HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Geneeskundige hulp<br />
Werd een soldaat toch ziek, dan werd hij overgebracht naar het valetudinarium. De<br />
medici aldaar stelden de diagnose en gaven de patiënt zo mogelijk geneeskundige<br />
hulp. Volgens Celsus bestond medische hulp uit drie onderdelen: genezing door middel<br />
van dieet, geneesmiddelen en chirurgie. Het ziekenvoedsel is eerder genoemd; nu<br />
bekijken we de geneesmiddelen.<br />
De belangrijkste medicinale vondsten komen uit Novaesium (Neuss, Duitsland) en<br />
Oberaden (Nordrhein-Westfalen, Duitsland). Tijdens onderzoek op het hospitaalterrein<br />
van Novaesium vonden archeologen in een brandlaag gedeeltelijk verkoolde<br />
planten en vruchtenresten. Zij ontdekten daarin duizendguldenkruid, thijm, bilzenkruid,<br />
bokshoom, hertshooi, en andere planten. Het is niet uit te sluiten dat deze planten<br />
gebruikt zijn als geneesmiddel en voedsel voor de zieken in het hospitaal. Buiten<br />
het hospitaal werden resten van planten en vruchten als weegbree, St.Janskruid, wikke,<br />
bonekruid, bonen, vijgen en perziken aangetroffen. Al deze gewassen worden<br />
door auteurs als Celsus, Plinius, Galenus en natuurlijk ook door de militaire medicus<br />
Dioscurides genoemd als geneesmiddelen voor bijvoorbeeld oogziekten, longontsteking,<br />
jicht, reumatiek, als trekpleister, tegen littekenpijn, en bij doorliggen.<br />
Een deel van de genoemde planten werd geïmporteerd, een ander deel verbouwd in<br />
de hospitaalhof. Waarschijnlijk verzamelden de stafleden de planten die zij verwerkten<br />
tot drankjes, pillen en zalfjes. Vondsten van mengblokken, zalfdozen, glaswerk<br />
voor oliën, olievaatjes en medicijnkisten rechtvaardigen deze conclusie.<br />
Wijn had ook een geneeskrachtige werking. Uit het kamp Carpow, in het natte en<br />
koude Schotland, komt een fragment van een wijnamfoor waarin in Griekse letters<br />
gekrast stond: “PRAST[ON]” fmalrove, Murrubium vulgare).<br />
De wijn die met extract van deze plant was aangelengd, werd door Dioscurides aanbevolen<br />
als middel tegen borstklachten, speciaal als hoestdrank. Op een wijnamfoor<br />
uit het fort Isca Silurum te Caerleon in Zuid-Wales stond “AMINE”, hetgeen in de<br />
literatuur genoemd wordt als een zeer goede Italiaanse kwaliteitswijn, die gebruikt<br />
werd als middel tegen diarree en bij gewone verkoudheid.<br />
EX RADICE BRITANICA: deksel van een medicinaal<br />
doosje uit Haltem (Duitsland), dat een middel<br />
tegen scheurbuik bevatte. 16 na Chr.<br />
4<br />
Voorbeelden van kennisverrijking door<br />
militaire medici zijn ons ook bekend. Zo<br />
leerden zij volgens Plinius (Nat.Hist XXV<br />
20-1.), tijdens de veldtochten van Germanicus<br />
in 16 n.Chr. het middel radix<br />
britannica (zuring, Rumex obtusifolius)<br />
kennen. Dit bleek een uitstekend middel<br />
tegen scheurbuik. Een in het kamp Haltem<br />
(Duitsland) gevonden dekseltje met<br />
als inscriptie “EX RADICE BRITANI-<br />
CA”, bevestigt het gebruik van deze<br />
wortel. Daarnaast werd tijdens campagnes<br />
een uitstekend bloedstelpend middel,<br />
barbarum genaamd, ontdekt. Axius,<br />
medicus ocularius, was bij Galenus (XII<br />
786K) bekend om zijn uitstekende oog-