei viktig opplysning:<br />
«blant land som ikkje har engelsk<br />
som morsmål». Dei fi re andre landa som<br />
toppar lista og får karakteren «svært godt»<br />
er Nederland, Danmark, Sverige og Finland.<br />
Eit tydeleg fellestrekk blant landa som scorar<br />
høgt er at dei er små, rike og ligg i Nord-<br />
Europa. Det er land med høgt utdannings-<br />
Sabotering av nynorsk i NTB AS?<br />
I februar 20<strong>11</strong> fekk eg tilbod frå NTB<br />
om jubilantomtale i samband med at<br />
eg ville fylle 75 år 16. april 20<strong>11</strong>. Eg<br />
fylte ut eit skjema for personalia og<br />
biografi ske opplysningar på nynorsk og<br />
sende dette som epost innan fristen. I<br />
fylgjeskrivet kravde eg at omtalen kom<br />
på nynorsk. Eg hadde høyrt at NTB<br />
skreiv jubilantomtalar på bokmål sjølv<br />
om dei innsende opplysningane var på<br />
nynorsk. Difor skreiv eg i fylgjebrevet<br />
at dersom det ikkje var mogeleg å få<br />
ytring<br />
omtalen på nynorsk, ynskte eg ikkje<br />
nokon omtale i det heile. Men det<br />
gjekk som eg ottast: Omtalen kom på<br />
bokmål!<br />
Eg har sendt ei skriftleg klage på<br />
dette til NTB, men det bryr dei seg nok<br />
ikkje om. Difor ynskjer eg at <strong>Noregs</strong><br />
mållag som vonleg har større tyngde,<br />
Men Olaug Nilssen, då!<br />
ytring<br />
trur. Preposisjonen i styrer både dativ<br />
og akkusativ, plent som i tysk. I dette<br />
tilfelle er «i fylljene» dativ hokjønn,<br />
eintal, bunden form. Eg vil no helst tru<br />
at han sa «ut or sengjene» eller «ut u<br />
sengjene», og ikkje «ut av». Og or styrer<br />
nok dativ. Då er det meir tvilsamt<br />
med av, som har breidd seg i nyare tid,<br />
men styrer nok som oftast dativ.<br />
nivå og språk som ikkje er særleg utbreidd i<br />
resten av verda.<br />
– Undersøkinga viser at land som brukar<br />
mykje tid og ressursar på opplæring og<br />
utdanning av barn, får sterkare engelskkunnskapar<br />
hjå dei vaksne. Vi ser at norsk ungdom<br />
forstår at gode språkkunnskapar kan opne<br />
mange dører og mange vel difor å ta delar av<br />
skuleopphaldet i England eller USA for å lære<br />
engelsk godt, fortel Davidsen. (NPK)<br />
tek dette opp med byrået. Dersom<br />
NTB ikkje har skriveføre nynorskmedarbeidarar,<br />
kan dei kanskje overlate<br />
arbeidet til Nynorsk pressekontor som<br />
har tilhald i same huset.<br />
Elles tykkjer eg at NM bør informere<br />
medlemene sine om saboteringa<br />
av nynorsk som NTB vitterleg gjer seg<br />
skuld i.<br />
Illustrasjon: Wixøe Wisuelt<br />
Preposisjonen i styrer dativ når du<br />
er på staden og akkusativ ved rørsle<br />
til staden. Dette òg er nett som i tysk.<br />
Døme: Eg va inn i løene, eller eg va<br />
inn i fl ora. Eg går inn i løa, eg går inn i<br />
fl oren.<br />
Da e mångt løye i fi nne i sunnfj ordmåla<br />
endå.<br />
Dette til ei lita påminning.<br />
Bjug Åkre,<br />
Kristiansand<br />
Beste helsing<br />
Joar Stegane<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
Gåvene som aukar gleda ved<br />
Medlemskap i gåve: Kjenner du nokon<br />
som burde ha vore med i <strong>Mållag</strong>et?<br />
Gje dei medlemskap i gåve! Dette<br />
kostar 200 kroner.<br />
JA TAKK,<br />
eg tingar:<br />
— stk. MEDLEMSBEVIS som eg kan gje<br />
vekk i gåve. Kr 200<br />
— stk. PC-HYLSTER med slagordet<br />
Mange røyster – felles mål. Storleik:<br />
15". Kr 100<br />
— stk. Takk, Ivar Aasen-JAKKEMERKE.<br />
Kr 10 (kr 50 for 20 stk)<br />
— stk. Slepp nynorsken til-JAKKE-<br />
MERKE. Kr 10 (kr 50 for 20 stk)<br />
— stk. REFLEKSBAND til å slå rundt<br />
armen eller foten for å vere tryggare<br />
i trafi kken. Med logo og slagord:<br />
Mange røyster – felles mål. Kr 20<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
— stk. kaffi krus (2008)<br />
Svart dekor og gulltekst.<br />
Kruset er nytrykk av jubileumsserviset.<br />
Det går mangt eit menneske og ser<br />
seg fritt i kring for Ivar Aasens skuld<br />
Tarjei Vesaas 1950<br />
— stk. tekrus med skål (2008) kr 150<br />
Svart dekor og brun tekst.<br />
Nynorsken kviskrar: Dette går ikkje an.<br />
Kristin Auestad Danielsen,2007<br />
— stk. frukostasjett (2008) kr 100<br />
Svart dekor og brun tekst.<br />
Nokon må elske ordet og reinske bort<br />
ugras der det gror. Nokon må bruke ordet.<br />
Berre ved bruk blir det vakkert.<br />
Marie Takvam, 1987<br />
Kryss av, klipp ut eller kopier<br />
og send tinginga til:<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>,<br />
Postboks 474 Sentrum,<br />
0150 Oslo<br />
— stk. T-SKJORTE<br />
«Gjennom ord blir<br />
verda stor!» NO OGSÅ FOR<br />
BORN! Er å få i fargane<br />
raud, oransje og grå.<br />
Storleikar: Herre: S, M,<br />
L, XL, Dame: S, M, L, XL,<br />
Born: 3-4 år, 7-8 år, 9-<strong>11</strong><br />
år Kr 150<br />
— stk. Ivar Aasen-almanakk-OMSLAG<br />
i skinn som varer i mange år. A-<br />
plan-/Filofax-system. Burgunder<br />
farge. Passar for innmat storleik 96<br />
x 167 mm. Du byter ut innmaten for<br />
kvart år. I dette lausbladsystemet er<br />
det også mykje anna tilleggsutstyr<br />
å få kjøpt, m.a. lausark for eigne<br />
notat. Kr 250<br />
— stk. MATBOKS i plast. 16x<strong>11</strong> cm.<br />
Kr 50<br />
Du kan også tinge ved å sende e-post<br />
til nm@nm.no, ringje 23 00 29 30,<br />
fakse til 23 00 29 31 eller ved å gå inn<br />
på www.nm.no<br />
Porto kjem i tillegg.<br />
... å servere<br />
— stk. tekrus med skål (2007) kr 120<br />
Oransje dekor og svart tekst.<br />
OSS, RETNING Eg veit ikkje kvar vi skal.<br />
Men eg gler meg medan vi kjem dit.<br />
Ann Kavli, 1996<br />
NYTT KRUS!<br />
— stk. kaffi krus kr 100<br />
Svart dekor og brun tekst.<br />
Skogen stend,<br />
men han skifter sine tre<br />
Olav H. Hauge, 1965<br />
... å markere<br />
Hugs å melde om storleik!<br />
Namn:<br />
Postnr.<br />
— stk. FRIMERKEMAPPER frå Posten<br />
med førstedagsbrev med frimerket<br />
som Posten laga i høve hundreårsjubileet.<br />
Kr 50<br />
— stk. PARAPLY med trehandtak. Svart<br />
med kvit logo og slagord: Mange<br />
røyster – felles mål. Diameter om<br />
lag 1 meter. Kr 70<br />
— stk. PARAPLY (kan slåast saman).<br />
Kr 70<br />
Adresse:<br />
Poststad:<br />
Til barnehagekampanjen:<br />
— stk. SONG- OG TEIKNEHEFTE:<br />
Kvart lokallag får dei fyrste 50<br />
eks gratis, deretter 2 kroner per<br />
sett. Gratis!<br />
— stk. TIPSHEFTE som gjev god lesestart<br />
med gode tips til nynorske<br />
barnebøker. 16 sider. Gratis!<br />
— stk. FLYGEBLAD til dei tilsette:<br />
«Gjennom ord blir verda stor»kampanje<br />
for nynorsk i barnehagen.<br />
4 sider. Gratis!<br />
— stk. FLYGEBLAD til foreldra:<br />
«Gjennom ord blir verda stor»kampanje<br />
for nynorsk i barnehagen.<br />
2 sider. Gratis!<br />
— stk. JAKKEMERKE: «Gjennom<br />
ord blir verda stor». Gratis for<br />
inntil 20 jakkemerke! Deretter<br />
1 krone per stykk.<br />
— stk. RULLEBANNER:<br />
«Gjennom ord blir verda stor».<br />
2 meter høg. Kr 500<br />
Hugs at vi kan gå tom<br />
for somme artiklar! Det<br />
er såleis ikkje sikkert at<br />
du får alt du tingar.<br />
21
Prent: Nr1Trykk as<br />
Opplag: 12 000<br />
Abonnement: Kr. 250,– per år<br />
Annonsar:<br />
Annonseprisar: kr 9,00,–/mm<br />
Tillegg for tekstside: kr 0,50,–/mm<br />
Spaltebreidd: 45 mm<br />
Kvartside: kr 4 000,–<br />
Halvside: kr 7 000,–<br />
Heilside: kr 12 000,–<br />
Tillegg for fargar<br />
Ilegg til avisa: kr 1,00 pr. stk.<br />
Alle prisar er eks. mva. Ved lysing<br />
i fl eire nummer kan vi diskutere<br />
særskilde avtalar.<br />
Stoff rist nr. 4 – 20<strong>11</strong>:<br />
18. august 20<strong>11</strong><br />
NOREGS MÅLLAG<br />
Tilskrift: Boks 474 Sentrum,<br />
0105 OSLO<br />
Telefon: 23 00 29 30<br />
Telefaks: 23 00 29 31<br />
E-post: nm@nm.no<br />
Kontoradresse:<br />
Schweigaardsgt. 16<br />
Bankgiro: 3450.19.80058<br />
Leiar: Håvard B. Øvregård<br />
mobil: 917 73 157<br />
havard@nm.no<br />
Tilsette:<br />
Gro Morken Endresen, dagleg leiar,<br />
tlf. 23 00 29 37, 957 85 560<br />
gro.morken@nm.no<br />
Tuva Østvedt,<br />
organisasjonskonsulent,<br />
tlf. 23 00 29 34,<br />
tuva.ostvedt@nm.no<br />
Berit Krogh, økonomikonsulent,<br />
tlf. 23 00 29 35,<br />
berit.krogh@nm.no<br />
Ingar Arnøy, skulemålsskrivar,<br />
tlf. 23 00 29 36, 975 29 700,<br />
ingar.arnoy@nm.no<br />
Hege Lothe, informasjonskonsulent,<br />
tlf. 57 86 53 60, 926 48 348,<br />
hege.lothe@nm.no<br />
Kjartan Helleve, redaktør <strong>Norsk</strong> <strong>Tidend</strong>,<br />
tlf. 23 00 29 32, 943 97 998,<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
Else Elise Sætre Bullus,<br />
kontormedarbeidar,<br />
tlf. 23 00 29 30,<br />
else.bullus@nm.no<br />
Tarjei Vågstøl, IT-medarbeidar,<br />
tlf. 23 00 29 50, 452 31 489,<br />
tarjei.vagstol@nynorsk.no<br />
NORSK MÅLUNGDOM<br />
www.nynorsk.no/nmu<br />
Tilskrift: Postboks 285 Sentrum,<br />
0103 Oslo<br />
Telefon: 23 00 29 40<br />
Telefaks: 23 00 29 31<br />
E-post: nmu@nynorsk.no<br />
Bankgiro: 3450 65 48707<br />
Leiar: Janne-Kristin Svarstad Nygård,<br />
tlf.: 916 16 637, 23 00 29 40<br />
janne@nynorsk.no<br />
Skrivar: Tone Rossow,<br />
tlf.: 23 00 29 40<br />
skriv@nynorsk.no<br />
22<br />
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai<br />
www.nm.no<br />
tre på gata: Har du tenkt å sjå fi lmen «Få meg på, for faen?»<br />
Anne Viken,<br />
veterinær og journalist<br />
Ja, det tenkte eg. Har hørt<br />
mykje om fi lmen frå media og<br />
har blitt nyfi ken. Har ikkje lese<br />
nokon av Olaug Nilssens bøker<br />
enda, men kanskje eg skal<br />
ta og lese nokre av dei også i<br />
same slengen.<br />
Ein høgthengjande manuspris<br />
har gjeve fi lmen «Få meg<br />
på, for faen» mykje merksemd<br />
fl eire månader før han<br />
har premiere i Noreg.<br />
Det er eit nålauge å få med ein fi lm på Tribeca<br />
Film Festival i New York, og desto betre<br />
er det når ein plukkar med seg prisen<br />
for beste manus. Det opnar dører, og fi lmen<br />
fekk seinare god mottaking på fi lmfestivalen<br />
i Cannes. Slikt gjev merksemd i avisene,<br />
og straks hagla det inn med gratulasjonar<br />
frå høgt og lågt til Olaug Nilssen. Det kom<br />
så mange at Nilssen måtte skrive fylgjande<br />
på Twitter: «Solar meg jo i glansen, men<br />
det er altså Jannicke Systad Jacobsen som<br />
har skrive manus og fått pris!»<br />
– Filmen har fått eit eige liv, seier Systad<br />
Jacobsen.<br />
– Tidlegare har eg hatt ei kjensle av å<br />
eige fi lmane mine, men eg skjønar no at<br />
det er ein skilnad på å lage dokumentarfi lm<br />
og spelefi lm. Ein spelefi lm rullar berre av<br />
garde, og det er mange som har meiningar<br />
om alt i frå innspelingsstad til om det<br />
skulle vere eit komma i tittelen. Sidan det<br />
er Olaug Nilssen som har skrive boka, så er<br />
det ikkje så rart at det er mange som tenkjer<br />
på henne i denne samanhengen. Ho<br />
har likevel vore fl ink til å seie ifrå at ho ikkje<br />
har hatt noko med han å gjere, og om det<br />
kjem særleg fi ne tekstmeldingar til henne,<br />
så sender ho dei vidare til meg.<br />
– Kva sa dei då du fekk prisen?<br />
– Eg må innrømme at dei ikkje sa så<br />
mykje, berre «Th is jury was unanimous.<br />
Hands down, this is the best screenplay».<br />
Det er jo fi nt det, men litt kort kan hende?<br />
Uansett var det minst like stas å vere til<br />
stades på visningane og høyre at publikum<br />
lo på dei rette stadene. Tilbakemeldingane<br />
var påfallande like, og det var tydeleg at dei<br />
sette pris på å sjå ein annleis fi lm om ungdom,<br />
unge jenter og seksualitet. Dei skrytte<br />
fælt av Helene Bergsholm, og dei følte at fi lmen<br />
var ærleg. Så det var kjekt, ja.<br />
Ikkje ekstraarbeid<br />
Systad Jacobsen tok opsjon på å lage fi lm<br />
av boka i 2006, og nådde å få med seg teaterversjonen<br />
av boka. Der snakka skodespelarane<br />
dialekt, og ho tykte det fungerte<br />
såpass bra at ho ville prøve å gjere det same<br />
i fi lmen sin.<br />
– Eg landa på å bruke dialekt sidan<br />
Halvor Folgerø,<br />
journalist<br />
Foto: Det <strong>Norsk</strong>e Samlaget<br />
Skal sjølvsagt sjå fi lmen. Først og fremst<br />
fordi eg likar boka veldig godt, og er<br />
dermed spent på korleis ho blir framstilt<br />
på fi lm. Men den kanskje viktigaste<br />
grunnen er at min gode ven Finn<br />
Tokvam dukkar opp i rollen som matematikklærar.<br />
Det gler eg meg til å sjå.<br />
det gav ein tydeleg identitet, ei sterk samkjensle<br />
og ei sterkare binding til ein konkret<br />
geografi sk stad.<br />
– Det var ikkje slik at Olaug pressa på?<br />
– Nei, ikkje det heile. Dette er jo min<br />
idé, og særleg etter å ha sett teaterstykket<br />
landa eg på at det kom til å fungere. Olaug<br />
spurde vel på eit tidspunkt om kva dialekt<br />
han skulle fi lmast på, men eg var tidleg klår<br />
på at me måtte til Sunnfj ord ein stad. Det<br />
var nokon som lurde på om han kunne fi lmast<br />
i Tranby utanfor Drammen. Nei, det<br />
kunne han absolutt ikkje.<br />
– Og på den måten skaff a du deg godt<br />
med ekstraarbeid?<br />
– Det er klart at det var litt ekstra jobb<br />
med å skaff e skodespelarar ein annan<br />
stad i landet enn der eg bur, men det er i<br />
grunnen det einaste. Sidan eg så tidleg bestemte<br />
meg for å gjere det på dialekt, så har<br />
det berre vore éi av mange oppgåver som<br />
måtte løysast.<br />
Nesten for mykje<br />
– Korleis arbeidde de?<br />
– Eg skreiv fyrst ut replikkane på nynorsk,<br />
før Marita Liabø omsette dei til<br />
Håkon Kolmannskog<br />
sjefredaktør<br />
Frå Skoddeheimen til New York<br />
ANNLEIS: – Tilbakemeldingane var påfallande<br />
like, og det var tydeleg at dei sette pris på å sjå<br />
ein ærleg fi lm om ungdom, unge jenter og seksualitet,<br />
seier Jannicke Systad Jacobsen.<br />
Foto: Kjartan Helleve<br />
Foto: Eit Forlag<br />
Ja, det skal eg. Gler meg til å sjå<br />
ein norsk fi lm som ikkje forvekslar<br />
«kvalitet» med fi lmatisering<br />
av anemiske vestkantgutars<br />
livslede (les «Reprise»).<br />
Har forventningar til nynorsksexen!<br />
FÅ MEG PÅ, FOR FAEN<br />
◆ Jannicke Systad Jacobsen fekk pris<br />
for beste manus under Tribeca Film<br />
Festival i New York i mai. Ho har også<br />
regissert fi lmen.<br />
◆ Filmen har premiere i Noreg 19. august.<br />
Førde-/Sunnfj ord-dialekt. Så fekk skodespelarane<br />
hjelp frå anten Unn Røyneland<br />
eller Arne Torp. Henriette Steenstrup fekk<br />
i tillegg replikkane lesne inn på band av<br />
Jorunn Torsheim som er i frå Førde. I tillegg<br />
var det jo til hjelp at Helene Bergsholm<br />
som spelar hovudrolla som Alma, kjem frå<br />
Førde. Alt dette fungerte godt, men samstundes<br />
fekk jo Henriette minst fi re råd og<br />
tips om korleis ho skulle snakke, så det vart<br />
nesten for mykje. Det enda i alle fall godt.<br />
– Du er sjølv frå Høvik utanfor frå Oslo.<br />
Var det ikkje då vanskeleg å vite om skodespelarane<br />
sa replikkane sine på rett måte?<br />
Sjølv eg slit med å skjøne kva sogningane<br />
eigentleg meiner.<br />
– Det gjekk veldig fi nt med dei unge<br />
skodespelarane, sidan dei jo hadde dialekten<br />
inne. Dei er jo meir defi nerte typar som<br />
har fått rolla ut i frå korleis dei er og måten<br />
dei snakkar på. Det var vanskelegare med<br />
dei vaksne, men det er ikkje så lett å detaljstyre<br />
slikt. Dessutan har jo fi lm eit litt skakt<br />
uttrykk. Ein skal tru på det som hender,<br />
det skal vere naturleg, men samtidig kan<br />
det vere ting som skurrar utan at det gjer<br />
noko. Så om dialektane ikkje perfekte, eller<br />
om det er nokon som sprekk litt i stemma,<br />
så gjer ikkje det noko. Når det er sagt, så<br />
har Unn Røyneland sett gjennom fi lmen i<br />
etterkant, og me har luka vekk det grøvste.<br />
– Og publikum over heile landet vil<br />
skjøne alt?<br />
– Det vil eg då tru. Me har berre hatt<br />
testvisningar for ungdom i Oslo, og ingen<br />
sa at språket var noko problem. No er det<br />
likevel snakk om teksting, utan eg veit så<br />
mykje om det. Det var snakk om noko for<br />
dei hørselshemma. Dette er typisk ei slik<br />
sak eg ikkje blir spurd om.<br />
– For det blir på nynorsk i så fall?<br />
– Ja, det håpar eg verkeleg, og det skal eg<br />
jammen mase på.<br />
Nokre timar etter intervjuet tikkar<br />
det inn i tekstmelding frå Systad Jacobsen:<br />
«Har sendt mail til distributøren om<br />
tekstinga.»<br />
KJARTAN HELLEVE<br />
kjartan.helleve@nm.no<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong>
sagt sidan sist<br />
– Elevene skal ikke bli fritatt for sidemålet,<br />
de skal lese det og studere<br />
det, og de skal lære dets språklige<br />
struktur å kjenne. Her har partiledelsen<br />
i Høyre uttalt seg lettsindig.<br />
Den påstår nemlig at grammatikkstudiet<br />
skal vekk.<br />
Tja, mon det? Elevene skal<br />
fortsatt arbeide med tekster på sidemålet,<br />
og da må de naturligvis<br />
studere leksikalske, ortografi ske,<br />
stilistiske og grammatiske særtrekk<br />
og tilegne seg kunnskap om dem.<br />
Grammatiske iakttagelser, sammenligninger<br />
og systematiseringer hører<br />
med, slikt bør man ikke neglisjere.<br />
Og metodene for et slik studium kan<br />
anvendes også på hovedmålet.<br />
Finn Erik Vinje minner om at eit<br />
sverd er tveegga.<br />
I Asker og BærumBudstikke<br />
– Folk som har hatt leiande roller i<br />
Språkrådet er no ansvarlege for ei<br />
språkutdanning som gjer at det i<br />
etermedia fl øymer over av setningar<br />
som vert omsett ordrett, der til<br />
dømes «muligheter» på bokmål vert<br />
direkte omsett til «mogelegheiter»<br />
fordi journalistane er for dumme<br />
til å vita at ein får betre språk ved å<br />
byggja om setningi, og redaksjonen<br />
heilt medvite let dei få øydeleggja<br />
rytmen og songen i nynorsken.<br />
Arve M. Bakken har ikkje<br />
store trua på journaliststanden.<br />
I Bergens <strong>Tidend</strong>e<br />
– Tre av fi re UPris-vinnere er på nynorsk.<br />
Fire av tjue nominerte er på<br />
nynorsk. Hvorfor vinner nynorskbøkene<br />
over bokmålsbøkene når<br />
alle elever og ikke minst, alle lærere<br />
sier at ungdom ikke leser nynorsk?<br />
Jo, for bøkene er gode. Ungdom vil<br />
ha kvalitet. De vil ha driv og de vil<br />
ha en bok som får dem til å tenke og<br />
føle. Nynorsken glemmer de så fort<br />
de er fanget av historien.<br />
Bjarte Bakken i Foreningen !les<br />
har større tru på ungdomen.<br />
I Dagsavisen<br />
– Generelt sett kan jeg si at tekstene<br />
på nynorsk appellerer mer enn de på<br />
bokmål.<br />
Espen Lind har ifylgje NTB<br />
sine klare favorittar.<br />
– Jeg brøt tradisjonen om at bysaker<br />
skulle være på bokmål. Dette er et<br />
kunstig skille. Nynorsk er også et urbant<br />
språk. Det fi ns mange nynorskbrukere<br />
i byen på samme måte som<br />
det fi ns bokmålsbrukere på bygden.<br />
Njord V. Svendsen til Bergensavisen,<br />
og forklarer moglegvis samstundes<br />
kvifor han aldri fekk tilbod om fast<br />
tilsetjing i Bergens <strong>Tidend</strong>e<br />
Løysing på puslekryssord<br />
NORSK TIDEND NR. 3 – 20<strong>11</strong><br />
kryssord<br />
ved Laurits Killingbergtrø<br />
FØR<br />
HUS-<br />
DYR<br />
HALDE<br />
KJÆR<br />
EIGE-<br />
DOM<br />
ROM<br />
UNG-<br />
DOM I<br />
BILAR<br />
FLIRER<br />
FARGE<br />
SKEP-<br />
SIS<br />
SIPING<br />
TØRR<br />
FURU-<br />
VED<br />
BARTRE<br />
AGN<br />
RYE<br />
MED<br />
BRILLE-<br />
BEHOV<br />
UGIFT<br />
MANN<br />
TULL<br />
FESTE-<br />
GREIE<br />
VAR-<br />
SELET<br />
PUTTAR<br />
I KAS-<br />
SEN<br />
GRIP<br />
GROVE<br />
GOD Å<br />
ETE<br />
LEIE<br />
DESS-<br />
UTAN<br />
UTBYTE<br />
UNG<br />
HJEL-<br />
PAR<br />
JAMVEL<br />
GÅR<br />
RUNDT<br />
STØRSTE<br />
DELEN<br />
FRED<br />
HØGDE-<br />
DRAG<br />
SOM<br />
EIN ER<br />
TA IMOT<br />
MATEN<br />
FOR-<br />
KASTAR<br />
PUSTE-<br />
RØYR<br />
FLATE-<br />
MÅL<br />
VASKAR BOR<br />
STYRE<br />
EVAN-<br />
GELIST<br />
FRA-<br />
MAND<br />
DIKTAR<br />
SKUM-<br />
PA<br />
BORT<br />
BY I<br />
JAPAN<br />
ØRNANE<br />
GARDS-<br />
PLASS<br />
PLOG<br />
HEILAG<br />
TRONG S SAM-<br />
LINGS-<br />
STAD<br />
GUD B UPÅ-<br />
VERKA<br />
RIK<br />
BLINK<br />
E ONKEL<br />
SIVBÅT<br />
PART L LINJE I NORD- S FJORD ROM-<br />
HØGD<br />
ROM FOR<br />
NÅL OG<br />
TRÅD<br />
MÅL TYPE Å S<br />
STAT<br />
BOK<br />
U T F E R D S L Y S T POLAR-<br />
HUND H U S K Y<br />
SYSTEM<br />
OVER-<br />
VAKING R A D A R K O N T R O L LAUGE L RENDE<br />
SOGE- O K<br />
HELT<br />
B A D E PLANTE<br />
FARLEG U R T UDRYG<br />
LUFT-<br />
I NORD- R Y R FJORD<br />
INTENS A E R O<br />
DOTT<br />
VERE<br />
FULL- M E H E PAKKA<br />
FRAM-<br />
ANDE U T TREND L E N D I N G A R<br />
S T R U T<br />
I ORDEN<br />
SISTE DEL<br />
AV ORD<br />
T E OPP- O K E N D LEVINGAR I LØYND I N G<br />
PLAS-<br />
SERE S E S S E HUS-<br />
DYR<br />
MANN<br />
KVINNE-<br />
NAMN<br />
F E ORD I U N N BØN<br />
FLIRE<br />
FISK L E GJEV<br />
FØDE<br />
L I<br />
I NARVIK<br />
N ER MARA- A N K E N E S DONA<br />
STORT<br />
FARTY T S STEMNE<br />
MUN- N M<br />
NEN<br />
TY T DREG<br />
TY<br />
PUSTEN A N D A R GIFTIG<br />
PLUSS GASS L E R R E ØNSKJE- T STAD E<br />
DENNE<br />
VERDA J O R D E R I K E T MED<br />
E I R E T<br />
GRØNT<br />
DEKKE<br />
MYNT<br />
DEI PÅ<br />
TOPPEN<br />
T A G G E N E RENNE L I<br />
DET<br />
HEILE T E N A L KØYR! T<br />
SPIS-<br />
SEN N FENGS-<br />
LING E GRESK<br />
ØY<br />
SAMLA S A M O S TAL<br />
LAND<br />
ROM FOR<br />
SKRIVE- U G A N D A<br />
SAKER<br />
TRIM<br />
MED<br />
RYTME D A N S "HAND-<br />
FARAR"<br />
INSTRU- K MENT I R O P R A K T O R<br />
H E R T U G E N GASS<br />
SLUTT N E O N LEVER<br />
DEI 365 E R BEIN<br />
FYRS-<br />
BUTIKK<br />
TEN<br />
SKIN R I M I<br />
I DAG<br />
LIKE N O FRYSE FELL I<br />
UVIT N D Å N A R<br />
TRAU<br />
OMRÅDE<br />
NÅL OG L E N TRÅD<br />
DAMER<br />
HØGT PÅ<br />
STRÅ G R E V REKKJE I N N E R DEN<br />
GONGEN D A<br />
VANDRE<br />
S Y S A K E R STORE-<br />
BROR,<br />
SÅ VIDT E S A U BANDE-<br />
LEIAR<br />
PÅ FILM E G O N<br />
SPREI-<br />
ER S T R Ø R FUGLE-<br />
MAGE K R E L KLARE<br />
SEG S T Å ELTAR K<br />
Løysing på kryssord 2 – 20<strong>11</strong><br />
løysing<br />
FRAM-<br />
FERD<br />
GRIS<br />
BAR-<br />
BERE<br />
ROM-<br />
MÅL<br />
KALIUM<br />
KRYP<br />
PIGGAR<br />
IKKJE<br />
GOD Å<br />
LYDE<br />
PÅ<br />
SVART<br />
SØTSAK<br />
1. Solfrid Mykletun Vik,<br />
Seim<br />
2. Kari Oleivsgard,<br />
Ål<br />
3. Erna Tomasgard Langøy,<br />
Seim<br />
KVAD-<br />
RATET<br />
NYTTIG<br />
VIND<br />
LITEN<br />
SONG<br />
LEDD<br />
VERN<br />
FUGL<br />
FOT-<br />
SOLE<br />
RUS-<br />
SISK<br />
FYRSTE<br />
DEG<br />
OG<br />
MEG<br />
NORRØN<br />
GUD<br />
DEL<br />
MOT-<br />
TEKE<br />
JESU<br />
LÆRE-<br />
SVEIN<br />
Kryssordvinnarar i nr. 2 – 20<strong>11</strong><br />
Namn:<br />
Adresse:<br />
Postnummer/-stad:<br />
puslekryssord for barna<br />
Nedanfor fi nn du alle orda som skal vere med i<br />
kryssordet til venstre:<br />
2 bokstavar: AU, KU, LE, RU, RU, TE<br />
3 bokstavar: ELI, KUL, SIK<br />
4 bokstavar: AUSE, LIKT, NOTE, OSLO, SEKK<br />
5 bokstavar: EKKEL<br />
6 bokstavar: BROREN, DROSJE, KJEKKE,<br />
REISTE<br />
7 bokstavar: BANDANE<br />
(Løysing fi nn du nedst på sida)<br />
BELG<br />
HAUG<br />
LENGER<br />
KATOLSK<br />
BØN<br />
ARBEI-<br />
DARAR<br />
BAKKE<br />
ELTA<br />
TUTING<br />
LAR-<br />
VER<br />
Send løysinga til:<br />
<strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
Postboks 474 Sentrum<br />
0105 Oslo<br />
Frist: 18. august 20<strong>11</strong><br />
Merk konvolutten «Kryssord».<br />
Rett løysing kjem i neste utgåve.<br />
Tre vinnarar vert trekte<br />
ut og får fi n premie.<br />
DISI-<br />
PLIN<br />
MYNT<br />
SJIKT<br />
PÅ<br />
SJIKT<br />
FRÅ<br />
STOVA<br />
DU OG<br />
EG<br />
UNDER-<br />
GANG<br />
ÉIN OG<br />
ÉIN<br />
23
Nynorskklasse i Trondheim?<br />
Jørgen Bosoni og Nidaros <strong>Mållag</strong><br />
har teke initiativ til å få til<br />
nynorskklasse i Trondheim. No er<br />
prosjektet inne<br />
i ein avgjerande<br />
periode.<br />
Jørgen Bosoni<br />
er engasjert i<br />
parallellklasseprosjektetNidaros<br />
<strong>Mållag</strong> har<br />
Jørgen Bosoni<br />
sett i gang ved<br />
Åsveien skole i<br />
Trondheim. Jørgen Bosoni, som<br />
sjølv har ei dotter i skulealder, har<br />
arbeidd målretta for å fi nne andre<br />
interesserte foreldre.<br />
– Vi sende brev til 451 foreldrepar<br />
i bydelen der vi opplyste<br />
Ønskjer meir nynorsk i Vefsn<br />
– Det hadde vore veldig fi nt om kommunen<br />
kunne skrive på nynorsk av og<br />
til i ulike skriv, på nettsidene og i annan<br />
informasjon, seier Randi Einrem frå<br />
Vefsn <strong>Mållag</strong>.<br />
Ho får støtte frå Håvard B. Øvregård,<br />
leiar i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>.<br />
– For <strong>Mållag</strong>et er det viktig at kommunane<br />
syner fram språkmangfaldet i<br />
Noreg. Og det tyder også at dei språknøytrale<br />
kommunane bør bruke nynorsken<br />
aktivt, seier Øvregård.<br />
Ordrik, versjon 2<br />
Nynodata har lansert ein ny versjon av<br />
Ordrik, ei samling elektroniske ordbøker<br />
som kan hjelpe deg å skrive betre<br />
nynorsk. Du kan slå opp i tre ulike bøker,<br />
Ordrik – nynorsk, Ordrik – bokmål<br />
til nynorsk, Ordrik – nynorske synonym.<br />
– Alle som skriv eller les nynorsk,<br />
kan bruke Ordrik, seier Bjørn Seljebotn<br />
i Nynodata.<br />
– Ordrik 2 er eit frittståande<br />
program som kan køyrast både på<br />
Windows, Mac og Linux. Fordi det ikkje<br />
er integrert som ein del av andre<br />
program, er det lett for den einskilde å<br />
tilpasse det til skrivesituasjonen, seier<br />
Seljebotn.<br />
– Typiske brukssituasjonar er når<br />
ein stussar på om eit ord er lovleg, eller<br />
korleis du bøyer eit ord. Dessutan er<br />
det eit nyttig verktøy når ein vil vari-<br />
i nynorskens skog<br />
om kva nynorskklasse er, korleis<br />
vi kan få det og kvifor det er bra<br />
for ungane. Til å byrje med var det<br />
ikkje den heilt store interessa –<br />
men så spreidde ordet seg mellom<br />
venner og kjenningar, i folk sine<br />
nettverk. Vi trur no det er von om<br />
å få på plass ein parallellklasse – og<br />
dersom interessa held fram med å<br />
vekse, kan vi kanskje tilmed få to?<br />
spør Bosoni engasjert.<br />
Ingar Arnøy, skulemålsskrivar<br />
i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>, og aktive målfolk<br />
i Trondheim vil gå frå dør til dør<br />
og snakke med foreldre som skal<br />
ha elevar i 1. klasse frå hausten. Så<br />
innan nokre veker vil det vere klart<br />
om ein får til å starte eiga nynorskklasse.<br />
Helga Hjetland, Randi Einrem og Håvard B. Øvregård. Foto: Hege Lothe<br />
– Det er viktig at barnehagane les<br />
bøker på nynorsk på nynorsk, og bokmålsbøker<br />
på dialekt. Det er også kjekt<br />
å bruke den nynorske songskatten. På<br />
den måten får borna eit positivt møte<br />
med nynorsken, seier Einreim.<br />
Ho er oppteken av at foreldre bør<br />
velje nynorsk for borna sine i skulen,<br />
men då lyt dei også vite at borna får<br />
mykje nok og god nynorskundervisning,<br />
på linje med elevane som får<br />
bokmålsundervisning.<br />
ere språket. Alle ordbøkene kan vise<br />
nynorsk bøying, ordforklaringar, valfrie<br />
ordformer og sideformer. Du vel sjølv<br />
kor mykje informasjon du vil vise frå<br />
kvar, men ei standardinnstilling viser<br />
det som er mest aktuelt ut frå boka si<br />
eigenart, seier Seljebotn.<br />
Ordrik – nynorsk inneheld meir<br />
enn 100 000 oppslagsord, i tillegg til<br />
bøygde former. Ordrik – bokmål til<br />
nynorsk inneheld meir enn 70 000<br />
oppslagsord på bokmål og Ordrik – nynorske<br />
synonym inneheld nær 70 000<br />
synonym for om lag 6000 oppslagsord.<br />
TIPS OSS! Vi vil gjerne vite kva som kravlar og kryp i nynorskens skog. Send e-post til kjartan.helleve@nm.no.<br />
MUSIKK: Sigrid Moldestad spelar ut sine musikalske forteljingar<br />
frå utescena i Ivar Aasen-tunet fredag 24. juni.<br />
Foto: sigridmoldestad.com<br />
Kjærleik pregar<br />
nynorskfestspela<br />
Veggavis med kjærleiksdikt, danseframsyning om<br />
kjærleik, utstilling av brurefoto og blogg om ung<br />
kjærleik. Det er noko av det publikum kan oppleva<br />
når Dei nynorske festspela i år går av stabelen for<br />
tjuande gong 23.–26. juni.<br />
– Kjærleik er festspeltemaet i år. Dette er eitt av<br />
dei eldste og største tema i litteratur og musikk. Vi<br />
tek også opp kjærleiken i språket og til språket, seier<br />
programansvarleg Åshild Widerøe, som minner om<br />
at lesarane til VG for nokre år sidan kåra «kjærleik»<br />
til det vakraste ordet på norsk.<br />
På dei fi re festivaldagane byr Dei nynorske festspela<br />
på eit allsidig program med litteratur, musikk<br />
og biletkunst. Til saman kan publikum velja mellom<br />
meir enn femti ulike arrangement.<br />
Bøker og musikk<br />
Festspeldiktar Bjørn Sortland blir med på ei rekkje<br />
av arrangementa. Han skal også halda det årlege<br />
Ivar Aasen-foredraget. Der spør han om folk verkeleg<br />
les nye norske barne- og ungdomsbøker, heiter<br />
det i pressemeldinga frå arrangørane.<br />
Til saman femten skjønnlitterære forfattarar<br />
har fått plass i programmet. Mellom anna Ragnar<br />
Hovland, Lars Mæhle, Olaug Nilssen og Jan Roar<br />
Leikvoll. Som vanleg blir det også mykje musikalsk<br />
underhaldning. Kunstnarfamilien Kari, Ola og Lars<br />
Bremnes står for opningskonserten. Frå før er det<br />
kjent at både Sigrid Moldestad og Gunhild Sundli<br />
frå gruppa Gåte kjem til Dei nynorske festspela.<br />
Debuterer med dans<br />
For første gong byr Dei nynorske festspela i år på<br />
danseframsyningar. Solveig Styve Holte tek heile Ivar<br />
Aasen-tunet i bruk i urframføringa «Forteljingar»<br />
med originaltekstar av Maria Parr, Hilde Myklebust<br />
og Fanny Holmin til ny musikk av Magnar Åm, heiter<br />
det i programomtalen. Det blir også framsyningar<br />
av elevar ved Ørsta og Volda ballettskule.<br />
Ber om brurebilete<br />
Også publikum får høve til å bidra til festspelprogrammet.<br />
Arrangørane inviterer folk både til<br />
å senda inn gamle og nye foto av brurepar og dei<br />
beste kjærleiksdikta dei veit på nynorsk eller dialekt.<br />
Bileta skal brukast til ei utstilling som skal visast i<br />
Aasen-tunet heile sommaren, medan dikta skal<br />
slåast opp på ei veggavis der festspelspelgjestene skal vera med på å kåra<br />
det beste diktet.<br />
I tillegg blir publikum inviterte te<br />
til å skriva om ung forelsking og<br />
kjærleik på bloggen Hjarteklapp. .<br />
Bloggen skal brukast i ei ny utstilling<br />
om kjærleik i ungdomslitteraturen.<br />
(©NPK)<br />
Forfattar Bjørn Sortland<br />
er festspeldiktar på kjærleiksfestspela.<br />
Foto: Aschehoug<br />
Momsfritak<br />
I fj or vart det innført ny tilskotsordning<br />
som skal kompensere for<br />
utgifter frivillige organisasjonar har<br />
til meirverdiavgift ved kjøp av varer<br />
og tenester. Ordninga omfattar ikkje<br />
investeringar i og påkostnader<br />
på bygg, anlegg og fast eigedom.<br />
Lokallag i <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong> som vil<br />
søkje momskompensasjon for 20<strong>11</strong><br />
må sende søknad til <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong><br />
innan 25. juni.<br />
Søknaden må fyllast ut med kontaktinformasjon<br />
og totale driftskostnader<br />
i 2010 slik det kjem fram av<br />
laget sin reviderte og årsmøtegodkjende<br />
rekneskap. Skjemaet og meir<br />
informasjon er lagt ut på nettsidene<br />
til <strong>Noregs</strong> <strong>Mållag</strong>, www.nm.no. I skjemaet<br />
fi nn du òg nærmare informasjon<br />
om ordninga.<br />
Even Lusæter i Austmannalaget<br />
Foto: Hege Lothe<br />
Nye heimesider<br />
Austmannalaget er fylkeslaget for<br />
Hedmark og Oppland unnateke<br />
Valdres. Det er eit stort område, og<br />
fylkeslaget vil arbeide meir med å få<br />
til kontakt mellom lokallaga.<br />
– Vi er i ferd med å lage heilt<br />
nye nettsider for Austmannalaget.<br />
På www.austmannalaget.no ligg<br />
informasjon om laget og lokalt stoff .<br />
Sida er under utvikling, men det er<br />
absolutt verdt å sjå innom, seier Even<br />
Lusæter, nyvald leiar i Austmannalaget.<br />
Hundreårsjubileum<br />
I Jølster <strong>Mållag</strong> har dei byrja å gle<br />
seg til jubileum. Dei vil nytte høvet<br />
til å feire at borna i Jølster har lært<br />
nynorsk i hundre år.<br />
– Den 30. juni 19<strong>11</strong> var det vedtak<br />
i Jølster kommune om innføring av<br />
nynorsk i skulen. Det må feirast! Vi er<br />
godt i gang med å få til ei skikkeleg<br />
jubileumsfeiring, fortel Hallgeir<br />
Dvergsdal og Hilde Yndestad Halland.<br />
Barnehagetilfang<br />
Ba<br />
frå Nynorsksenteret<br />
Vil ddu<br />
gje barnehagane i kommunen<br />
plakatar plak med innspel til korleis dei<br />
kan driva med nynorsk språkstimulering<br />
lerin i barnehagen? Eller vil du gje<br />
dei fl<br />
ygeblad om dei barnehageretta<br />
vevstadene vevs til Nynorsksenteret? Ta<br />
kontakt kont med Nynorsksenteret på<br />
ato ato@hivolda.no for å få gratis plakatar<br />
og fl ygeblad.