HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Wilgen zijn tweehuizig. Een vrouwelijke boom draagt katjes in het vroege voorjaar,<br />
een mannelijke wilg heeft ook katjes, maar deze laatste hebben geen andere taak<br />
dan stuifmeel te verspreiden. De katjes van mannelijke wilgen hebben hun taak volbracht<br />
zodra ze uitgestoven zijn: deze vallen dan plotseling massaal af en worden op<br />
de grond onder de boom vertrapt door mens en dier. Bij populieren is hetzelfde verschijnsel<br />
waarneembaar.<br />
Het stuifmeel van de mannelijke wilgen is verstoven, wanneer de katjes afvallen; bij<br />
de vrouwelijke wilgen worden dan de katjes aan de boom rijp, ze barsten open en de<br />
‘zaadjes’ (elk zaadje van een pluimpje voorzien) zweven weg op de wind. Het epitheton<br />
olesikarpos kan dan ook alleen slaan op de mannelijke exemplaren.<br />
Daarom stel ik voor “vruchtverliezende wilgen” anders te vertalen, bij voorbeeld<br />
“de katjes afwerpende manlijke wilgen”, want καρπ�ς is een vaag begrip: “alles wat<br />
aan een boom hangt en geen blad is”.<br />
Liddell & Scott geven een misleidende verklaring van het woord �λεσίκαρπ�ς<br />
“losing its fruit (!), because they shed their fruits (!) before ripening” en bij Mehler kan<br />
men lezen: “vruchtverliezend, daar van de wilgen (de mannelijke exemplaren) de<br />
Wichten (!) niet rijp (!) worden”.<br />
Het epitheton “bladerenschuddend” bij Homerus<br />
De bezige handen van slavinnen vergelijkt Homerus (Odyssee 7,106) met het voortdurend<br />
in beweging zijn van espeblad, het blad van de ratelpopulier, Populus tremula.<br />
In deze vergelijking gaat het om spinnen en weven.<br />
Het epitheton einosiphullos “bladerenschuddend” elders in Homerus geeft aantalr<br />
ding tot misverstand. Het woord is doorzichtig want het bevat hetzelfde element dat<br />
men kent uit einosichthoon “aardschudder”, “aardschokker” (Poseidon). Maar het<br />
gevaar schuilt hierin dat Homerus niet spreekt over een boom maar over een berg. Die<br />
berg is de Pelion (modern Pilion) - tot de top geheel begroeid met bos. Deze berg haalt<br />
de boomgrens juist nog niet. Op de naar zee gekeerde flank overheerst beukenbos,<br />
samen met tamme kastanje, respectievelijk Fagus moesiaca en Castanea sativa. Bos<br />
dat in de herfst verkleurt en in de winter kaal is. Laat in het voorjaar wordt de berg<br />
weer groen.<br />
Het homerisch epitheton is in feite even zakelijk als het woord “bladafwerpend” bij<br />
Theophrastus voor loofhout dat ‘s winters kaal is. Oppianus spreekt over “de lente die<br />
loof baart” en Apollonius Rhodius kent een “bladstrooi-maand” en om terug te keren<br />
naar Homerus: een van zijn mooiste vergelijkingen gaat over bladafval in de herfst en<br />
het jaarlijks weer ontluikend blad in de lente: Ilias VI 146/9.<br />
Homerus gebruikt het epitheton van de Pelion ook voor de voornaamste berg op<br />
Ithaca, de Neriton, die geheel bekleed is met bos.<br />
De woordenboeken zouden de vakterm “bladverliezend” moeten geven ter verduidelijking<br />
van het epische woord “bladschuddend”. Men komt echter op een dwaalspoor<br />
“with quivering foliage, of wooded mountains” (Liddell & Scott), ^met beweeglijk<br />
gebladerte” (Mehler).<br />
Pelion einosiphullon: Ilias II 757; Odyssee 11, 316; Oppianus, cynegetica I, 116; Apollonius Rhodius,<br />
Argonautica 4,217; de berg Neriton op Ithaca: Ilias II 632; Odyssee 9, 22 vgl. 13, 351.<br />
43