HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
HERMENEUS jrg 64-1992 nummer 1 - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Ziekten<br />
Uit diverse bronnen wordt duidelijk dat de medici soms te maken hadden met een<br />
groot aantal zieken. Een militair arts, gestationeerd in Alexandrië, schrijft aan zijn<br />
moeder (Papyri Ross.-Georg. III.2.6-15):<br />
U zult er dus goed aan doen, moeder, wanneer U onze brief ontvangen heeft, direct naar ons<br />
toe te komen, want U weet, dat mijn broer Marcus zeer bezorgd is om de zieken en hun verzorging.<br />
U weet, dat het niet gemakkelijk is het niet geringe aantal patiënten en de apotheek<br />
achter te laten zonder dat er gemor over ons ontstaat... In ieder geval heeft Marcus U met<br />
een brief op de hoogte gebracht van mijn drukke werkzaamheden....<br />
Naast deze brief geven officiële documenten indicaties. Eén daarvan noemt een soldaat<br />
die niet terugkeerde van dienst elders, omdat hij ziek werd. Een ander laat zien<br />
dat enkele soldaten ziek waren geweest en nog niet fit waren voor dienst. Een aanwezigheidslijst<br />
uit Vindolanda (Chesterholm, Noord-Engeland) met namen van 750<br />
militairen vermeldt niet minder dan zeventig zieken, waarvan tien door bindvliesontsteking<br />
van de ogen.<br />
Het is duidelijk dat een ziekenpercentage van negen procent, zoals te Vindolanda,<br />
ernstige gevolgen kan hebben voor de grensverdediging. Er moest alles aan gedaan<br />
worden om dergelijke situaties te voorkomen. Daarom ook de vaak goede hygiënische<br />
inrichtingen en de hospitalen in de kampen. Het zijn deze laatste die een “betrouwbare”<br />
indicatie geven van het aantal zieken. De legioenshospitalen konden zo’n twee<br />
tot zeven procent van de totale bezetting van het kamp huisvesten. Betekent dit dat<br />
het gemiddeld aantal zieken en gewonden ten minste twee procent heeft bedragen?<br />
Ook de Romeinse soldaten leden aan alledaagse kwalen als verkoudheid, griep en<br />
ingewandstoornissen. Uit de literatuur blijkt dat oudere soldaten last kregen van jicht.<br />
Door ouderdom en slecht voedsel verkromde ledematen, en arthritis op jeugdige leeftijd<br />
waren niet ongewoon, zoals onder andere blijkt uit Tacitus’ Annales (I 34) en uit<br />
opgravingen in Velsen en Herculaneum. Zo had bijvoorbeeld het skelet van de fors<br />
gebouwde 1.90 meter lange man uit Velsen een zeer sterk ontwikkelde rechterarm en<br />
door overbelasting beschadigde voeten en wervelkolom. Het skelet van een cavalerist<br />
uit Herculaneum gaf - naast enige genezen verwondingen - aanwijzingen voor botvervorming<br />
door paardrijden. Fysisch-antropologisch of osteo-archeologisch onderzoek<br />
naar skeletresten van Romeinse soldaten zullen ongetwijfeld nog meer aanwijzingen<br />
geven.<br />
Concentratie van grote mensenmassa’s op een klein oppervlak, zoals in de legerkampen,<br />
was een goede voedingsbodem voor het uitbreken van epidemische ziekten.<br />
Zij waren de grootste “killers” uit de Oudheid. Het besmettingsgevaar en het verlies<br />
van mensenlevens hadden een ingrijpende psychologische uitwerking. Verruwing,<br />
demoralisering en het verdwijnen van de strijdlust waren het gevolg. Het was daarom<br />
zaak het verspreiden van ziekten zoveel mogelijk tegen te gaan. Belangrijke functies<br />
van de medische dienst waren dan ook het voorkómen, het beperken en het behandelen<br />
van epidemische ziekten.<br />
3