cursus 9 uit het VWO verwerkingboek - laagland, literatuur en lezer
cursus 9 uit het VWO verwerkingboek - laagland, literatuur en lezer
cursus 9 uit het VWO verwerkingboek - laagland, literatuur en lezer
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Toelichting:<br />
vs. 1: De dichter spreekt (d<strong>en</strong>kbeeldig) teg<strong>en</strong> de wandelstok<br />
van Van Old<strong>en</strong>barneveldt. Hij spreekt de w<strong>en</strong>s <strong>uit</strong> dat<br />
de wandelstok niet zal verrott<strong>en</strong>.<br />
vs. 10: d<strong>en</strong> <strong>uit</strong>gang: de dood.<br />
vs. 19: bedoeld wordt: de drukk<strong>en</strong>de last van de staatszorg<strong>en</strong><br />
vs. 22: oude stok: hier oude man<br />
Joost van d<strong>en</strong> Vondel schreef dit gedicht in 1657 over de<br />
terechtstelling van Old<strong>en</strong>barneveldt in 1619.<br />
a In welke versregel beschrijft Joost van d<strong>en</strong> Vondel de<br />
terechtstelling van Old<strong>en</strong>barneveldt?<br />
b Wat is de historische achtergrond van dit gedicht?<br />
c In vs. 6 <strong>en</strong> 7 wordt de situatie van Old<strong>en</strong>barneveldt<br />
vergelek<strong>en</strong> met die van de Romein<strong>en</strong> S<strong>en</strong>eca <strong>en</strong> Nero.<br />
Zoek op wie S<strong>en</strong>eca <strong>en</strong> Nero war<strong>en</strong> <strong>en</strong> leg <strong>uit</strong> wie in <strong>het</strong><br />
gedicht met S<strong>en</strong>eca <strong>en</strong> Nero word<strong>en</strong> bedoeld.<br />
d Wat wordt bedoeld met ‘derde voet’ in vs. 15?<br />
e Joost van d<strong>en</strong> Vondel speelt in dit gedicht e<strong>en</strong> spelletje<br />
met de woord<strong>en</strong> ‘stok’ <strong>en</strong> ‘stut’. Ga na waar de dichter deze<br />
woord<strong>en</strong> gebruikt <strong>en</strong> wat de betek<strong>en</strong>is steeds is.<br />
f Leg de slotregel ‘nu stut <strong>en</strong> stijft gij nog mijn dicht<strong>en</strong>’ <strong>uit</strong>.<br />
Opdracht 2<br />
Erasmus, Lof der Zotheid<br />
5<br />
10<br />
15<br />
20<br />
25<br />
Natuurlijk is <strong>het</strong> ook mijn verdi<strong>en</strong>ste dat u overal oude<br />
mann<strong>en</strong> van Nestors leeftijd ziet, die al nauwelijks meer<br />
op m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong>, namelijk stotteraars, dwaz<strong>en</strong>, tandeloz<strong>en</strong>,<br />
grijsaards <strong>en</strong> kaalhoofdig<strong>en</strong> of, om h<strong>en</strong> meer met<br />
de woord<strong>en</strong> van Aristophanes te beschrijv<strong>en</strong>: vuil, krom,<br />
armzalig, gerimpeld, tandeloos, kaal <strong>en</strong> impot<strong>en</strong>t. Toch<br />
schepp<strong>en</strong> zij nog zoveel g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong> in <strong>het</strong> lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> voel<strong>en</strong><br />
zij zich zo jong, dat de één zijn grijze har<strong>en</strong> verft, de<br />
ander zijn kale hoofd verbergt onder e<strong>en</strong> pruik. Weer e<strong>en</strong><br />
ander gebruikt tand<strong>en</strong> die hij misschi<strong>en</strong> wel van e<strong>en</strong><br />
vark<strong>en</strong> heeft gele<strong>en</strong>d, nog e<strong>en</strong> ander is hopeloos verliefd<br />
op e<strong>en</strong> jong meisje <strong>en</strong> is met zijn dwaze verliefdhed<strong>en</strong><br />
zelfs e<strong>en</strong> jong v<strong>en</strong>tje nog de baas. Die afgeleefde oude<br />
sukkels nem<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> teer jong meisje tot vrouw, zelfs<br />
als zij ge<strong>en</strong> bruidsschat heeft, zodat later nog ander<strong>en</strong><br />
plezier van haar zull<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Dit gebeurt zo vaak dat<br />
<strong>het</strong> bijna prijz<strong>en</strong>swaardig wordt.<br />
Nog veel leuker is <strong>het</strong> de aandacht te richt<strong>en</strong> op heel<br />
oude vrouwtjes, die al half dood zijn <strong>en</strong> zo lijkachtig, dat<br />
ze og<strong>en</strong>schijnlijk <strong>uit</strong> de onderwereld zijn teruggekeerd,<br />
maar bij wie nog altijd voor in de mond ligt hoe kostbaar<br />
<strong>het</strong> lev<strong>en</strong>slicht is! Ze zijn nog steeds verliefd <strong>en</strong>, zoals de<br />
Griek<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong>, krols <strong>en</strong> wet<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoge prijs e<strong>en</strong><br />
of andere Phaon te verleid<strong>en</strong>. Ze smer<strong>en</strong> onophoudelijk<br />
hun gezicht met blanketsel in, ze zijn niet bij de spiegel<br />
weg te slaan, trekk<strong>en</strong> hun schaamhaar <strong>uit</strong>, lat<strong>en</strong> hun<br />
verschrompelde <strong>en</strong> slappe borst<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, met hun bev<strong>en</strong>de<br />
stemmetjes wekk<strong>en</strong> zij hun verwelkte verlang<strong>en</strong> weer op.<br />
Cursus 9 Zesti<strong>en</strong>de <strong>en</strong> zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw 25<br />
30<br />
35<br />
40<br />
45<br />
Ze kunn<strong>en</strong> aardig drink<strong>en</strong>, dans<strong>en</strong> mee met de meisjes <strong>en</strong><br />
schrijv<strong>en</strong> liefdesbriefjes. Iedere<strong>en</strong> lacht h<strong>en</strong> <strong>uit</strong>, zo<br />
pot sierlijk zijn ze, maar ze hebb<strong>en</strong> plezier in zichzelf, zij<br />
w<strong>en</strong>tel<strong>en</strong> zich in opperste weelde <strong>en</strong> smer<strong>en</strong> zich helemaal<br />
met honing in, <strong>en</strong> dat geluk hebb<strong>en</strong> ze natuurlijk aan mij<br />
te dank<strong>en</strong>. Ik zou overig<strong>en</strong>s wel will<strong>en</strong> dat deg<strong>en</strong><strong>en</strong> die<br />
h<strong>en</strong> bespottelijk vind<strong>en</strong>, e<strong>en</strong>s bij zichzelf zoud<strong>en</strong> nagaan<br />
of ze niet ook liever door de zotheid tot <strong>het</strong> einde toe e<strong>en</strong><br />
honingzoet lev<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> will<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>, in plaats van, zoals<br />
dat heet, e<strong>en</strong> balk te zoek<strong>en</strong> om zich aan op te hang<strong>en</strong>.<br />
Het kan mijn zott<strong>en</strong> over <strong>het</strong> algeme<strong>en</strong> niks schel<strong>en</strong><br />
dat die vrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> slechte naam hebb<strong>en</strong>. Ze hebb<strong>en</strong> dit<br />
kwaad niet e<strong>en</strong>s in de gat<strong>en</strong> of, als ze <strong>het</strong> wel in de gat<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>, stapp<strong>en</strong> er gemakkelijk overhe<strong>en</strong>. Als er e<strong>en</strong><br />
ste<strong>en</strong> op iemands hoofd valt, is dat echt erg. Maar<br />
schaamte, e<strong>en</strong> slechte naam, schande <strong>en</strong> scheldwoord<strong>en</strong><br />
zijn alle<strong>en</strong> maar schadelijk als ze word<strong>en</strong> gevoeld; als dat<br />
gevoel ontbreekt zijn ze zelfs volkom<strong>en</strong> onschadelijk. Wat<br />
kan <strong>het</strong> je schel<strong>en</strong> als <strong>het</strong> hele volk je <strong>uit</strong>fl<strong>uit</strong>, zolang je<br />
met jezelf b<strong>en</strong>t ing<strong>en</strong>om<strong>en</strong>? Alle<strong>en</strong> de zotheid zorgt<br />
ervoor dat dat gebeurt.<br />
Uit: Erasmus, Lof der Zotheid.<br />
a Wie is de ik-figuur in dit fragm<strong>en</strong>t?<br />
b Leg <strong>uit</strong> hoe je de inhoud van dit fragm<strong>en</strong>t in verband kunt<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met de exempla contraria.<br />
c Leg <strong>uit</strong> hoe je de inhoud van dit fragm<strong>en</strong>t in verband kunt<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met gew<strong>en</strong>st of ongew<strong>en</strong>st burgerlijk gedrag.<br />
Opdracht 3<br />
Jacob Cats, Het Spaans heidinnetje<br />
530<br />
535<br />
540<br />
Onderstaand fragm<strong>en</strong>t is de ontmoeting tuss<strong>en</strong> Don Ian, e<strong>en</strong><br />
edelman <strong>en</strong> <strong>het</strong> zigeunermeisje Pretiosa. Deze ontmoeting<br />
vindt plaats nadat Cats <strong>uit</strong>voerig <strong>het</strong> lev<strong>en</strong> van de zigeuners<br />
heeft beschrev<strong>en</strong>. Don Ian is verliefd op Pretiosa. Zij<br />
antwoordt hem.<br />
Ik b<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zigeunerkind dat veracht wordt door alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Hoe kan iemand van uw stand mijn gezelschap w<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Het kan slechts één red<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>: u wilt dat uw wellust<br />
Tot schande van mijn jeugd wordt geblust.<br />
Maar nee, geloof me, ge<strong>en</strong> man krijgt mij zo ver<br />
Dat ik mij voor zijn wellust zal lat<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>.<br />
D<strong>en</strong>k van mij wat u wilt <strong>en</strong> wat ik zou kunn<strong>en</strong> zijn,<br />
Maar mijn gunst<strong>en</strong> zijn niet te koop voor geld,<br />
En zull<strong>en</strong> dat nooit zijn. Toe, ga erg<strong>en</strong>s anders jag<strong>en</strong>!<br />
Er is ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele kans dat u met mijn eer aan de haal kunt gaan.<br />
Weet dat er onder <strong>het</strong> volk dat u zigeuners noemt,<br />
Nog e<strong>en</strong> reine ziel is met e<strong>en</strong> onbevlekt gemoed.<br />
Gij, die zo graag <strong>het</strong> hof wil mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> minnekoz<strong>en</strong>,<br />
Ga naar <strong>het</strong> dartele hof <strong>en</strong> streel de zijd<strong>en</strong> rokk<strong>en</strong>.