Toekomst?! - NKI / AvL
Toekomst?! - NKI / AvL
Toekomst?! - NKI / AvL
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Toekomst</strong>?!<br />
18 de symposium voor<br />
verpleegkundigen en paramedici<br />
Donderdag 7 juni 2012<br />
Theater/Congrescentrum<br />
De Meervaart Amsterdam<br />
Het Nederlands Kanker Instituut<br />
Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis<br />
Oncologie in perspectief
2<br />
Beste collega’s,<br />
Het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis<br />
(<strong>NKI</strong>-AVL) nodigt u van harte uit voor het 18de verpleegkundig en paramedisch<br />
symposium “Oncologie in perspectief – <strong>Toekomst</strong>?!”. Het symposium kenmerkt<br />
zich door het multidisciplinaire karakter en richt zich op nieuwe ontwikkelingen<br />
in de oncologie.<br />
Dit jaar is het thema ‘<strong>Toekomst</strong>?!’. Het begrip toekomst komt in een geheel<br />
ander perspectief te staan zodra de diagnose kanker wordt gesteld. Patiënten<br />
en diens naasten richten zich veelal in eerste instantie op de nabije toekomst.<br />
Plannen voor de toekomst worden geparkeerd of geannuleerd.<br />
Als professionals werkzaam binnen de oncologie zien we in onze praktijk snelle<br />
ontwikkelingen en veel mogelijkheden die van invloed kunnen zijn op het<br />
perspectief van de patiënt. Patiënten vragen zich af hoe de toekomst eruit zal<br />
gaan zien; wij als professionals zien de kansen. Vandaar ook het vraagteken én<br />
het uitroepteken in de titel.<br />
De dag begint met een lezing over alle ontwikkelingen op het gebied van<br />
kankeronderzoek. Aan het einde van de dag wordt vanuit persoonlijke en<br />
professionele invalshoek duidelijk dat de diagnose kanker bij veel patiënten<br />
dilemma’s veroorzaakt. Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat er wel degelijk keuzes<br />
voor de toekomst mogelijk zijn.<br />
In een groot aanbod aan lezingen, sessies en workshops wordt ingegaan<br />
op deze ontwikkelingen en de gevolgen voor de oncologische zorg. De<br />
multidisciplinaire invulling van het programma laat zien dat samenwerking<br />
tussen zorgverleners van groot belang is. In het programma is er volop ruimte<br />
om uw eigen route te kiezen. In de ochtend kunt u van sessie wisselen en in<br />
de middag is er een grote keuze aan lezingen en workshops.<br />
Naast deze brochure zullen we dit jaar ook Twitter en LinkedIn gebruiken om<br />
u te informeren over het programma. Via deze social media worden er vragen<br />
en stellingen voorgelegd. Op deze manier wordt u als deelnemer op een<br />
interactieve manier betrokken in de aanloop naar het symposium. Aan het<br />
einde van de dag worden de reacties en discussiepunten meegenomen in de<br />
plenaire middagsessie.<br />
We hopen weer veel collega’s uit het land op 7 juni a.s te mogen begroeten.<br />
En we wensen u alvast een inspirerende dag met nieuwe kennis, uitwisseling<br />
van ervaringen en boeiende ontmoetingen met collega’s.<br />
Namens de symposiumcommissie,<br />
Jacqueline Broekhuizen, hoofd verpleegetage chirurgische oncologie, <strong>NKI</strong>-AVL
Programma Symposium ‘Oncologie in perspectief – <strong>Toekomst</strong>?!’<br />
09.00 uur Ontvangst en registratie<br />
10.00 uur Welkom en opening<br />
Jacqueline Broekhuizen, voorzitter van de Symposiumcommissie<br />
10.05 uur Plenaire ochtendsessie<br />
10.45 uur Pauze<br />
11.05 uur Sessies<br />
12.45 uur Lunchpauze<br />
Ontwikkelingen in het kankeronderzoek<br />
de heer dr. E.(Ed) Roos, voormalig groepsleider celbiologie,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Eerste ronde van 11.05 – 11.30 uur<br />
Tweede ronde van 11.40 – 12.05 uur<br />
Derde ronde van 12.15 – 12.40 uur<br />
Let op: deze presentaties worden slechts één keer gegeven.<br />
U bepaalt zelf uw route.<br />
14.00 uur Workshops en lezingen<br />
14.45 uur Pauze<br />
Eerste ronde van 14.00 – 14.45 uur<br />
Let op: sommige workshops en lezingen worden slechts<br />
één keer gegeven.<br />
15.00 uur Workshops en lezingen<br />
Tweede ronde van 15.00 – 15.45 uur<br />
Let op: sommige workshops en lezingen worden slechts<br />
één keer gegeven.<br />
16.00 uur Plenaire middagsessie<br />
16.45 uur Borrel<br />
Dilemma’s en keuzes bij kanker<br />
Presentatie door Rick Nieman, journalist bij RTL-Nieuws<br />
en presentator<br />
3
4<br />
11.05 - 11.30 uur<br />
11.40 - 12.05 uur<br />
12.15 - 12.40 uur<br />
14.00 - 14.45 uur<br />
Pauze 15 minuten<br />
14.45 - 15.00 uur<br />
15.00 - 15.45 uur<br />
Sessie 1<br />
Hoofd-halsoncologie<br />
Veranderingen in<br />
de epidemiologie<br />
en het tijdperk van<br />
orgaansparende<br />
behandelingen bij<br />
hoofd-halstumoren<br />
Preventieve<br />
revalidatie bij hoofdhalskankerpatiënten<br />
die behandeld<br />
worden met<br />
chemoradiatie<br />
Mondverzorging bij<br />
kanker: de (S)tand<br />
der zaken<br />
1. Lezing<br />
Nipple-banking, nog<br />
een methode voor<br />
tepelreconstructie<br />
2. Lezing<br />
De<br />
aangezichtsprothese<br />
Sessie 2<br />
Bijzondere<br />
tumoren c.q.<br />
tumoren op<br />
bijzondere plaats<br />
Pancoasttumoren<br />
Thymoom/<br />
Thymuscarcinoom<br />
Neuro-endocriene<br />
tumoren (NET)<br />
3. Workshop<br />
Af-STEM-men op de<br />
stijl van de patiënt<br />
3. Workshop<br />
Af-STEM-men op de<br />
stijl van de patiënt<br />
Sessie 3<br />
Beeldvorming/<br />
Diagnostiek &<br />
Behandeling<br />
TACE &<br />
Radioembolisatie<br />
De rol van MRI<br />
en PET-CT in de<br />
radiotherapie<br />
advanced<br />
Respons monitoring<br />
4. Workshop<br />
Ethische dilemma’s<br />
bij wetenschappelijk<br />
onderzoek<br />
4. Workshop<br />
Ethische dilemma’s<br />
bij wetenschappelijk<br />
onderzoek<br />
Ontvangst en registratie<br />
09.00 - 10.00 uur<br />
Opening<br />
10.00 - 10.05 uur<br />
10.05 - 10.40 uur<br />
Plenaire ochtendsessie<br />
Ontwikkelingen in het kankeronderzoek<br />
Pauze<br />
10.45 - 11.00 uur<br />
Sessie 4<br />
Chemotherapie<br />
Chemoradiatie:<br />
een effectieve<br />
combinatie<br />
Bijwerkingen ven<br />
chemotherapie<br />
en lange termijn<br />
effecten<br />
Beweging tijdens<br />
chemotherapie<br />
Lunch<br />
12.45 - 13.55 uur<br />
5. Workshop<br />
Image Guided<br />
Adaptive<br />
Radiotherapy<br />
advanced<br />
6. Workshop<br />
Bekkenfysiotherapie<br />
bij oncologie van<br />
de organen in het<br />
bekken<br />
Wissel<br />
15.45 - 15.55 uur<br />
Plenaire middagsessie<br />
16.00 - 16.45 uur<br />
Dilemma’s en keuzes bij kanker<br />
Borrel<br />
16.45 - 17.15 uur<br />
Sessie 5<br />
Coping<br />
De voor- en nadele<br />
van ontkenning<br />
In een ander licht.<br />
Over religieuze<br />
coping<br />
Coping en het gezin<br />
van herkomst,<br />
de kracht van<br />
familiebanden<br />
7. Workshop<br />
De bijwerkingen<br />
handen en voeten<br />
geven<br />
8. Workshop<br />
Door merg en been<br />
advanced
zoek<br />
er<br />
Sessie 5<br />
Coping<br />
voor- en nadelen<br />
van ontkenning<br />
n een ander licht.<br />
Over religieuze<br />
coping<br />
ping en het gezin<br />
van herkomst,<br />
de kracht van<br />
familiebanden<br />
7. Workshop<br />
De bijwerkingen<br />
anden en voeten<br />
geven<br />
8. Workshop<br />
oor merg en been<br />
advanced<br />
18 de <strong>NKI</strong>-AVL symposium 7 juni 2012<br />
Oncologie in perspectief<br />
<strong>Toekomst</strong>?!<br />
Sessie 6<br />
Urologie<br />
Choline PET/CT<br />
voor recidief<br />
prostaatkanker<br />
Blaaskanker:<br />
ontwikkelingen en<br />
verpleegkundig<br />
handelen<br />
De neoblaas bij<br />
blaascarcinoom, hoe<br />
zit dat nu precies?<br />
9. Workshop<br />
Zorg en bemoeizorg<br />
binnen de oncologie<br />
voor wie niet om<br />
hulp kan of wil<br />
vragen<br />
9. Workshop<br />
Zorg en bemoeizorg<br />
binnen de oncologie<br />
voor wie niet om<br />
hulp kan of wil<br />
vragen<br />
Sessie 7<br />
Pychosociaal<br />
Onderzoek en<br />
Epidemiologie<br />
Nachtwerk en<br />
borstkanker, wel of<br />
geen relatie?<br />
In vitro fertilisatie en<br />
het risico op kanker<br />
Psychosociale<br />
kanten van<br />
erfelijkheidsonderzoek<br />
10. Workshop<br />
Urologische<br />
tumoren bij<br />
ouderen: geriatrisch<br />
assessment en<br />
behandeling<br />
11. Lezing<br />
Profylactische<br />
maagresectie<br />
12. Workshop<br />
De spagaat van de<br />
zorgverlener in<br />
relatie tot de autonomie<br />
van de patiënt<br />
en de behandeling<br />
12. Workshop<br />
De spagaat van de<br />
zorgverlener in<br />
relatie tot de autonomie<br />
van de patiënt<br />
en de behandeling<br />
13. Workshop<br />
Samen gaan voor<br />
kwaliteit van leven!<br />
13. Workshop<br />
Samen gaan voor<br />
kwaliteit van leven!<br />
14. Workshop<br />
De (on)begrensde<br />
mogelijkheden van<br />
social media, ook in<br />
de gezondheidszorg<br />
14. Workshop<br />
De (on)begrensde<br />
mogelijkheden van<br />
social media, ook in<br />
de gezondheidszorg<br />
5
6<br />
Plenaire ochtendsessie<br />
Ontwikkelingen in het kankeronderzoek<br />
Spreker: dhr. dr. E.(Ed) Roos, voormalig groepsleider celbiologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Kanker ontstaat door een opeenhoping van mutaties in de regelgenen van<br />
celgroei en celdood. Dat zijn er veel meer dan vroeger werd gedacht. De<br />
mutaties verschillen per type tumor maar ook tussen individuele tumoren<br />
van hetzelfde type. In kankercellen is de reparatie van DNA ernstig ontregeld<br />
waardoor extra mutaties ontstaan die leiden tot resistentie tegen therapie.<br />
Een tumor is een mislukt weefsel en bevat verschillende celtypen die, hoe<br />
ontregeld ook, toch min of meer gedifferentieerd zijn. Cellen in verschillende<br />
stadia van differentiatie reageren anders op therapie. Dat geldt vooral voor het<br />
kleine aantal “tumorstamcellen” die minder gevoelig zijn. Dit zijn ook de cellen<br />
die uitzaaien. Verder zijn er ook niet-kankercellen aanwezig die de respons op<br />
behandeling mede bepalen. Deze kennis biedt mogelijkheden voor een strikt<br />
persoonlijk gerichte therapie, maar vanwege de complexiteit is er nog een<br />
lange weg te gaan voor dit ideaal zal zijn verwezenlijkt. Tijdens deze lezing<br />
krijgt u inzicht in de mogelijkheden voor nieuwe behandelingen die de nieuwe<br />
kennis biedt, maar ook in de problemen veroorzaakt door de complexiteit van<br />
de ziekte die door het kankeronderzoek duidelijk zijn geworden.
Sessies<br />
1. Hoofd-halsoncologie<br />
Moeilijk of helemaal niet meer kunnen eten en drinken. Onverstaanbaar zijn<br />
in een gesprek. Mensen die je nastaren, omdat je er anders uitziet. Dat is<br />
wat een tumor in het hoofd-halsgebied met je kan doen. Als professional<br />
doe je je uiterste best om een patiënt hierin bij te staan. Door adviezen en<br />
tips te geven om de kwaliteit van leven te behouden of te vergroten. In deze<br />
sessie komen verschillende disciplines aan het woord. Zij vertellen ieder<br />
vanuit hun eigen vakgebied welke rol zij hebben binnen de oncologische<br />
zorg aan patiënten met een tumor in dit gebied. Welke tumoren komen nu<br />
voor in het hoofd-halsgebied en welke behandeling is hierbij passend? Zijn<br />
slik- en spraakproblemen te beperken met preventieve logopedie? En welke<br />
interventies kun je toepassen bij een droge mond? Op deze en andere vragen<br />
wordt tijdens deze sessie ingegaan.<br />
I Veranderingen in de epidemiologie en het tijdperk van<br />
orgaansparende behandelingen bij hoofd-halstumoren<br />
Spreker: dhr. prof.dr. M.(Michiel) W.M. van den Brekel, hoofd-hals chirurg,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Hoofd-halscarcinomen zijn in de westerse wereld vrij zeldzame tumoren. De<br />
overgrote meerderheid wordt veroorzaakt door roken en overmatig alcohol<br />
gebruik. De toenemende rol van het HPV virus bij het ontstaan van hoofdhalstumoren<br />
wordt besproken evenals de grote verschillen in incidentie<br />
wereldwijd. In deze lezing worden tevens de oorzaken van deze verschillen<br />
belicht. Daarnaast wordt een overzicht gegeven van de opkomst van nieuwe<br />
behandelmodaliteiten en de waarde en beperkingen van orgaansparende<br />
behandelingen. De rol die chirurgie nog steeds speelt bij hoofd-halstumoren<br />
wordt toegelicht.<br />
II Preventieve revalidatie bij hoofd-halskankerpatiënten<br />
die behandeld worden met chemoradiatie; lange termijn<br />
resultaten<br />
Spreker: mevr. dr. L.(Lisette) van der Molen, logopedist/linguïst en<br />
coördinator hoofd-halsrevalidatieprogramma, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Chemoradiatie heeft nadelige effecten op de slikfunctie, voeding, mondopening<br />
en stem/spraak. Er is schaarste aan data over preventieve revalidatie. Om<br />
deze redenen is in het <strong>NKI</strong>-AVL een prospectieve gerandomiseerde studie<br />
opgezet, met inclusie van 55 hoofd-halskankerpatiënten. Voorafgaande aan<br />
de behandeling werden alle patiënten gerandomiseerd in een standaard<br />
logopedische- of experimentele oefengroep. Beide groepen kregen<br />
gelijkwaardige oefeningen om de slik- en kauwspieren te trainen. Vóór de<br />
behandeling, tien weken en een jaar na de laatste bestraling zijn alle patiënten<br />
onderzocht aan de hand van een gestructureerd multidisciplinair protocol.<br />
7
8<br />
Concluderend kan er worden gezegd dat, hoewel er geen verschil is gevonden<br />
tussen beide oefengroepen, preventieve revalidatie het ontstaan van slik/<br />
kaakproblemen na chemoradiatie lijkt te beperken. Dit heeft er o.a. toe geleid<br />
dat patiënten die in het <strong>NKI</strong>-AVL voor chemoradiatie in aanmerking komen,<br />
preventieve logopedische slikoefeningen krijgen als onderdeel van een nieuw<br />
multidisciplinair (preventief) hoofd-halsrevalidatieprogramma. De resultaten<br />
van deze studie worden tijdens deze lezing gepresenteerd.<br />
III Mondverzorging bij kanker: de (S)tand der zaken<br />
Sprekers: mevr. H.(Heleen) Flohil, mondhygiëniste, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. M.(Martine) Dekkers, oncologieverpleegkundige<br />
hoofd-hals-oncologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Mondverzorging lijkt een alledaagse routinehandeling. Maar wat als zich<br />
problemen voordoen als gevolg van chemotherapie en/of radiotherapie? Als<br />
het standaard poetsen niet meer mogelijk is, welke middelen kunnen dan<br />
worden ingezet? En wat levert het op?<br />
Naast de huis-, tuin- en keukenmiddelen speelt de industrie tegenwoordig een<br />
steeds belangrijkere rol. De ins en outs van deze mondverzorgingsproducten<br />
worden uitgelicht.<br />
Zit hiertussen een middel waar we in de toekomst alle richtlijnen op kunnen<br />
afstemmen? In deze lezing wordt antwoord gegeven op deze vragen.<br />
2. Bijzondere tumoren c.q. tumoren op een<br />
bijzondere plaats<br />
Zeldzame tumoren komen, ondanks hun afzonderlijke zeldzaamheid,<br />
bij elkaar genomen toch vaak voor en vormen in totaal 22 procent van<br />
alle kankergevallen. Dit was één van de conclusies van het Europese<br />
onderzoeksproject naar zeldzame tumoren binnen Europa (RARECARE).<br />
In Europa worden elk jaar 541.000 nieuwe zeldzame tumoren<br />
gediagnosticeerd. Er wordt geschat dat er in het jaar 2004 vier miljoen mensen<br />
in Europa leefden die ooit met een zeldzame tumor zijn gediagnosticeerd.<br />
Opvallend is dat patiënten met een zeldzame tumor gemiddeld een slechtere<br />
overleving hebben dan patiënten met een veel voorkomende tumor. Dit<br />
verschil in overleving is groter naarmate de persoon ouder is op het moment<br />
van diagnose. Er lijkt dus nog veel winst te behalen.<br />
I Pancoasttumoren<br />
Spreker: mevr. N.(Nanda) Bakker, oncologieverpleegkundige chirurgische<br />
afdeling, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Sulcus superior tumoren, vaak pancoasttumoren genoemd, nemen een<br />
speciale plek in binnen de groep longtumoren. Omdat zij zeldzaam zijn (3-5<br />
procent van de primaire longtumoren), en aspecifieke klachten geven, wordt<br />
vaak pas laat de diagnose gesteld. Patiënten hebben vaak klachten van bursitis,<br />
artritis of onbegrepen schouderpijn, door tumoringroei in de pleura parietalis,<br />
plexus brachialis, wervellichamen en in de eerste, tweede en derde rib. De
pijn is vaak zeer intens en moeilijk te behandelen. In deze presentatie komen<br />
onder andere de diagnostiek, symptomen, behandeling en de belangrijkste<br />
aandachtspunten rond deze patiëntengroep aan de orde.<br />
II Thymoom/thymuscarcinoom<br />
Spreker: dhr. L.(Luc) G.H. Dewit MD, PhD, radiotherapeut, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Thymoom en thymuscarcinoom zijn zeldzame tumoren in het voorste bovenste<br />
mediastinum met een zeer variabel biologisch gedrag. De behandeling<br />
is multidisciplinair. Bij stadium I-II en een indolent histologisch subtype is<br />
totale resectie van de tumor aangewezen, gevolgd door radiotherapie bij<br />
microscopische irradicaliteit. Bij stadium I-II en een agressief histologisch<br />
subtype of bij stadium III is preoperatieve radiotherapie geïndiceerd,<br />
gevolgd door een radicale resectie. Bij stadium IV-A is neo-adjuvante<br />
chemotherapie vereist, gevolgd door preoperatieve radiotherapie en resectie<br />
van de primaire tumor. In een latere fase kan chirurgische debulking van<br />
de pleurale metastasen overwogen worden, eventueel gevolgd door<br />
postoperatieve radiotherapie op de pleuraholte. Met een geïndividualiseerde<br />
behandelingsstrategie is het mogelijk patiënten met thymoom of<br />
thymuscarcinoom een goede tumorcontrole en kwaliteit van leven aan te<br />
bieden. In deze lezing zal worden ingegaan op het behandelprotocol van het<br />
<strong>NKI</strong>-AVL.<br />
III Neuro-endocriene tumoren (NET)<br />
“Een man komt bij de dokter: “Dokter, zit ik in de overgang?”<br />
Spreker: mevr. L.(Lisette) Saveur MANP, verpleegkundig specialist MDL,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Kanker of toch geen kanker? Per jaar wordt bij 2 op de 10.000 mensen in<br />
Nederland een neuro-endocriene tumor (NET) gediagnosticeerd. Dit werd<br />
voorheen ook wel carcinoïd genoemd. Mensen hebben vaak jaren onbegrepen<br />
klachten die ook kunnen passen bij onschuldige aandoeningen. Foutdiagnosen<br />
zoals spastische darm, buikgriep, overgang, stress, depressie of burn-out<br />
zorgen voor vertraging van soms wel 20 jaar voordat de diagnose NET wordt<br />
gesteld. Helaas is er dan vaak al sprake van levermetastasen, maar zelfs dan<br />
hebben patiënten een lange overleving. Tijdens deze lezing wordt ingegaan op<br />
vragen als: ‘Wat is nu eigenlijk een neuro-endocriene tumor?’, ‘Hoe kun je het<br />
herkennen?’ en ‘Wat zijn de behandelmogelijkheden anno 2012?’<br />
3. Beeldvorming / Diagnostiek &<br />
Behandeling<br />
MRI en PET-CT nemen een steeds belangrijkere plaats in bij de voorbereiding<br />
van bestralingsplannen. Met behulp van MRI en PET-CT kan men nu exacter de<br />
vorm en ligging van de tumor bepalen. In deze sessie wordt ingegaan op het<br />
gebruik van MRI en PET-CT in de praktijk, zowel in de diagnostische- als in de<br />
behandelfase.<br />
9
10<br />
I TACE & Radioembolisatie<br />
Spreker: dhr. W.(Warner) Prevoo, interventieradioloog, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
De oorspronkelijke behandeling van kanker is gestoeld op drie pijlers: chirurgie,<br />
chemotherapie en radiotherapie. De laatste jaren is er in toenemende<br />
mate een vierde pijler bijgekomen: de oncologische minimaal invasieve<br />
beeldgestuurde interventies. Voorbeelden hiervan zijn de RadioFrequente<br />
Ablatie (RFA) en TransArteriële Chemo/radioEmbolisaties (TACE).<br />
Met catheters kan via de bloedbaan het vaatbed van een tumor bereikt<br />
worden en de bloedtoevoer worden afgesloten met behulp van kleine alcohol<br />
partikeltjes of coils (embolisatie).<br />
Het is mogelijk om die partikeltjes te laden met chemotherapie, waarbij<br />
dan vooral levertumoren kunnen worden behandeld, de chemoembolisatie.<br />
Indien de partikeltjes met een radioactieve stof (Ytrium) worden geladen,<br />
spreek je van radioembolisatie. De lezing zal gaan over behandelingen via de<br />
bloedvaten. Aan bod komen embolisatietechnieken, indicaties, complicaties en<br />
resultaten.<br />
II De rol van MRI en PET-CT in de radiotherapie Advanced<br />
Spreker: mevr. M.(Tineke) Vijlbrief-Bosman, radiotherapeutisch laborant<br />
voorbereiding, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Huidige, geavanceerde bestralingstechnieken worden gekenmerkt door een<br />
hoog conforme dosisafgifte rondom de tumor. Een nauwkeurige lokalisatie en<br />
karakterisatie van de tumor is hiervoor onmisbaar. De ontwikkeling van nieuwe<br />
imaging technieken zoals MRI en PET maken dit mogelijk en spelen een steeds<br />
belangrijkere rol in de radiotherapie.<br />
Dosisberekeningen worden uitgevoerd op een CT in bestralingshouding. Om<br />
een nauwkeurige matching van MRI en PET beelden op CT te bewerkstellingen,<br />
is het van belang ook de MRI en PET in bestralingshouding te maken. Om de<br />
patiënten in bestralingshouding te scannen op MRI en PET-CT scanners, zijn<br />
er aanpassingen nodig. De rol van de radiotherapeutisch laborant is daarin<br />
belangrijk. In het <strong>NKI</strong>-AVL worden de MRI scans, van de radiotherapiepatiënten,<br />
samen met de radiodiagnostisch laborant en de PET-CT scans met de nucleair<br />
medisch werker gemaakt. In deze presentatie wordt het belang van MRI<br />
en PET-CT in de radiotherapie uitgelegd en de rol van de radiotherapeutisch<br />
laborant in dit proces.<br />
Doelgroep radiotherapeutisch laboranten
III Respons monitoring<br />
Spreker: dhr. K.(Kenneth) Pengel MSc., wetenschappelijk medewerker,<br />
afdeling radiologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Patiënten met een locoregionaal uitgebreid mammacarcinoom worden<br />
in het <strong>NKI</strong>-AVL behandeld met neo-adjuvante chemotherapie. Deze<br />
behandelingsstrategie biedt de volgende mogelijkheden:<br />
1. Door tumorverkleining ten gevolge van de therapie kan in bepaalde<br />
gevallen een borstsparende behandeling worden uitgevoerd in plaats van<br />
een borstamputatie.<br />
2. Bij onvoldoende afname van het tumorgebied op de tussentijdse<br />
beeldvorming kunnen andere cytostatica worden toegediend, waardoor<br />
patiënten zoveel mogelijk gevrijwaard blijven van ineffectieve<br />
chemotherapie.<br />
De rol van de beeldvorming bij de beoordeling van het behandelingseffect, de<br />
respons monitoring, is nog volop in onderzoek en ontwikkeling. Het <strong>NKI</strong>-AVL<br />
bestudeert onder meer de potentiële meerwaarde van een combinatie van de<br />
MRI en de PET in dit verband. De eerste resultaten worden gepresenteerd.<br />
4. Chemotherapie<br />
Steeds vaker wordt kanker met een combinatie van therapieën behandeld.<br />
Een voorbeeld hiervan is chemoradiatie. In de eerste lezing worden bij<br />
verschillende vormen van kanker de resultaten hiervan besproken, alsmede<br />
enige bijwerkingen. De tweede lezing gaat dieper in op met name de lange<br />
termijn effecten van chemotherapie. Hoe voorkom je deze en wat kan er<br />
gedaan worden als ze wel optreden? Ze hebben immers een groot effect op<br />
de kwaliteit van leven, ook als de therapie is afgerond. Bij de derde lezing is<br />
speciale aandacht voor revalidatieprogramma’s die patiënten kunnen volgen<br />
tijdens hun behandeling.<br />
I Chemoradiatie: een effectieve combinatie<br />
Spreker: dhr. prof.dr. M.(Marcel) Verheij, hoofd afdeling Radiotherapie,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Chemoradiatie verwijst naar de behandeling bestaande uit systemische<br />
chemotherapie en lokale bestraling. Beide onderdelen van deze<br />
gecombineerde aanpak kunnen achtereenvolgens of gelijktijdig worden<br />
gegeven. Uit diverse studies is gebleken dat voor veel indicaties gelijktijdige<br />
chemoradiatie de voorkeur verdient boven de sequentiële variant vanwege<br />
grotere effectiviteit en/of de mogelijkheid tot functie-/orgaansparing.<br />
Chemoradiatie als enige en definitieve behandeling kan volstaan, maar wordt<br />
vaak pre-operatief gegeven om de resectabiliteit te vergroten of post-operatief<br />
om microscopische tumorresten te elimineren. Weliswaar geeft chemoradiatie<br />
meer bijwerkingen dan chemotherapie of bestraling alleen, maar over het<br />
algemeen zijn deze goed te behandelen. In deze lezing worden de resultaten<br />
besproken en zal ook op bijwerkingen worden ingegaan.<br />
11
12<br />
II Bijwerkingen van chemotherapie en lange termijn effecten<br />
Spreker: dhr. dr. G.(Gabe) S. Sonke, MD, PhD, internist-oncoloog, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
De prognose van patiënten die gediagnosticeerd worden met kanker is<br />
aanzienlijk verbeterd in de afgelopen decennia. Deze verbeterde overleving is<br />
voor een belangrijk deel te danken aan adjuvante chemotherapie. Helaas heeft<br />
een steeds grotere groep patiënten hierdoor ook te maken met bijwerkingen<br />
van deze therapie, op de korte maar zeker ook op de lange termijn. Hierbij<br />
kan worden gedacht aan invloed op vruchtbaarheid, menopauzale klachten,<br />
cardiovasculair risico, tweede tumoren, vermoeidheid en cognitieve effecten.<br />
Preventie van deze bijwerkingen begint bij een goede selectie van patiënten.<br />
Daarnaast zijn interventies denkbaar die late effecten kunnen voorkomen<br />
of beperken, zoals vruchtbaarheidssparende behandelingen, sporten tijdens<br />
chemotherapie en cardioprotectieve geneesmiddelen. Behandeling van<br />
manifeste lange termijn effecten is een derde mogelijkheid om de kwaliteit<br />
van leven te verbeteren van patiënten na hun behandeling voor kanker. Een<br />
aantal van deze lange termijn effecten en de mogelijkheden voor preventie en<br />
behandeling ervan komen aan bod in deze lezing.<br />
III Beweging tijdens chemotherapie<br />
Spreker: mevr. drs. H.(Hanna) van Waart, bewegingswetenschapper,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Tijdens de behandeling van kanker gaat de conditie van veel patiënten flink<br />
achteruit en ervaren patiënten veel vermoeidheid. Voor velen houdt dit tot<br />
lang na de behandeling aan. Door mensen tijdens de chemotherapie een<br />
bewegingsprogramma aan te bieden, hopen we de conditie te behouden of<br />
te verbeteren en de vermoeidheid te verminderen. Aan het PACES onderzoek<br />
(Physical exercise during Adjuvant Chemotherapy Effectiveness Study)<br />
nemen 230 patiënten deel die chemotherapie krijgen voor hun mamma- of<br />
coloncarcinoom. Deelnemers worden geloot in een fysiotherapeutische<br />
interventie, een verpleegkundige interventie in de thuissituatie of gebruikelijke<br />
zorg. In deze lezing komt de achtergrond van beweging bij kanker en de opzet<br />
van de PACES studie aan bod.<br />
5. Coping<br />
De manier waarop mensen omgaan met problemen is van vele factoren<br />
afhankelijk. Zo ook hoe patiënten omgaan met ziek zijn en kanker. In deze<br />
sessie wordt het onderwerp coping vanuit verschillende oogpunten belicht:<br />
‘Helpt ontkennen?’, ‘Wat betekent religieuze coping?’ en ‘In hoeverre heeft je<br />
familiegeschiedenis invloed op hoe je met kanker omgaat?’.<br />
I De voor- en nadelen van ontkenning<br />
Spreker: mevr. dr. M.S.(Tineke) Vos, psychiater, Bronovo Ziekenhuis<br />
Wanneer iemand met een ernstige ziekte niet wil praten, kan het zijn dat hij<br />
zijn ziekte ontkent. Het begrip ontkenning heeft een negatieve gevoelswaarde.<br />
We moeten toch met open vizier in het leven staan en praten over je<br />
gevoelens is toch goed?
Uit een studie onder 195 patiënten met longkanker bleek dat patiënten,<br />
die matig ontkennen of in de loop van de tijd na de diagnose meer gaan<br />
ontkennen, beter lichamelijk, emotioneel en sociaal te functioneren dan<br />
patiënten die niet of weinig ontkennen. Wat betekenen deze resultaten voor<br />
het contact tussen zorgverleners en de ontkennende patiënt en zijn familie?<br />
In deze lezing wordt, na een korte theoretische inleiding aan de hand van<br />
casuïstiek, ingegaan op het vinden van interventies, waarbij zowel de patiënt<br />
als de familie optimale zorg wordt geboden.<br />
II In een ander licht. Over religieuze coping<br />
Spreker: dhr. drs. F.(Francesco) Kortekaas, R.K. geestelijk verzorger, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Het begrip coping als aanduiding van de persoonlijke omgangsstijl met stress<br />
en tegenslagen, is in de psychosociale oncologie een bekend begrip. Als<br />
geloof, religieuze of spirituele aspecten hierbij een vooraanstaande rol spelen,<br />
is er sprake van religieuze coping. Religieuze coping kan voor de oncologische<br />
patiënt helpend of belemmerend zijn in de omgang met zijn/haar ziekte.<br />
Voor de zorgverleners is dit soms invoelend, maar soms stuit het op onbegrip,<br />
omdat het de schijn heeft van ontkenning en een vlucht voor de realiteit.<br />
In de lezing wordt verhelderd hoe religieuze coping er uit ziet, wat de rol is<br />
van bijvoorbeeld het ritueel, het gebed, verhalen uit religieuze tradities en wat<br />
het de patiënt biedt. Niet alleen is dat controle over de onzekere situatie, maar<br />
ook bescherming en een kader om zin te geven aan wat de patiënt overkomt.<br />
Concrete voorbeelden uit de praktijk helpen om zicht te bieden op de rijke<br />
variatie waarin religieuze coping voorkomt. Ook wordt ingegaan op hoe we als<br />
zorgverlener patiënten kunnen volgen en begeleiden in hun religieuze coping.<br />
III Coping en het gezin van herkomst, de kracht van<br />
familiebanden<br />
Spreker: mevr. Y.(Yvonne) H. de Rooij, maatschappelijk werker, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Familiebanden zijn krachtig. Je familie is een deel van je en heeft je gevormd.<br />
Iedere familie heeft dan ook zijn eigen verhaal. Deze familiebanden<br />
beïnvloeden je leven, en zelfs meer dan de meeste mensen denken.<br />
Onbewust dragen mensen hun familiegeschiedenis met zich mee; ook in de<br />
manier waarop ze omgaan met problemen en in het hanteren van emoties.<br />
Om de coping van de patiënt te kunnen begrijpen, helpt het om kennis van<br />
zijn familiegeschiedenis te hebben. Wat kun je als professional doen om deze<br />
familiegeschiedenis in beeld te brengen?<br />
In deze lezing wordt aan de hand van theorie duidelijk wat de kracht is van<br />
familiebanden en hoe je deze kunt inzetten in de praktijk.<br />
6. Urologie<br />
De ontwikkeling in de urologie staat niet stil. Denk hierbij aan nieuwe<br />
onderzoeksmethoden en nieuwe operatietechnieken. Alle disciplines<br />
rondom de patiënt met een urologische tumor hebben te maken met<br />
deze veranderingen. Er zijn meer mogelijkheden, wat resulteert in andere<br />
behandelingen en dus ook andere nazorg. Ook krijgen we steeds meer te<br />
maken met de oudere urologische patiënt, aangezien urologische tumoren<br />
over het algemeen voorkomen bij oudere mensen. Op deze diverse<br />
onderdelen wordt ingegaan tijdens deze sessie.<br />
13
14<br />
I Choline PET/CT voor recidief prostaatkanker<br />
Spreker: dhr. dr. W.(Wouter) V. Vogel, Nucleair geneeskundige, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Wanneer na behandeling van prostaatkanker de ziekte weer terugkeert, moet<br />
opnieuw de beste behandeling worden gekozen. Voor het beantwoorden van<br />
deze vraag is een nieuw instrument beschikbaar gekomen: de PET/CT scan<br />
met Choline. Maar hoe wordt de waarde van een nieuwe scan bepaald, en<br />
welke patiënten kunnen dit onderzoek in de toekomst ondergaan? Om dit te<br />
bepalen moeten we goed gaan begrijpen hoe nieuwe scans precies werken.<br />
Met Choline PET/CT kunnen haarden van prostaatkanker op een bijzondere<br />
manier in beeld worden gebracht. Tumorcellen die uitgaan van de prostaat<br />
nemen tijdens hun groei de stof Choline op. Van deze stof is een radioactieve<br />
variant ontwikkeld, die een lage dosis straling uitzendt. Daardoor kan de PET/<br />
CT scanner de stof binnen in het lichaam zien en de locaties van groeiende<br />
prostaatkanker haarden afbeelden. Om deze nieuwe scan in de toekomst zinvol<br />
te kunnen inzetten, moeten de voordelen ervan goed worden afgewogen<br />
tegen de nadelen. In dit geval gaat het om een betere behandelkeuze, afgezet<br />
tegen de kosten en de stralingsbelasting. Al deze dilemma’s en afwegingen<br />
komen in de lezing naar voren.<br />
II Blaaskanker; ontwikkelingen en verpleegkundig<br />
handelen<br />
Spreker: dhr. W.(Willem) M. de Blok, verpleegkundig specialist urologie,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Blaaskanker is een ziekte die door de behandeling vaak een enorme impact<br />
heeft op de persoonlijke levenssfeer van de patiënt. De behandelingen<br />
vragen veel en/of hebben grote consequenties. De betrokkenheid van de<br />
verpleegkundige discipline is steeds meer aan de orde. Urologen, (oncologie)<br />
verpleegkundigen, apothekers, arbeidshygiënisten en anderen hebben aan<br />
de basis gestaan van een multidisciplinaire richtlijn: de richtlijn ‘blaasinstillatie<br />
bij blaaskanker’. De veiligheid, de communicatie en de multidisciplinaire<br />
benadering zijn belangrijke items in deze richtlijn. Deze aspecten, maar ook de<br />
toenemende betrokkenheid van (oncologie)verpleegkundigen op de polikliniek<br />
urologie, komen aan de orde tijdens deze lezing.<br />
Doelgroep deze lezing richt zich met name op de verpleegkundige<br />
discipline.<br />
III De neoblaas bij blaascarcinoom, hoe zit dat nu precies?<br />
Spreker: mevr. C. (Karina) Halff, wond-, stoma- en continentieverpleegkundige,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Wanneer een cystectomie noodzakelijk is, heeft de patiënt - indien het<br />
medisch mogelijk is - zelf de keus: een neoblaas, een urinestoma of een<br />
Indiana pouch. In deze lezing gaan we dieper in op de mogelijkheid van<br />
de neoblaas. Daarnaast worden de seksualiteitsparende cystectomie, neoadjuvante<br />
chemotherapie en robotchirurgie besproken. Welke patiënten<br />
komen in aanmerking voor een neoblaas? Hoe zit een neoblaas technisch in<br />
elkaar? Wat zijn de aandachtspunten tijdens de klinische periode en de periode<br />
daarna? Wie begeleidt hem/haar daarbij? Hoe wordt de patiënt weer continent<br />
en wat is daarvoor nodig? Dit zijn vragen die tijdens deze lezing worden<br />
beantwoord.
7. Psychosociaal Onderzoek en<br />
Epidemiologie<br />
De groep Psychosociaal Onderzoek en Epidemiologie (PSOE) van het <strong>NKI</strong>-AVL<br />
concentreert zich momenteel op twee belangrijke onderzoekslijnen. De eerste<br />
belangrijke onderzoekslijn richt zich op het ontstaan van hormoon-afhankelijke<br />
kankers met een focus op gen-omgeving interacties. De tweede onderzoekslijn<br />
richt zich op de lange termijn gevolgen, op de gezondheid van de behandeling<br />
van kanker, met name in termen van de risico’s op het ontwikkelen van<br />
tweede maligniteiten of hart- en vaatziekten. Binnen deze sessie kunt u<br />
lezingen bijwonen die in zullen gaan op deze onderzoeken.<br />
I Nachtwerk en borstkanker, wel of geen relatie?<br />
Spreker: mevr. dr.ir. A.(Anouk) Pijpe, epidemioloog/projectcoördinator,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Er is veel over te doen geweest in de afgelopen jaren: nachtwerk en<br />
borstkanker. Hoe zit het nu echt? Is er een relatie of niet? In deze presentatie<br />
wordt een overzicht gegeven van wat er tot nu toe bekend (en nog onbekend)<br />
is over dit onderwerp. Daarnaast wordt een update over de Nightingale Studie<br />
gegeven. Dit onderzoek, dat onder andere naar nachtwerk en borstkanker<br />
kijkt, is in september 2011 van start gegaan. Ongeveer 60.000 (voormalig)<br />
verpleegkundigen hebben deelgenomen. De Nightingale Studie wordt<br />
uitgevoerd door het <strong>NKI</strong>-AVL in samenwerking met de Universiteit Utrecht.<br />
De aanleiding voor het onderzoek is dat er nog veel onduidelijkheid is over<br />
de mogelijke relaties tussen blootstellingen in de werk- en leefomgeving en<br />
de gezondheid op de lange termijn. In de Nightingale Studie worden deze<br />
mogelijke relaties onderzocht. De belangrijkste beroepsmatige blootstellingen<br />
die onderzocht worden, zijn: nachtwerk, in aanraking komen met medicijnen<br />
(bijv. cytostatica) en het werken met bepaalde apparatuur (bijvoorbeeld MRI of<br />
röntgenapparatuur).<br />
II In vitro fertilisatie en het risico op kanker<br />
Sprekers: mevr. M.(Mandy) Spaan Msc., promovendus, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. dr. A.(Sandra) W. van den Belt-Dusebout, coördinator<br />
OMEGA-onderzoek, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Veel vrouwen en mannen lijden aan één of andere vorm van verminderde<br />
vruchtbaarheid. Gelukkig zijn er vruchtbaarheidsbehandelingen om de natuur<br />
een handje te helpen. Eén van die behandelingen is in vitro fertilisatie<br />
(IVF), ofwel reageerbuisbevruchting. In Nederland hebben de afgelopen<br />
twintig jaar meer dan 50.000 vrouwen een vruchtbaarheidsbehandeling<br />
ondergaan. Door het gebruik van aanvullende hormonen zou de natuurlijke<br />
hormoonhuishouding enigszins verstoord kunnen raken, waardoor het risico op<br />
hormoongevoelige tumoren verhoogd zou kunnen zijn. Het OMEGA-onderzoek<br />
is een landelijke studie waarin gekeken wordt of vrouwen behandeld met IVF<br />
een verhoogd risico hebben op hormoongevoelige tumoren in vergelijking<br />
met vrouwen die ook minder vruchtbaar zijn, maar niet behandeld zijn met<br />
IVF. Dit onderzoek bevat reeds gegevens van meer dan 26.000 vrouwen met<br />
vruchtbaarheidsproblemen.<br />
15
16<br />
Tijdens deze lezing worden diverse resultaten van het OMEGA-onderzoek<br />
gepresenteerd, waaronder het risico op borstkanker, eierstokkanker en<br />
melanoom.<br />
III Psychosociale kanten van erfelijkheidsonderzoek<br />
Spreker: mevr. dr. E.(Eveline) M.A. Bleiker, groepsleider, PSOE, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Sinds begin jaren negentig is het in Nederland mogelijk om bij een polikliniek<br />
familiaire tumoren met behulp van DNA-diagnostiek te onderzoeken of iemand<br />
een verhoogd risico heeft op een bepaalde vorm van kanker. De meeste vragen<br />
voor erfelijkheidsadvies betreffen borstkanker, maar ook voor darmkanker,<br />
huidkanker en maagkanker is erfelijkheidsonderzoek mogelijk. Als iemand weet<br />
dat hij/zij een hoog risico op kanker heeft, kan er een actief controlebeleid<br />
plaatsvinden voor vroegdetectie. Echter, deze wetenschap kan ook belastend<br />
zijn. In deze presentatie wordt ingegaan op wat we de afgelopen 15 jaar<br />
hebben geleerd over de psychosociale kanten van erfelijkheidsonderzoek,<br />
de ervaringen met intensieve controles en preventieve operaties. Daarnaast<br />
wordt een update gegeven over de ontwikkeling van een genetica-specifieke<br />
lastmeter: de Signaal-lijst. In de toekomst hopen we deze in te zetten als<br />
ondersteuning bij de gesprekken op de poliklinieken familiaire tumoren.
Workshops en lezingen<br />
1. Nipple-banking, nog een methode van<br />
tepelreconstructie<br />
Sprekers: mevr. dr. L.(Leonie) A.E. Woerdeman, plastisch chirurg, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. drs. D.(Daniëla) Hahn, psycholoog/sexuoloog, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Voor patiënten met borstkanker is het in sommige gevallen mogelijk om<br />
bij een borstamputatie toch de eigen tepel te behouden. In het <strong>NKI</strong>-AVL is<br />
inmiddels ervaring opgedaan om bij een huidsparende mastectomie nipplebanking<br />
toe te passen. Hierbij wordt de eigen tepel na een tijdelijke plaatsing<br />
(banking) in de lies op de gereconstrueerde borst teruggeplaatst zodra de<br />
vrouw tevreden is met de nieuwe borst. Het <strong>NKI</strong>-AVL is één van de weinige<br />
instituten waar deze techniek inmiddels meer dan 200 keer is uitgevoerd.<br />
In de lezing zal uiteengezet worden wanneer iemand voor deze tepelsparende<br />
methode in aanmerking komt, hoe deze techniek wordt uitgevoerd, wat<br />
de voor- en nadelen zijn, hoe beslissingen verlopen voor deze vorm van<br />
tepelreconstructie en wat de ervaring is van deze groep patiënten. Deze<br />
techniek is een goede aanvulling op het scala van tepelreconstructies.<br />
Let op: deze lezing wordt één keer gegeven van 14.00 – 14.45 uur<br />
2. De aangezichtsprothese<br />
Sprekers: mevr. S.(Shirley) Bouman, aangezichtsprotheticus, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
dhr. G.(George) Lieben, aangezichtsprotheticus, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Patiënten met een zichtbaar defect in het gelaat krijgen vaak negatieve<br />
reacties uit hun omgeving te verwerken. Vooral het op enige afstand bekeken<br />
en/of nagestaard worden, wordt als zeer hinderlijk ervaren. Dergelijke<br />
gelaatsdefecten kunnen ontstaan door oncologische chirurgie (ruim 90<br />
procent), aangeboren zijn of het gevolg van een trauma. In sommige gevallen<br />
is het mogelijk deze gelaatsdefecten te reconstrueren met eigen weefsel.<br />
De meerderheid van de patiënten is echter op deze manier (nog) niet te<br />
behandelen. De operatietechnische mogelijkheden schieten in deze gevallen<br />
te kort, of het chirurgisch verkregen resultaat doet in esthetisch of functioneel<br />
opzicht onder voor een prothese. Indien voor een prothese is gekozen, blijft het<br />
bovendien langdurig mogelijk om het defect op het ontstaan van recidieven te<br />
controleren. In deze lezing komen diverse defecten en technieken aan de orde.<br />
Let op: deze lezing wordt één keer gegeven van 15.00 – 15.45 uur<br />
3. Af-STEM-men op de stijl van de patiënt<br />
Workshopleiders: mevr. drs. C.(Cilia) Linssen, Directeur ICISZ ( Instituut<br />
voor Communicatie, Inzicht en Samenwerking in de Zorg)<br />
mevr. N.(Nicolien) van Rooij, opleidingsadviseur /<br />
trainer Human Resources, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Hoe kijkt de patiënt aan tegen zijn ziekte en mogelijk overlijden? Mensen<br />
denken verschillend over het leven en de dood. Het project van Stichting STEM<br />
17
18<br />
(STerven op je Eigen Manier) is gericht op verbetering van de communicatie<br />
met de patiënt over het levenseinde. Als onderdeel van dit project heeft<br />
onderzoeksbureau Motivaction in 2008 onderzoek gedaan naar de persoonlijke<br />
opvattingen van mensen over de eindfase. In 2011 is de dvd ’Kijk op sterven’<br />
uitgebracht, waarin vijf verschillende segmenten in beeld worden gebracht.<br />
In ieder segment heeft de patiënt een eigen stijl van omgaan met de dood,<br />
gebaseerd op de eigen uitgangspunten met betrekking tot het leven. In deze<br />
workshop krijgt de deelnemer inzicht in de verschillende stijlen en wordt er<br />
aan de hand van videofragmenten duidelijk welke interventies per stijl kunnen<br />
worden toegepast. De workshop biedt professionals een handreiking hoe om<br />
te gaan met verschillende wensen en communicatiebehoeften van de patiënt.<br />
Daarnaast krijgt men inzicht in eigen voorkeuren en hoe deze van invloed<br />
kunnen zijn op de wijze waarop professionals met de patiënt omgaan.<br />
4. Ethische dilemma’s bij<br />
wetenschappelijk onderzoek<br />
Workshopleiders: mevr. M.(Maaike) Hagendoorn, verpleegkundig<br />
beleidsmedewerker hoofd-halsoncologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. dr. H.(Heleen) van Luijn, ethicuslid van de<br />
protocol toetsingscommissie van het <strong>NKI</strong>-AVL en<br />
verbonden aan het Nederlands Instituut voor<br />
Onderzoek en Promotiebegeleiding<br />
Wetenschappelijk onderzoek naar oorzaken en behandeling van kanker is<br />
van groot belang om in de toekomst nog betere behandelmogelijkheden aan<br />
te bieden. Dit onderzoek vindt veelal plaats bij mensen die ernstig ziek zijn.<br />
Het is daarom uiterst belangrijk dat patiënten goed worden voorgelicht over<br />
wat het onderzoek inhoudt en wat de voor- en nadelen zijn van deelname<br />
aan onderzoek. Het onderzoek dient ethisch verantwoord te worden<br />
uitgevoerd. Maar wat is ethisch verantwoord? En welke ethische dilemma’s<br />
kun je tegenkomen bij wetenschappelijk onderzoek? Deze workshop gaat<br />
over wat ethiek eigenlijk is en welke rol ethiek speelt bij wetenschappelijk<br />
onderzoek met patiënten. Deelnemers gaan met elkaar in discussie over<br />
eigen ervaringen met dergelijke ethische dilemma’s. Uitgangspunt hierbij zijn<br />
de ethische dilemma’s die gezien worden bij wetenschappelijk onderzoek<br />
naar verschillende behandelingen bij kanker. Het doel van deze workshop is<br />
om meer kennis te verwerven over de ethische dilemma’s en hoe hiermee<br />
omgegaan kan worden.<br />
5. Image Guided Adaptive Radiotherapy<br />
Advanced<br />
Workshopleiders: dhr. S.(Simon) R. van Kranen MSc., OIO, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. S.(Suzanne) van Beek MSc., radiotherapeutisch<br />
laborant, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Tijdens radiotherapie treden er onzekerheden op waardoor de afgeleverde<br />
dosis kan verschillen met de geplande dosis. Met image guidance (IG) kunnen<br />
we die onzekerheden meten en een optimale tafelinstelling bepalen. Echter,<br />
sommige afwijkingen vragen om een aanpassing van het bestralingsplan
(adaptieve radiotherapie, ART). Men onderscheidt hierbij drie typen afwijkingen:<br />
• Progressief: bv. een tumorregressie, seroma reductie of gewichtsverlies.<br />
Dit zorgt voor een toenemende discrepantie tussen geplande en afgeleverde<br />
dosis;<br />
• Systematisch: tijdens de planning werd een andere anatomie gemeten dan<br />
gemiddeld tijdens de behandeling, bv. nek-flex, ander ademhalingspatroon,<br />
andere oriëntatie van de prostaat;<br />
• Random: dag tot dag variaties zijn zo groot dat de gebruikte<br />
veiligheidsmarges onevenredig groot zouden moeten zijn. Denk aan de<br />
positie van een tumor in het bekkengebied (cervix/uterus, blaas, prostaat,<br />
rectum) onder invloed van blaas- of rectumvulling.<br />
In deze workshop beantwoorden we vragen over een aantal (klinische) IGART<br />
technieken en voeren we discussie over hoe met deze afwijkingen om te gaan.<br />
Let op: deze workshop wordt één keer gegeven van 14.00 – 14.45 uur<br />
Doelgroep radiotherapeutisch laboranten<br />
6. Bekkenfysiotherapie bij oncologie van<br />
de organen in het bekken<br />
Workshopleider: Mevr. T.(Tineke) van Heuveln MSPT,<br />
bekkenfysiotherapeut, AMC Amsterdam<br />
Oncologische behandelingen in het bekkengebied kunnen door hun<br />
radicaliteit gevolgen hebben voor mictie, defecatie en seksualiteit. Wat<br />
kan de bekkenfysiotherapeut in dit traject betekenen en wat kun je bij een<br />
dergelijk probleem als professional zelf doen? In deze workshop worden<br />
behandelmogelijkheden door de bekkenfysiotherapeut besproken.<br />
Specifiek komen het urineren bij een gedenerveerde blaas of neoblaas en het<br />
behandelen van urineverlies na een radicale prostatectomie aan de orde.<br />
Let op: deze workshop wordt één keer gegeven van 15.00 – 15.45 uur<br />
7. De bijwerking Handen en Voeten geven<br />
Workshopleider: mevr. M.(Margaret) Schot MANP, verpleegkundig<br />
specialist medische oncologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Chemotherapie geeft verschillende bijwerkingen, afhankelijk van het soort,<br />
de combinatie en de dosering van de gebruikte cytostatica. Veel van deze<br />
bijwerkingen worden regelmatig in de praktijk gezien, maar: ‘Wat weten<br />
wij hiervan?’ ‘Hoe ontstaat het?’, ‘Wat is er over bekend uit de literatuur?’<br />
en belangrijker ‘Wat kunnen wij als professional de patiënt bieden om deze<br />
bijwerkingen tegen te gaan?’. In deze workshop worden op interactieve<br />
wijze de bijwerkingen hand-voet syndroom, nageltoxiciteit en neuropathie<br />
besproken.<br />
Let op: deze workshop wordt één keer gegeven van 14.00 – 14.45 uur<br />
19
20<br />
8. Door Merg en Been Advanced<br />
Workshopleider: mevr. M.(Marjo) Holtkamp MANP, verpleegkundig<br />
specialist medische oncologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Bijwerkingen van chemotherapie kunnen mild tot zeer ernstig zijn. Sommige<br />
bijwerkingen kunnen zelfs zo’n ernstig verloop hebben, dat dit uiteindelijk tot<br />
de dood van de patiënt kan leiden. In deze workshop worden twee van deze<br />
bijwerkingen onder de loep genomen: veno occlusive disease van de lever,<br />
een niet veel voorkomende bijwerking, en neutropene koorts.<br />
Deze laatste bijwerking/complicatie wordt regelmatig in de praktijk gezien. Op<br />
interactieve wijze zullen deze twee verschillende bijwerkingen/complicaties<br />
van chemotherapie en mogelijke interventies worden besproken.<br />
Let op: deze workshop wordt één keer gegeven van 15.00 – 15.45 uur<br />
9. ‘Help, ik wil geen hulp’<br />
Zorg en bemoeizorg binnen de oncologie voor wie niet om hulp<br />
kan of wil vragen<br />
Workshopleider: dhr. P.(Peter) J.M. Seerden, consultatief psychiatrisch en<br />
oncologisch verpleegkundige, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Psychische of psychiatrische symptomen kunnen een adequate hulpvraag in<br />
de weg staan. In de oncologie worden we daar op verschillende manieren<br />
mee geconfronteerd. Angst en paniek kunnen er voor zorgen dat patiënten<br />
zich niet tijdig bij een dokter melden en als ze zich melden, ze niet behandeld<br />
willen worden (zeggen ze!). Patiënten met verslavings- en/of persoonlijkheidsproblematiek<br />
kunnen moeite hebben met hun aanpassing in een klinische<br />
setting en dreigen af te haken bij complexe behandelingen.<br />
In deze interactieve workshop wordt met behulp van casuïstiek de meest<br />
voorkomende problematiek besproken, welke dilemma’s zich voordoen, wat de<br />
meest effectieve interventies zijn en hoever bemoeizorg mag of moet gaan.<br />
10. Urologische tumoren bij ouderen:<br />
geriatrisch assessment en behandeling<br />
Workshopleiders: mevr. C.(Corinne) Tillier, verpleegkundig specialist<br />
i.o. urologie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. dr. B.(Bianca) M. Buurman-van Es,<br />
verpleegkundig onderzoeker geriatrie, AMC<br />
Kanker is een ziekte die vooral voorkomt op oudere leeftijd. Meer dan 66<br />
procent van alle patiënten is ouder dan 65 jaar op het moment dat de<br />
diagnose wordt gesteld. De vergrijzing blijft doorgaan en zal zijn hoogtepunt<br />
in 2040 bereiken. De kankerincidentie zal ook blijven stijgen. De incidentie bij<br />
prostaatkanker neemt toe vanaf zeventig jaar. Blaaskanker, niertumoren en<br />
peniscarcinoom zijn tevens tumoren die vaak gezien worden bij ouderen. Er<br />
bestaan verschillende behandelingsmogelijkheden. De vraag is: ‘Hoe oudere<br />
patiënten worden behandeld?’ ‘Moeten we rekening houden met de leeftijd<br />
van de patiënt en/of met andere factoren?’ Het geriatrische assessment is<br />
één van de middelen die kan worden ingezet om een antwoord te geven op
deze vragen. De workshop gaat in op de inhoud van het geriatrisch assessment<br />
en hoe het geriatrisch assessment kan worden gebruikt als hulpmiddel bij<br />
behandelbeslissingen. Daarnaast wordt ingegaan op de implicaties voor de<br />
zorgverlening specifiek gericht op ouderen met urologische tumoren.<br />
Let op: deze workshop wordt één keer gegeven van 14.00 – 14.45 uur<br />
11. Profylactische maagresectie<br />
Spreker: mevr. dr. A.(Annemieke) Cats, MDL-arts, afdeling maag-darmleverziekten,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
Erfelijke maagkanker is een zeldzame aandoening. Meestal gaat het om een<br />
specifieke vorm van maagkanker, namelijk het diffuse type (=een sprietig<br />
groeiende vorm). Op dit moment is één maagkankergen bekend: het CDH1gen.<br />
Dragers van een mutatie in dit gen hebben een verhoogd risico van<br />
meer dan circa 80 procent om op enig moment in hun leven deze diffuse<br />
vorm van maagkanker te krijgen. Omdat deze vorm van maagkanker moeilijk<br />
vroegtijdig is op te sporen, wordt aan CDH1-mutatiedragers een profylactische<br />
maagresectie geadviseerd. Dit is een grote ingreep en vraagt goede uitleg over<br />
een ander voedings- en mogelijk ook leefpatroon. In deze lezing komen de<br />
etiologie van erfelijke maagkanker, de beperkingen van adequate diagnostiek,<br />
de huidige behandeling en de consequenties daarvan voor voedings- en<br />
leefpatronen voor deze patiëntengroep aan de orde.<br />
Let op: deze lezing wordt één keer gegeven van 15.00 – 15.45 uur<br />
12. De spagaat van de zorgverlener in<br />
relatie tot de autonomie van de<br />
patiënt en de behandeling<br />
Workshopleiders: mevr. F.(Farida) Ilahi, maatschappelijk werker,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
mevr. E.(Elly) Kaats, maatschappelijk werker,<br />
<strong>NKI</strong>-AVL<br />
De maatschappij is in de loop der jaren steeds meer gericht op autonomie.<br />
Zodra een individu in de medische wereld komt, wordt veel van zijn/haar<br />
autonomie afgenomen, maar over het algemeen passen patiënten zich feilloos<br />
aan. De betekenis van autonomie is niet eenduidig aan te geven. In de zorg<br />
is het respect voor autonomie meer dan keuzevrijheid en controle alleen.<br />
Het heeft ook betrekking op de routinematige handelingen die sterk kunnen<br />
ingrijpen in iemands eigenwaarde en persoonlijke integriteit. Deze workshop<br />
richt zich op dit spanningsveld. Verder worden er middels praktijkvoorbeelden<br />
handvatten gegeven die de autonomie van de patiënt kunnen bevorderen en<br />
wordt er gediscussieerd over de eigen opvattingen van de professionals.<br />
21
22<br />
13. Samen gaan voor kwaliteit van leven!<br />
Workshopleiders: dhr. Th.(Theo) F. Nijssen – revalidatiearts, Reade<br />
mevr. drs. M.(Marjolein) Goos, : interim programmaleider<br />
oncologische revalidatie, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
De nieuwe richtlijn oncologische revalidatie is een belangrijke impuls voor<br />
verdere ontwikkeling binnen de oncologie. Kwaliteit van leven van (ex)<br />
kankerpatiënten is daarbij altijd het uitgangspunt. Revalidatie moet integraal<br />
onderdeel zijn van het totale pakket aan oncologische zorg. Bovendien speelt<br />
revalidatie niet pas na de behandeling een rol maar ook voor of tijdens het<br />
behandeltraject. Samenwerking op allerlei niveaus is hierbij – hoe kan het ook<br />
anders - het toverwoord. De workshopleiders laten in een duo-presentatie<br />
zien welke concrete stappen zijn gezet om hieraan invulling te geven en gaan<br />
vervolgens aan de hand van een aantal prikkelende stellingen het gesprek met<br />
de deelnemers aan.<br />
14. De (on)begrensde mogelijkheden van<br />
social media, ook in de gezondheidszorg<br />
Workshopleiders: dhr. S.(Steven) de Heer., communicatieadviseur<br />
Nieuwe Media, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
dhr. M.(Marco) Niënhaus, communicatieadviseur<br />
Nieuwe Media, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Social media, wie kent het inmiddels niet. Facebook, Hyves, Twitter, LinkedIn,<br />
YouTube, het leek allemaal een hype, maar blijkt toch een blijvende trend.<br />
Het direct communiceren van persoonlijke ervaringen, meningen en ideeën.<br />
Met vrienden, maar ook met professionals als ‘volger’. Steeds vaker en<br />
steeds meer wordt binnen de gezondheidszorg social media ingezet om<br />
doelgroepen te bereiken, kennis te delen en te netwerken. Wat te denken van<br />
twitterspreekuren en online patiëntencommunities via Facebook of Hyves waar<br />
onderling informatie wordt uitgewisseld over ziektebeelden, behandelingen,<br />
diagnoses en meningen over zorginstellingen. Wat zijn e-Patients? Welke<br />
mogelijkheden heeft social media als tool tussen patiënt en professional?<br />
En voor de kennisontwikkeling van professionals? Hoe werkt dit en wat zijn<br />
de mogelijkheden? Tijd voor een update met voorbeelden uit de praktijk en<br />
uitdagende stellingen!
Plenaire middagsessie<br />
Dilemma’s en keuzes bij kanker<br />
Op het moment dat de diagnose kanker wordt gesteld, verandert alles. Niets<br />
lijkt meer vanzelfsprekend te zijn. Maar is dat voor ieder mens met kanker<br />
hetzelfde? Is het in alles meteen de kanker wat de klok slaat? Wat betekent dit<br />
voor je carrière? En kan een kinderwens nog wel vervuld worden? Wat is het<br />
effect op het gebied van relaties? Ga je als patiënt meteen voor behandeling<br />
en doet de rest er niet meer toe? Of neem je tijd om je leven onder de loep te<br />
nemen? Is het nog een kwestie van kiezen of kan dat niet (meer)?<br />
Deze vragen komen aan bod tijdens de plenaire middagsessie waarin vier<br />
gasten in de rol van ervarings- en/of inhoudsdeskundige over hun ervaring en<br />
visie vertellen.<br />
Aan de discussie nemen de volgende gasten deel:<br />
• Mevrouw M.(Mirna) Robert - Du Ry van Beest Holle en de<br />
heer P.(Peter) Robert.<br />
In de periode dat Mirna en Peter de mogelijkheden voor hun kinderwens<br />
aan het onderzoeken waren, werd er bij Mirna kanker gediagnosticeerd.<br />
Beiden vertellen vanuit hun ervaring wat het effect op de kinderwens en de<br />
relatie was.<br />
• Mevrouw dr. C.(Carina) G.J.M. Hilders, gynaecoloog Reinier de Graaf Groep/<br />
LUMC; onderzoeker fertiliteitspreservatie bij jonge vrouwen met kanker,<br />
bestuurslid van het Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF).<br />
• De heer D.(David) D. Bruinvels, bedrijfsartsconsulent, <strong>NKI</strong>-AVL<br />
Presentator middagsessie:<br />
• De heer R.(Rick) Nieman, journalist bij RTL Nieuws, presentator van o.a.<br />
‘Kwestie van Kiezen’ en ‘Wat kiest Nederland?’.<br />
De discussie start voorafgaand aan het symposium op LinkedIn en via Twitter.<br />
Bent u als professional dergelijke situaties in de praktijk tegengekomen? Wat<br />
was uw rol in die situatie? Is hier een rol voor professionals weggelegd?<br />
We nodigen u uit om uw ervaring te delen en te reageren via onze LinkedIngroup:<br />
‘<strong>NKI</strong>-AVL symposium ‘Oncologie in perspectief - <strong>Toekomst</strong>?!’<br />
d.d. 7 juni 2012’ of via Twitter (tweets onder #AVLsymposium).<br />
De ingebrachte reacties worden in de middagsessie meegenomen. Gedurende<br />
het symposium op 7 juni a.s. is er ook gelegenheid om te reageren via<br />
LinkedIn of Twitter.<br />
23
24<br />
Locatie<br />
Theater/Congrescentrum De Meervaart<br />
Meer en Vaart 300, 1068 LE Amsterdam, telefoonnummer 020 – 410 77 00<br />
Voor routebeschrijving zie: www.meervaart.nl<br />
Informatie<br />
Voor vragen over uw inschrijving of informatie over het symposium kunt u<br />
zich wenden tot: Het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek<br />
Ziekenhuis (<strong>NKI</strong>-AVL), Claudia Veen (coördinator symposium),<br />
e-mailadres: c.veen@nki.nl, Telefoonnummer: 020 - 512 29 23,<br />
faxnummer: 020 – 512 29 34, Website: www.nki.nl/symposium7juni2012<br />
Prijs<br />
Het inschrijfgeld bedraagt € 160,=, indien u zich vóór 30 april 2012 inschrijft.<br />
Na deze datum bedraagt het inschrijfgeld € 170,=. Dit bedrag is inclusief<br />
koffie/thee, lunchbuffet, symposiumtas en een afscheidsdrankje.<br />
Voor leden van de beroepsverenigingen van (oncologie)verpleegkundigen<br />
(V&VN), maatschappelijk werkers (NVMW), diëtisten (NVD),<br />
lymfoedeemtherapeuten (NVFL), radiodiagnostische en radiotherapeutische<br />
laboranten (NVMBR), hulpverleners, onderzoekers en beleidsmedewerkers<br />
binnen de psychosociale oncologie (NVPO), geestelijk verzorgers in<br />
zorginstellingen (VGVZ), datamanagers (NVvOD) en huidtherapeuten (NVH)<br />
geldt 15 procent korting (indien lidnummer is ingevuld): € 136,= (€ 144,50<br />
indien de inschrijving ná 30 april 2012 plaatsvindt).<br />
Inschrijven<br />
U kunt zich uitsluitend inschrijven via het digitale inschrijfformulier op<br />
www.nki.nl/symposium7juni2012. Wij verzoeken u zich uiterlijk vóór 31<br />
mei a.s. in te schrijven, in verband met de administratieve werkzaamheden.<br />
De indeling in de sessies, lezingen en workshops vindt plaats op volgorde van<br />
binnenkomst van de inschrijvingen. Bij een aantal lezingen en workshops is<br />
een grens aan het aantal deelnemers, dus schrijf u tijdig in om teleurstelling te<br />
voorkomen!<br />
Bij schriftelijke annulering tot 18 mei 2012 wordt € 20,= administratiekosten in<br />
rekening gebracht. Na deze datum vindt geen restitutie meer plaats, maar is<br />
de inschrijving wel overdraagbaar.<br />
Betaling<br />
De betaling is uitsluitend online mogelijk via iDEAL, VISA of MasterCard. U kunt<br />
na het invullen van het digitale inschrijfformulier op het betaallogo klikken en u<br />
doorloopt vervolgens een aantal stappen bij de online betaling. De laatste stap<br />
kunt u als bewijs van betaling uitprinten indien u deze kosten vergoed krijgt<br />
van uw werkgever. U ontvangt dus geen factuur.<br />
U ontvangt na aanmelding een digitale bevestiging van uw inschrijving,<br />
evenals de indeling in de gekozen sessies, lezingen en workshops en een<br />
routebeschrijving. Indien u deze bevestiging binnen twee weken na inschrijving<br />
niet ontvangt, neemt u dan s.v.p. contact met ons op.
Werkvormen en niveaus<br />
Lezingen en sessies: een mondelinge overdracht van kennis over een bepaald<br />
onderwerp aan toehoorders met de mogelijkheid tot het stellen van vragen.<br />
Workshop: interactieve werkvorm waarbij actieve participatie van de<br />
deelnemers wordt verwacht.<br />
Lezing 2 van Sessie 3, workshop 5 en workshop 8 zijn advanced. Een ruime<br />
mate van kennis van het onderwerp is hier gewenst. Lezing 2 van Sessie 3 en<br />
workshop 5 zijn daarbij specifiek bedoeld voor radiotherapeutisch laboranten.<br />
Deze indicaties zijn niet bindend, maar bedoeld om het maken van een keuze<br />
te vergemakkelijken.<br />
Presentaties<br />
Op www.nki.nl/symposium7juni2012 vindt u vanaf 14 juni 2012 een<br />
overzicht van alle presentaties en een terugblik met foto’s van het symposium.<br />
Accreditatiepunten<br />
Bij de Stichting Accreditatie Deskundigheidsbevorderende Activiteiten<br />
Paramedici (StADAP) is accreditatie aangevraagd voor leden van de<br />
NVD, NVMBR en NVE. Tevens is er accreditatie aangevraagd bij de<br />
Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde voor de verpleegkundige<br />
specialismen intensieve- en chronische zorg in somatische<br />
aandoeningen en is er accreditatie aangevraagd voor leden<br />
van de NVMW, NVFL, SKGV en de NVvOD.<br />
Het symposium van het <strong>NKI</strong>-AVL is geaccrediteerd door<br />
de Accreditatiecommissie van het Kwaliteitsregister<br />
Verpleegkundigen & Verzorgenden. U ontvangt een bewijs<br />
van deelname.<br />
Volg ons!<br />
Het <strong>NKI</strong>-AVL zal dit jaar social media inzetten om u als deelnemer te betrekken<br />
bij het symposium. Dit houdt in dat er regelmatig via Twitter en LinkedIn wordt<br />
gecommuniceerd. Wij tweeten de laatste nieuwtjes en plaatsen een stelling/<br />
discussie over onderwerpen uit het programma.<br />
Ons Twitter-adres is @<strong>NKI</strong>_AVLsymposia (tweets onder #AVLsymposium) en<br />
onze LinkedIn-group heet ‘<strong>NKI</strong>-AVL symposium ‘Oncologie in perspectief -<br />
<strong>Toekomst</strong>?!’ d.d. 7 juni 2012’.<br />
Wij stellen het zeer op prijs als u onze tweets retweet en/of deelt met<br />
collega’s. Ook kunt u altijd reageren op lopende discussies of polls. Op die<br />
manier werken wij gezamenlijk aan een zo interessant mogelijk programma<br />
waarin wij de input uit social media integreren.<br />
25
26<br />
Organisatie van het symposium<br />
Mw. Marleen Ariëns - diëtist<br />
Mw. Jacqueline Broekhuizen - hoofd verpleegetage chirurgische oncologie<br />
Mw. Paulien van Dijen - fysiotherapeut<br />
Dhr. Peter Elsakkers - manager zorg en bedrijfsvoering diagnostische<br />
en radiotherapeutische oncologische disciplines<br />
Mw. Emmy Harms - verpleegkundig specialist medische oncologie<br />
Mw. Jessica de Heij-v.d. Tweel - oncologieverpleegkundige chirurgische<br />
oncologie<br />
Mw. Judith Kunst - maatschappelijk werker<br />
Mw. Petra Laan - leidinggevende verpleegetage chirurgische<br />
oncologie<br />
Dhr. Theo van Ooij - paramedisch hoofd radiologie<br />
Mw. Lianne Overbeek-Ruijgrok - opleidingsadviseur<br />
Mw. Ramona Verwaal-Pauwels - senior communicatieadviseur, PR & voorlichting<br />
Mw. Ria Rijken - oncologieverpleegkundige dagbehandeling<br />
Mw. Claudia Veen-v.d. Ploeg - coördinator symposium<br />
Dhr. Herman Vijlbrief - leidinggevende radiotherapie
Aantekeningen<br />
27
18 de symposium voor verpleegkundigen en paramedici<br />
In samenwerking met:<br />
Beroepsvereniging van zorgprofessionals<br />
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland, Oncologie (V&VN)<br />
Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)<br />
Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie binnen<br />
de Lymfologie (NVFL)<br />
Nederlandse Vereniging Medische Beeldvorming<br />
en Radiotherapie (NVMBR)<br />
Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers (NVMW)<br />
Platform en netwerk voor professionals, www.nvmw.nl<br />
Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie (NVPO)<br />
Vereniging voor Geestelijk Verzorgers in Zorginstellingen (VGVZ)<br />
Nederlandse Vereniging van Oncologie Datamanagers (NVvOD)<br />
Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten (NVH)