Jaarverslag 2010 - PFP - PBOD
Jaarverslag 2010 - PFP - PBOD
Jaarverslag 2010 - PFP - PBOD
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
JAARVERSLAG <strong>2010</strong><br />
van de Stichting Pensioenfonds Productschappen
Profiel<br />
Stichting Pensioenfonds Productschappen (<strong>PFP</strong>)<br />
Stichting Pensioenfonds Productschappen (<strong>PFP</strong>), statutair gevestigd te Rijswijk, is opgericht op 6 januari<br />
1948 voor werknemers van de (Hoofd)Productschappen en enige aan die schappen gelieerde werkgevers<br />
in de PBO-sector. Op basis van een geïndexeerde middelloonregeling, een vroegpensioenregeling en een<br />
vrijwillige aanvullende regeling bouwen werknemers een financiële aanspraak op ten behoeve van de<br />
gevolgen van (pre)pensionering, arbeidsongeschiktheid en overlijden.<br />
De rechten en plichten van de bij <strong>PFP</strong> aangesloten instellingen staan beschreven in de statuten en de<br />
pensioenreglementen (reglementen) van <strong>PFP</strong>. <strong>PFP</strong> stelt zich tot doel het, binnen de grenzen van haar<br />
middelen, statuten en reglementen ter beoordeling van het Bestuur, verlenen of doen verlenen van<br />
pensioenen, uitkeringen en/of andere tegemoetkomingen aan (gewezen) deelnemers, alsmede aan hun<br />
nagelaten betrekkingen, die daarvoor in aanmerking komen krachtens de bepalingen van de statuten en<br />
reglementen.<br />
De statuten zijn laatstelijk gewijzigd in 2009. Notarieel zijn de statuten per 26 april <strong>2010</strong> verleden. <strong>PFP</strong> is<br />
een ondernemingspensioenfonds, aangesloten bij het OPF en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel<br />
onder nummer 41149119.<br />
<strong>PFP</strong> draagt de verantwoordelijkheid voor een goede uitvoering van de pensioenregelingen voor (gewezen)<br />
deelnemers en pensioengerechtigden in overeenstemming met de bestaande wet- en regelgeving. De<br />
inhoud van de pensioenregelingen is het resultaat van het overleg tussen CAO-partijen.<br />
Premiebeleid<br />
Het Bestuur streeft er naar om de pensioentoezegging na te komen tegen zo laag en stabiele mogelijke<br />
premies en uitvoeringskosten.<br />
Toeslagbeleid<br />
Ieder jaar neemt het Bestuur een besluit over de vraag of en in hoeverre de financiële positie van <strong>PFP</strong><br />
een (gedeeltelijke) toekenning van een toeslag mogelijk maakt.<br />
De toeslagen op de pensioenaanspraken van de deelnemers die pensioen opbouwen worden afgeleid van<br />
de loonstijgingen in de eigen sector. De kosten van deze toeslagverlening zijn onderdeel van de<br />
kostendekkende premie. Deze toeslagverlening is voorwaardelijk, omdat toeslag pas verleend wordt als<br />
de dekkingsgraad 105% of hoger is.<br />
De toeslagen op de ingegane pensioenen en de slapersrechten worden afgeleid van de stijging van de CPIprijsindex<br />
en zijn voorwaardelijk, omdat toeslag pas verleend wordt als, naar het oordeel van het<br />
bestuur, de financiële middelen voldoende zijn.<br />
Beleggingsbeleid<br />
<strong>PFP</strong> heeft als hoofddoelstelling om, met inachtneming van criteria die aan maatschappelijk verantwoord<br />
beleggen worden gesteld, de beleggingen maximaal te laten renderen binnen het door het Bestuur<br />
vastgestelde risicokader en met inachtneming van de opbouw van het deelnemersbestand, de vereiste<br />
solvabiliteit en de wenselijkheid van stabiele premies. Centraal binnen het beleggingsbeleid staat het<br />
voorzichtigheidsbeginsel (prudent person) inhoudende dat rekening gehouden wordt met de<br />
verplichtingenstructuur van het pensioenfonds.<br />
Het rendement moet hoog genoeg zijn om de pensioenen met een hoge mate van waarschijnlijkheid te<br />
kunnen indexeren en betaalbaar te houden.<br />
Samenwerkverbanden<br />
<strong>PFP</strong> heeft samen met het Pensioenfonds SER & Bedrijfschappen de Stichting PBO-Dienstverlening (<strong>PBOD</strong>)<br />
opgericht. Het bestuur van <strong>PBOD</strong> bestaat uit twee leden van het bestuur van het Pensioenfonds<br />
Productschappen en één bestuurslid van het Pensioenfonds SER & Bedrijfschappen. De secretaris van het<br />
bestuur van <strong>PFP</strong> is adviseur van het bestuur van <strong>PBOD</strong>. Het Pensioenfonds Productschappen financiert de<br />
bedrijfsmiddelen van <strong>PBOD</strong>. Elk jaar worden aflossing en rente ontvangen.<br />
PSB is voornemens in 2011 tot liquidatie over te gaan. Over de bestuurlijke gevolgen van de opheffing<br />
van PSB zal in 2011 overleg plaatsvinden.<br />
Aan <strong>PBOD</strong> zijn de pensioenadministratie, de pensioenuitkeringen, de financiële administratie en de<br />
ondersteuning aan de secretaris en het Bestuur op basis van een Service Level Agreement (SLA)<br />
opgedragen. <strong>PBOD</strong> verzorgt voorts de volledige administratie van de VP/IAP-regeling, evenals het<br />
vermogensbeheer daarvan. De betreffende overeenkomsten zijn in overeenstemming met de Beleidsregel<br />
Uitbesteding (DNB). Het management team van <strong>PBOD</strong> is, binnen de grenzen van een door het Bestuur<br />
goedgekeurd managementstatuut, bevoegd <strong>PFP</strong> te vertegenwoordigen.<br />
1
INHOUDSOPGAVE<br />
Bladzijde:<br />
KENGETALLEN EN KERNCIJFERS <strong>PFP</strong> 5<br />
ORGANISATIE 6<br />
JAARVERSLAG<br />
1. Financiële informatie 10<br />
2. Risico's 12<br />
3. Informatie over de verwachte gang van zaken 15<br />
4. Bestuursaangelegenheden 16<br />
5. Beleggingen 18<br />
6. Pensioenen 26<br />
7. Actuariële cijfers 30<br />
8. Pensioenactualiteiten <strong>2010</strong> 33<br />
9. Pension Fund Governance 37<br />
JAARREKENING<br />
Balans per 31 december 44<br />
Staat van baten en lasten 46<br />
Kasstroom 47<br />
Grondslagen 48<br />
Toelichting op de balans 54<br />
Toelichting op de baten en lasten 68<br />
TOELICHTING VROEGPENSIOEN-/INDIVIDUEEL AANVULLEND PENSIOENREGELING<br />
Balans per 31 december 77<br />
Staat van baten en lasten 78<br />
Grondslagen 79<br />
Toelichting op de balans 80<br />
Toelichting op de baten en lasten 83<br />
OVERIGE GEGEVENS<br />
Actuariële verklaring 85<br />
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 86<br />
PERSONALIA BESTUURSLEDEN 87<br />
VERKLARENDE WOORDENLIJST 89<br />
OVERZICHT VAN AFKORTINGEN 92<br />
PBO-DIENSTVERLENING 93<br />
3
Voorwoord<br />
Crisis en voorzichtig herstel<br />
Algemeen beeld begin 2009<br />
Het jaar 2009 stond in het teken van de gevolgen van de kredietcrisis. Veel fondsen hadden ultimo 2008<br />
een dekkingstekort en moesten derhalve een kortetermijnherstelplan in dienen bij De Nederlandsche<br />
Bank (DNB). Aan het persbericht dat DNB medio 2009 uitgaf bleek dat 340 pensioenfondsen voor 1 april<br />
een herstelplan moesten indienen bij DNB. DNB had zich ten doel gesteld al deze plannen te beoordelen<br />
voor 1 juli 2009. In de aanloop naar het beoordelingsproces heeft Minister Donner, na overleg met<br />
sociale partners, de hersteltermijn in geval van onderdekking tijdelijk verruimd van drie naar vijf jaar.<br />
Daarbij is tevens bepaald dat het eerste moment van korten van pensioenaanspraken niet eerder hoeft te<br />
liggen dan april 2012, tenzij in de zomer van <strong>2010</strong> wordt vastgesteld dat dit uitstel onder de dan<br />
geldende omstandigheden niet langer verantwoord is.<br />
Bijna alle pensioenfondsen hebben het herstelplan voor 1 april bij DNB ingediend. Na een eerste quickscan<br />
van de plannen heeft DNB in ruim 50% van de gevallen het pensioenfonds om ontbrekende<br />
informatie verzocht. Vervolgens heeft in veel gevallen overleg plaatsgevonden met het<br />
pensioenfondsbestuur over onduidelijkheden en gebreken in de plannen. In de eerste week van juli zijn<br />
de herstelplannen allemaal beoordeeld.<br />
Ook het Pensioenfonds Productschappen had te maken met de gevolgen van de kredietcrisis, waardoor<br />
de dekkingsgraad eind 2008 flink gedaald was naar 118%. Dat lag nog net onder de Vereist<br />
Vermogensgrens van 120%. Hierdoor diende het fonds wel een langetermijnherstelplan indienen maar<br />
geen kortetermijnherstelplan.<br />
Een beperkt aantal pensioenfondsen doet een beroep op de werkgever om een aanvullende storting in<br />
het pensioenfonds te doen of een achtergestelde lening te verstrekken. In een aantal gevallen is sprake<br />
van versobering van de pensioenregeling door de betrokken sociale partners. Zo´n twintig<br />
pensioenfondsen heeft in het herstelplan een kortingsmaatregel opgenomen. Het betreft hierbij vooral<br />
kleinere fondsen. Het is echter nog niet zeker dat de pensioenen daadwerkelijk zullen worden gekort.<br />
Pensioenfondsen moeten begin 2012 beslissen of ze daadwerkelijk gaan korten, afhankelijk van de<br />
financiële situatie van het fonds op dat moment tenzij in de zomer van <strong>2010</strong> wordt vastgesteld dat dit<br />
uitstel onder de dan geldende omstandigheden niet langer verantwoord is.<br />
Gemiddeld doen de fondsen er ruim drie jaar over om op de minimale dekkingsgraad van 105% te<br />
komen. Iets meer dan 80 fondsen benutten de volledige wettelijke termijn van vijf jaar. Op de langere<br />
termijn moeten de pensioenfondsen doorgroeien naar een dekkingsgraad die past bij de risico´s die het<br />
fonds loopt, veelal tussen de 110 en de 130%. Gemiddeld hebben de fondsen daarvoor zo´n 9 jaar<br />
uitgetrokken (maximaal is 15 jaar toegestaan). Veel fondsen verwachten daar te komen door de<br />
ingerekende beleggingsrendementen, door de toeslag op een laag pitje te zetten en door het vragen van<br />
een hogere premie.<br />
4
KENGETALLEN EN KERNCIJFERS <strong>PFP</strong><br />
(bedragen x € 1.000)<br />
<strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Aantallen<br />
Deelnemers 909 936 931 975 1.024<br />
Gewezen deelnemers 1.038 998 983 937 899<br />
Pensioengerechtigden 1.039 1.086 1.130 1.208 1.285<br />
2.986 3.020 3.044 3.120 3.208<br />
Pensioenen<br />
Kostendekkende RTS premie 9.478 9.636 12.091 14.496 8.950<br />
Kostendekkende toetspremie 8.804 8.632 nvt nvt nvt<br />
Doorsneepremie 9.690 9.631 9.507 9.681 7.613<br />
Feitelijk betaalde premie 4.630 3.712 1.024 1.044 0<br />
Premie 15% 12% 3% 3% 0%<br />
Uitvoeringskosten 944 1.151 976 976 874<br />
Pensioenuitkeringen 16.732 16.618 16.270 16.258 16.265<br />
Totale pensioengrondslag (PT) 30.281 30.097 29.709 29.398 28.756<br />
Franchise (in Euro's) 12.442 12.251 12.020 11.696 11.411<br />
Toeslagverlening *<br />
Deelnemers 1,21% 1,67% 2,39% 4,76% 1,65%<br />
Pensioengerechtigden 0,71% 2,78% 1,81% 1,33% 1,53%<br />
Vermogen en solvabiliteit<br />
Aanwezig vermogen 434.784 414.217 366.009 472.536 475.972<br />
Minimaal vereist vermogen 362.882 331.559 325.262 265.835 281.042<br />
Vereist vermogen 389.730 358.468 370.073 322.286 342.336<br />
Pensioenverplichtingen ** 348.607 316.694 309.795 253.178 267.659<br />
Algemene reserve 86.176 97.522 56.213 219.375 208.313<br />
Dekkingsgraad 124,7% 130,8% 117,8% 187,0% 177,8%<br />
Vereiste dekkingsgraad 111,8% 113,2% 119,5% 127,0% 128,0%<br />
Beleggingen<br />
Belegd vermogen 442.692 424.498 374.754 483.670 487.429<br />
Zakelijke waarden 19% 18% 38% 58% 62%<br />
Niet-zakelijke waarden 81% 82% 62% 42% 38%<br />
Beleggingsopbrengsten 30.350 60.060 - 91.228 9.607 47.542<br />
Beleggingen VP/IAP-regeling 32.320 34.045 32.743 36.830 46.097<br />
Beleggingsportefeuille<br />
Vastgoedbeleggingen 20.742 19.813 28.944 38.368 50.949<br />
Aandelen 62.894 58.185 113.520 241.156 247.261<br />
Vastrentend 328.732 328.537 197.440 170.159 170.184<br />
Derivaten 5.887 1.025 6.593 2.870 4.810<br />
Overige beleggingen 24.437 16.938 28.257 31.117 14.225<br />
442.692 424.498 374.754 483.670 487.429<br />
Beleggingsrendement<br />
Totale portefeuille 7,6% 16,6% -17,0% 2,1% 10,9%<br />
Gemiddeld afgelopen 5 jaar 4,0% 5,3% 4,0% 9,5% 7,9%<br />
*<br />
**<br />
De toeslagverlening is de toeslag die toegekend is per 1 januari van het verslagjaar.<br />
Vanaf 2007 zijn de VPV en dekkingsgraad berekend op marktwaarde, rekening houdend met de sterftetrend.<br />
De cijfers van voor 2007 zijn berekend op basis van de Actuariële Principes Pensioenfondsen (APP), waarbij<br />
een rekenrente van maximaal 4% wordt gehanteerd.<br />
5
ORGANISATIE<br />
Samenstelling per 31 december <strong>2010</strong><br />
Organisatie<br />
Het Bestuur wordt bijgestaan door de Raad van Toezicht, enkele bestuurscommissies, externe<br />
actuarissen, een externe accountant, een externe beleggingsdeskundige, een externe juridisch adviseur<br />
en een Visitatiecommissie.<br />
Raad van Toezicht<br />
De Raad van Toezicht vervult zowel de rol van deelnemersraad als die van verantwoordingsorgaan. De<br />
raad is samengesteld uit drie werkgeversvertegenwoordigers, drie vertegenwoordigers namens de<br />
werknemers alsmede drie vertegenwoordigers namens de pensioengerechtigden.<br />
De werkgeversvertegenwoordigers worden voor onbepaalde tijd benoemd door de onderscheiden<br />
besturen van de (groepen van) instellingen, echter steeds voor een zittingstermijn van drie jaren. De<br />
werknemersvertegenwoordigers worden gekozen door de werknemers van de onderscheiden (groepen)<br />
instellingen, eveneens voor drie jaar, evenals de vertegenwoordigers namens de pensioengerechtigden<br />
die benoemd worden door het bestuur van de Vereniging van Gepensioneerden. Met ingang van <strong>2010</strong> is<br />
er geen sprake meer van plaatsvervangende leden. De Raad vergadert minimaal twee keer per jaar.<br />
De Raad van Toezicht vergaderde in het boekjaar 2 keer. De Raad van Toezicht bestaat uit de volgende<br />
leden:<br />
Drs. W.G. van de Fliert tot 20 april <strong>2010</strong><br />
Lid namens:<br />
Werkgevers<br />
Mr. S.W.A. Lak Voorzitter vanaf 9 juni <strong>2010</strong> Werkgevers<br />
Ir. D.A.M. Risseeuw vanaf 9 juni <strong>2010</strong> Werkgevers<br />
Th.C.M. Vrancken Plv secretaris Werkgevers<br />
P.H.M.M. van Dijk Secretaris Werknemers<br />
Mr. R.B.R. Henke vanaf 1 januari 2011 Werknemers<br />
Drs. J.P. van der Zwaluw Werknemers<br />
Mr. F.G.P. Diermanse Pensioengerechtigden<br />
Mr. W. Goedhart vanaf 1 januari 2011 Pensioengerechtigden<br />
Ir. O.C. Knottnerus vanaf 1 januari 2011 Pensioengerechtigden<br />
Bestuur<br />
Het Bestuur is samengesteld uit zeven leden zijnde uit drie werkgeversvertegenwoordigers, twee<br />
werknemersvertegenwoordigers en twee vertegenwoordigers namens de pensioengerechtigden. De<br />
stemverhouding tussen werkgevers enerzijds en werknemers plus gepensioneerden anderzijds is paritair.<br />
De bestuursleden worden benoemd voor een periode van drie jaren en zijn daarna herkiesbaar. De<br />
secretaris van het Bestuur bereidt de bestuursvergaderingen voor en ziet toe op de juiste en tijdige<br />
uitvoering van de bestuursbesluiten. De secretaris maakt geen deel uit van het Bestuur. Hij kan het<br />
Bestuur gevraagd en ongevraagd adviseren.<br />
Het Bestuur vertegenwoordigt de stichting. Het Bestuur vergadert minimaal vier keer per jaar. Het<br />
Bestuur is, zonder enige uitzondering, eindverantwoordelijk voor alle activiteiten inclusief het<br />
beleggingsproces. Het Bestuur stelt het beleid en de strategie vast.<br />
Het Bestuur vergaderde in het boekjaar 9 keer. Het Bestuur bestaat uit de volgende leden:<br />
Lid namens:<br />
Mr. Dr. F. Beekman Plv secretaris Werkgevers<br />
Drs. M. Elema Werkgevers<br />
C. Kuijvenhoven RA Voorzitter Werkgevers<br />
P. van der Graaf RE RA Plv voorzitter Werknemers<br />
L. Hospers Werknemers<br />
J.P. Buwalda vanaf 1 december <strong>2010</strong> Pensioengerechtigden<br />
W.F. de Graaf Pensioengerechtigden<br />
Drs. M. van 't Riet tot 1 september <strong>2010</strong> Pensioengerechtigden<br />
Adviseurs<br />
N.W. Dijkhuizen Secretaris<br />
R.H. Sprenkels AAG<br />
6
In het verslagjaar trad de heer Van ’t Riet vanwege ziekte terug als bestuurslid. Als vervanger werd de<br />
heer Buwalda benoemd. Eind <strong>2010</strong> is de heer Van 't Riet overleden. Het Bestuur spreekt hierbij zijn grote<br />
waardering uit voor zijn inzet ten behoeve van de deelnemers en pensioengerechtigden.<br />
Interne beheersing<br />
Het Bestuur heeft onder andere de volgende maatregelen getroffen:<br />
- de adviserende actuaris is aanwezig in iedere bestuursvergadering;<br />
- de certificerende actuaris is zo vaak aanwezig als nodig wordt geacht, doch in ieder geval bij de<br />
bespreking van het jaarverslag met de Financiële Commissie;<br />
- de accountant is zo vaak aanwezig als nodig wordt geacht, doch in ieder geval bij de bespreking<br />
van het jaarverslag met de Financiële Commissie;<br />
- er is beleid met betrekking tot de integriteit;<br />
- bestuursleden, secretaris, leden van de Beleggingscommissie en werknemers dienen (jaarlijks) een<br />
gedragscode te ondertekenen, ter voorkoming van belangenconflicten en van misbruik en<br />
oneigenlijk gebruik van de bij <strong>PFP</strong> aanwezige informatie;<br />
- er is een klokkenluidersregeling van toepassing;<br />
- er is beleid met betrekking tot maatschappelijk verantwoord beleggen;<br />
- er is een incidentenregeling van toepassing;<br />
- de administrateur is aanwezig in iedere bestuursvergadering; hij rapporteert per kwartaal over de<br />
uitvoering. Langs deze weg ziet het Bestuur toe op een professionele uitvoering;<br />
- er is een deskundigheidsplan en een deskundigheidsmatrix;<br />
- de compliance-functie is opgedragen aan het Nederlands Compliance Instituut (NCI);<br />
- het Bestuur evalueert regelmatig zijn eigen functioneren.<br />
Bestuurscommissies<br />
Voor de behandeling van onderwerpen waarvoor specieke kennis en/of ervaring is vereist, heeft het<br />
Bestuur een Financiële Commissie en een Beleggingscommissie ingesteld waar bestuursleden zitting in<br />
hebben. Voor elke commissie is een reglement opgesteld.<br />
Financiële Commissie<br />
De Financiële Commissie bestaat uit drie bestuursleden: één werkgeverslid, één werknemerslid en één lid<br />
namens de pensioengerechtigden. De commissie wordt bijgestaan door de secretaris.<br />
De commissie adviseert het Bestuur over de financiële aspecten van beleidsplannen, de<br />
kwartaalrapporten en het jaarverslag.<br />
Tot de aandachtsgebieden van de commissie behoren voorts:<br />
- de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen;<br />
- de financiële informatieverschaffing;<br />
- naleving van aanbevelingen van de externe accountant en actuaris;<br />
- toetsing van de externe accountant en actuaris, in het bijzonder hun onafhankelijkheid;<br />
- de Service Level Agreement afgesloten met PBO-Dienstverlening (<strong>PBOD</strong>);<br />
- de Service Level Agreement afgesloten met Mn-Services.<br />
De Financiële Commissie vergaderde in het boekjaar 3 keer. De Financiële Commissie bestaat uit de<br />
volgende leden:<br />
Lid namens:<br />
Mr. Dr. F. Beekman Voorzitter Werkgevers<br />
L. Hospers Werknemers<br />
Drs. M. van 't Riet tot 1 september <strong>2010</strong> Pensioengerechtigden<br />
J.P. Buwalda vanaf 1 december <strong>2010</strong> Pensioengerechtigden<br />
Adviseur<br />
N.W. Dijkhuizen Secretaris<br />
7
Beleggingscommissie<br />
De Beleggingscommissie bestaat uit drie bestuursleden: één werkgeverslid, één werknemerslid en één lid<br />
namens de pensioengerechtigden. De commissie wordt bijgestaan door de secretaris en een externe<br />
beleggingsdeskundige. De Beleggingscommissie adviseert het Bestuur over het te voeren<br />
beleggingsbeleid en ziet toe op de uitvoering daarvan door de fiduciaire vermogensbeheerder. De<br />
commissie vergadert vier tot zes keer per jaar.<br />
De Beleggingscommissie vergaderde in het boekjaar 7 keer. De Beleggingscommissie bestaat uit de<br />
volgende leden:<br />
Lid namens:<br />
Drs. M. Elema Werkgevers<br />
P. van der Graaf RE RA Werknemers<br />
W.F. de Graaf Pensioengerechtigden<br />
Adviseurs<br />
N.W. Dijkhuizen Secretaris<br />
Drs. J. Koolstra, Mercer IC tot 1 januari 2011<br />
Fiduciair Vermogensbeheerder Mn-Services<br />
Mn-Services is sinds 1 november 2008 aangesteld als Fiduciaire Vermogensbeheerder. De kwaliteit van de<br />
dienstverlening wordt jaarlijks door het Bestuur getoetst ten opzichte van de overeenkomsten en de SLA.<br />
Accountant, actuaris, juridische ondersteuning<br />
Accountant PricewaterhousCoopers Accountants N.V.<br />
Actuariële berekeningen Ir. M.W. Heemskerk AAG,<br />
verbonden b d aan Mercer M (Nederland) (N d l d) B.V. B V<br />
Adviserend actuaris R.H. Sprenkels AAG,<br />
verbonden aan Sprenkels & Verschuren B.V.<br />
Certificerend actuaris Drs. W. Brugman AAG,<br />
verbonden aan Mercer Certificering B.V.<br />
Juridisch adviseur Mercer (Nederland) B.V.<br />
Intern toezicht<br />
Het bestuur heeft een drietal onafhankelijke externe deskundigen benoemd als leden van de<br />
visitatiecommissie van het fonds. De visitatiecommissie is belast met het interne toezicht op het bestuur<br />
van het fonds. Dit interne toezicht omvat het beoordelen van beleids-, bestuursprocedures,<br />
bestuursprocessen en de "checks and balances" binnen het fonds, van de wijze waarop het fonds wordt<br />
aangestuurd en van de wijze waarop door het bestuur wordt omgegaan met de risico's op de langere<br />
termijn.<br />
Eenmaal per drie jaar rapporteert de visitatiecommissie aan het bestuur over het interne toezicht. In het<br />
jaarverslag worden de bevindingen van de visitatiecommissie vermeld. De visitatiecommissie heeft in<br />
2009 haar eerste rapportage uitgebracht.<br />
De visitatiecommissie bestaat uit de volgende leden:<br />
Drs. P. Dirks Voorzitter<br />
Prof. Dr. J. Koelewijn<br />
Mw. H.C.M. Vedder-Wubben AAG<br />
Gedragscode<br />
Voor het Bestuur, de Beleggingscommissie, de externe beleggingsadviseurs en het personeel in dienst<br />
van <strong>PFP</strong> is een gedragscode opgesteld ter voorkoming van belangenconflicten en van misbruik en<br />
oneigenlijk gebruik van de bij <strong>PFP</strong> aanwezige informatie.<br />
Als externe compliance officer is het Nederlands Compliance Instituut B.V. aangesteld.<br />
8
Deskundigheid(sbevordering)<br />
<strong>PFP</strong> beschikt met betrekking tot het Bestuur over een deskundigheidsplan zoals bedoeld in het bepaalde<br />
bij en krachtens artikel 105 Pensioenwet.<br />
Communicatiebeleid<br />
<strong>PFP</strong> stelt zich ten doel op een duidelijke en begrijpelijke wijze voorlichting te geven aan (gewezen)<br />
deelnemers, pensioengerechtigden en werkgevers over pensioenresultaten, de pensioenregeling(en), het<br />
fonds zelf en relevante veranderingen. De communicatie van <strong>PFP</strong> voldoet tenminste aan de eisen die door<br />
of krachtens de Pensioenwet daaraan worden gesteld.<br />
Ter uitvoering van deze doelstelling hanteert <strong>PFP</strong> een aantal communicatiemiddelen:<br />
- website (www.pfp.pbod.nl) met het laatste nieuws over onder andere de pensioenregeling en<br />
dekkingsgraad;<br />
- brochures;<br />
- Uniform PensioenOverzicht (UPO);<br />
- presentaties bij de werkgever voor de deelnemers;<br />
- pensioenbulletin.<br />
Toezichthouder<br />
Gelet op artikel 96 Pensioenwet kan nog worden vermeld dat in <strong>2010</strong> door de Toezichthouder geen<br />
dwangsommen of boetes zijn opgelegd, er geen aanwijzigingen zijn gegeven of een restrictie is opgelegd.<br />
Evenmin was sprake van een benoeming van een bewindvoerder.<br />
Herverzekeringen<br />
Het risico herverzekering contract is afgesloten bij Zwitserleven.<br />
9
1. Financiële informatie<br />
(Bedragen x 1.000)<br />
Resultaat<br />
Het resultaat van het pensioenfonds toonde in <strong>2010</strong> een negatief saldo van € 11.346 (2009: positief<br />
saldo van € 41.309).<br />
De marktwaardeverschillen van de beleggingen (het beleggingsresultaat) en de marktwaardeverschillen<br />
van de pensioenverplichtingen als gevolg van de mutatie van de rentetermijnstructuur zijn de twee<br />
belangrijkste posten.<br />
Het beleggingsresultaat bedroeg in <strong>2010</strong> € 30.350 positief (2009: € 60.060 positief). De wijziging van de<br />
rentetermijnstructuur (RTS) veroorzaakte een toename van de waarde van de verplichtingen in <strong>2010</strong> met<br />
€ 27.544 (2009: daling van € 9.349).<br />
Per 31 december 2009 werd de technische voorziening verhoogd met 4,7%. Aanleiding hiervoor was de<br />
door het CBS waargenomen recente toename van de levensverwachting (sterftetrend). Hierdoor steeg de<br />
voorziening in 2009 met € 14.216. In <strong>2010</strong> bleek uit nieuwe berekeningen door het Actuarieel<br />
Genootschap dat deze aanpassing onvoldoende was. Dit leidde tot een verdere verhoging van de<br />
technische voorziening met 1% zijnde € 2.919. De dekkingsgraad nam hierdoor af met 1,3%.<br />
De toename van de levensverwachtingen zorgden in 2009 en <strong>2010</strong> voor een stijging van de technische<br />
voorziening met 5,7% ofwel € 17.134 en een daling van de dekkingsgraad met 7,4%.<br />
De voorgaande ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat de dekkingsgraad ultimo <strong>2010</strong> 124,7% (2009;<br />
130,8%) bedraagt.<br />
Het vereist eigen vermogen volgens de normen van DNB bedraagt 111,8% (2009; 113,2%).<br />
Dekkingsgraad<br />
De technische voorzieningen zijn de contante waarde van alle pensioenrechten en aanspraken van de<br />
(gewezen) deelnemers en gepensioneerden, inclusief de toegezegde toeslag per 1 januari van het nieuwe<br />
boekjaar boekjaar, op basis van het vigerende pensioenreglement pensioenreglement. Bij de berekening van de contante waarde is de<br />
rentetermijnstructuur ultimo boekjaar gehanteerd, zoals vastgesteld door DNB, evenals de overige<br />
actuariële grondslagen en veronderstellingen, waaronder de sterftetrend. Hierbij is rekening gehouden<br />
met de recente AG Prognosetafels <strong>2010</strong>-2060, startjaar 2011.<br />
Het Minimaal Vereist Vermogen is gelijk aan de technische voorziening inclusief de sterftetrend, verhoogd<br />
met een opslag voor algemene risico's. Dit Minimaal Vereist Vermogen bedraagt 104,1%.<br />
Het Vereist Vermogen is gelijk aan de technische voorziening op marktwaarde inclusief sterftetrend en<br />
verhoogd met een opslag. Deze opslag dient zodanig te worden vastgesteld dat de kans dat het<br />
pensioenfonds in een periode van 1 jaar wordt geconfronteerd met een zodanige daling van de<br />
dekkingsgraad dat het vermogen daalt tot onder de technische voorziening kleiner of gelijk is aan 2,5%.<br />
Voor de vaststelling van deze opslag is door DNB een standaardtoets ontwikkeld: de zogenaamde Stoets.<br />
De onderliggende risicofactoren worden aangeduid met S1 tot en met S6. Vooral het renterisico en<br />
het zakelijke-waardenrisico bepalen de uitkomst van deze toets.<br />
Buffer (x € 1.000) Buffer in % van de VPV<br />
Risico <strong>2010</strong> 2009 <strong>2010</strong> 2009<br />
S1: Rente 21.286 24.468 6,1% 7,7%<br />
S2: Zakelijke waarden 22.732 21.181 6,5% 6,7%<br />
S3: Valuta 5.280 4.658 1,5% 1,5%<br />
S4: Commodity 6.864 3.566 2,0% 1,1%<br />
S5: Krediet 8.058 7.651 2,3% 2,5%<br />
S6: Verzekeringtechnisch 9.946 9.385 2,9% 3,0%<br />
Subtotaal voor diversificatie-effect 74.166 70.909 21,3% 22,5%<br />
Diversificatie-effect - 33.026 - 29.116 -9,5% -9,2%<br />
Stand einde boekjaar 41.140 41.793 11,8% 13,3%<br />
Het Vereiste Eigen Vermogen bedraagt ultimo verslagjaar € 41.140 (2009: € 41.793), dat is 11,8% van de<br />
technische voorziening € 348.607 (2009: 13,3% van € 316.694).<br />
10
Toereikendheid<br />
De dekkingsgraad nam in het verslagjaar af tot 124,7% (2009; 130,8%).<br />
Het op basis van het FTK gedefinieerd Minimaal Vereist Vermogen voor nominale pensioenaanspraken<br />
(104,1%) was ultimo boekjaar aanwezig. Het Vereist Vermogen (111,8%) was hiermee ultimo vorig<br />
boekjaar eveneens aanwezig.<br />
De ontwikkeling van de dekkingsgraad blijkt uit deze grafiek.<br />
190<br />
180<br />
170<br />
160<br />
150<br />
140<br />
130<br />
120<br />
110<br />
100<br />
90<br />
2006 2007 2008 2009 <strong>2010</strong><br />
Gemiddeld pensioenfonds<br />
<strong>PFP</strong>‐Minimaal vereist<br />
<strong>PFP</strong>‐Stand<br />
<strong>PFP</strong>‐Vereist<br />
Beleidskader<br />
Het Bestuur streeft op grond van de ALM-studie <strong>2010</strong> een extra rendement na tussen de 1 en 1,5%; en<br />
heeft daarbij een Risicobudget vastgesteld tussen de 6 en 10%. Het beleidskader met betrekking tot het<br />
Premie- en Toeslagbeleid is onderstaand aangegeven.<br />
-<br />
-<br />
Marktwaarde<br />
Premie<br />
als % PG<br />
dekkingsgraad pensioenin<br />
% grondslag<br />
185% of meer 0%<br />
155 - 185% 12%<br />
135 - 155% 21%<br />
130 - 135% 28%<br />
120 - 130% 28%<br />
105 - 120% 32%<br />
Minder dan 105%<br />
32%<br />
Toeslagen<br />
op ingegane<br />
pensioenen en<br />
slapersrechten<br />
(prijsindex)<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100%<br />
Lineair 60 - 100%<br />
Lineair 0 - 60%<br />
0%<br />
Stapsgewijze jaarlijkse premie aanpassing van 3% naar kaderniveau.<br />
Toeslagen op<br />
aanspraken<br />
deelnemers<br />
(loonindex)<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100% + inhaal<br />
100%<br />
0%<br />
Wanneer het niveau van 32% niet kostendekkend mocht zijn, wordt de kostendekkende premie geheven,<br />
rekening houdend met de maximale jaarlijkse stapsgewijze aanpassing.<br />
- Als de dekkingsgraad lager is dan 105%, wordt er naast de normale premie een herstelpremie geheven van 5%<br />
van de salarissom.<br />
- Voor de ingegane pensioenen en slapersrechten geldt dat vanaf een dekkingsgraad van 105% de indexering<br />
tenminste gelijk is aan de prijsontwikkeling bij een prijsindextoename van minder dan 1%. Bij een<br />
prijsindextoename van 1% of meer is deze tenminste gelijk aan 1%.<br />
Telkenjare tegen het einde van het jaar beslist het bestuur over de hoogte van de premie voor het<br />
nieuwe jaar, de hoogte van de indexatie voor het nieuwe jaar en het risicobudget voor het<br />
beleggingsbeleid. Bij deze beslissingen wordt de beleidskeuzematrix door het bestuur als leidraad<br />
gehanteerd bij de ter zake te nemen besluiten. Het bestuur kan afwijken van deze beleidskeuzematrix.<br />
11
2. Risico's<br />
Risico- en beheersingsbeleid<br />
De verantwoordelijkheden van het fonds zijn vormgegeven in het premie-, toeslag- en beleggingsbeleid.<br />
Het bestuur heeft dit beleid verwoord in de ABTN. De keuzes die ten aanzien van dit beleid gemaakt zijn<br />
nemen onvermijdelijk risico’s met zich mee. Daarnaast zijn er risico’s die samenhangen met de uitvoering<br />
van dit beleid. Naar aanleiding van de ALM-studie eind <strong>2010</strong> is het beleidskader aangepast.<br />
In <strong>2010</strong> is het bestuur aangevangen met een uitgebreide en gedetailleerde inventarisatie van de<br />
verschillende risico’s Daarbij is de FIRM-beschrijving van DNB als uitgangspunt gehanteerd. Bij deze<br />
inventarisatie worden de partijen aan wie door het bestuur taken zijn uitbesteed nauw betrokken. Het<br />
bestuur wil in 2011 dit project afronden en vervolgens bewerkstelligen dat er sprake is van een continue<br />
proces van risico-beheersing.<br />
Solvabiliteitsrisico<br />
<strong>PFP</strong> wordt bij het beheer van de pensioenverplichtingen en de financiering daarvan geconfronteerd met<br />
risico’s. De belangrijkste doelstelling van het fonds is het nakomen van de pensioentoezeggingen. Voor<br />
het realiseren van deze doelstelling wordt gestreefd naar een toereikende solvabiliteit op basis van de<br />
marktwaarde van de pensioenverplichtingen. Het belangrijkste risico voor het pensioenfonds betreft het<br />
solvabiliteitsrisico, ofwel het risico dat het pensioenfonds niet beschikt over voldoende middelen ter<br />
dekking van de pensioenverplichtingen. De solvabiliteit wordt gemeten zowel op basis van algemeen<br />
geldende normen als ook naar de specifieke normen welke door de toezichthouder worden opgelegd. De<br />
solvabiliteit wordt weergegeven door middel van de dekkingsgraad: de marktwaarde van het aanwezige<br />
vermogen uitgedrukt in de marktwaarde van de pensioenverplichtingen. Het solvabiliteitsrisico is in feite<br />
de combinatie van beleggings- en verzekeringstechnische risico’s.<br />
Algemene leidraad voor het uitvoeren van beheerstaken is risicomijdend operationeel management.<br />
Onderstaand worden enige risico's genoemd waar het bestuur aandacht aan besteedt:<br />
- beleggingsrisico's;<br />
- verzekeringstechnische risico's;<br />
- niet-financiële risico's.<br />
Beleggingsrisico's<br />
Ter beheersing van het beleggingsrisico is door het Bestuur een Verklaring beleggingsbeginselen<br />
opgesteld. Deze Verklaring geeft richtlijnen aan waarbinnen de uitvoering van het beleggingsbeleid moet<br />
plaatsvinden. Daarnaast wordt jaarlijks een Uitvoeringsplan Beleggingen vastgesteld.<br />
Belangrijke beleggingsrisico’s zijn het prijs- en kredietrisico.<br />
- a. Prijsrisico<br />
Prijsrisico is uit te splitsen in renterisico, valutarisico en marktrisico. De beleggingsdoelstellingen bepalen<br />
de strategie die <strong>PFP</strong> volgt ten aanzien van het beleggingsrisico. In de dagelijkse praktijk ziet de<br />
Beleggingscommissie toe op het prijsrisico conform de binnen <strong>PFP</strong> aanwezige beleidskaders en de<br />
beleggingsrichtlijnen. De overallmarktposities worden periodiek gerapporteerd aan het Bestuur.<br />
- a.1 Renterisico<br />
Renterisico is het risico dat optreedt bij wijzigingen in de beleggingen als gevolg van de wijziging van de<br />
marktrente. <strong>PFP</strong> is gevoelig voor wijzigingen van de marktrente omdat de duration van de beleggingen en<br />
die van de (pensioen)verplichtingen niet gelijk zijn. Bij de bepaling van het beleggingsbeleid weegt het<br />
Bestuur zorgvuldig de voordelen (meer zekerheid) en de nadelen (kans op minder rendement) van meer<br />
of minder duration matching af ten opzichte van de alternatieve strategieën.<br />
In 2008 werd overgestapt naar Fiduciair Vermogensbeheer. Kenmerkend voor het risicoprofiel is een<br />
(gedeeltelijke) afdekking van het inflatierisico door middel van Inflatie-Gekoppelde-Obligaties. Deze<br />
obligaties betreffen Europese Staatsobligaties met een gemiddelde looptijd van 11 jaar. Hierdoor ontstaat<br />
ook enige durationmatching. De lage rente was voor het bestuur aanleiding niet over te gaan op volledige<br />
durationmatching. De keuze voor afdekking van het inflatierisico geeft in de verantwoording volgens het<br />
FTK enige spanning. Het FTK-model toetst op nominale risico's, terwijl het fonds ook toetst op reële<br />
risico’s.<br />
12
- a.2 Valutarisico<br />
De beleggingen in aandelen, onroerend goed en alternatieve beleggingen in vreemde valuta’s worden<br />
(nagenoeg) volledig afgedekt.<br />
- a.3 Marktrisico<br />
Marktrisico is het risico dat door de ontwikkeling van marktprijzen (veroorzaakt door factoren die<br />
samenhangen met een individuele belegging, de uitgevende instelling of generieke factoren)<br />
waardewijzigingen plaatsvinden. Wijzigingen in marktomstandigheden hebben altijd direct invloed op het<br />
beleggingsresultaat, omdat alle beleggingen worden gewaardeerd op reële waarde waarbij<br />
waardewijzigingen onmiddellijk worden verwerkt in het saldo van baten en lasten. Spreiding binnen de<br />
portefeuille (diversificatie) kan het marktrisico dempen. De beleggingsportefeuille van het pensioenfonds<br />
kent bij ieder van de drie belangrijkste beleggingscategorieën (aandelen, vastgoed en obligaties) een zeer<br />
brede spreiding over de verschillende belangrijkste regio's, doordat belegd wordt in regionale funds. Deze<br />
funds weerspiegelen, met een gelimiteerde risicomarge, het verloop van de onderliggende regionale<br />
beurzen (Europa, Verenigde Staten, Azië en de Opkomende Markten). Ook de beleggingen in hedgefunds<br />
en private equity vinden plaats via regionaal gespreide fund of funds.<br />
- b. Kredietrisico<br />
Kredietrisico dat wordt gelopen op de verschillende beleggingsmarkten waarin <strong>PFP</strong> actief is, wordt op<br />
dagbasis beheerd door de deskundigen van de Fiduciaire Vermogensbeheerder. Daarbij gelden strenge<br />
restricties en wordt veelvuldig onderpand geëist. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van verschillende<br />
tegenpartijen met een goede reputatie waardoor dit risico beperkt wordt. Ook hier geldt de kanttekening<br />
dat, ondanks de genomen maatregelen, het tegenpartijrisico tijdens een periode waarin sprake is van een<br />
systeemcrash, ook bij voorheen als solvabel geachte tegenpartijen, zich toch kan voordoen.<br />
Verzekeringstechnische risico's<br />
De pensioenverplichtingen kunnen in de tijd worden weergegeven door middel van een schatting van de<br />
toekomstig uitgaande kasstromen. De verzekeringstechnische risico’s uiten zich in:<br />
- Toeslagresultaten; wanneer het gevoerde toeslagbeleid afwijkt van de aannamen en/of loon- en<br />
prijsstijgingen c.q. de franchiseontwikkeling wijken af van de aannamen.<br />
- Verzekeringstechnische resultaten; indien de relevante aannamen en veronderstellingen niet<br />
overeenstemmen met de werkelijkheid. Hierbij kan onder meer gedacht worden aan het periodiek<br />
aanpassen van de levensverwachtingen van de deelnemers (het langlevenrisico). Met name de<br />
toename van de levensverwachtingen is een belangrijk aspect van dit risico.<br />
Overige relevante verzekeringstechnische risico's zijn het overlijdens- en het<br />
arbeidsongeschiktheidsrisico.<br />
- Premieresultaten; indien de premie niet gelijk is aan de marktwaarde van de kasstromen die<br />
voortvloeien uit de nieuwe pensioentoezeggingen.<br />
Niet-financiële risico's<br />
Twee belangrijke niet-financiële risico's zijn het operationele risico en het systeemrisico.<br />
Operationele risico's<br />
Operationeel risico is het risico dat optreedt bij de uitvoering van de pensioen- en beleggingsactiviteiten,<br />
als gevolg van niet afdoende of falende interne processen, menselijk gedrag en systemen of als gevolg<br />
van externe gebeurtenissen.<br />
Het pensioenfonds heeft de uitvoering van de pensioen- en financiële administratie opgedragen aan<br />
<strong>PBOD</strong>, met wie voortdurend afstemming plaatsvindt over deze risico’s.<br />
Vermogensbeheer<br />
<strong>PFP</strong> heeft het vermogensbeheer opgedragen aan Mn-Services, een grote professionele Nederlandse<br />
vermogensbeheerder.<br />
In 2009 is de organisatie voor wat betreft het Risicobeheer aangepast. Met betrekking tot de<br />
risicobeheersing maakt Mn-Services gebruik van de afdelingen: Operational Risk Management, Risk<br />
Control, Operational Risk Management en Investment Risk Management.<br />
13
Samenvattend zijn de volgende zes uitgangspunten geformuleerd:<br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
5.<br />
6.<br />
invulling geven aan het mandaat tegen aanvaardbare risico’s door hoge professionele standaarden;<br />
het beheersen van operationele risico’s op basis van helder verdeelde taken en<br />
verantwoordelijkheden (accountability & functiescheiding);<br />
voldoen aan wet- en regelgeving en interne regelgeving (rule & principle);<br />
risicobewuste cultuur die vertrouwen en betrouwbaarheid stimuleert;<br />
onafhankelijkheid en goede kwaliteit van de risicomanagementfunctie; en<br />
coördinatie en samenwerking tussen risicomanagementdisciplines.<br />
Mn-Services legt jaarlijks verantwoording af door middel van een SAS-70 II verklaring.<br />
Administratie<br />
Het pensioenfonds heeft feitelijk alle administratieve uitvoeringswerkzaamheden opgedragen aan <strong>PBOD</strong>.<br />
Het risico dat <strong>PBOD</strong> tekortschiet wordt gemitigeerd doordat het bestuur van het pensioenfonds<br />
vertegenwoordigd is in het bestuur van de uitvoerder <strong>PBOD</strong>. Dit stelt het bestuur in staat de kwaliteit van<br />
de uitvoering aan te laten sturen en zonodig corrigerende maatregelen te laten nemen.<br />
<strong>PBOD</strong> heeft besloten zich zoveel mogelijk te richten op haar kerntaken te weten de uitvoering van de<br />
arbeidsvoorwaarden in de PBO-sector. Dit houdt in dat veel processen uitbesteed zijn. In 2006 werd<br />
besloten gebruik te maken van een externe juridische adviseur, naast de externe accountant en actuaris.<br />
In 2007 werd de automatiseringsomgeving van <strong>PBOD</strong> drastisch gewijzigd. Alle voor het pensioenfonds<br />
belangrijke software draait, onder supervisie van de softwareleverancier, bij daartoe gespecialiseerde<br />
application-service-providers. Hierdoor wordt de beschikbaarheid, beveiliging en back-up verzorgd door<br />
professionele partijen. Ook de servers voor het interne netwerk worden inmiddels door een professionele<br />
partij verzorgd. <strong>PBOD</strong> ziet toe op de kwaliteit van de uitvoering van de overeengekomen taken door<br />
bedoelde externe partijen. <strong>PBOD</strong> levert hiertoe kwartaalrapportages.<br />
Systeemrisico<br />
Systeemrisico is het risico dat het mondiale financiële systeem en de internationale markten niet langer<br />
naar behoren functioneren, waardoor beleggingen van <strong>PFP</strong> niet langer verhandelbaar zijn en zelfs, al dan<br />
niet tijdelijk, hun waarde kunnen verliezen. Net als voor alle andere marktpartijen is dit risico voor <strong>PFP</strong><br />
niet beheersbaar. Dat dit risico bestaat is in 2008 pijnlijk duidelijk geworden.<br />
Voor een nadere toelichting op de risico’s en het beheersingsbeleid wordt verwezen naar Risicobeheer en<br />
derivaten in de jaarrekening.<br />
14
3. Informatie over de verwachte gang van zaken<br />
Beleidsmatige aspecten<br />
In 2011 zal ongetwijfeld veel aandacht uitgaan naar de tot standkoming van het Pensioenakkoord en de<br />
gevolgen daarvan op de bestaande pensioenrechten en aanspraken alsmede de huidige<br />
pensioenregelingen van de Productschappen. Het Bestuur sluit ingrijpende veranderingen niet uit. Mede<br />
in het licht van deze veranderingen en de toekomstverwachtingen voor de aangesloten instellingen (de<br />
Productschappen) zal het Bestuur ook aandacht geven aan de positie van het fonds als uitvoerder.<br />
Het Bestuur is voornemens de inventarisatie van de risico’s, volgens het FIRM-model van DNB, af te<br />
ronden. Het Bestuur zal stelselmatig aandacht blijven besteden aan zijn eigen deskundigheid.<br />
Communicatie<br />
Inmiddels heeft de AFM ingezien dat het Toeslaglabel in veel gevallen tot onduidelijke informatie leidt en<br />
heeft de verplichte hantering daarvan ingetrokken. Het Bestuur heeft besloten om het Toeslaglabel te<br />
laten vervallen. Eén van de redenen is het feit dat bij <strong>PFP</strong> de toeslagverlening aan de deelnemers<br />
(loonindex ) anders is dan de toeslagverlening aan de pensioengerechtigden en gewezen deelnemers<br />
(consumentenprijsindex).<br />
Het Uniforme Pensioen Overzicht (UPO) wordt regelmatig aangepast aan nieuwe voorgeschreven<br />
standaarden. Gewerkt wordt aan het archiveren van de UPO in het persoonlijke pensioenportal dat naar<br />
verwachting in 2011 beschikbaar zal zijn voor alle actieve deelnemers.<br />
De deelname aan het Pensioenregister is eind <strong>2010</strong> gerealiseerd en is in 2011 in gebruik genomen.<br />
Het Bestuur heeft het voornemen om in 2011 twee keer een Pensioenbulletin uit te geven.<br />
Fiduciaire Vermogensbeheer<br />
De Fiduciaire Vermogensbeheerder wordt jaarlijks geëvalueerd. Ook zal systematisch aandacht worden<br />
besteed aan de positionering van de beleggingsportefeuille in een omgeving die veel volatieler is<br />
geworden en waar, meer nog dan in het verleden, grote onzekerheden bestaan over de macroeconomische<br />
ontwikkelingen. Bepalend voor de ontwikkeling van de dekkingsgraad zal zijn of de<br />
economie te maken krijgt met inflatie of deflatie.<br />
15
4. Bestuursaangelegenheden<br />
Bestuursbeleid<br />
Het Bestuur van het fonds heeft het afgelopen jaar negen keer vergaderd. Naast de jaarlijks<br />
terugkerende onderwerpen premie-, indexatie en beleggingsbeleid kwamen onder andere de toename<br />
van de levensverwachtingen, het Beperkt Onderzoek door DNB en de ALM-studie aan de orde.<br />
Het herstel van de dekkingsgraad in 2009 naar 130,8% gaf het Bestuur in 2009 aanleiding de afname<br />
van de premiekorting, zoals opgenomen in het beleidskader, vast te stellen op 3%. Dat betekende dat de<br />
te betalen premie steeg van 12% in 2009 naar 15% in <strong>2010</strong>. In <strong>2010</strong> echter daalde de dekkingsgraad,<br />
met name als gevolg van de dalende rente en de kosten van de toename van de levensverwachtingen,<br />
naar 124,7%. Deze daling, ook gelet op de onzekerheden over de economische ontwikkelingen en de<br />
verwachtingen over de toekomstige rendementen leidde er toe dat het Bestuur eind <strong>2010</strong> besloot de<br />
afname van de premiekorting, dit in afwijking van het beleidskader, vast te stellen op 6%. De te betalen<br />
premie stijgt daardoor van 15% in <strong>2010</strong> naar 21% in 2011.<br />
In afwijking van het beleidskader besloot het Bestuur om de toeslagverlening aan de<br />
pensioengerechtigden en de gewezen deelnemers niet te korten doch volledig toe te kennen, dit gelet op<br />
de relatief bescheiden omvang van de toeslagverlening en de daarmee overeenkomende relatief<br />
bescheiden financiële gevolgen voor de dekkingsgraad.<br />
Voor de toeslagverlening aan de actieve deelnemers geldt dat in het reglement is opgenomen dat de<br />
kosten van deze toeslagverlening worden verwerkt in de kostendekkende premie. Indien de<br />
dekkingsgraad 105% of hoger is, wordt de toeslag aan de actieve deelnemers toegekend.<br />
De in 2009 besloten (beperkte) wijzigingen van de pensioenreglementen werd in begin <strong>2010</strong><br />
geïmplementeerd. Veel aandacht is besteed aan de financiële ontwikkelingen in <strong>2010</strong> en de invloed<br />
daarvan op de beleggingsportefeuille. Met Mn-Services vond regelmatig overleg plaats, meestal via de<br />
Beleggingscommissie maar ook via het Bestuur, als de omstandigheden daartoe aanleiding gaven.<br />
Zo werd besloten tot verkoop van alle staatsobligaties van Spanje en Italië. De positie in Griekse<br />
obligaties werd aangehouden in de aanname dat de ondergane forse afwaardering voldoende zou blijken.<br />
Wel werd deze positie overgebracht van de matchingportefeuille naar de returnportefeuille.<br />
Daarbij is steeds overlegd met de Raad van Toezicht, onder andere door middel van<br />
overlegvergaderingen en ook door middel van een dialoog, zoals de motivering van het Bestuur<br />
betreffende de besluitvorming over het premie- en toeslagenbeleid. Per saldo adviseerde de Raad van<br />
Toezicht positief over alle relevante besluiten van het Bestuur.<br />
Het Bestuur besloot onder meer tot het volgende:<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
een aangepast risicobudget op basis van de ALM-studie en het Beleggingsplan 2011;<br />
een verdere verhoging van de technische voorziening met 1% naar aanleiding van het advies van<br />
het AG betreffende de toename van de levensverwachtingen;<br />
de doorsneepremie 2011 bedraagt 32% (<strong>2010</strong>: 32%)<br />
de premieheffing in 2011 wordt, gelet op de ontwikkeling van de financiële positie, verhoogd van<br />
15% naar 21%. De sector moet rekening houden met een verdere toename van de te betalen<br />
premie;<br />
de toeslag per 1 januari 2011 voor de actieven is 1,40% (<strong>2010</strong>: 1,21%), gelijk aan de stijging van<br />
de PBO-loonindex;<br />
de toeslag per 1 januari 2011 voor de pensioengerechtigden en slapers is 1,57% (<strong>2010</strong>: 0,71%),<br />
gelijk aan de stijging van de consumentenprijsindex;<br />
de franchisebedragen zijn voor 2011 vastgesteld op:<br />
- nieuwe deelnemers € 12.651<br />
- geboortejaar 1957 en eerder € 14.916<br />
- geboortejaar 1958 t/m 1967 € 13.784<br />
- geboortejaar 1968 en later € 12.651<br />
DNB<br />
In <strong>2010</strong> voerde DNB een zogenaamd Beperkt Onderzoek uit. De nadruk van dit onderzoek lag op het<br />
besluitvormingsproces en de governance rondom het beleggingsbeleid; ook enige andere onderwerpen<br />
kwamen aan de orde. DNB vroeg en ontving de notulen van alle vergaderingen in 2009 en <strong>2010</strong> van het<br />
Bestuur, de Raad van Toezicht en de Beleggingscommissie. Daarnaast werd ten kantore van <strong>PBOD</strong> nader<br />
onderzoek gedaan naar de fondsdocumenten en werden interviews gehouden met enige leden van de<br />
Raad en het Bestuur, de Secretaris, de directeur van <strong>PBOD</strong>, de vermogensbeheerder, de actuaris en de<br />
accountant. Afsluitend vond een gesprek met een bestuursdelegatie plaats waarin DNB de conclusies van<br />
het onderzoek aan de orde stelde.<br />
16
In de betreffende DNB-brief wordt gemeld:<br />
‘In het algemeen merken wij op dat de conclusie bij het onderzoek is dat er op dit moment geen sprake<br />
is van significante tekortkomingen in de bedrijfsvoering en aandachtspunten die directe inspanningen<br />
van het Bestuur vergen.’<br />
Wel werden enige opmerkingen met verzoek tot nadere toelichting geplaatst over de noodzakelijkheid om<br />
voldoende deskundigheid en kritisch vermogen aan te wenden om in control te blijven ten opzichte van<br />
de fiduciaire vermogensbeheerder. Daarnaast werd aandacht gevraagd voor het risicomanagement in<br />
brede zin. Over enige meer technische aangelegenheden met betrekking tot berekeningen van de S-toets<br />
werden vragen gesteld.<br />
DNB heeft inmiddels aangegeven dat de beantwoording en de reacties van de zijde van het Bestuur geen<br />
aanleiding geven tot verder opmerkingen.<br />
Reglementen en Statuten<br />
Aanpassingen in de relevante wetgeving en enige opmerkingen van DNB en de Visitatiecommissie gaven<br />
aanleiding de pensioenreglementen en de statuten aan te passen. Deze aanpassingen zijn in <strong>2010</strong><br />
geëffectueerd.<br />
Naar de mening van DNB was artikel 18 van het pensioenreglement in strijd met de Pensioenwet. In dit<br />
artikel wordt onder andere geregeld dat het jaarlijks verlenen van toeslagen aan de actieve deelnemers<br />
onvoorwaardelijk is, mits de dekkingsgraad 105% of hoger is. DNB constateerde hierin een<br />
onoverkomelijke tegenstelling. Deze opmerking was aanleiding voor de besturen van zowel <strong>PFP</strong> als PSB<br />
om de CAO-partijen te informeren dat, onder instandhouding van de bedoeling van dat artikel, een<br />
tekstwijziging noodzakelijk was. Artikel 18 is zodanig aangepast dat het jaarlijks verlenen van toeslagen<br />
aan actieven voorwaardelijk is en toegepast wordt als de dekkingsgraad 105% of hoger is.<br />
Raad van Toezicht<br />
De Raad heeft kennis genomen van alle besluiten en heeft inzage in alle vergaderstukken van het<br />
Bestuur. Op basis van de bepalingen in de Pensioenwet geeft de Raad adviezen en instemmingen over<br />
alle zaken die een Deelnemersraad en/of een Verantwoordingsorgaan aangaan. Het Bestuur houdt<br />
rekening met deze adviezen en instemmingen.<br />
De Raad van Toezicht kwam in het boekjaar 2 keer bijeen, waarbij het Bestuur steeds aanwezig was.<br />
Belangrijkste onderwerpen van overleg en advisering waren uiteraard de vaststelling van het premie-,<br />
toeslag- en beleggingsbeleid eind <strong>2010</strong>. Het Bestuur hield bij de definitieve besluitvorming rekening met<br />
het overleg en de advisering van de Raad.<br />
De Raad van Toezicht heeft verder kennis genomen van de opvattingen van DNB.<br />
Klachten en Geschillen<br />
Het Bestuur heeft een Klachten- en Geschillenreglement vastgesteld. Indien een geschil ontstaat tussen<br />
het pensioenfonds en een belanghebbende bij het pensioenfonds, dient de belanghebbende zich te<br />
wenden tot de administrateur (<strong>PBOD</strong>) van het pensioenfonds. Indien de administrateur en de<br />
belanghebbende niet tot een oplossing van de klacht/het geschil komen, kan de belanghebbende zich<br />
wenden tot het bestuur. Vervolgens bestaat de mogelijkheid dat de belanghebbende zich wendt tot de<br />
Ombudsman Pensioenen.<br />
17
5. Beleggingen<br />
Fiduciair vermogensbeheer<br />
Het vermogensbeheer is opgedragen aan Mn-Services te Rijswijk, die is aangesteld als Fiduciaire<br />
Vermogensbeheerder door middel van een overeenkomst met een SLA. Mn-Services is verantwoordelijk<br />
voor het adviseren over het op elkaar afstemmen van activa en passiva, de beleggingsstrategie, het<br />
samenstellen van de beleggingsportefeuille, de selectie van operationele vermogensbeheerders, het<br />
monitoren van die operationele vermogensbeheerders en het rapporteren over al die taken en<br />
werkzaamheden aan het Bestuur van <strong>PFP</strong>. Mn-Services legt in het algemeen verantwoording af aan het<br />
Bestuur, primair via de Beleggingscommissie.<br />
Uitgangspunten<br />
Het Bestuur heeft als belangrijke verantwoordelijkheid te zorgen voor een goed en betaalbaar pensioen,<br />
uitgaande van de door de cao-partijen afgesproken pensioenregeling. Om dit te realiseren is onder<br />
andere een gedegen beleggingsbeleid belangrijk.<br />
Ieder jaar wordt het beleggingsbeleid opnieuw vastgesteld binnen het strategisch kader. Het strategisch<br />
kader volgt uit de ALM-studie. Het beleggingsbeleid wordt beïnvloed door (de opvattingen over) de<br />
internationale economische ontwikkelingen, door de samenstelling en de ontwikkeling van het<br />
verzekerdenbestand en ook door wetten en regelgeving. Vooral het FTK heeft een belangrijke invloed op<br />
het beleggingsbeleid. Op basis van de ALM-studies is de laatste paar jaar bijvoorbeeld besloten om het<br />
risico van de mismatch in de duration van de vastrentende waarden-portefeuille en de technische<br />
voorziening gefaseerd te verminderen.<br />
De samenstelling van de beleggingsportefeuille is als volgt:<br />
<strong>2010</strong> <strong>2010</strong> 2009 2009<br />
Asset in mln in % in mln in %<br />
Matching portefeuille<br />
Vastrentende waarden 246,7 55,7 256,0 60,8<br />
Return portefeuille<br />
Hoogrentende obligaties 57,2 12,9 49,7 11,8<br />
Aandelen 76,8 17,4 68,2 16,2<br />
Onroerend goed 21,6 4,9 20,6 4,9<br />
Alternatieve beleggingen 24,6 5,6 20,7 4,9<br />
Derivaten 3,0 0,7 4,5 1,1<br />
Overig 12,7 2,8 1,3 0,3<br />
Totaal 442,6 100,0 421,0 100,0<br />
Beleggingsbeleid<br />
Het beleggingsbeleid kent een strategisch niveau en een jaarplan op grond van het strategische beleid.<br />
Bij het vaststellen van het strategische beleid worden op grond van de beschikbare analyses keuzes<br />
gemaakt over de verdeling over de beleggingscategorieën op de lange termijn. Hierbij streeft het Bestuur<br />
naar een zo hoog mogelijk rendement onder verantwoorde risico´s en gegeven de structuur van de<br />
verplichtingen. Eventuele aanpassingen in het strategische beleid worden zorgvuldig verwerkt in de<br />
jaarplannen, waarbij de marktontwikkelingen in ogenschouw worden genomen.<br />
Spreiding beleggingen<br />
Positieve en negatieve waardeschommelingen zijn onlosmakelijk verbonden met de beleggingsactiviteiten<br />
van een pensioenfonds. Bij het beheer van het vermogen is het volledig voorkomen of afwenden van<br />
risico’s niet mogelijk en zelfs niet gewenst. Zonder reëel risico is er immers geen reëel rendement. Wel<br />
streeft <strong>PFP</strong> naar continu inzicht in de beleggingsrisico’s en worden maatregelen genomen om deze risico’s<br />
te beheersen. Het belangrijkste instrument voor het Bestuur is de weloverwogen spreiding van de<br />
beschikbare middelen over een groot aantal uiteenlopende beleggingscategorieën, die onderling zo min<br />
mogelijk samenhang hebben in de uitkomst van de rendementen. Op deze wijze kunnen mindere<br />
resultaten van de ene beleggingscategorie worden gecompenseerd door betere resultaten van andere<br />
categorieën. Zodoende wordt het risico van de totale beleggingsportefeuille gereduceerd en wordt de<br />
kans op een consistent en goed rendement vergroot.<br />
18
Derivaten: defensief<br />
Een belangrijk instrument bij de uitvoering van het vermogensbeheer is het gebruik van afgeleide<br />
producten, derivaten genoemd. Derivaten zijn risicovol indien deze worden gebruikt voor speculatieve<br />
doeleinden. <strong>PFP</strong> zet derivaten vooral defensief in, waarbij de beleggingsrisico’s op totaalniveau afnemen.<br />
Met derivaten kunnen ongewenste en/of tijdelijke risico’s worden afgedekt, zoals het vreemdevalutarisico.<br />
Voorts kunnen sommige beleggingsvormen door de inzet van derivaten met lagere kosten<br />
worden gerealiseerd. Ook kunnen derivaten worden ingezet om snel en flexibel aanpassingen in de<br />
portefeuille aan te brengen teneinde het risico/rendementprofiel van de beleggingsportefeuille op het<br />
gewenste niveau te brengen.<br />
<strong>2010</strong>: Wederom een bewogen jaar<br />
Na het dieptepunt van de financiële markten in maart 2009, vond later dat jaar een onverwacht sterk<br />
herstel plaats. Dat herstel zette begin <strong>2010</strong> door, na een aantal aarzelende eerste weken. Die aarzeling<br />
werd ingegeven door zorgen over een dreigend bankroet van Griekenland, dat niet langer aan zijn<br />
betalingsverplichtingen leek te kunnen voldoen. Het gevaar dat de Griekse schuldenproblematiek zou<br />
uitstralen naar de rest van de eurozone, deed Europese beleidsmakers besluiten tot het uitspreken van<br />
omvangrijke steun aan het wankelende Griekenland. De boodschap was eensluidend: de eurozone stond<br />
niet toe dat de munt zou wankelen. Die boodschap en de steun aan Griekenland stelden de markten<br />
aanvankelijk gerust.<br />
Geleidelijk werd echter duidelijk dat ook andere landen in de Europese periferie diep in de problemen<br />
zaten. Bovendien kwamen beleggers tot nader inzien, wat betreft hun vertrouwen in het steunpakket<br />
voor Griekenland. De euro daalde verder, en de rente op staatsobligaties van gewantrouwde landen in<br />
met name Zuid-Europa liep snel op. Om de onrust over de stabiliteit van de eurozone in te dammen,<br />
besloten de Europese landen in mei <strong>2010</strong> tot het opzetten van een grootschalig noodfonds, de Europese<br />
Financieel Stabilisatie Faciliteit (EFSF). Dit fonds, opgericht in nauwe samenwerking met het IMF, kent<br />
een omvang g van 750 miljard j euro en dient als financieel vangnet g voor landen in financieringsproblemen.<br />
g p<br />
Naast de oprichting van het noodfonds ging de Europese Centrale Bank over tot het aankopen van<br />
staatsobligaties. Ook werden verschillende kredietlijnen voor banken heropend.<br />
Echter, ook deze stevige ingrepen zorgden slechts voor kortstondige opluchting in de financiële markten.<br />
Beleggers leken zich te realiseren dat het succes van het noodfonds niet gegarandeerd is, maar afhangt<br />
van de aanhoudende politieke wil in zowel de donerende als de ontvangende landen. Wanneer de pijn bij<br />
de belastingbetaler voelbaar wordt, kan afnemend electoraal draagvlak leiden tot een groeiend politiek<br />
populisme. De steuntoezeggingen en bezuinigingsafspraken zouden dan wel eens minder hard kunnen<br />
blijken dan ze in eerste instantie op papier werden gezet.<br />
De onrust in Europa werkte wereldwijd door. Bovendien begon ook de Amerikaanse economie af te<br />
zwakken. Monetaire beleidsmakers en financiële markten raakten hierdoor in de zomermaanden in de<br />
greep van de angst voor deflatie. De internationale financiële markten reageerden klassiek risicomijdend.<br />
De internationale aandelenindex MSCI World daalde fors, de rentespreads op bedrijfsobligaties en<br />
staatspapier van opkomende landen stegen en grondstoffenprijzen kelderden. Beleggers zochten veilig<br />
geachte havens, naast veilige staatsobligaties vooral goud. De vlucht in veilige staatsobligaties van<br />
onder meer de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland zorgde voor een verdere daling van de<br />
rendementen op dit staatspapier. Ook de voor pensioenfondsen relevante lange termijn swaprentes<br />
daalden verder, tot ongekend lage niveaus. Een voorlopig dieptepunt in de stand van deze rentes werd<br />
bereikt in augustus <strong>2010</strong>, met voor de Nederlandse pensioenfondsen opnieuw sterk dalende<br />
dekkingsgraden als gevolg.<br />
De reactie van beleidsmakers liet evenwel niet lang op zich wachten. Eind augustus, op de jaarlijkse<br />
centrale bank bijeenkomst in Jackson Hole, liet Federal Reserve voorzitter Bernanke voor het eerst<br />
doorschemeren dat er waarschijnlijk een tweede ronde kwantitatieve verruiming zou volgen. Hoewel er<br />
gerede twijfel bestond over het directe economische effect van kwantitatieve verruiming, was de<br />
boodschap duidelijk; de Fed zou de afnemende groei, hoge werkloosheid en deflatoire trend niet<br />
accepteren en alles in het werk stellen om de Amerikaanse economie op een hoger groeipad te krijgen.<br />
Ditmaal was de boodschap in de financiële markten niet aan dovemansoren gericht. Zowel rentes, als<br />
risicodragende beleggingen begonnen aan een stijging die tot het einde van het jaar zou aanhouden.<br />
19
Dat betekende echter geenszins dat beleggers alle zorgen achter zich lieten. Met name de Europese<br />
fiscale situatie werd nog altijd met zeer veel scepsis gevolgd en gedurende het vierde kwartaal laaiden de<br />
spanningen daaromtrent weer in alle hevigheid op. De vonk hiervoor was dat de Europese leiders eind<br />
oktober aangaven serieus na te willen denken over het voorstel van de Duitse bondskanselier Merkel om<br />
obligatiehouders mee te laten delen in de kosten van toekomstige reddingsoperaties. Bovendien liep als<br />
gevolg van de kwantitatieve verruiming in de Verenigde Staten de euro op ten opzichte van de dollar,<br />
hetgeen de groeiperspectieven voor de Europese periferie niet ten goede kwam. Ditmaal viel Ierland ten<br />
prooi aan de tucht van de markt. Op 21 november moest de Ierse premier Cowen uiteindelijk toegeven<br />
dat het land financiële steun nodig had. In het weekend van 27 en 28 november kwamen de ministers<br />
van Financiën van de eurozone bijeen in Brussel om de Ierse crisis te bezweren en uitstraling naar de<br />
overige periferische landen te remmen. Er werd via leningen van het Europees Financieel Stabiliteit<br />
Fonds, aangevuld door gelden van het IMF, de EU, Engeland, Denemarken en Zweden in totaal 85 miljard<br />
euro aan Ierland ter beschikking gesteld.<br />
Gevoerd beleid<br />
Het jaar <strong>2010</strong> stond in onder andere in het teken van de herinrichting van de matchingsportefeuille. De<br />
beleggingsportefeuille is verdeeld in een matching- en een rendementsportefeuille, respectievelijk 60<br />
procent en 40 procent. Het belangrijkste doel van de matchingportefeuille is om te zorgen dat de<br />
financiële positie niet te veel afhankelijk is van de rentestand. De rendementsportefeuille heeft als doel<br />
om een overrendement te genereren zodat onder andere ook aan de toeslagenambitie van het<br />
pensioenfonds kan worden voldaan.<br />
De belangrijkste transacties in <strong>2010</strong> waren de volgende:<br />
- in verband met de kredietcrisis in de periferische landen van de EU is besloten om in de nominaal<br />
vastrentende portefeuille de Spaanse en Italiaanse staatsobligaties te verkopen en hiervoor Duitse<br />
en Nederlandse staatsobligaties terug te kopen;<br />
- in de inflatie gerelateerde obligatie portefeuille zijn Griekse obligaties gesepareerd en begin 2011<br />
overgeheveld naar de returnportefeuille returnportefeuille. Bovendien zijn de Italiaanse inflaties gerelateerde<br />
obligaties verkocht en Duitse obligaties teruggekocht.<br />
Het beleid binnen de matchingportefeuille is naar aanleiding hiervan stringenter ingericht conform een<br />
bepaald landenbeleid. Enkel AAA Euro Staatsobligaties met een beperkte kredietopslag kunnen in de<br />
portefeuille worden opgenomen. Dit betreft de landen Nederland, Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk.<br />
Eind <strong>2010</strong> is ook een uitgebreide Asset & Liabilitiy Management (ALM) studie verricht. De uitkomsten<br />
hiervan zijn onder andere verwerkt in het beleggingsplan 2011.<br />
Beleggingsresultaten<br />
Om het gerealiseerde rendement per beleggingscategorie op waarde te schatten, wordt dit afgezet tegen<br />
een maatstaf. Dit betreft de maatstaf van het resultaat op de normportefeuille voor <strong>2010</strong>. Aan de hand<br />
van de ontwikkeling ten opzichte van deze normportefeuille kan worden getoetst of door actief beheer<br />
waarde is toegevoegd.<br />
Het Bestuur heeft er voor gekozen risico op rentedalingen voor een belangrijk deel af te dekken. Hierdoor<br />
stabiliseert de ontwikkeling van de dekkingsgraad en is de vereiste reservebuffer lager. Het deel van het<br />
risico dat hiermee verminderd wordt, kan ergens anders worden ingezet: daar waar <strong>PFP</strong> verwacht extra<br />
rendement te kunnen halen.<br />
20
Vermogenssamenstelling en rendement ultimo boekjaar:<br />
Behaald Rendement<br />
Portefeuille Verdeling rendement maatstaf<br />
Matching portefeuille<br />
Europese Staatsobligaties 0,0% 3,0% 2,4%<br />
Langlopende obligaties Europa 31,7% 10,2% 10,2%<br />
Inflatie-obligaties 10,0% -0,9% -1,0%<br />
Bedrijfsobligaties 14,1% 5,1% 4,7%<br />
Liquiditeiten 3,3% 0,4% 0,4%<br />
Return portefeuille<br />
Hoogrentende obligaties 13,0% 18,3% 17,0%<br />
Aandelen 17,4% 21,8% 22,1%<br />
Onroerend goed 4,9% 3,9% 3,9%<br />
Alternatieve beleggingen 5,6% 17,1% 15,1%<br />
Totaal portefeuille 100,0% 7,6% 7,3%<br />
Toelichting op de performance<br />
Het rendement van de beleggingsportefeuille op totaal niveau liet ten opzichte van het benchmark<br />
rendement over <strong>2010</strong> een outperformance van 0,3% zien. De beleggingen die aan deze outperformance<br />
bijdroegen zijn: Europese Staatsobligaties, obligaties opkomende landen, bankloans en hedge funds. Het<br />
totale jaarrendement over <strong>2010</strong> was 7,6%.<br />
Toelichting op de verschillende beleggingscategorieën<br />
Vastrentende waarden<br />
Een groot deel van het vermogen was in <strong>2010</strong> belegd in vastrentende waarden. Ook binnen deze<br />
portefeuille vastrentende waarden wordt gestreeft naar vermindering van het risico door middel van<br />
spreiding van de beleggingen. Deze spreiding vindt plaats door te beleggen in Europese staats- en<br />
bedrijfsobligaties, in hoogrentende Amerikaanse en Europese bedrijfsobligaties, in bankleningen,<br />
inflatieobligaties en in obligaties van opkomende markten.<br />
Behalve over verschillende segmenten en wereldwijde regio’s zijn de beleggingen in vastrentende<br />
waarden ook over verschillende debiteurenkwaliteiten. Hoe hoger de debiteurenkwaliteit van de lener is,<br />
hoe lager het risico en hoe lager het te verwachten rendement. Andersom geldt dat voor lagere<br />
debiteurenkwaliteiten steeds hogere rentevergoedingen worden ontvangen. Vanwege de risico’s bij<br />
twijfelachtige debiteurenkwaliteiten, houdt <strong>PFP</strong> indirect scherp toezicht op de kredietwaardigheid van<br />
partijen waaraan leningen worden verstrekt.<br />
De obligatieportefeuilles lieten over het geheel een positief beeld zien. Als gevolg van de crisis omtrent de<br />
overheidsschulden in de periferielanden van Europa daalde de 10-jaars Duitse rente. De beleggingen in<br />
langlopende obligaties lieten een rendement zien van 10,2%. Wat betreft de overige obligatieportefeuilles<br />
lieten met name de belegging in Amerikaanse en Europese hoogrentende bedrijfsobligaties hoge<br />
rendementen zien (21,2% in USD, respectievelijk 14,3% in Euro). Ook de obligatieportefeuille van<br />
opkomende landen heeft een uitstekend jaar achter de rug en liet een rendement zien van 23,4%.<br />
Gedurende <strong>2010</strong> is echter een ook grote focus geweest binnen de matchingportefeuille (portefeuille<br />
gericht om de pensioenverplichtingen zo goed mogelijk te volgen) op de kwaliteit van de debiteuren.<br />
Hierdoor is onder andere besloten om onder andere Spaanse en Italiaanse staatsobligaties medio <strong>2010</strong> te<br />
verkopen en de opbrengst te alloceren naar Duitse en Nederlandse staatsobligaties.<br />
21
4,5<br />
4<br />
3,5<br />
3<br />
2,5<br />
2<br />
1,5<br />
1<br />
0,5<br />
0<br />
Japan 10 jaars<br />
VS 10 jaars<br />
Duitse 10 jaars<br />
Aandelen<br />
Aandelen vormen eveneens een belangrijke categorie in de beleggingmix. Aandelen geven op termijn een<br />
hoger verwacht rendement dan vastrentende waarden. De afgelopen jaren hebben de<br />
aandelenbeleggingen dan ook een belangrijke rol gespeeld in het op niveau en betaalbaar houden van de<br />
pensioenen. Het hoger verwachte rendement van aandelen gaat gepaard met een hoger risicoprofiel van<br />
deze beleggingscategorie. Dat hogere risico uit zich in een sterk schommelend resultaat van jaar tot jaar.<br />
Ook binnen de aandelenportefeuille zijn de beleggingen over verschillende regio’s en segmenten. <strong>PFP</strong><br />
belegt in aandelen van beursgenoteerde ondernemingen in Europa, de Verenigde Staten, het Verre<br />
Oosten en in opkomende markten.<br />
Na de flinke stijging in 2009 wisten de aandelenbeurzen het koersherstel in <strong>2010</strong> verder uit tebreiden.<br />
te breiden<br />
Ondanks het behaalde goede absolute rendement, mede door het uitblijven van een double dip scenario,<br />
was het geen gemakkelijk jaar voor beleggers. Het jaar kan grofweg in tweeën opgedeeld worden waarbij<br />
het eerste deel van het jaar gekenmerkt werd door veel onzekerheid onder beleggers als gevolg van de<br />
Europese schuldencrisis. Dit resulteerde in lagere beurskoersen in de eerste helft van <strong>2010</strong>. Het tweede<br />
gedeelte van het jaar werd juist gekenmerkt door optimisme onder beleggers naar aanleiding van onder<br />
andere de steun aan Ierland en verdere monetaire verruiming door de Amerikaanse Centrale Bank, met<br />
een behoorlijke rally als gevolg en een flinke stijging voor het jaar <strong>2010</strong>.<br />
Wereldwijd werden sterke positieve rendementen geboekt, vooral in de regio opkomende landen. Het<br />
totaalrendement op aandelen kwam in <strong>2010</strong> uit op 21,8%.<br />
Uit de volgende grafiek blijkt de ontwikkeling van de aandelenkoersen.<br />
130<br />
125<br />
120<br />
115<br />
110<br />
105<br />
100<br />
95<br />
90<br />
THE WORLD INDEX NET DIVIDEND<br />
REINVESTED in Euro<br />
22
Private equity<br />
Gedurende <strong>2010</strong> behaalde de Private Equity portefeuille een relatief hoog positief resultaat. De sterke<br />
stijging komt vooral voor rekening van belegging in de Harbourvest fondsen die nu meer naar een fase<br />
van oogsten zijn doorgegroeid. Gedurende <strong>2010</strong> is een rendement van 23,9% (in USD) behaald.<br />
Onroerend goed<br />
Het jaar <strong>2010</strong> was wederom voor de vastgoedinvesteringen een lastig jaar. Over de gehele linie stonden<br />
de waardes van het vastgoed onder druk. Dit heeft geleid tot verdere afwaarderingen. In de tweede helft<br />
van <strong>2010</strong> is de vraag naar vastgoed met een hoge kwaliteit op goede locaties toegenomen. Binnen de<br />
portefeuille onroerend goed wordt via fondsen belegd in kantoren, winkels en woningen in de regio’s<br />
Noord-Amerika, Azië en in Nederland.<br />
Het totaalrendement op de onroerend goed portefeuille kwam in <strong>2010</strong> uit op 3,9%.<br />
Alternatieve beleggingen<br />
De portefeuille alternatieve beleggingen maakt een belangrijk onderdeel uit van het spreidingsbeleid,<br />
omdat de rendementen van de alternatieve beleggingen zich vaak min of meer onafhankelijk bewegen<br />
van het resultaat op traditionele investeringen als aandelen en obligaties. Het rendement in deze<br />
categorie in <strong>2010</strong> is 17,1% (in USD).<br />
Binnen de portefeuille alternatieve beleggingen wordt belegd in Hedge Funds en grondstoffen<br />
(commodities).<br />
De voortzettende ontspanning in financiële markten en stijging van de aandelenmarkten zorgden voor<br />
positieve rendementen bij de meeste hedge funds strategieën.<br />
Het rendement in <strong>2010</strong> kwam voor Hedge Funds uit op 13,6% (in USD).<br />
Commodities<br />
De investeringen in grondstoffen bestaan voor een belangrijk deel uit energiedragers als olie en gas gas,<br />
naast een kleiner deel metalen, edelmetalen, hout en landbouwproducten. Na een lastige eerste helft van<br />
<strong>2010</strong>, stegen in de tweede helft van het jaar met name landbouwgrondstoffen, edelmetalen industriële<br />
metalen. De energiesector is, mede door de aanwezigheid van ruime voorraden en overcapaciteit in de<br />
productiemogelijkheden, achtergebleven ten opzichte van de index. De beleggingen in commodities lieten<br />
in <strong>2010</strong> een rendement van 20,3% (in USD) zien. De investeringen in grondstoffen bestaan voor een<br />
belangrijk deel uit energiedragers als olie en gas, naast een kleiner deel metalen, edelmetalen, hout en<br />
landbouwproducten.<br />
Uit de volgende grafiek blijkt de ontwikkeling van de olieprijs.<br />
100<br />
90<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
Prijs per vat ruwe Brent olie in $<br />
23<br />
Prijs per vat<br />
ruwe Brent<br />
olie in $
Valuta- en renteafdekking<br />
Het beleid is erop gericht om met de beleggingen alleen risico te lopen als daar ook een verwacht<br />
rendement tegenover staat. Risico’s op schommelingen in valutakoersen horen daar niet bij. <strong>PFP</strong> dekt dan<br />
ook het risico af op schommelingen van de Amerikaanse dollar, de Japanse yen en het Britse pond.<br />
Ook de gevoeligheid voor renteschommelingen, die van grote invloed zijn op de waarde van de<br />
pensioenverplichtingen en daarmee de dekkingsgraad, is voor een belangrijk deel (circa 70/75%)<br />
afgedekt.<br />
Risicobeheersing<br />
Inflatierisico<br />
De portefeuille heeft een belegging in inflatiegerelateerde obligaties, teneinde een toename van de<br />
toekomstige inflatie (gedeeltelijk) te kunnen opvangen.<br />
Marktrisico<br />
De portefeuille wordt in principe samengesteld rekening houdend met het risicobudget dat opgenomen is<br />
in het beleidskader. Zo is het maximaal te lopen risico gekoppeld aan de stand van de dekkingsgraad.<br />
Het toegestane risiconiveau van de portefeuille daalde door de forse koersdalingen van de aandelen- en<br />
vastgoedbeleggingen “vanzelf” in 2009. In <strong>2010</strong> is het beleid gecontinueerd dat in 2009 is ingezet: het<br />
streven naar een beleggingsportefeuille met een lager risiconiveau. Dit beleid is eind <strong>2010</strong> naar<br />
aanleiding van de ALM studie aangepast.<br />
Omdat het Bestuur het verlenen van toeslagen een belangrijk onderdeel van zijn doelstellingen acht is in<br />
de portefeuille een deel belegd in inflatiegerelateerde obligaties. Hierdoor ontstaat enige dekking tegen<br />
reële risico’s. Hierdoor ontstaat echter wel een extra risico ten opzichte van het FTK, dat toetst op<br />
nominale risico’s. Onder andere als gevolg van het extra risico voortvloeiende uit de inflatiegerelateerde<br />
obligaties is het risico van de beleggingsportefeuille eind <strong>2010</strong> hoger dan het risicobudget volgens het<br />
beleidskader. Gedurende <strong>2010</strong> is dat een bewuste keuze geweest. Rendement zonder risico bestaat niet;<br />
een herstel van de dekkingsgraad moet vooral komen van een herstel van de beleggingsmarkten.<br />
Door de mutaties in de marktwaarde van de aandelen loopt <strong>PFP</strong> koersrisico. In tegenstelling tot het<br />
valuta- en renterisico kiest <strong>PFP</strong> er bewust voor om dit risico te lopen. Het doel daarvan is om een hoger<br />
langetermijnrendement te realiseren. Het risico wordt actief bewaakt en waar nodig worden er<br />
wijzigingen in de portefeuille aangebracht indien zich ongunstige marktbewegingen voordoen.<br />
Ontwikkeling van het belegde vermogen<br />
De ontwikkeling van het belegde vermogen in de afgelopen vijf jaren is in de volgende grafiek weergegeven.<br />
Totaal belegd vermogen (* € 1.000)<br />
600.000<br />
500.000<br />
400.000<br />
300.000<br />
200.000<br />
100.000<br />
0<br />
<strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
24<br />
Totaal<br />
Vastrentend<br />
Aandelen incl. derivaten<br />
Overig<br />
Vastgoed
Ontwikkeling van de beleggingen<br />
Asset mix<br />
Bedragen (x € 1.000) Balans per Waarde- Balans per<br />
Rubriek 01-jan Aankopen Verkopen mutaties 31-dec<br />
Vastgoed 19.813 1.716 - 616 - 171 20.742<br />
Aandelen 58.185 2.000 - 8.803 11.512 62.894<br />
Vastrentende waarden 328.537 324.633 - 346.014 21.576 328.732<br />
Derivaten 152 10.815 0 - 7.307 3.660<br />
Overig 14.282 8.476 0 3.854 26.612<br />
Totaal 420.969 347.640 - 355.433 29.464 442.640<br />
Bedragen (x € 1.000)<br />
Jaar <strong>2010</strong><br />
Jaar 2009<br />
Rubriek Waarde In % Waarde In %<br />
Vastgoed 20.742 4,7 19.813 4,7<br />
Aandelen 62.894 14,2 58.185 13,8<br />
Vastrentende waarden 328.732 74,3 328.537 78,1<br />
Derivaten 3.660 0,8 152 0,0<br />
Overig 26.612 6,0 14.282 3,4<br />
Totaal 442.640 100,0 420.969 100,0<br />
Performance overzicht afgelopen vijf jaren<br />
Performance incl.<br />
valuta afdekking <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Onroerend goed 3,9% -5,0% -14,1% -10,3% 35,9%<br />
Aandelen 21,8% 35,0% -40,1% 1,6% 11,5%<br />
Vastrentende waarden 4,8% 8,9% 5,1% 1,9% -0,4%<br />
Overig 11,1% 8,3% 21,2% 3,5% 2,0%<br />
Performance 76% 7,6% 16 16,6% 6% -17 -17,0% 0% 21% 2,1% 10 10,9% 9%<br />
25
6. Pensioenen<br />
Wijzigingen in de regelingen<br />
De regelingen zijn vastgesteld per 1 januari 2007. In <strong>2010</strong> is besloten tot de volgende aanpassingen in<br />
het Reglement voor het basispensioen:<br />
- aanpassing van het tabellenboek;<br />
- op basis van de gewijzigde overlevingsgrondslagen en de renteontwikkeling zijn, voor de periode<br />
van 1 januari 2011 tot 1 januari 2016, nieuwe flexibiliserings factoren (koopsommen) vastgesteld;<br />
- de afkoopfactoren voor boekjaar 2011 zijn vastgesteld;<br />
- de mogelijkheid van deeltijdpensioen - waarvan in de praktijk al gebruik wordt gemaakt - is vastgelegd.<br />
Technische voorziening Pensioenverplichtingen<br />
In boekjaar 2006 is de technische voorziening gewaardeerd tegen een (vaste) rekenrente van maximaal<br />
4%. Vanaf 2007 is overgegaan op het FTK waardoor de waardering plaatsvindt rekening houdend met de<br />
sterftetrend en op basis van de rentetermijnstructuur die door DNB wordt gepubliceerd.<br />
De rentetermijnstructuur kan worden herleid naar één percentage. De interne rekenrente kwam per 31<br />
december <strong>2010</strong> uit op 3,4% (2009: 3,8%). Het verschil in deze rentepercentages verklaart de grootste<br />
mutatie in de VPV. De VPV nam met € 27,5 miljoen toe door de toepassing van de rentetermijnstructuur.<br />
Als gevolg van het rekening houden met de gestegen levensverwachting is in het boekjaar een extra<br />
bedrag van € 2,9 miljoen aan de VPV toegevoegd.<br />
VPV (x € 1.000) <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Actieven 153.753 129.426 135.853 108.861 113.900<br />
Slapers 42.033 34.867 34.878 27.250 26.686<br />
Ouderdomspensioen 105.170 91.710 90.080 74.531 77.480<br />
Partnerpensioen 41.482 39.527 41.080 35.293 41.636<br />
Wezenpensioen 104 132 125 112 162<br />
AO pensioen 3.869 4.191 5.124 4.955 5.515<br />
Herverzekerde pensioenen - 17 - 19 - 22 - 22 - 26<br />
Voorz.Pensioenverplichtingen 346.394 299.834 307.118 250.980 265.353<br />
Voorz.Overlijdensuitkeringen 2.196 2.625 2.656 2.158 2.280<br />
Voorz.Overlevingsgrondslagen 0 14.216 0 0 0<br />
Totaal 348.590 316.675 309.774 253.138 267.633<br />
Ontwikkeling aantallen<br />
Een afname van de werkgelegenheid bij de werkgevers veroorzaakt niet direct een afname van het aantal<br />
actieven (deelnemers met pensioenopbouw). Werknemers die gebruik kunnen maken van de<br />
vroegpensioenregeling, de wachtgeldregeling of een afvloeiingsregeling, blijven nog jaren pensioen<br />
opbouwen. Een afname bij de werkgevers is daardoor pas later zichtbaar in een afname bij <strong>PFP</strong>. Dit effect<br />
is bij de verschillende volgende tabellen en grafieken nog steeds van toepassing. De tendens om<br />
onderdelen van de productschappen te verzelfstandigen, waardoor de pensioenverzekering bij <strong>PFP</strong> niet<br />
gecontinueerd kan/mag worden, heeft wel direct gevolgen voor de aantallen. In <strong>2010</strong> is een onderdeel<br />
van een van de productschappen verzelfstandigd met een afname van 14 actieven tot gevolg. De<br />
pensioenverzekering voor hen is ondergebracht bij de Eendragt.<br />
Aantallen <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Actieven 909 936 931 975 1.024<br />
Slapers 1.038 998 983 937 899<br />
Ouderdomspensioen 500 507 506 532 554<br />
Partnerpensioen 468 501 544 588 633<br />
Wezenpensioen 10 10 8 8 12<br />
AO pensioen 61 68 72 80 86<br />
Subtotaal 2.986 3.020 3.044 3.120 3.208<br />
Bijzonder partnerpensioen 264 259 255 282 269<br />
Totaal 3.250 3.279 3.299 3.402 3.477<br />
Bij echtscheidingen of ontbinding van geregistreerd partnerschap/samenwoning wordt het meeverzekerde<br />
partnerpensioen als een zelfstandige (bijzondere) partnerpensioenaanspraak toegekend aan de ex-partner. De<br />
actuaris en DNB blijven de bijzondere partnerpensioenen echter als een meeverzekerd pensioen beschouwen.<br />
In alle andere overzichten blijft het aantal van de bijzondere partnerpensioenen buiten beschouwing.<br />
26
In onderstaande grafiek wordt de ontwikkeling van de aantallen weergegeven.<br />
1.200<br />
1.000<br />
800<br />
600<br />
400<br />
200<br />
0<br />
<strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Mutatie overzichten<br />
De volgende tabellen tonen de mutatieredenen.<br />
Deelnemers<br />
Slapers<br />
Ingegaan OP<br />
Ingegaan PP<br />
Pensioen- Totaal<br />
Totale populatie Actieven Slapers gerechtigden <strong>2010</strong><br />
Stand per 1 januari 936 998 1.086 3.020<br />
- nieuwe toetreding 47 0 0 47<br />
- ingang pensioen - 23 - 12 48 13<br />
- ontslag met premie-aanspraak - 49 49 0 0<br />
- waardeoverdracht 0 - 8 0 - 8<br />
- overlijden j<br />
- 3 - 4 - 89 - 96<br />
- afkoop 0 - 11 0 - 11<br />
- andere oorzaken 1 26 - 6 21<br />
Totaal 909 1.038 1.039 2.986<br />
AOP<br />
Ingegaan Wzp<br />
In <strong>2010</strong> zijn er minder nieuwe toetredingen dan in 2009 en het aantal ontslagen in <strong>2010</strong> is hoger dan in het<br />
jaar daarvoor. Per saldo is het aantal actieven daardoor afgenomen. Daarentegen is het aantal actieven dat<br />
met pensioen is gegaan nagenoeg gelijk gebleven. Het aantal slapers (gewezen deelnemers) is in <strong>2010</strong> flink<br />
toegenomen. Ten opzichte van voorgaande boekjaren hebben er in 2009 en <strong>2010</strong> fors minder<br />
waardeoverdrachten plaatsgevonden.<br />
Bij veel pensioenfondsen is de dekkingsgraad onder de 105% gekomen als gevolg van de lage rente en de<br />
toegenomen levensverwachting. Bij dekkingsgraden onder de 100% zijn waardeoverdrachten niet toegestaan.<br />
Omdat de gewezen deelnemers ook rekening houden met de indexatieverwachtingen van ons fonds ten<br />
opzichte van de andere pensioenfondsen zullen uitgaande waardeoverdrachten, ook als de dekkingsgraden<br />
weer boven de 100% zijn gekomen, beperkt blijven.<br />
In het boekjaar hebben er enkele afkopen van kleine ingegane pensioenen plaatsgevonden. In 2011 krijgen de<br />
gewezen deelnemers met een aanspraak die onder de wettelijke afkoopgrens ligt ook de mogelijkheid tot<br />
afkoop aangeboden.<br />
Naar soort Ouderdoms- Partner Wezen AO Totaal<br />
pensioengerechtigden pensioen pensioen pensioen pensioen <strong>2010</strong><br />
Stand per 1 januari 507 501 10 68 1.086<br />
- ingang pensioen 35 18 1 - 6 48<br />
- overlijden - 39 - 50 0 0 - 89<br />
- andere oorzaken - 3 - 1 - 1 - 1 - 6<br />
Totaal 500 468 10 61 1.039<br />
27
Historische ontwikkeling van de aantallen pensioengerechtigden.<br />
Pensioengerechtigden <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Ouderdomspensioen 500 507 506 532 554<br />
Partnerpensioen 468 501 544 588 633<br />
Wezenpensioen 10 10 8 8 12<br />
Subtotaal 978 1.018 1.058 1.128 1.199<br />
AO pensioen 61 68 72 80 86<br />
Totaal 1.039 1.086 1.130 1.208 1.285<br />
Zowel bij de pensioengerechtigden met een ouderdomspensoen als bij de partners met een ingegaan<br />
partnerpensioen nemen de aantallen nog steeds af. Ook bij het aantal arbeidsongeschiktheidspensioenen is een<br />
lichte afname te zien. Dit wordt veroorzaakt door een gewijzigd overheidsbeleid dat, al in 2006, heeft geleid tot<br />
een aanpassing van het pensioenreglement. Het aantal nieuwe arbeidsongeschikten is daardoor zeer gering tot<br />
nihil. Door pensionering neemt het aantal arbeidsongeschikten af.<br />
De gemiddelde leeftijden laten het volgende verloop zien.<br />
Gemiddelde leeftijd <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Actieven 49,1 48,2 48,2 47,6 46,9<br />
Slapers 47,9 46,7 46,2 45,6 45,3<br />
Ouderdomspensioen 77,6 77,8 78,0 78,2 78,5<br />
Partnerpensioen 84,4 84,0 83,8 83,9 83,5<br />
Wezenpensioen 20,0 18,9 17,6 14,7 15,0<br />
AO pensioen 55,4 54,5 54,5 54,0 53,4<br />
Gemiddelde leeftijd 59,2 58,6 58,9 59,1 59,2<br />
Na jaren van daling van de gemiddelde leeftijden is de totale gemiddelde leeftijd in <strong>2010</strong> licht opgelopen. Dit<br />
wordt onder andere verklaard door de afname van het aantal nieuwe (jonge) toetreders.<br />
28
Leeftijdsverdeling<br />
Alle deelnemers<br />
De volgende grafiek laat de verdeling zien van de aantallen deelnemers naar leeftijdscategorie en de<br />
verhouding van de aantallen mannen en vrouwen in die leeftijdscategorie.<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
0<br />
Tot 35 jaar 35‐45 jaar 45‐55 jaar 55‐65 jaar 65‐75 jaar 75‐85 jaar 85 en ouder<br />
Pensioenuitkeringen<br />
Uit de bovenstaande grafiek blijkt dat het merendeel van de pensioengerechtigden in de leeftijdscategorie<br />
“85 jaar en ouder” vrouwen betreft. Uit onderstaande grafiek blijkt dat het grootste deel daarvan een<br />
partnerpensioen ontvangt. Door hun te verwachten overlijden zal het aantal pensioengerechtigden van 85<br />
jaar j en ouder in de nabije j toekomst ( (snel) ) afnemen.<br />
De grafiek geeft ook een (groot) verschil in aantallen aan tussen de “oude jongeren” (categorie 55-65<br />
jaar) en de “jonge ouderen” (categorie 65-75 jaar). Door pensionering zal dit verschil de komende jaren<br />
afnemen.<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
0<br />
Tot 35 jaar 35‐45 jaar 45‐55 jaar 55‐65 jaar 65‐75 jaar 75‐85 jaar 85 en ouder<br />
29<br />
Man<br />
Vrouw<br />
AOP<br />
Wzp<br />
PP<br />
OP<br />
Slaper<br />
Aktief
7. Actuariële cijfers<br />
(bedragen x € 1.000)<br />
De actuariële analyse van het saldo van baten en lasten is als volgt:<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Actuariële analyse<br />
Premieresultaat<br />
(x € 1.000) (x € 1.000)<br />
Premiebijdragen werkgevers 6.450 6.421<br />
Premiebijdragen werknemers 3.327 3.311<br />
Nodig voor pensioenopbouw in het jaar - 8.408 - 8.113<br />
Premiekorting - 5.147 - 6.020<br />
Subtotaal basispensioenregeling - 3.778 - 4.401<br />
Resultaat vroegpensioenregeling - 175 - 117<br />
Saldo premieresultaat - 3.953 - 4.518<br />
Uitvoeringskosten<br />
Beschikbaar uit premie 303 301<br />
Beschikbaar uit voorziening 661 674<br />
Benodigd voor administratiekosten - 944 - 1.151<br />
Saldo uitvoeringskosten 20 - 176<br />
Interestresultaat<br />
Beleggingsresultaten 30.350 59.816<br />
Rente diversen - 199 0<br />
Rentetoevoeging VPV - 4.131 - 7.763<br />
Indexering en andere toeslagen - 3.340 - 1.361<br />
Wijziging marktrente - 27.544 9.349<br />
Saldo interestresultaat - 4.864 60.041<br />
Actuariële resultaten<br />
Sterfteresultaat 337 - 660<br />
Arbeidsongeschiktheidsresultaat 122 107<br />
Stop-loss/herverzekeringspremie 240 661<br />
Saldo actuariële resultaten 699 108<br />
Overig resultaat<br />
Resultaat op waardeoverdrachten - 329 70<br />
Aanpassing overlevingstafels - 2.919 - 14.216<br />
Saldo Overig resultaat - 3.248 - 14.146<br />
Totaal - 11.346 41.309<br />
Marktwaardering pensioenonderdelen<br />
Vanaf 2007 worden de actuariële berekeningen uitgevoerd op basis van het Financieel Toetsingskader<br />
(FTK) wat marktwaardering en gebruikmaking van de voorgeschreven DNB-rentecurve inhoudt.<br />
Financiële positie<br />
De dekkingsgraad ultimo <strong>2010</strong> komt uit op 124,7% (2009; 130,8%). Het op basis van het FTK<br />
gedefinieerde minimaal vereist (eigen) vermogen voor nominale pensioenaanspraken was hiermee per 31<br />
december <strong>2010</strong> aanwezig.<br />
Ontwikkeling dekkingsgraad<br />
De ontwikkeling van de dekkingsgraad wordt in onderstaande tabel zichtbaar gemaakt.<br />
Dekkingsgraad<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Stand per 1 januari 130,8% 118,4%<br />
Nieuwe aanspraken -2,3% -2,0%<br />
Uitkeringen 1,7% 1,0%<br />
Toeslag -1,4% -0,5%<br />
Wijziging rentetermijnstructuur -10,5% 3,7%<br />
Beleggingsresultaat 8,1% 16,2%<br />
Overige oorzaken -1,7% -6,0%<br />
-6,1% 12,4%<br />
Dekkingsgraad 31 december 124,7% 130,8%<br />
Uit dit overzicht blijkt dat de daling van de dekkingsgraad met name is veroorzaakt door het effect van de<br />
gedaalde rente op de technische voorzieningen. Het negatieve percentage bij overige oorzaken wordt vooral<br />
veroorzaakt door de verhoging van de technische voorzieningen per 1 januari <strong>2010</strong> in verband met de invoering<br />
van de AG Prognosetafel <strong>2010</strong>-2060.<br />
Bovenstaande methodiek wordt eveneens gehanteerd<br />
30<br />
door DNB ten behoeve van herstelplannen.
Premies<br />
Kostendekkende RTS premie<br />
De kostendekkende RTS premie is in <strong>2010</strong> bepaald op basis van de rentetermijnstructuur per 31<br />
december van het vorige boekjaar en bedraagt € 9.478. Deze bestaat uit de volgende onderdelen:<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Bedrag Bedrag<br />
Kostendekkende RTS premie Als % pg (x € 1.000) Als % pg (x € 1.000)<br />
a. Nominale pensioeninkoop 26,0% 8.105 26,0% 7.812<br />
b. Kostenopslag 1,0% 303 1,0% 301<br />
c. Solvabiliteitsopslag 4,0% 1.070 5,0% 1.523<br />
d. Bijdrage aan voorwaardelijke onderdelen 0,0% 0 0,0% 0<br />
Totaal 31,0% 9.478 32,0% 9.636<br />
Bij deze berekeningen is rekening gehouden met de sterftetrend. In het percentage voor de nominale<br />
pensioeninkoop van 26,0% is circa 6,0% toe te rekenen aan de koopsom voor de indexatieverlening aan<br />
de actieve deelnemers per 1 januari 2011 met 1,40%.<br />
Voor nieuwe aanspraken dient <strong>PFP</strong> ook over een weerstandsvermogen te beschikken. Om die reden dient<br />
een solvabiliteitsopslag berekend te worden. De hoogte daarvan hangt af van het zogenaamde Vereist<br />
Vermogen. Per 31 december 2009 bedroeg dit Vereist Vermogen 113,2%, waardoor de opslag uitkomt op<br />
13,2% over de nominale pensioeninkoop (a) met als resultaat 4,0% (c).<br />
Kostendekkende toetspremie (= gedempte premie)<br />
De kostendekkende toetspremie gaat uit van een gestabiliseerde rentevoet van 4%. De kostendekkende<br />
toetspremie komt voor <strong>2010</strong> uit op € 8.804.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Bedrag Bedrag<br />
Kostendekkende toetspremie Als % pg (x € 1.000) Als % pg (x € 1.000)<br />
a. Nominale pensioeninkoop 25,0% 7.510 23,0% 6.972<br />
b. Kostenopslag 1,0% 303 1,0% 301<br />
c. Solvabiliteitsopslag 3,0% 991 5,0% 1.359<br />
d. Bijdrage aan voorwaardelijke onderdelen 0,0% 0 0,0% 0<br />
Totaal 29,0% 8.804 29,0% 8.632<br />
Doorsneepremie (= verschuldigde premie)<br />
De doorsneepremie wordt vastgesteld op basis van de kostendekkende RTS premie, rekening houdend<br />
met de dekkingsgraad van <strong>PFP</strong>. Beide grootheden hoeven echter niet gelijk te zijn aan elkaar.<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Bedrag Bedrag<br />
Doorsneepremie Als % pg (x € 1.000) Als % pg (x € 1.000)<br />
Bijdrage werknemer 10,7% 3.240 10,7% 3.210<br />
Bijdrage werkgever 21,3% 6.450 21,3% 6.421<br />
Doorsneepremie 32,0% 9.690 32,0% 9.631<br />
Overige premies 0,3% 87 0,3% 101<br />
Totaal 32,3% 9.777 32,3% 9.732<br />
Feitelijk betaalde premie<br />
Gezien de gunstige financiële positie werd de doorsneepremie in <strong>2010</strong> niet volledig door werkgevers en<br />
werknemers betaald. Op de doorsneepremie van 32,3% werd een premiekorting verleend van 17%punt,<br />
waardoor de feitelijke premie 15,3% bedraagt.<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Bedrag Bedrag<br />
Feitelijke premie Als % pg (x € 1.000) Als % pg (x € 1.000)<br />
Bijdrage werknemer 5,0% 1.514 4,0% 1.204<br />
Bijdrage werkgever 10,0% 3.029 8,0% 2.407<br />
Doorsneepremie 15,0% 4.543 12,0% 3.611<br />
Overige premies 0,3% 87 0,3% 101<br />
Totaal 15,3% 4.630 12,3% 3.712<br />
31
Premieresultaat<br />
Voor de toets op toereikendheid van de premie wordt de kostendekkende toetspremie, waarbij is<br />
uitgegaan van een gedempte rekenrentevoet van 4%, vergeleken met de doorsneepremie. De<br />
toegerekende doorsneepremie van 32% is toereikend.<br />
Vergelijking van de kostendekkende RTS premie ad € 9.478 en de doorsneepremie ad € 9.777 levert een<br />
overschot op van € 299. De ontvangen premie heeft hiermee een positieve bijdrage geleverd aan de<br />
vereiste solvabiliteitspositie.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Toetspremie RTS Toetspremie RTS<br />
Bedrag Bedrag Bedrag Bedrag<br />
Premieresultaat (x € 1.000) (x € 1.000) (x € 1.000) (x € 1.000)<br />
Kostendekkende premie 8.804 9.478 8.632 9.636<br />
Doorsneepremie 9.777 9.777 9.732 9.732<br />
Overschot 973 299 1.100 96<br />
Premiekorting - 5.147 - 5.147 - 6.020 - 6.020<br />
Tekort - 4.174 - 4.848 - 4.920 - 5.924<br />
Gezien de gunstige financiële positie werd de doorsneepremie in <strong>2010</strong> niet volledig door werkgevers en<br />
werknemers betaald. De kostendekkende premie is hiermee in <strong>2010</strong> niet voldaan. Op basis van de<br />
kostendekkende toetspremie resulteert na premiekorting ad 5.147 een tekort van 4.174.<br />
Toeslagverlening<br />
Actieve deelnemers<br />
De toeslagverlening aan de actieve deelnemers is gebaseerd op de loonindex en valt onder categorie D2<br />
van de door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gepubliceerde toeslagenmatrix. Dit<br />
houdt in dat de toeslagverlening voorwaardelijk is en gefinancierd wordt uit een opslag op de premie.<br />
Indien de dekkingsgraad hoger is dan 105%, wordt er toeslag gegeven op de pensioenaanspraken van de<br />
actieve deelnemers.<br />
Per 1 januari 2011 is aan de actieve deelnemers een toeslag verleend van 1,40%. De koopsom voor deze<br />
toeslagverlening wordt gefinancieerd uit de betaalde premie en is in het boekjaar <strong>2010</strong> verwerkt.<br />
Pensioengerechtigden en slapers<br />
De toeslagverlening aan pensioengerechtigden en slapers valt onder categorie D1 van de<br />
toeslagenmatrix. Dit houdt in dat de toeslagverlening voorwaardelijk is en wordt gefinancierd uit de<br />
beleggingsopbrengsten en reserves.<br />
Per 1 januari 2011 bedroeg de verleende toeslag aan slapers en pensioengerechtigden 1,57%. Deze<br />
toeslagverlening is gebaseerd op het resultaat van de prijsindex van oktober-oktober. De koopsom voor<br />
deze toeslagverlening is ten laste gekomen van <strong>PFP</strong>.<br />
32
8. Pensioenactualiteiten <strong>2010</strong><br />
Uitvoering<br />
Multi-Opf<br />
Medio <strong>2010</strong> is de Pensioenwet gewijzigd in het kader van een drie-stappenplan van het vorige kabinet om<br />
de uitvoeringsmogelijkheden uit te breiden. Deze wijziging maakt het mogelijk voor<br />
ondernemingspensioenfondsen die werken voor verschillende ondernemingen die niet tot dezelfde groep<br />
behoren om op te gaan in één ondernemingspensioenfonds (Multi-Opf). Het wetsvoorstel gaat uit van de<br />
samenvoeging van reeds bestaande ondernemingspensioenfondsen. Een Multi-Opf kan dus niet als<br />
zodanig worden opgericht voor niet tot dezelfde groep behorende ondernemingen. De betrokken<br />
ondernemingspensioenfondsen moeten ten minste vijf jaar hebben bestaan alvorens samen te kunnen<br />
gaan. Een van de redenen voor de wijziging van de Pensioenwet is dat vooral kleine<br />
ondernemingspensioenfondsen het steeds moeilijker vinden om te voldoen aan de eisen van de<br />
Pensioenwet. Zij hebben moeite om mensen met de benodigde kennis te vinden voor bestuur,<br />
deelnemersraad en verantwoordingsorgaan. Daarom willen zij graag samengaan met andere<br />
ondernemingspensioenfondsen. Onder de Pensioenwet geldt nu dat indien een pensioenfonds meerdere<br />
pensioenregelingen uitvoert, deze pensioenregelingen één financieel geheel dienen te vormen. Dit houdt<br />
in dat het niet mogelijk is om voor één regeling tot vermindering van rechten over te gaan zolang het<br />
totale vermogen van het pensioenfonds nog voldoende is.<br />
Door de wijziging van de Pensioenwet wordt hier voor een Multi-Opf verandering in gebracht. De<br />
financiële risico’s, worden dus niet gedeeld, het FTK dient te worden toegepast op ieder oorspronkelijk<br />
financieel geheel. Ten aanzien van het bestuur van het Multi-Opf wordt voorgesteld dat iedere<br />
onderneming of groep van ondernemingen ten minste een lid namens de werkgever en een lid namens de<br />
werknemer in het bestuur zitting heeft. Wat betreft de vertegenwoordiging in de deelnemersraad wordt in<br />
het wetsvoorstel aangegeven dat iedere onderneming of groep van ondernemingen door ten minste een<br />
deelnemer een pensioengerechtigde vertegenwoordigd moet zijn.<br />
PPI<br />
Eind <strong>2010</strong> is in het al genoemde kader de Wet introductie premiepensioeninstellingen (PPI) aangenomen.<br />
De PPI betreft een nieuwe vorm van pensioenuitvoerder. De belangrijkste reden voor de introductie van<br />
de PPI is om buitenlandse pensioenregelingen in Nederland uit te kunnen voeren. De vraag is of de PPI<br />
ertoe zal leiden dat er meer buitenlandse pensioenregelingen in Nederland worden uitgevoerd. Naar<br />
verwachting zal het aanbod van beschikbare premieregeling stijgen.<br />
Tijdens de parlementaire behandeling heeft de regering benadrukt dat de PPI geen banksparen in de<br />
tweede pijler introduceert. De PPI richt zich op arbeidsvoorwaardelijke pensioenregelingen, zoals we die<br />
kennen in de tweede pijler tussen werkgever en werknemer. Banksparen is een individuele<br />
oudedagsvoorziening in de derde pijler.<br />
Daarnaast heeft de regering aangegeven dat de introductie van de PPI geen gevolgen heeft voor de<br />
afspraken die zijn gemaakt ten aanzien van het bereik van pensioenfondsen (domein als product) ten<br />
opzichte van verzekeraars. De PPI bevindt zich deels op het gebied van de verzekeraars, namelijk de<br />
vermogensopbouw van premieovereenkomsten. Echter, gezien het feit dat een ieder vrij is om een PPI op<br />
te richten, leidt dit niet tot oneerlijke concurrentie en zijn aanvullende aanspraken omtrent<br />
taakafbakening niet noodzakelijk.<br />
API<br />
De Algemene Pensioeninstelling moet het sluitstuk van de nieuwe mogelijkheden vormen. Het nieuwe<br />
kabinet heeft aangegeven dat er voor de invoering van de API een nauwe samenhang is met de<br />
governance en de toepassing van het financieel toetsingskader. De invoering vindt daarom<br />
noodzakelijkerwijs volgens een vergelijkbaar tijdpad plaats als het geschetste traject voor de aanpak van<br />
genoemde onderwerpen.<br />
Nieuwe Governance-modellen voor pensioenfondsen<br />
Eind september <strong>2010</strong> heeft toenmalig minister Donner een voorontwerp tot wijziging van de Pensioenwet<br />
in verband met aanpassingen van het bestuursmodel voor pensioenfondsen voor commentaar gezonden<br />
naar de koepels van pensioenfondsen. De reden van dit voorontwerp is om te voorkomen dat het initiatief<br />
wetsvoorstel van de leden Koser- Kaya en Blok tot wijziging van de Pensioenwet met betrekking tot de<br />
medezeggenschap van pensioengerechtigde in pensioenfondsbesturen wordt aangenomen.<br />
Het voorontwerp ziet op stroomlijning van de Governance en medezeggenschap, de versterking van<br />
deskundigheid en de adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers binnen het huidige paritaire<br />
bestuursmodel. In het paritaire bestuursmodel gaat men uit van een bestuur bestaande uit<br />
vertegenwoordigers van werkgever(organisaties) en werknemers(organisaties) en de mogelijkheid van<br />
pensioengerechtigden.<br />
33
De pensioengerechtigden krijgen een keuzerecht voor bestuursparticipaties. Daarnaast wordt intern<br />
toezicht versterkt en wordt het mogelijk om externe deskundigen tot het bestuur toe te laten. Het<br />
verantwoordingsorgaan en de deelnemersraad worden geïntegreerd.<br />
Naast het paritaire bestuursmodel worden er nog twee andere modellen uitgewerkt. Namelijk het extern<br />
model en het gemengd bestuursmodel. De laatste is ook wel bekend onder de naam one tier board. In<br />
het extern model zal het bestuur volledig bestaan uit externe deskundigen. In het gemengd model<br />
worden de taken binnen het bestuurd verdeeld over niet-uitvoerende (algemeen bestuur) en uitvoerende<br />
bestuurders (dagelijks bestuur).<br />
Eind december <strong>2010</strong> heeft minister Kamp aangegeven dat het kabinet overweegt om het wetsvoorstel<br />
eerst via internet ter consultatie aan te bieden, voordat het aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.<br />
Versoepeling premiebeleid bij dekkingstekort door DNB<br />
Als gevolg van de verbeterde levensverwachting en de gedaalde rente zijn de pensioenkosten in <strong>2010</strong><br />
fors gestegen. Dit zou betekenen dat een aantal pensioenfondsen genoodzaakt zijn om een forse<br />
premiestijging door te voeren willen zij blijven voldoen aan de eis van een minimale dekkingsgraad. DNB<br />
is van oordeel dat in een situatie van dekkingstekort de premie moet bijdragen aan herstel. Echter, na<br />
overleg met SZW heeft DNB besloten pensioenfondsen de mogelijkheid te bieden om voor de<br />
premiestelling voor het jaar 2011 af te wijken van de eis dat de premie tijdens een dekkingstekort moet<br />
bijdragen aan herstel. DNB stelt wel de voorwaarde dat het pensioenfonds vanaf de premiestelling voor<br />
het jaar 2012 een sluitende financiële opzet heeft.<br />
Rapport Waardeoverdracht Nieuwe Stijl<br />
In oktober <strong>2010</strong> heeft een commissie van de drie pensioenkoepels en het Verbond van Verzekeraars het<br />
rapport Waardeoverdracht Nieuwe Stijl aan de Stichting van de Arbeid (STAR) aangeboden. Aanleiding is<br />
onder meer het advies van de STAR van 2009 inzake de bijbetalingsproblematiek bij waardeoverdrachten<br />
die onder meer veroorzaakt wordt door de verschillende rekenregels tussen pensioenfondsen en<br />
verzekeraars.<br />
Conclusie van de commissie is het recht op waardeoverdracht te handhaven en een oplossing voor de<br />
problematiek van de nabestaandenvoorzieningen en de bijbetaalproblematiek te ontwikkelen en de<br />
mogelijkheid te bezien, mede in relatie tot de uitvoeringskosten, om waardeoverdracht onder de huidige<br />
afkoopgrens verplicht te stellen, dit onder verval van de afkoopmogelijkheid. Verder is er volgens de<br />
commissie geen reden de systematiek van de internationale waardeoverdracht aan te passen net als die<br />
van de collectieve waardeoverdrachten.<br />
Waardeoverdracht naar buitenlandse regeling<br />
In de Pensioenwet is een nieuw artikel opgenomen inzake de waardeoverdracht naar een buitenlandse<br />
pensioenregeling die wordt uitgevoerd door een uitvoerder in Nederland. De huidige bepalingen van de<br />
wet gaan namelijk aan deze situatie voorbij, de wetgeving vormt daardoor geen consistent geheel. In dit<br />
artikel wordt geregeld dat de normale plicht tot waardeoverdracht niet geldt indien de mogelijkheden tot<br />
afkoop na de waardeoverdracht ruimer zijn dan op grond van de Pensioenwet.<br />
Bijbetalingsproblematiek waardeoverdracht<br />
In 2011 geeft minister Kamp mede prioriteit aan het acute knelpunt van de bijbetalingsproblematiek bij<br />
waardeoverdracht. Hij deelt de zorgen van de Kamer dat hoge bijbetalingen bij waardeoverdracht de<br />
arbeidsmarktpositie van oudere werknemers kunnen schaden.<br />
FVP<br />
Per 1 januari 2011 is de FVP-bijdrageregeling definitief ten einde gekomen.<br />
Dit betekent dat werknemers van 40 jaar of ouder die op of na 1 januari 2011 WW-gerechtigd worden,<br />
niet meer in aanmerking komen voor een bijdrage op grond van de FVP-bijdrageregeling. Werknemers<br />
die tussen 1 januari <strong>2010</strong> en 1 januari 2011 werkloos zijn geworden, kunnen nog tot 1 januari 2011<br />
onder voorwaarden aanspraken maken op de FVP-bijdrageregeling. Rekening dient gehouden te worden<br />
met een FVP-verstrekkingspercentage lager dan 50% voor alle instroom na 1 januari <strong>2010</strong>. Begin 2013<br />
neemt het FVP-bestuur een definitief besluit over de hoogte van de het FVP-verstrekkingspercentage. De<br />
betalingen van de FVP-bijdrage voor deze groep werknemers worden tot uiterlijk 1 januari 2014<br />
opgeschort.<br />
34
Beleidsregel Deskundigheid<br />
DNB en de Stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben eind <strong>2010</strong> een Beleidsregel<br />
Deskundigheid gepubliceerd. Doel is te verduidelijken welke eisen DNB en AFM stellen aan deskundigheid<br />
van beleidsbepalers van onder toezicht staande instellingen zoals pensioenfondsen en verzekeraars. De<br />
Beleidsregel is gebaseerd op de bestaande wettelijke regels en bevat in dat opzicht ook geen nieuws.<br />
Uitgelegd wordt hoe bepaalde begrippen worden opgevat en waarop wordt gelet bij de toetsing. Dat is<br />
voor de praktijk zeker van belang.<br />
De toezichthouders spreken uit dat dit ertoe kan bijdragen dat aan de regels niet alleen naar de letter,<br />
maar ook naar hun aard en strekking invulling zullen geven, ook van individuele bestuursleden met een<br />
specifieke rol of verantwoordelijkheid. Een bestuur zal de taken zo moeten verdelen dat deskundigheid bij<br />
de vervulling van elk van die taken is gewaarborgd.<br />
Pensioenregister<br />
Het pensioenregister gaat het voor iedere burger mogelijk maken om via één website een totaaloverzicht<br />
te krijgen van alle bij pensioenfondsen en pensioenverzekeraars opgebouwde pensioenaanspraken én van<br />
de aanspraken op grond van de AOW. Een eind <strong>2010</strong> aangenomen wet verplicht elke pensioenuitvoerder<br />
en de SVB tot medewerking hieraan. De website is per 6 januari 2011 beschikbaar.<br />
Inhoud<br />
Pensioenakkoord voorjaar <strong>2010</strong><br />
De STAR heeft op 4 juni <strong>2010</strong> een akkoord gesloten over flexibilisering van pensioen en de AOW. Het<br />
akkoord gaat hierbij uit van een stabilisering van de pensioenkosten en de AOW.<br />
Aanleiding tot het pensioenakkoord is de constatering dat door de stijgende levensverwachting en de<br />
hiermee gepaard gaande uitkeringsduur van pensioenen, de kosten van het pensioenstelsel zullen<br />
stijgen. Verder wordt het huidige pensioenstelsel onvoldoende schokbestendig geacht. Meer<br />
mogelijkheden om de pensioenen aan te passen aan financiële schokken worden dan ook noodzakelijk<br />
geacht waarbij het aanpassen van de door de werkgever af te dragen pensioenpremie niet meer als<br />
effectief wordt gezien.<br />
De aanpassing van het pensioenstelsel aan de stijgende levensverwachting kan volgens het akkoord<br />
vormgegeven worden door trapsgewijze verhoging van de pensioenleeftijd. Ook is het mogelijk uit te<br />
gaan van een vaste forfaitaire uitkeringsperiode vanaf de rekenleeftijd die niet wordt aangepast aan de<br />
stijging van de levensverwachting van toekomstige generaties.<br />
Afgezien van de aanpassingen aan de leeftijdsverwachtingen hebben de sociale partners ook afgesproken<br />
dat pensioenregelingen meer aangepast moeten worden aan de ontwikkelingen op de financiële markten.<br />
De ambitie omtrent de hoogte van het pensioen moet meer afgestemd worden op de realiteit. Dit kan<br />
volgens de partners door middel van een zogenaamd combinatiecontract. Dit bestaat voor een deel uit<br />
een lagere pensioenopbouw met een grote mate van zekerheid en een deel dat volledig<br />
resultaatafhankelijk is op basis van een bepaalde ambitie. Een andere mogelijkheid is het volkomen<br />
flexibele reële contract, waarbij de hoogte van de pensioenen volledig afhankelijk is van de resultaten en<br />
de ambitie.<br />
Voor het resultaatafhankelijke deel van de regeling wordt de premie niet meer bepaald op basis van de<br />
toegekende pensioenen, maar op basis van de beschikbare premie wordt een bepaalde ambitie<br />
geformuleerd, die periodiek kan worden bijgesteld.<br />
De financiering moet in evenwicht zijn met de mate van zekerheid die is beloofd, dit lijkt op de<br />
consistentietoets zoals wij dit nu al voor toeslagenregelingen kennen.<br />
Deze introductie van de mogelijkheid pensioenregelingen voor een deel voorwaardelijk te maken is een<br />
vergaande omslag ten opzichte van het huidige stelsel. Nu kan immers alleen de toekenning van<br />
toeslagen voorwaardelijk worden gemaakt, de basis van het pensioenstelsel ondergaat dus een<br />
verschuiving naar meer onzekerheid.<br />
Het zal werkgevers en werknemers nog steeds toegestaan zijn pensioenregelingen overeen te komen die<br />
de genoemde voorwaardelijkheden niet kennen. Deze zekerheid dient dan echter wel vertaald te worden<br />
in de premie die voor de pensioenregeling betaald dient te worden.<br />
Om een en ander mogelijk te maken zal de pensioenwetgeving, waaronder het FTK en de fiscale regels<br />
omtrent pensioenen, dienen te worden aangepast.<br />
Met betrekking tot de AOW stellen de sociale partners voor dat deze periodiek wordt aangepast aan de<br />
gemiddelde resterende levensverwachting waarbij de eerste verhoging naar 66 jaar per 2020 plaats kan<br />
vinden. Verder wordt voorgesteld de AOW-uitkering met ingang van 2011 aan te passen aan de<br />
ontwikkeling van de verdiende lonen.<br />
35
Aanpak kabinet<br />
Het Regeerakkoord van het nieuwe kabinet sluit op hoofdlijnen aan bij het Pensioenakkoord. De AOWleeftijd<br />
gaat pas in 2020 naar 66. In het afgelopen jaar zijn volgens een brief van het kabinet van najaar<br />
<strong>2010</strong> verschillende aspecten van het pensioenstelsel en de AOW aan de orde gekomen: de verhoging van<br />
de AOW-leeftijd en de flexibilisering van de toegang tot de AOW, de duurzaamheid van het<br />
pensioenstelsel in het licht van het rapport van de commissie Goudswaard, de ‘governance’ van<br />
pensioenfondsen in het licht van het rapport van de commissie Frijns, de evaluatie van het financieel<br />
toetsingskader (FTK) en de rendementscriteria in het licht van het rapport van de commissie Don. De<br />
discussie over deze aspecten is uitgemond in een Wetsvoorstel verhoging AOW-leeftijd. Een<br />
kabinetstandpunt. Inzake de evaluatie van het financieel toetsingskader en het Pensioenakkoord van 4<br />
juni jl. gesloten in de STAR.<br />
Met het Pensioenakkoord hebben sociale partners getoond zich volgens het kabinet hun<br />
verantwoordelijkheid in deze bewust te zijn en hun bereidheid laten blijken om de nodige veranderingen<br />
aan te brengen, zowel waar het de pensioenleeftijd betreft als waar het de aanbevelingen van de<br />
Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen betreft. De wetgever zal de<br />
wetgeving aan moeten passen om nieuwe contractsvormen mogelijk te maken. Het betreft dan een<br />
aanpassing van de Pensioenwet in het algemeen en een uitbreiding van het FTK in het bijzonder.<br />
Dit vereist een zorgvuldig proces, waarbij intensief overleg zal worden gevoerd met de sociale partners in<br />
de STAR. De uitwerking van dit alles in een concreet wetsvoorstel zal tijd vergen. Tegelijk is er alle<br />
partijen veel aan gelegen om zo nodig door invoering van nieuwe pensioencontracten ruimte te scheppen<br />
binnen de dekkingsgraad. Indien het lukt om in januari 2011 op hoofdlijnen duidelijkheid te hebben over<br />
de aanpak en de nieuwe contracten en de nodige wetswijzigingen, moet het mogelijk zijn om de nodige<br />
wetswijzigingen in de loop van 2011 te realiseren, zodat de nieuwe situatie mee kan wegen op het<br />
moment dat eind 2011 eventueel bij een aantal fondsen een aanpassing van de pensioenrechten moet<br />
worden overwogen. Indien er voldoende zicht is op de aanpassing van de contracten, kan ook bezien<br />
worden in hoeverre er specifieke maatregelen nodig en mogelijk zijn om de overgang naar die nieuwe<br />
contractsvormen te faciliteren.<br />
Aanbevelingen STAR inzake nabestaanpensioen<br />
De STAR heeft in <strong>2010</strong> een dringend beroep gedaan op werkgevers, pensioenfondsen en<br />
pensioenverzekeraars om in voorkomende gevallen deelnemers actief en tijdig te informeren over de<br />
dekking van het partnerpensioen in de pensioenregeling waar men aan deelneemt en wat die dekking<br />
inhoudt als men van baan wisselt, werkloos wordt of met pensioen gaat. De STAR beveelt partijen<br />
betrokken bij pensioenregelingen met partnerpensioen verzekerd op risicobasis evenals de daarbij<br />
betrokken pensioenfondsen en pensioenverzekeraars aan om na te gaan op welke wijze voorkomen kan<br />
worden dat onbedoeld een deelnemer geconfronteerd wordt met een niet-toereikende dekking van het<br />
partnerpensioen. Mocht desondanks toch daarvan sprake zijn, dan verdient het naar het oordeel van de<br />
Stichting aanbeveling om de deelnemer alsnog een toereikende dekking van het partnerpensioen aan te<br />
bieden. Daarbij kan dan ook worden aangegeven welke kosten voor de deelnemer hiermee zijn gemoeid.<br />
De STAR beveelt partijen betrokken bij pensioenregelingen met partnerpensioen verzekerd op risicobasis<br />
evenals de daarbij betrokken pensioenfondsen en pensioenverzekeraars aan erin te voorzien dat bij<br />
tussentijdse beëindiging van de deelneming voor de vertrekkende deelnemer met een gehuwde partner of<br />
een bij de burgerlijke stand geregistreerde partner gedurende een periode van maximaal 24 maanden<br />
een standaardomruil plaatsvindt van een deel van het opgebouwde ouderdomspensioen in<br />
partnerpensioen tot ten hoogste 70% van het opgebouwde ouderdomspensioen, tenzij de (ex)deelnemer<br />
daartegen expliciet bezwaar maakt. Aanbevolen wordt de omruil naar partnerpensioen na ommekomst<br />
van de gekozen tijdsperiode ongedaan te maken, tenzij betrokkene expliciet heeft aangegeven de omruil<br />
in stand te laten.<br />
Fiscaliteit<br />
Aanpassing Witteveen-kader nodig naar aanleiding van Pensioenakkoord<br />
Naar aanleiding van het Pensioenakkoord van 4 juni jl. dient het Witteveen-kader voor de aanvullende<br />
pensioenregelingen per 2011 te zijn aangepast, zodat de gemaakte afspraken en aanbevelingen over<br />
premiestabilisatie, het incorporeren van de stijging van de levensverwachting en de indexatie van de<br />
(minimale) franchises aan de verdiende loonontwikkeling (in samenhang met de koppeling van de AOW<br />
aan de verdiende lonen) verdisconteerd kunnen worden. Daarnaast zijn de sociale partners van mening<br />
dat de overheid in het fiscale kader voor arbeidspensioenen genoeg ruimte dient te laten voor sectorale<br />
flexibiliteit.<br />
36
9. Pension Fund Governance<br />
Algemeen<br />
Door de invoering van de Pensioenwet per 1 januari 2007 zijn de Star-principes voor goed<br />
pensioenfondsbestuur (Pension Fund Governance, "PFG") verankerd in het wettelijke kader. De 32<br />
principes hebben betrekking op de volgende componenten: zorgvuldig bestuur, transparantie, openheid<br />
en communicatie, deskundigheid, verantwoording en intern toezicht.<br />
Het beleid van het pensioenfonds is gericht op een integere bedrijfsvoering. De verantwoordelijkheid<br />
hiervoor is vastgelegd in artikel 143 van de Pensioenwet. Dit houdt in ieder geval het volgende in:<br />
- het beheersen van bedrijfsprocessen en bedrijfsrisico’s;<br />
- de integriteitrisico’s;<br />
- voorkomen van belangenverstrengeling;<br />
- de soliditeit van het pensioenfonds, waaronder wordt verstaan: het beheersen van financiële<br />
risico’s en het beheersen van andere risico’s die de soliditeit van het pensioenfonds kunnen<br />
aantasten;<br />
-<br />
Invulling Medezeggenschap, Verantwoordingsorgaan en Intern toezicht<br />
Het Bestuur van <strong>PFP</strong> besteedt veel aandacht aan de opzet en inrichting van de organisatie, inclusief de<br />
interne beheersing. Reglementair is vastgelegd hoe het Bestuur invulling geeft aan begrippen als goed<br />
bestuur, verantwoording en intern toezicht.<br />
Intern Toezicht<br />
Gedragscode<br />
Jaarlijks wordt door de bestuursleden en de secretaris de gedragscode getekend. Dit is ook dit jaar<br />
gebeurd.<br />
Deskundigheidsbevordering<br />
-<br />
-<br />
het beheersen van de financiële positie op de lange termijn door periodiek een continuïteitsanalyse<br />
te maken.<br />
In afwijking van de meeste andere pensioenfondsen kent <strong>PFP</strong> al sinds 1948 een Raad van Toezicht. De<br />
Raad van Toezicht is samengesteld uit drie werkgevers, drie werknemers en drie pensioengerechtigden.<br />
Gelet op de opgedane goede ervaringen treedt de Raad van Toezicht op als zowel Deelnemersraad als<br />
Verantwoordingsorgaan. De verantwoording die het Bestuur aflegt aan de Raad van Toezicht is onderdeel<br />
van de jaarverslagcyclus.<br />
Voor het intern toezicht is gekozen voor een Visitatiecommissie, die eens in de 3 jaar de beleids- en<br />
bestuursprocedures en -processen, de checks and balances, de wijze waarop de uitvoering van de<br />
regeling wordt aangestuurd en de wijze waarop wordt omgegaan met de risico's op de langere termijn<br />
voor (de dekkingsgraad van) <strong>PFP</strong> beoordeelt. De Visitatiecommissie is samengesteld uit 3 externe<br />
deskundigen. Benoeming heeft in 2008 plaatsgevonden en de eerste visitatie heeft in 2009<br />
plaatsgevonden.<br />
Compliance officer<br />
De compliancefunctie is uitbesteed aan het Nederlands Compliance Instituut. Het Bestuur overlegt ten<br />
minste eenmaal per jaar met het NCI over de bevindingen en (nieuwe) ontwikkelingen.<br />
Bij de deskundigheidsbevordering van het Bestuur en de Raad van Toezicht wordt uitgegaan van het Plan<br />
van Aanpak van de Koepels.<br />
Vanwege het grote belang van een solide beleid heeft het Bestuur besloten dat de onderstaande<br />
kennisgebieden als volgt zijn toegekend:<br />
Bestuur<br />
Besturen van een pensioenfonds<br />
Wet- en regelgeving, pensioenregelingen<br />
37
Financiële Commissie (drie bestuursleden)<br />
- Financieel-technische en actuariële aspecten<br />
- Administratieve organisatie en interne controle<br />
- Uitbesteding van werkzaamheden.<br />
Beleggingscommissie (drie bestuursleden)<br />
- Vermogensbeheer<br />
Werkgroep Communicatie (drie bestuursleden)<br />
- Communicatie<br />
Van de betreffende bestuursleden wordt verwacht dat zij met betrekking tot de onderwerpen binnen het<br />
kennisgebied over deskundigheidsniveau 2 beschikken.<br />
In begin <strong>2010</strong> heeft het Bestuur, samen met het zusterfonds PSB, een studiedag inzake Risicobeheer<br />
gevolgd. Daarnaast hebben 3 bestuursleden, tesamen met collega-bestuursleden van de andere<br />
pensioenfondsen van de PZH-Groep een In-Company masterclass Uitbesteding van het vermogensbeheer<br />
bijgewoond. Tevens heeft het Bestuur via SPO connects diverse seminars en congressen gevolgd.<br />
De nieuwe leden van de Raad van Toezicht hebben in <strong>2010</strong> en zullen in 2011 relevante opleidingen<br />
volgen. Tevens worden in 2011 themabijeenkomsten voor de voltallige Raad van Toezicht gepland.<br />
Naleving wet- en regelgeving<br />
Het Bestuur is niet bekend met overtredingen van wet- en regelgeving.<br />
Toezichthouder<br />
In <strong>2010</strong> heeft een formeel overleg plaatsgevonden met DNB. Voor een toelichting hiervan wordt<br />
verwezen naar hoofdstuk 4.<br />
Juridische procedures<br />
Er zijn in het verslagjaar geen juridische procedures tegen <strong>PFP</strong> aanhangig gemaakt.<br />
Klachten<br />
Er zijn in het verslagjaar geen klachten ingediend.<br />
Verslag van de Deelnemersraad (Raad van Toezicht)<br />
Algemeen<br />
De Raad van Toezicht (de Raad) fungeert sinds 1 januari 2007 als Deelnemersraad en tevens als<br />
Verantwoordingsorgaan. Hiertoe zijn in 2007 de statuten en het Huishoudelijk Reglement aangepast,<br />
waarbij rekening is gehouden met de uitgangspunten van Pension Fund Governance. Hierbij zijn de<br />
frequentie van het overleg met het Bestuur, de te behandelen onderwerpen met betrekking tot het beleid<br />
en de verantwoording van het orgaan vastgesteld.<br />
Overleg<br />
In het verslagjaar is de Raad twee keer bijeen geweest om van gedachten te wisselen over, in te<br />
stemmen met en advies te geven over (voorgenomen) besluiten van het Bestuur. Er was hierbij sprake<br />
van reguliere vergaderingen, waaraan ook werd deelgenomen door een afvaardiging van het Bestuur van<br />
het pensioenfonds.<br />
Onderwerpen<br />
In het verslagjaar werd door het Bestuur een aantal besluiten genomen waarvoor instemming van de<br />
Raad nodig was, dan wel waarop de Raad moest adviseren. Een van de belangrijkste onderwerpen<br />
waarover het Bestuur en de Raad zich in <strong>2010</strong> hebben gebogen, was de vaststelling van de premie voor<br />
het jaar 2011.<br />
38
Instemming<br />
<strong>Jaarverslag</strong>en 2009 (<strong>Jaarverslag</strong>, Jaarrekening, Actuarieel rapport, Rapport Waarmerkend Actuaris,<br />
Accountantsverslag)<br />
De Raad kon, na korte gedachtewisselingen en discussies met de opstellers van de verslagen, het bestuur<br />
en <strong>PFP</strong>, instemmen met de concepten van de verslagen over 2009, zodat deze, na de verwerking van de<br />
opmerkingen en aanvullingen, konden worden gepubliceerd.<br />
Advies<br />
Tijdens de reguliere vergaderingen werd de Raad gevraagd te adviseren over de volgende onderwerpen.<br />
In alle gevallen adviseerde de Raad positief op de door het bestuur genomen besluiten.<br />
Indexatie/ophoging opgebouwde pensioenaanspraken<br />
Ondanks dat de financiële positie van <strong>PFP</strong> in <strong>2010</strong> als gevolg van de lage rente en de stijgende<br />
levensverwachting niet verbeterde, legde het Bestuur het besluit voor om de ingegane pensioenen en<br />
slapersrechten op basis van de prijsindex per 1 oktober <strong>2010</strong> te verhogen met de volledige toeslag. Dit in<br />
afwijking van het beleidskader, omdat de actuele dekkingsgraad op het beslismoment feitelijk aanleiding<br />
gaf een korting op de te verlenen toeslag toe te passen.<br />
Als reden voor het voorstel werd het relatief geringe verschil (in euro’s) tussen volledige toeslag (1,57%)<br />
en gedeeltelijke toeslag (0,98%) aangevoerd. Een bijkomend argument was de geringe invloed op de<br />
dekkingsgraad (-/- 0,3%).<br />
De Raad adviseerde het Bestuur na een levendige discussie om dit aspect nog eens goed te overdenken.<br />
Overigens werd hierbij ook aangegeven dat de Raad een heroverwogen besluit, hoe dit dan ook zou<br />
uitvallen, zou ondersteunen, omdat de door het Bestuur gekozen lijn verdedigbaar was.<br />
Het voorstel de verhoging van de opgebouwde pensioenaanspraken van deelnemers aan te passen met<br />
een percentage gerelateerd aan de verhoging van de lonen per 1 juli <strong>2010</strong> (1,40%) leverde verder geen<br />
discussie op.<br />
Basispensioenpremie<br />
Omdat de financiële positie van <strong>PFP</strong> in <strong>2010</strong> als gevolg van de lage rente en de stijgende<br />
levensverwachting niet verbeterde, legde het Bestuur het besluit voor om de korting op de<br />
basispensioenpremie voor 2011 verder te verlagen en wel met 6%. Dit in afwijking van het beleidskader,<br />
waarin is voorzien in stappen van 3%. Als belangrijkste redenen werden hiervoor opgegeven de<br />
opwaartse druk door de almaar toenemende levensverwachting en het (te) grote verschil tussen de<br />
volgens het beleidskader gewenste premie (28%) en de te betalen premie (18%) na de in<br />
overeenstemming met het beleidskader doorgevoerde verhoging van 3%.<br />
Omdat het voorgenomen besluit buiten het afgesproken beleidskader viel, ontstond binnen de Raad<br />
wederom een levendige discussie, onder meer omdat de invloed van het verschil tussen een korting van<br />
3% en van 6% op de dekkingsgraad ook gering was (-/- 0,3%).<br />
Uiteindelijk adviseerde de Raad, ingegeven door een conservatieve benadering van de<br />
pensioenproblematiek, de korting op de pensioenpremie met 6% te verlagen. Hierbij werd overigens wel<br />
de kanttekening geplaatst dat dit geen precedent mag scheppen voor volgende jaren.<br />
Beleggingsplan 2011<br />
Door Mn-Services, de fiduciair vermogensbeheerder van <strong>PFP</strong>, werd in <strong>2010</strong> het beleggings- en risicobeleid<br />
2011 gepresenteerd. Hierbij werd ruime aandacht besteed aan de ontwikkelingen in de eurozone en de<br />
gevolgen daarvan voor de beleggingsportefeuille. Ook werd aandacht besteed aan de waardering van<br />
risico’s en de wijze waarop gesignaleerde risico’s zouden moeten/kunnen doorwerken in de beleggingen.<br />
Het Bestuur kon zich in grote lijnen vinden in de visie van Mn-Services, evenwel met de kanttekening dat<br />
de Beleggingscommissie en Mn-Services de voor- en nadelen zullen afwegen van de door Mn-Services<br />
voorgestelde uitbreiding van de categorie hedge funds ten koste van de positie in aandelen en dat nader<br />
onderzocht zal worden hoe een bescherming tegen een forse koersdaling kan worden aangebracht.<br />
Uitgangspunt voor het beleggingsbeleid 2011 is het Groei/Recessie-scenario.<br />
AG-Prognosetafel <strong>2010</strong>-2060<br />
Het Bestuur heeft, conform de adviezen van Mercer en de Financiële Commissie, besloten tot toepassing<br />
van de AG-Prognosetafel <strong>2010</strong>-2060. Als gevolg hiervan wordt in de berekening van de voorziening<br />
Pensioenverplichtingen en de kostendekkende premie rekening gehouden met een stijgende<br />
levensverwachting. Als gevolg hiervan daalt de dekkingsgraad. Na een korte discussie adviseert de Raad<br />
in positieve zin over het hanteren van de AG-Prognosetafel <strong>2010</strong>-2060.<br />
39
Statuten en reglement<br />
Hoewel de statuten en reglementen in <strong>2010</strong> niet werden aangepast, is hierop al wel een voorschot<br />
genomen. Dit mede als gevolg van het feit dat in het verslagjaar de samenstelling van de Raad, door het<br />
overlijden van de heren Alting en Van de Fliert en het vertrek van de heer Ramekers, een aanzienlijke<br />
wijziging onderging. Voor de komende jaren zal een rooster van aftreden worden opgesteld waardoor de<br />
vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers en gepensioneerden volgens een vast schema zullen<br />
aftreden.<br />
Vaststelling franchise<br />
De Raad heeft positief geadviseerd op het voorstel om de franchise per 1 januari 2011 volgende de<br />
gebruikelijke methode, waarbij de AOW voor alleenstaanden de basis vormt, te hanteren.<br />
Tot slot<br />
Het verslagjaar <strong>2010</strong> zal voor <strong>PFP</strong> de geschiedenisboeken ingaan als het jaar waarin de financiële wereld<br />
tot rust leek te zijn gekomen, maar alsnog werd opgeschrikt door problemen binnen de eurozone. Door<br />
de enorme overheidstekorten in Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje werden nieuwe maatregelen<br />
noodzakelijk, waarvan het Europese noodfonds de belangrijkste is. Naar verwachting zal de onrust op de<br />
financiële markten nog wel even aanhouden, waardoor risicobeheersing en een prudent beleggingsbeleid<br />
zich de komende jaren op blijvende aandacht mogen verheugen.<br />
De ontwikkeling van de dekkingsgraad van <strong>PFP</strong> is (nog steeds) tevredenstellend en <strong>PFP</strong> nestelde zich in<br />
<strong>2010</strong> dan ook in de top drie van pensioenfondsen met een hoge dekkingsgraad in Nederland. 1)<br />
Voor de Raad waren de ontwikkelingen, mede door de wijze waarop <strong>PFP</strong> en Mn-Services maandelijks en<br />
per kwartaal rapporteerden, zeer goed te volgen. De Raad oordeelt dan ook (zeer) positief over de<br />
informatievoorziening ten aanzien van de ontwikkeling van de vermogenspositie van het pensioenfonds.<br />
Rest nog een bijzonder woord van dank aan de heren Norg en De Steur die door hun inzet en kritische<br />
bijdragen in belangrijke mate hebben bijgedragen aan het functioneren van de Raad van Toezicht en voor<br />
wie <strong>2010</strong> het laatste jaar was waarin zij zich voor de Raad en voor <strong>PFP</strong> hebben ingezet.<br />
1 Bron: De Volkskrant van 30 oktober <strong>2010</strong>, Economiekatern, pagina 5.<br />
Verslag van het Verantwoordingsorgaan (Raad van Toezicht)<br />
Algemeen<br />
Het Bestuur legt verantwoording af aan de Raad van Toezicht (de Raad) over het beleid en de wijze<br />
waarop het beleid is uitgevoerd. Tevens legt het Bestuur verantwoording af over de naleving van de<br />
principes voor goed pensioenfondsbestuur, zoals vastgesteld door de Stichting van de Arbeid op 16<br />
december 2005.<br />
De Raad heeft de bevoegdheid een oordeel te geven over het handelen van het Bestuur, over het door<br />
het Bestuur (uit)gevoerde beleid, alsmede over de beleidskeuzes voor de toekomst. De Raad legt zijn<br />
oordeel ten minste éénmaal per jaar schriftelijk vast. Dit oordeel wordt, samen met de reactie van het<br />
Bestuur daarop, opgenomen in het jaarverslag waarop het oordeel betrekking heeft.<br />
De Raad heeft een adviesrecht ten aanzien van:<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
-<br />
het vaststellen en wijzigen van de vergoedingsregeling voor bestuursleden;<br />
het wijzigen van het beleid ten aanzien van de Raad;<br />
de vorm, inrichting en samenstelling van het interne toezicht;<br />
het vaststellen en wijzigen van een interne klachten- en geschillenprocedure;<br />
het premie- en toeslagbeleid;<br />
het vaststellen en wijzigen van het communicatie- en voorlichtingsbeleid.<br />
40
De Raad heeft in het kader van zijn taakuitoefening in <strong>2010</strong> kennis genomen van het jaarverslag en de<br />
jaarrekening 2009, de notulen van de bestuursvergaderingen, de reglementen, de ABTN en de resultaten<br />
van de ALM-studie uitgevoerd met het oog op het beleggingsbeleid voor 2011.<br />
De Raad heeft geen gebruik gemaakt van zijn recht op overleg met de externe actuaris en de externe<br />
accountant.<br />
Bevindingen<br />
De Raad heeft de volgende bevindingen:<br />
Goed pensioenfondsbestuur (Pension Fund Governance)<br />
Het Bestuur is er volgens de Raad voldoende in geslaagd de principes voor goed pensioenfondsbestuur te<br />
vertalen naar het fonds. In het verlengde hiervan heeft de Raad het Bestuur gevraagd na te gaan hoe het<br />
beloningsbeleid van de fiduciair vermogensbeheerder Mn-Services in elkaar steekt. De Raad was met<br />
name benieuwd of deze beloningsstructuur bepaalde perverse prikkels bevatte die de beheerders<br />
mogelijk zou kunnen aanzetten tot onverantwoorde beslissingen. Mn-Services heeft in <strong>2010</strong> formeel<br />
verklaard dat:<br />
- fundmanagers niet extra worden beloond voor investeringen in bepaalde beleggingsproducten; en<br />
- in het gehanteerde model géén incentives zijn opgenomen om bepaalde risico’s te nemen of te<br />
stimuleren.<br />
Daarnaast heeft Mn-Services aangegeven dat het gehanteerde beloningsbeleid aan alle eisen op dit<br />
terrein van DNB en AFM voldoet.<br />
De Raad acht deze verklaring voldoende.<br />
Wetgeving en reglementen<br />
Het Bestuur heeft zich in het verslagjaar op juiste wijze gehouden aan de geldende wet- en regelgeving,<br />
de reglementen en de statuten van het pensioenfonds. Overigens zijn statuten en reglementen in <strong>2010</strong><br />
niet onderhevig geweest aan wijziging.<br />
Toeslagbeleid<br />
In <strong>2010</strong> zijn toeslagen in principe toegekend conform het vastgestelde beleid, waarbij, wat betreft de<br />
indexatie van ingegane pensioenen, in positieve zin van het beleidskader werd afgeweken. De Raad is<br />
van mening dat het Bestuur hiermee zorgvuldig is omgegaan door de belangen van alle deelnemers in<br />
zijn besluitvorming te betrekken.<br />
Premiebeleid<br />
Het premiebeleid is op zorgvuldige wijze, en met inachtneming van de belangen van alle (gewezen)<br />
deelnemers, tot stand gekomen. Vanwege de verslechterde financiële positie van het pensioenfonds in<br />
<strong>2010</strong> kon de Raad zich vinden in het besluit van het Bestuur om opnieuw af te wijken van het<br />
vastgestelde beleidskader. Rekening houdende met de belangen van zowel de nog actieve deelnemers,<br />
als de gepensioneerden en slapers, kon hierdoor ook voor 2011 een weliswaar hogere (+6%) maar nog<br />
altijd niet kostendekkende premie worden vastgesteld. Ook in het komende jaar zal de thans nog<br />
bestaande premiekorting een aandachtspunt zijn voor het Bestuur en de Raad van Toezicht.<br />
Beleggingsbeleid (inclusief Corporate Governance en Verantwoord Beleggen)<br />
Ook in <strong>2010</strong> is het beleggingsbeleid zorgvuldig en prudent geweest. Dit blijkt uit het feit dat de<br />
dekkingsgraad per ultimo <strong>2010</strong> zich boven de reservetekortgrens, en dus buiten de gevarenzone, bevond.<br />
De Raad is dan ook van oordeel dat het Bestuur hierin op zorgvuldige wijze de juiste keuzes heeft<br />
gemaakt.<br />
Risicobeleid<br />
Met in het achterhoofd de ontwikkelingen in de afgelopen jaren en de problemen die zich met<br />
verschillende landen in de eurozone voordeden, was <strong>2010</strong> een jaar waarin vooral werd gekeken naar de<br />
wijze waarop de risico’s (nog beter) konden worden beheerst en op welke wijze zo optimaal mogelijk zou<br />
moeten worden ingespeeld op de ontwikkelingen. Gezien de vermogenspositie van het pensioenfonds per<br />
ultimo <strong>2010</strong> is de Raad van oordeel dat dit in <strong>2010</strong> op adequate wijze is gebeurd en dat op dit gebied de<br />
juiste keuzes zijn gemaakt om het hoofd te bieden aan de turbulente marktomstandigheden.<br />
41
Financiële positie van het pensioenfonds<br />
Hoewel de dekkingsgraad van het pensioenfonds per ultimo <strong>2010</strong> lager uitviel dan per ultimo 2009, bleef<br />
de financiële positie van het fonds robuust. De afname van de dekkingsgraad kwam namelijk vooral door<br />
de verrekening van nieuwe tabellen in verband met de togenomen levensverwachting.<br />
Oordeel<br />
De Raad constateert dat:<br />
- de externe accountant gerapporteerd heeft dat voldaan is aan de relevante wet- en regelgeving en<br />
dat er geen bevindingen zijn gemeld die reden geven tot zorg;<br />
- de certificerend actuaris enkele kanttekeningen heeft opgenomen m.b.t. het premiebeleid en het<br />
daaraan ten grondslag liggende beleidskader;<br />
- de toezichthouders geen op- en/of aanmerkingen hebben gemaakt ten aanzien van het<br />
functioneren van (het Bestuur van) het pensioenfonds.<br />
Op grond van al het voorgaande komt de Raad tot het volgende oordeel:<br />
- het Bestuur heeft ruim voldoende informatie verstrekt op basis waarvan de Raad zich een oordeel<br />
heeft kunnen vormen;<br />
- het handelen van het Bestuur is in <strong>2010</strong> in overeenstemming geweest met de statuten,<br />
reglementen en andere fondsstukken;<br />
- het Bestuur heeft in <strong>2010</strong> een consistent beleid gevoerd, waarbij de belangen van alle betrokkenen<br />
voldoende zijn afgewogen en geborgd;<br />
- het Bestuur heeft, gegeven de omstandigheden logische beleidskeuzes voor de toekomst gemaakt.<br />
Aanbevelingen<br />
De Raad beveelt aan om voort te gaan met de wijze waarop het beleid tot stand komt en vervolgens ook<br />
wordt uitgevoerd.<br />
Tot slot wil de Raad zijn waardering uitspreken over het gevoerde bestuursbeleid in het jaar <strong>2010</strong> en<br />
spreekt tevens de wens uit dat deze lijn in de toekomst wordt voortgezet.<br />
Reactie Bestuur<br />
Het Bestuur weet zich gesteund door de adviezen en opmerkingen van de Raad van Toezicht en spreekt<br />
zijn waardering uit voor de kritische en constructieve inzet. De aanbevelingen worden ter harte genomen.<br />
Het Bestuur zal de Raad van Toezicht hierover terugrapporteren.<br />
Tot slot<br />
Het Bestuur spreekt zijn dank uit aan alle betrokkenen voor hun inzet en toewijding in het afgelopen jaar.<br />
Rijswijk, 25 mei 2011<br />
Namens het Bestuur:<br />
C. Kuijvenhoven RA, N.W. Dijkhuizen,<br />
voorzitter secretaris<br />
42
STICHTING PENSIOENFONDS PRODUCTSCHAPPEN<br />
Rijswijk<br />
JAARREKENING<br />
43
BALANS PER 31 DECEMBER<br />
Na resultaatbestemming (x € 1.000)<br />
ACTIVA<br />
Beleggingen voor risico pensioenfonds (1)<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Vastgoedbeleggingen 20.742 19.813<br />
Aandelen 62.894 58.185<br />
Vastrentende waarden 328.732 328.537<br />
Derivaten 5.887 1.025<br />
Overige beleggingen 24.437 16.938<br />
Beleggingen voor risico deelnemers (2)<br />
442.692 424.498<br />
Beleggingen VP/IAP-regeling 32.960 34.288<br />
Herverzekeringsdeel technische voorzieningen (3)<br />
Vorderingen en overlopende activa (4)<br />
17 19<br />
Vorderingen inzake beleggingen 3.374 884<br />
Overige vorderingen 1.339 935<br />
Overige activa (5)<br />
4.713 1.819<br />
Liquide middelen 2.421 11.277<br />
44<br />
482.803 471.901
BALANS PER 31 DECEMBER<br />
Na resultaatbestemming (x € 1.000)<br />
PASSIVA<br />
Stichtingskapitaal en reserves (6)<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Stichtingskapitaal 1 1<br />
Algemene reserve 86.176 97.522<br />
Reserve bijzondere uitvoeringskosten 821 821<br />
Technische voorzieningen (7)<br />
86.998 98.344<br />
Voorziening Pensioenverplichtingen 348.607 316.694<br />
Overige technische voorzieningen (8)<br />
Voorziening pensioenverplichtingen risico<br />
deelnemers<br />
Langlopende schulden (9)<br />
32.960 34.288<br />
Instellingen 5.633 5.242<br />
Overige schulden en overlopende passiva (10)<br />
Instellingen 657 524<br />
Overige schulden 7.948 16.809<br />
45<br />
8.605 17.333<br />
482.803 471.901
STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
BATEN<br />
Premiebijdragen van werkgevers en werknemers (11)<br />
Beleggingsresultaten risico pensioenfonds (12)<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
7.684 6.233<br />
Directe beleggingsresultaten 6.727 748<br />
Indirecte beleggingsresultaten 25.218 60.701<br />
Kosten van vermogensbeheer - 1.595 - 1.389<br />
Overige baten (13)<br />
LASTEN<br />
30.350 60.060<br />
94 108<br />
38.128 66.401<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Pensioenuitkeringen (14) - 16.732 - 16.618<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten (15) - 944 - 1.151<br />
Mutatie Voorziening Pensioenverplichtingen (16)<br />
Actuariële premies en koopsommen - 8.407 - 8.254<br />
Koopsommen uit VP/IAP-regeling - 3.229 - 2.638<br />
Indexering en overige toeslagen - 3.340 - 1.220<br />
Vrijval voorziening stop-loss 283 703<br />
Rentetoevoeging - 4.131 - 7.763<br />
Pensioenuitkeringen 16.606 16.562<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten 963 975<br />
Wijziging marktrente - 27.544 9.349<br />
Overdracht van rechten - 412 303<br />
Aanpassing overlevingstafels - 2.919 - 14.216<br />
Overige mutaties 215 - 703<br />
- 31.915 - 6.902<br />
Saldo overdrachten van rechten (17) 359 - 131<br />
Overige lasten (18) - 242 - 290<br />
- 49.474 - 25.092<br />
Saldo van baten en lasten - 11.346<br />
41.309<br />
Resultaatbestemming (19)<br />
Algemene reserve - 11.346<br />
41.309<br />
46
KASSTROOM<br />
(x € 1.000)<br />
Pensioenactiviteiten<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Bijdragen van werkgevers en werknemers 7.280 6.245<br />
Overgenomen pensioenverplichtingen 413 72<br />
Uitkering herverzekering 4 4<br />
Pensioenuitkeringen - 16.711 - 16.609<br />
Afkopen - 21 - 9<br />
Overgedragen pensioenverplichtingen - 54 - 203<br />
Premies herverzekering - 43 - 37<br />
Uitvoeringskosten - 944 - 1.151<br />
Overige mutaties - 199 - 4.244<br />
Mutaties vorderingen/schulden 977 4.036<br />
Totale kasstroom uit pensioenactiviteiten<br />
Beleggingsactiviteiten<br />
- 9.298 - 11.896<br />
Verkopen en aflossingen 357.729 256.214<br />
Directe beleggingsopbrengsten - 263 2.275<br />
Aankoop beleggingen - 345.105<br />
- 267.205<br />
Kosten vermogensbeheer - 1.595 - 1.389<br />
Ov. kasstroom uit beleggingsactiviteiten - 10.324 11.480<br />
Totale kasstroom uit beleggingsactiviteiten<br />
Mutatie in geldmiddelen<br />
Verloop Liquide middelen<br />
442 1.375<br />
- 8.856 - 10.521<br />
Stand 1 januari 11.277 21.798<br />
Stand 31 december 2.421 11.277<br />
Mutatie in boekjaar<br />
47<br />
- 8.856<br />
- 10.521
GRONDSLAGEN<br />
Algemene toelichting<br />
1.01 Activiteiten<br />
Het doel van <strong>PFP</strong> is het nu en in de toekomst verstrekken van uitkeringen aan pensioengerechtigden en<br />
nabestaanden terzake van ouderdom en overlijden; tevens verstrekt <strong>PFP</strong> uitkeringen aan<br />
arbeidsongeschikte deelnemers.<br />
1.02 Pensioenregelingen<br />
Onderstaand wordt in hoofdlijnen een beschrijving gegeven van de pensioenregelingen zoals die gelden in<br />
<strong>2010</strong>.<br />
Eigenschappen van de pensioenregelingen<br />
<strong>2010</strong> Middelloon Aanvullend Vroegregeling<br />
pensioen pensioen<br />
Pensioensysteem Uitkering Premie Premie<br />
Pensioenleeftijd 65 65 62<br />
Maximum pensioengevend salaris geen geen geen<br />
Toeslagen tijdens opbouw voorwaardelijk nvt nvt<br />
Toeslagen na ingang voorwaardelijk voorwaardelijk voorwaardelijk<br />
Franchise<br />
In dienst op of na 1 januari 2006<br />
In dienst voor 1 januari 2006 en geboortejaar:<br />
€ 12.442 nvt nvt<br />
- 1957 en eerder € 14.670 nvt nvt<br />
- 1958 t/m 1967 € 13.556 nvt nvt<br />
- 1968 en later € 12.442 nvt nvt<br />
Pensioengrondslag (PG) 12 maanden<br />
salaris+<br />
jaarsalaris jaarsalaris<br />
- Vakantietoeslag ja nvt nvt<br />
- Eindejaarsuitkering ja nvt nvt<br />
- Overige vaste salariscomponenten ja nvt nvt<br />
Pensioenopbouwpercentage 1,90% fiscale ruimte 4,75% van het<br />
jaarsalaris<br />
Nabestaandenpensioen 60% van het<br />
ouderdoms-<br />
pensioen<br />
Werkgeversbijdrage 2/3e deel van<br />
15% over PG<br />
Werknemersbijdrage 1/3e deel van<br />
15% over PG<br />
Werknemersbijdrage verhoging<br />
nabestaandenpensioen naar 70%<br />
Administratie/ uitvoeringkosten<br />
60% van het<br />
ouderdoms-<br />
pensioen<br />
Bij voorover-<br />
lijden VP-kapitaal<br />
nvt 1,90% van het<br />
jaarsalaris<br />
fiscale staffel 2,85% van het<br />
jaarsalaris<br />
1,0% over PG nvt nvt<br />
1,0% van de PG +<br />
4,0% van de<br />
technische<br />
voorziening<br />
48<br />
3,25% van de<br />
storting + 0,15%<br />
van de belegging<br />
3,25% van de<br />
storting + 0,15%<br />
van de belegging
Middelloonpensioenregeling<br />
De pensioenregeling is een geïndexeerde middelloonregeling die voor elk deelnemersjaar voorziet in een<br />
ouderdomspensioen ter grootte van 1,90% van de meest recentelijk vastgestelde pensioengrondslag voor<br />
dat jaar. Overeenkomstig artikel 10 van de Pensioenwet wordt deze regeling gekarakteriseerd als een<br />
uitkeringsovereenkomst.<br />
Het partnerpensioen ten behoeve van de echtgeno(o)t(e), de wettelijk geregistreerde partner dan wel de<br />
overeenkomstig de pensioenregeling aangemelde, met de deelnemer samenwonende partner is 60% van<br />
het ouderdomspensioen; het wezenpensioen ten behoeve van de kinderen van de werknemers is 14%<br />
van het ouderdomspensioen. Op vrijwillige basis kan het niveau van het partnerpensioen worden<br />
verhoogd tot 70%. Tevens voorziet de pensioenregeling in een Anw-compensatie ter aanvulling of<br />
vervanging van de nabestaandenuitkering uit hoofde van de Algemene nabestaandenwet (Anw).<br />
Werknemers die wegens volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid in aanmerking komen voor een<br />
IVA-uitkering, hebben recht op een aanvulling tot maximaal 80% van het jaarsalaris. In die situatie wordt<br />
de opbouw van het pensioen zonder premiebetaling voortgezet.<br />
De pensioengrondslag is 12 maal het maandsalaris verhoogd met de vakantietoeslag, eindejaarsuitkering<br />
en andere door de werkgever voor de berekening van het jaarsalaris aangemerkte bedragen minus een<br />
franchise. Deze franchise wordt jaarlijks door het Bestuur vastgesteld met als richtsnoer de ontwikkeling<br />
van de AOW voor ongehuwden.<br />
Voor de pensioenregeling wordt een doorsneepremie vastgesteld, als percentage van de<br />
pensioengrondslag. Van deze premie komt 1/3 deel voor rekening van de werknemer en 2/3 deel voor<br />
rekening van de werkgever. Voor de deelnemers is de toeslagverlening voorwaardelijk. Indien de<br />
dekkingsgraad hoger is dan 105% wordt een toeslag gegeven op basis van de loonindex. De uit deze<br />
toeslagverlening voortvloeiende lasten maken onderdeel uit van de kostendekkende premie.<br />
Voor gewezen deelnemers en pensioengerechtigden is de toeslagverlening (op basis van de prijsindex)<br />
eveneens voorwaardelijk. De uit deze toeslagverlening voortvloeiende lasten worden gefinancierd uit de<br />
middelen van het pensioenfonds. Het Bestuur streeft in haar beleid naar het verlenen van toeslagen op<br />
de ingegane en premievrije pensioenen. Of dit mogelijk is wordt jaarlijks beoordeeld door het Bestuur op<br />
basis van de financiële situatie van het pensioenfonds. Het Bestuur hanteert daartoe de<br />
beleidskeuzematrix als leidraad. Het Bestuur kan afwijken van de beleidskeuzematrix.<br />
2. Grondslagen voor waardering van activa en passiva<br />
2.01 Algemeen<br />
De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de wettelijke bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW en<br />
de Richtlijn voor de <strong>Jaarverslag</strong>geving voor Pensioenfondsen (RJ 610), uitgegeven door de Raad voor de<br />
<strong>Jaarverslag</strong>geving. De jaarrekening is opgesteld in euro’s.<br />
Beleggingen en pensioenverplichtingen worden gewaardeerd op reële waarde. De overige activa en<br />
passiva worden gewaardeerd op de verkrijgings- of vervaardigingprijs. Indien geen specifieke<br />
waarderingsgrondslag is vermeld, vindt waardering plaats tegen de verkrijgingsprijs. In de balans, de<br />
staat van baten en lasten en het kasstroomoverzicht zijn referenties opgenomen, waarmee wordt<br />
verwezen naar de toelichting.<br />
2.02 Vergelijking met voorgaand jaar<br />
De gehanteerde grondslagen van waardering en van resultaatbepaling zijn ongewijzigd ten opzichte van<br />
het voorgaande jaar.<br />
2.03 Schattingen en veronderstellingen<br />
Bij toepassing van de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening vormt het Bestuur<br />
van het pensioenfonds zich verschillende oordelen en maakt schattingen die essentieel kunnen zijn voor<br />
de in de jaarrekening opgenomen bedragen. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 BW<br />
vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van deze oordelen en schattingen inclusief de bijbehorende<br />
veronderstellingen opgenomen bij de toelichting op de betreffende jaarrekeningposten.<br />
49
2.04 Opname van actief, verplichting, bate of last<br />
Een actief wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische<br />
voordelen naar het pensioenfonds zullen toevloeien en de waarde daarvan betrouwbaar kan worden<br />
vastgesteld.<br />
Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de afwikkeling daarvan<br />
gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen en de omvang van het bedrag daarvan betrouwbaar<br />
kan worden vastgesteld.<br />
Baten worden in de rekening van baten en lasten opgenomen wanneer een vermeerdering van het<br />
economisch potentieel, samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van<br />
een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.<br />
Lasten worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend met<br />
een vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden,<br />
waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.<br />
2.05 Vreemde valuta<br />
Functionele valuta<br />
Activa en verplichtingen in vreemde valuta worden omgerekend naar euro’s tegen de koers per<br />
balansdatum. Deze waardering is onderdeel van de waardering tegen reële waarde. Baten en lasten<br />
voortvloeiende uit transacties in vreemde valuta’s worden omgerekend tegen de koers per<br />
transactiedatum.<br />
Transacties, vorderingen en schulden<br />
Transacties in vreemde valuta gedurende de verslagperiode zijn in de jaarrekening verwerkt tegen de<br />
koers op transactiedatum. Monetaire activa en passiva in vreemde valuta worden omgerekend tegen de<br />
koers per balansdatum. De uit de afwikkeling en omrekening voortvloeiende koersverschillen komen ten<br />
gunste of ten laste van de staat van baten en lasten.<br />
2.06 Beleggingen voor risico pensioenfonds<br />
De Pensioenwet schrijft waardering van beleggingen tegen marktwaarde voor. Het begrip marktwaarde is<br />
te beschouwen als synoniem van reële waarde. Om aan te sluiten op het toenemende gebruik (ook<br />
internationaal) van het begrip reële waarde (fair value ) wordt dit begrip gehanteerd.<br />
2.07 Herverzekeringsdeel technische voorzieningen<br />
Herverzekeringscontracten op risicobasis<br />
Vorderingen uit herverzekeringscontracten op risicobasis worden als actief verantwoord op het moment<br />
dat de onderhavige verzekerde gebeurtenis zich voordoet. De waardering vindt plaats op basis van de<br />
contante waarde van de verzekerde uitkeringen uit hoofde van het contract, volgens de grondslagen van<br />
het pensioenfonds.<br />
2.08 Vorderingen en overige activa<br />
Vorderingen worden opgenomen tegen de verkrijgingsprijs. Een voorziening wordt getroffen op de<br />
vorderingen op grond van verwachte oninbaarheid.<br />
Onder de overige activa zijn liquide middelen die als kas, banktegoeden en deposito’s die onmiddellijk<br />
opeisbaar zijn dan wel met een looptijd korter dan twaalf maanden opgenomen.<br />
Rekening-courantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen onder<br />
kortlopende schulden.<br />
2.09 Stichtingskapitaal en reserves<br />
Stichtingskapitaal en reserves worden bepaald door het bedrag dat resteert nadat alle actiefposten en<br />
posten van het vreemd vermogen, inclusief de voorziening pensioenverplichtingen voor risico van het<br />
pensioenfonds en overige technische voorzieningen, volgens de van toepassing zijnde<br />
waarderingsgrondslagen in de balans zijn opgenomen.<br />
De statutaire reserves en de overige wettelijke reserves die het pensioenfonds conform artikel 2:389 en<br />
artikel 2:390 BW vormt, blijken op grond van artikel 2:373 lid 1 BW afzonderlijk uit de balans.<br />
50
2.10 Technische voorzieningen<br />
Voorziening pensioenverplichtingen voor risico van het pensioenfonds<br />
De voorziening voor pensioenverplichtingen voor risico van het pensioenfonds (VPV) wordt gewaardeerd<br />
op actuele waarde (marktwaarde). De actuele waarde wordt bepaald op basis van de contante waarde<br />
van de beste inschatting van toekomstige kasstromen die samenhangen met de op balansdatum<br />
onvoorwaardelijke pensioenverplichtingen. Onvoorwaardelijke pensioenverplichtingen zijn de opgebouwde<br />
nominale aanspraken en de, inmiddels als gevolg van een bestuursbesluit, onvoorwaardelijke<br />
(toeslag)toezeggingen. De contante waarde wordt bepaald met gebruikmaking van de marktrente,<br />
waarvoor de actuele rentetermijnstructuur zoals gepubliceerd door DNB wordt gebruikt.<br />
Bij de berekening van de VPV is uitgegaan van het op de balansdatum geldende pensioenreglement en<br />
van de over de verstreken deelnemersjaren verworven aanspraken. Jaarlijks wordt door het Bestuur<br />
besloten of de opgebouwde pensioenaanspraken worden geïndexeerd. Alle per balansdatum bestaande<br />
toeslagbesluiten (ook voor toeslagbesluiten na balansdatum voor zover sprake is van ex ante-condities)<br />
zijn in de berekening begrepen. Er wordt geen rekening gehouden met toekomstige<br />
salarisontwikkelingen.<br />
Bij de berekening van de voorziening wordt rekening gehouden met premievrije pensioenopbouw in<br />
verband met invaliditeit op basis van de contante waarde van premies waarvoor vrijstelling is verleend<br />
wegens arbeidsongeschiktheid.<br />
Bij de bepaling van de actuariële uitgangspunten wordt rekening gehouden met de voorzienbare trend in<br />
overlevingskansen.<br />
De Technische voorziening is gebaseerd op de volgende actuariële grondslagen en veronderstellingen:<br />
- De gehanteerde marktrente die gebaseerd is op de rentetermijnstructuur zoals gepubliceerd door<br />
DNB, rekening houdend met een looptijd van de uitkeringen.<br />
- De overlevingskansen zijn afgeleid uit de AG Prognosetafel <strong>2010</strong>-2060, startjaar 2011. Op deze<br />
kansen zijn leeftijd- en inkomensafhankelijke correctiefactoren van toepassing. <strong>PFP</strong> hanteert de<br />
correctietabel "Hoog".<br />
- Voor de reservering voor het partnerpensioen wordt tot de pensioendatum iedere verzekerde<br />
geacht een partner te hebben. Na de pensioendatum wordt uitgegaan van de werkelijke burgerlijke<br />
staat. Voor mannelijke verzekerden wordt van een drie jaar jongere vrouwelijke partner uitgegaan.<br />
Voor vrouwelijke verzekerden wordt van een drie jaar oudere mannelijke partner uitgegaan.<br />
- Voor arbeidsongeschikte deelnemers is de reservering gebaseerd op de in uitzicht gestelde<br />
pensioenaanspraken. Geen rekening is gehouden met revalideringskansen.<br />
- Voor wezen wordt een voorziening aangehouden van 5% van de technische voorziening van<br />
uitgesteld partnerpensioen bij uitgesteld ouderdomspensioen.<br />
- De kostenopslag bedraagt 4% van de technische voorziening. In de premie is 1% van de<br />
pensioengrondslagsom in verband met toekomstige administratie- en excassokosten opgenomen.<br />
- De voorziening stoploss wordt gemaximeerd op twee jaarpremies voor arbeidsongeschiktheid voor<br />
het nieuwe stoploss contract.<br />
2.11 Langlopende schulden<br />
Langlopende schulden worden gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs.<br />
3. Grondslagen voor bepaling van het resultaat<br />
3.01 Algemeen<br />
De in de staat van baten en lasten opgenomen posten zijn in belangrijke mate gerelateerd aan de in de<br />
balans gehanteerde waarderingsgrondslagen voor beleggingen en de technische voorziening en worden<br />
toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Zowel gerealiseerde als ongerealiseerde<br />
resultaten worden rechtstreeks verantwoord in het resultaat.<br />
3.02 Premiebijdragen van werkgevers en werknemers<br />
Onder premiebijdragen van werkgevers en werknemers wordt verstaan de aan derden in rekening<br />
gebrachte c.q. te brengen bedragen voor de in het verslagjaar verzekerde pensioenen onder aftrek van<br />
kortingen.<br />
51
3.03 Premiebijdragen risico deelnemers<br />
Dit betreft ontvangen (vrijwillige spaar)bijdragen van deelnemers in het kader van de beschikbarepremieregeling.<br />
3.04 Beleggingsresultaten risico pensioenfonds<br />
Directe beleggingsopbrengsten<br />
Onder de directe beleggingsopbrengsten wordt in dit verband verstaan rentebaten en -lasten, dividenden,<br />
huuropbrengsten en soortgelijke opbrengsten.<br />
Dividend wordt verantwoord op het moment van betaalbaarstelling.<br />
Indirecte beleggingsopbrengsten<br />
Onder de indirecte beleggingsopbrengsten worden verstaan de gerealiseerde en ongerealiseerde<br />
waardewijzigingen en valutaresultaten. In de jaarrekening wordt geen onderscheid gemaakt tussen<br />
gerealiseerde en ongerealiseerde waardeveranderingen van beleggingen. Alle waardeveranderingen van<br />
beleggingen, inclusief valutakoersverschillen, worden als beleggingsopbrengsten in de staat van baten en<br />
lasten opgenomen.<br />
Kosten vermogensbeheer<br />
Onder kosten van vermogensbeheer worden zowel de externe als de daaraan toegerekende interne<br />
kosten verstaan.<br />
Verrekening van kosten<br />
Met de directe en indirecte beleggingsopbrengsten zijn verrekend de aan de opbrengsten gerelateerde<br />
transactiekosten, provisies, valutaverschillen e.d.<br />
3.05 Pensioenuitkeringen<br />
De pensioenuitkeringen betreffen de aan deelnemers uitgekeerde bedragen inclusief afkopen. De<br />
pensioenuitkeringen zijn berekend op actuariële grondslagen.<br />
3.06 Pensioenuitvoerings- en administratiekosten<br />
De pensioenuitvoeringskosten zijn toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.<br />
3.07 Mutatie technische voorziening risico van het pensioenfonds<br />
Pensioenopbouw<br />
Bij de pensioenopbouw zijn aanspraken en rechten over het boekjaar gewaardeerd naar het niveau dat zij<br />
op balansdatum hebben.<br />
Indexering en overige toeslagen<br />
Op grond van RJ 610.251 en 610.252 worden bij de berekening van de pensioenverplichtingen<br />
aanspraken en rechten gewaardeerd naar het niveau dat zij op balansdatum hebben. Dit houdt in:<br />
- dat uit een besluit tot toeslag genomen na de balansdatum op balansdatum geen verplichting<br />
voortvloeit;<br />
- dat financiële verplichtingen voortvloeiende uit besluiten die voor balansdatum zijn genomen<br />
worden verantwoord (ook al wordt de toezegging pas in het volgend boekjaar verwerkt); en<br />
- dat per balansdatum onvoorwaardelijke verplichtingen voortvloeiend uit het voldoen aan ex antecondities,<br />
die niet aan een bestuursbesluit onderhevig zijn, worden opgenomen.<br />
De toeslagverlening van het pensioenfonds aan de actieve deelnemers valt onder categorie D2 van de<br />
door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gepubliceerde toeslagenmatrix. Dit houdt in<br />
dat de toeslagverlening in principe voorwaardelijk is en de toeslagverlening gefinancierd wordt uit een<br />
opslag op de premie. Indien de dekkingsgraad hoger is dan 105%, wordt er toeslag gegeven op de<br />
pensioenaanspraken van de actieve deelnemers.<br />
Per 1 januari 2011 is aan de actieve deelnemers een toeslag verleend van 1,40%. De koopsom voor deze<br />
toeslagverlening wordt gefinancieerd uit de betaalde premie en is in het boekjaar <strong>2010</strong> verwerkt.<br />
52
Rentetoevoeging<br />
De pensioenverplichtingen worden contant gemaakt tegen de nominale marktrente op basis van de door<br />
DNB gepubliceerde rentetermijnstructuur. De interesttoevoeging wordt tegen de rekenrente primo<br />
boekjaar berekend over de beginstand en de mutaties gedurende het jaar.<br />
Onttrekking voor pensioenuitkeringen en pensioenuitvoeringskosten<br />
De onttrekking wordt ten gunste van de rekening van baten en lasten gebracht in de periode waarin de<br />
lasten bij de berekening van de voorziening waren voorzien.<br />
Wijziging marktrente<br />
De marktwaardeverandering op balansdatum als gevolg van de wijzigingen in de door DNB gepubliceerde<br />
rentetermijnstructuur wordt in de rekening van baten en lasten opgenomen.<br />
Aanpassing actuariele grondslagen<br />
Het effect van de aanpassing van de actuariele grondslagen op de technische voorziening wordt ultimo<br />
boekjaar in de rekening van baten en lasten opgenomen.<br />
Overige mutaties voorziening pensioenverplichtingen<br />
De overige actuariele baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.<br />
3.08 Mutatie herverzekeringsdeel technische voorzieningen<br />
De mutatie herverzekeringsdeel technische voorzieningen betreft de wijzigingen in de waarde van het<br />
herverzekeringsdeel technische voorzieningen.<br />
3.09 Saldo overdrachten van rechten<br />
De post saldo overdracht van rechten bevat het saldo van bedragen uit hoofde van overgenomen dan wel<br />
overgedragen pensioenverplichtingen.<br />
3.10 Overige baten en lasten<br />
Overige baten en lasten zijn toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.<br />
4. Toelichting op het kasstroomoverzicht<br />
Voor de opstelling van het kasstroomoverzicht is de directe methode gehanteerd, Hierbij worden alle<br />
ontvangsten en uitgaven als zodanig gepresenteerd. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kasstromen<br />
uit pensioenactiviteiten en kasstromen uit beleggingsactiviteiten.<br />
53
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
ACTIVA<br />
Beleggingen voor risico pensioenfonds (1)<br />
Vastgoedbeleggingen<br />
Onder vastgoedbeleggingen zijn participaties in beursgenoteerde vastgoedmaatschappijen of nietbeursgenoteerde<br />
vastgoedbeleggingsinstellingen opgenomen. Participaties in beursgenoteerde<br />
vastgoedmaatschappijen worden gewaardeerd tegen reële waarde, gebaseerd op de beurskoers per<br />
balansdatum.<br />
Belangen in niet-beursgenoteerde vastgoedbeleggingsinstellingen vinden plaats tegen de netto<br />
vermogenswaarde. Bij afwezigheid van een opgave ultimo jaar van de fondsmanager wordt door de<br />
Fiduciair Vermogensbeheerder Mn-Services een gefundeerde inschatting gemaakt op basis van een<br />
marktanalyse.<br />
Vastgoedbeleggingen <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 19.813 28.944<br />
Aankopen 1.716 524<br />
Verkopen - 616 - 8.030<br />
Waarderingsverschillen - 171 - 1.625<br />
Stand einde boekjaar 20.742 19.813<br />
Vastgoedbeleggingen naar soort <strong>2010</strong> 2009<br />
Indirect 18.909 17.843<br />
In ontwikkeling 1.833 1.970<br />
Stand einde boekjaar 20.742 19.813<br />
De post vastgoedbeleggingen omvat beleggingen in vastgoed- of vastgoedbeleggingsinstellingen. Hieronder<br />
vallen onder meer de investeringen in "(drie) limited partnerships" naar Amerikaans recht. Per "partnership"<br />
wordt deelgenomen in de ontwikkelingen en exploitatie van een appartementencomplex in Texas (Verenigde<br />
Staten).<br />
Valuta's en afdekking Waarde Afdekking Waarde Afdekking<br />
EUR 14.753 0 14.874 0<br />
USD 5.989 5.769 4.939 4.904<br />
20.742 5.769 19.813 4.904<br />
Aandelen<br />
Ter beurze genoteerde aandelen zijn gewaardeerd tegen de slotkoers op balansdatum.<br />
Niet aan een beurs genoteerde aandelenfondsen worden gewaardeerd tegen de reëele waarde op basis<br />
van de door de vermogensbeheerder van het aandelenfonds laatst afgegeven intrinsieke waarde, zijnde<br />
een benadering van de reële waarde.<br />
Aandelen <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 58.185 113.520<br />
Herclassificatie Private Equity naar overige beleggingen 0 - 8.351<br />
58.185 105.169<br />
Aankopen 2.000 7.100<br />
Verkopen - 8.803 - 75.311<br />
Waarderingsverschillen 11.512 21.227<br />
Stand einde boekjaar 62.894 58.185<br />
Binnen een aantal Mn Services Beleggingsfondsen waarin Productschappen belegt, worden stukken uitgeleend.<br />
Voor het uitlenen van deze stukken ontvangen de betreffende beleggingsfondsen collateral als onderpand. De<br />
opbrengsten van het uitlenen van de stukken worden binnen het beleggingsfonds herbelegd. Deze opbrengsten<br />
hebben een positief effect op de participatiewaarde van het beleggingsfonds.<br />
Aandelen naar soort <strong>2010</strong> 2009<br />
Beleggingsfondsenzonder beursnotering 62.894 58.185<br />
Stand einde boekjaar 62.894 58.185<br />
54
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Valuta's en afdekking Waarde Afdekking Waarde Afdekking<br />
EUR 7.573 0 7.474 0<br />
USD 20.586 19.828 18.788 18.655<br />
GBP 5.323 4.749 4.452 4.607<br />
JPY 5.072 5.092 4.785 4.718<br />
Overige valuta 24.340 0 22.686 0<br />
62.894 29.669 58.185 27.980<br />
Vastrentende waarden<br />
Beursgenoteerde obligaties zijn gewaardeerd tegen de biedkoers op balansdatum inclusief de opgelopen<br />
interest ultimo jaar. Niet aan een beurs genoteerde beleggingsfondsen worden gewaardeerd tegen de<br />
reële waarde op basis van de door de vermogensbeheerder van het beleggingsfonds laatst afgegeven<br />
intrinsieke waarde, zijnde een benadering van de reële waarde.<br />
Leningen zijn gewaardeerd tegen de actuele waarde op basis van de contante waarde van toekomstige<br />
kasstromen. De deposito's zijn gewaardeerd tegen de reële waarde op de balansdatum.<br />
Vastrentende waarden <strong>2010</strong> 2009<br />
Obligaties<br />
Stand begin boekjaar 305.582 197.330<br />
Aankopen 321.733 245.062<br />
Verkopen - 345.964 - 172.621<br />
Waarderingsverschillen 17.449 35.811<br />
Marktwaarde einde boekjaar 298.800 305.582<br />
Lopende rente 4.131 0<br />
Stand einde boekjaar 302.931 305.582<br />
Deposito's<br />
Stand begin boekjaar 22.900 0<br />
Aankopen 2.900 22.900<br />
Marktwaarde einde boekjaar 25.800 22.900<br />
Lopende rente 1 0<br />
Stand einde boekjaar 25.801 22.900<br />
Leningen op schuldbekentenis<br />
Stand begin boekjaar 55 110<br />
Verkopen - 50 - 53<br />
Waarderingsverschillen - 5 - 2<br />
0 55<br />
Stand einde boekjaar 328.732 328.537<br />
Binnen een aantal Mn Services Beleggingsfondsen waarin Productschappen belegt, worden stukken uitgeleend.<br />
Voor het uitlenen van deze stukken ontvangen de betreffende beleggingsfondsen collateral als onderpand. De<br />
opbrengsten van het uitlenen van de stukken worden binnen het beleggingsfonds herbelegd. Deze opbrengsten<br />
hebben een positief effect op de participatiewaarde van het beleggingsfonds.<br />
Valuta's en afdekking Waarde Afdekking Waarde Afdekking<br />
EUR 292.555 0 298.361 0<br />
USD 30.557 29.432 26.020 25.835<br />
Overige valuta 5.620 0 4.156 0<br />
328.732 29.432 328.537 25.835<br />
Derivaten<br />
Derivaten zijn financiële instrumenten die zijn afgeleid van meer traditionele producten als aandelen en<br />
obligaties. Tot oktober 2008 betrof dit uitsluitend valutatermijncontracten. Met ingang van november<br />
2008 is besloten dit verder uit te breiden. Derivaten kunnen nu omvatten valutatermijncontracten,<br />
interest rate swaps, futures, swaptions, credit default swaps, contracts for differences en commodities.<br />
Derivaten zijn gewaardeerd tegen reële waarde. Dit is de waarde waarvoor een contract ultimo jaar kan<br />
worden afgewikkeld. De waarde wordt bepaald met behulp van marktconforme en toetsbare<br />
waarderingsmodellen.<br />
55
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
De ultimo jaar bestaande rechten en verplichtingen worden per derivatencontract gesaldeerd. Positieve<br />
posities (na saldering) uit hoofde van derivatencontracten ultimo verslagjaar worden gepresenteerd onder<br />
derivaten. Negatieve posities (na saldering) uit hoofde van derivatenposities ultimo verslagjaar worden<br />
gepresenteerd onder verplichtingen uit hoofde van de beleggingen. Onder deze laatste post zijn ook<br />
creditposities uit hoofde van credit support annexen (CSA) verantwoord.<br />
De CSA-contracten hebben betrekking op derivatencontracten. De openstaande vorderingen en<br />
verplichtingen van de derivatencontracten worden maandelijks per tegenpartij gesaldeerd. Bij een saldo<br />
boven de contractueel vastgestelde grens wordt er onderpand gestort c.q. ontvangen van de tegenpartij.<br />
Derivaten <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 152 6.593<br />
Mutaties 10.815 - 9.678<br />
Lopende rente 368 0<br />
Waarderingsverschillen - 7.675 3.237<br />
3.660 152<br />
Herclassificatie naar creditzijde 2.227 873<br />
Stand einde boekjaar 5.887 1.025<br />
De met betrekking tot de beleggingsportefeuille door middel van derivaten verkregen (positieve en negatieve)<br />
posities op balansdatum zijn als volgt te specificeren naar onderliggende waarde:<br />
Contract- Reële Contract- Reële<br />
omvang waarde omvang waarde<br />
Renteswaps 57.000 4.451 91.000 - 140<br />
Commodities 12.357 996 11.576 502<br />
Valutatermijncontracten 75.439 - 1.787 85.378 - 210<br />
3.660 152<br />
Overige beleggingen<br />
DDe overige i bbeleggingen l i betreffen b t ff bbeleggingen l i in i hedgefunds h d f d en iin private i t equity. it DDeze worden d<br />
gewaardeerd tegen netto vermogenswaarde, zijnde een benadering van de marktwaarde. Bij afwezigheid<br />
van een opgave ultimo jaar van de fondsmanager zal de Fiduciair Vermogensbeheerder Mn-Services een<br />
gefundeerde inschatting maken op basis van een marktanalyse.<br />
Overige beleggingen <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 16.938 14.810<br />
Aankopen 5.941 1.297<br />
Verkopen - 2.296 - 200<br />
Waarderingsverschillen 3.854 1.031<br />
Stand einde boekjaar 24.437 16.938<br />
Overige beleggingen naar soort<br />
Private Equity 13.710 10.014<br />
Hedge Funds 10.727 6.924<br />
Stand einde boekjaar 24.437 16.938<br />
Overige toelichtingen<br />
Valutakoersen<br />
Voor de omrekening van de posities in vreemde valuta per balansdatum zijn de volgende koersen<br />
gehanteerd.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Eur - USD 1,34155 1,43475<br />
Eur - GBP 0,85685 0,88847<br />
Eur - JPY 108,80640 133,56805<br />
56
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Methodiek bepaling marktwaarde<br />
Bij de waardering van de beleggingen van <strong>PFP</strong> kan voor het grootste deel gebruik wordt gebruik gemaakt<br />
van de volgende marktwaarde bepalingen:<br />
- Direct; beursnotering in een actieve markt (waarop geen prijsaanpassingen worden uitgevoerd);<br />
- Afgeleid;geen directe beursnotering maar andere uit de markt waarneembare data danwel een prijs<br />
gebaseerd op een transactie in een niet actieve markt met een niet-significante prijsaanpassing<br />
(gebaseerd op aannames en schattingen). Hier vallen o.a. de participaties in Mn Huisfondsen met<br />
liquide beleggingen, leningen en derivaten onder;<br />
- Modellen en technieken; marktwaardebepaling niet gebaseerd op marktdata, maar gebaseerd op<br />
aannames en schattingen die de prijs significant beïnvloeden. Hier vallen o.a. de participaties in<br />
Private Equity, Onroerend Goed en Infrastructuur onder.<br />
Modellen en<br />
Direct Afgeleid technieken Totaal<br />
Vastgoedbeleggingen 20.742 20.742<br />
Aandelen 62.894 62.894<br />
Vastrentende waarden 209.112 119.620 328.732<br />
Derivaten 5.887 5.887<br />
Overige beleggingen 13.710 10.727 24.437<br />
Stand einde boekjaar 209.112 202.111 31.469 442.692<br />
Beleggingen voor risico deelnemers (2)<br />
Beleggingen VP/IAP-regeling<br />
Beleggingen voor risico deelnemers <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 34.288 33.182<br />
Mutaties - 1.328 1.106<br />
Stand einde boekjaar 32.960 34.288<br />
Voor een toelichting van deze post wordt verwezen naar de toelichting VP/IAP-regeling.<br />
Herverzekeringsdeel technische voorzieningen (3)<br />
Herverzekeringsdeel technische voorzieningen <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 19 22<br />
Mutaties - 2 - 3<br />
Stand einde boekjaar 17 19<br />
Deze post is de contante waarde van de te ontvangen herverzekerde pensioenaanspraken. Het betreft<br />
pensioenuitkeringen voor ingegane ouderdoms- en (meeverzekerde) nabestaandenpensioenen, die zijn<br />
herverzekerd.<br />
Vorderingen en overlopende activa (4)<br />
Vorderingen inzake beleggingen<br />
Vorderingen inzake beleggingen <strong>2010</strong> 2009<br />
Te vorderen beleggingen 3.374 884<br />
Stand einde boekjaar 3.374 884<br />
De post te vorderen beleggingen behelst, binnen het door Mn-Services beheerde vermogen, een verstrekt<br />
onderpand ad. € 3,3 mln (2009: € 0,7 mln) in verband met de uitstaande derivatencontracten.<br />
57
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Overige vorderingen<br />
Overige vorderingen <strong>2010</strong> 2009<br />
Leningen <strong>PBOD</strong> 194 255<br />
Debiteuren 798 394<br />
Instellingen (werkgevers) 95 256<br />
Overige 252 30<br />
Stand einde boekjaar 1.339 935<br />
Overige activa (5)<br />
Liquide middelen<br />
Liquide middelen <strong>2010</strong> 2009<br />
Rabobank 1.769 816<br />
Citibank (Mn-Services) 652 10.461<br />
Stand einde boekjaar 2.421 11.277<br />
De liquide middelen bestaan uit direct opeisbare tegoeden bij kredietinstellingen.<br />
58
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
PASSIVA<br />
Stichtingskapitaal en reserves (6)<br />
Stichtingskapitaal en reserves <strong>2010</strong> 2009<br />
Stichtingskapitaal 1 1<br />
Algemene reserve 86.176 97.522<br />
Reserve bijzondere uitvoeringskosten 821 821<br />
86.998 98.344<br />
Algemene reserve<br />
Algemene reserve <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 97.522 56.213<br />
Mutatie vanuit de resultaatbestemming - 11.346<br />
41.309<br />
Stand einde boekjaar 86.176 97.522<br />
Reserve bijzondere uitvoeringskosten<br />
Solvabiliteit<br />
Reserve bijzondere uitvoeringskosten <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 821 821<br />
Stand einde boekjaar 821 821<br />
De reserve is gevormd uit de toekenning van het VSM aandeel voor <strong>PFP</strong> als werkgever.<br />
Solvabiliteit <strong>2010</strong> 2009<br />
Minimaal vereist vermogen (104,1% resp. 104,7%) 362.882 331.559<br />
Vereist vermogen (111,8% resp. 113,2%) 389.730 358.468<br />
Dekkingsgraad (op marktwaarde) 124,7% 130,8%<br />
De buffers worden door het pensioenfonds berekend met behulp van de standaardmethode. Hierbij wordt voor<br />
de samenstelling van de beleggingen uitgegaan van de feitelijke assetmix in de evenwichtssituatie.<br />
De dekkingsgraad is berekend op basis van de technische voorziening op marktwaarde.<br />
Technische voorzieningen (7)<br />
Technische voorziening voor risico van het pensioenfonds<br />
De Technische Voorziening voor risico van het pensioenfonds is naar categorieën van deelnemers<br />
samengesteld:<br />
Aantallen Totaal Aantallen Totaal<br />
<strong>2010</strong> <strong>2010</strong> 2009 2009<br />
Deelnemers 909 153.753 936 129.426<br />
Gewezen deelnemers 1.038 42.033 998 34.867<br />
Pensioengerechtigden 1.039 150.625 1.086 135.529<br />
Aanpassing overlevingstafels 0 0 0 14.216<br />
Overigen 0 2.196 0 2.656<br />
Stand einde boekjaar 2.986 348.607 3.020 316.694<br />
In de grondslagen is onder 1.2 een korte beschrijving van de pensioenregelingen opgenomen.<br />
59
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
In de Voorziening pensioenverplichtingen zijn de volgende mutaties opgetreden:<br />
Voorziening Pensioenverplichtingen <strong>2010</strong> 2009<br />
risico pensioenfonds<br />
Stand begin boekjaar eigen rekening 316.675 309.773<br />
Actuariële premies en koopsommen 6.487 6.711<br />
Koopsommen uit VP/IAP-regeling 3.229 2.638<br />
Mutatie voorziening stop-loss 86 260<br />
Vrijval voorziening stop-loss - 283 - 703<br />
Toeslag gewezen deelnemers 894 365<br />
Toeslag pensioengerechtigden 2.446 855<br />
Toeslag deelnemers met pensioenopbouw 1.920 1.543<br />
Overdracht van rechten 412 - 303<br />
Interest 4.131 7.763<br />
Pensioenuitkeringen - 16.606 - 16.562<br />
Vrijval administratiekosten - 963 - 975<br />
Sterfteresultaat - 212 722<br />
Wijziging marktrente 27.544 - 9.349<br />
Aanpassing overlevingstafels 2.919 14.216<br />
Diversen - 89 - 279<br />
31.915 6.902<br />
Stand eind boekjaar eigen rekening 348.590 316.675<br />
Voorziening pensioenverplichtingen herverzekerd 17 19<br />
Stand einde boekjaar 348.607 316.694<br />
Ten laste van het boekjaar moet de toegekende toeslag per 1 januari van het volgende jaar worden<br />
opgenomen. De toegekende toeslagverlening in het boekjaar bedroeg voor de actieven 1,40% (<strong>2010</strong>: 1,21%)<br />
en voor de inactieven 1,57% (<strong>2010</strong>: 0,71%).<br />
Er is geen sprake van een achterstand in het verlenen van toeslagen, gemeten naar de ten tijde van het<br />
toekennen van de toeslagen vigerende ambities.<br />
De pensioenverplichtingen zijn in het boekjaar opgerent met 1,3% (2009: 2,5%), zijnde € 4,1 mln<br />
7,8 mln). De interesttoevoeging is bepaald op basis van de 1-jaars RTS rente primo boekjaar.<br />
(2009: €<br />
Ultimo boekjaar bedraagt de rentetermijnstructuur 3,4% bij een duration van 16 (2009: 3,8% bij een duration<br />
van 14). De rentetermijnstructuur is gelijk aan de door DNB gepubliceerde rentetermijnstructuur.<br />
Overige technische voorzieningen (8)<br />
Voorziening pensioenverplichtingen risico deelnemers<br />
Voorziening pensioenverplichtingen risico deelnemers <strong>2010</strong> 2009<br />
Saldo voorziening 32.960 34.288<br />
Stand einde boekjaar 32.960 34.288<br />
Voor een toelichting van deze post wordt verwezen naar de toelichting VP/IAP-regeling.<br />
Langlopende schulden (9)<br />
Van enkele instellingen zijn depots ontvangen voor de uitvoering van de betalingen inzake wachtgelden/of<br />
afvloeiingsregelingen.<br />
Langlopende schulden <strong>2010</strong> 2009<br />
Instellingen<br />
Depot Landbouwschap 5.592 5.217<br />
Depot NIVAA 41 25<br />
Stand einde boekjaar 5.633 5.242<br />
60
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Overige schulden en overlopende passiva (10)<br />
Overige schulden en overlopende passiva <strong>2010</strong> 2009<br />
Instellingen 657 524<br />
Overige schulden<br />
Te betalen loonheffingen 404 387<br />
Crediteuren 1.194 116<br />
Te verwerken waardeoverdrachten 0 107<br />
Verplichtingen uit hoofde van beleggingen 3.620 13.944<br />
Derivaten 2.227 873<br />
Diversen 503 1.382<br />
7.948 16.809<br />
Stand einde boekjaar 8.605 17.333<br />
De post derivaten betreft, als onderdeel van het door Mn-Services beheerde vermogen, verplichtingen uit<br />
hoofde van derivatencontracten (netto per derivatencontract) ad € 2,2 mln (2009: € 0,9 mln). Zie voor de<br />
waardering van deze post de omschrijving bij de activapost "Derivaten".<br />
De post verplichtingen uit hoofde van beleggingen heeft betrekking op CSA-contracten (zie activapost<br />
"Derivaten"). Jaarultimo heeft JP Morgan hiervoor een borg gestort ad € 3,6 mln (2009: € 13,9 mln).<br />
De borg contracten zijn apart met de tegenpartij geregeld en meestal wordt een aantal posities netto met de<br />
tegenpartij geborgd. Hierdoor wordt niet voor individuele contracten de borg op hetzelfde moment terug<br />
betaald als het settelen van het derivaten resultaat.<br />
61
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Risicobeheer en derivaten<br />
Beleid en risicobeheer<br />
Voor risicobeheer heeft het Bestuur de beschikking over de volgende beleidsinstrumenten:<br />
- ALM-beleid en duration-matching<br />
- Dekkingsgraad<br />
- Financieringsbeleid<br />
- Premiebeleid<br />
- Toeslagbeleid<br />
- Herverzekeringsbeleid<br />
- Risicobeleid alternatieve beleggingen<br />
- Risicobeleid ten aanzien van uitbesteding.<br />
Welke beleidsinstrumenten het Bestuur op welke manier zal hanteren wordt bepaald op basis van<br />
uitvoerige analyses van de te verwachten toekomstige ontwikkelingen van de verplichtingen en de<br />
ontwikkelingen op de financiële markten. Voor deze analyses gebruikt het Bestuur onder andere Asset-<br />
Liability Management-studies (ALM).<br />
Een ALM-studie analyseert de structuur van de pensioenverplichtingen en van verschillende<br />
beleggingsstrategieën en de ontwikkeling daarvan in diverse economische scenario’s.<br />
Op basis van de uitkomsten van deze analyses stelt het Bestuur jaarlijks beleggingsrichtlijnen vast<br />
waarop het door <strong>PFP</strong> uit te voeren beleggingsbeleid wordt gebaseerd. De beleggingsrichtlijnen zetten<br />
uiteen binnen welke grenzen en normen het beleggingsbeleid moet worden uitgevoerd, en richten zich op<br />
het beheersen van de belangrijkste (beleggings)risico’s. Bij de uitvoering van het beleggingsbeleid wordt<br />
gebruik gemaakt van derivaten die worden toegelicht in "S3".<br />
Solvabiliteitsrisico<br />
<strong>PFP</strong> wordt bij het beheer van de pensioenverplichtingen en de financiering daarvan geconfronteerd met<br />
risico's. De belangrijkste doelstelling van <strong>PFP</strong> is het nakomen van de pensioentoezeggingen. Voor het<br />
realiseren van deze doelstelling wordt gestreeft naar een toereikende solvabiliteit op basis van de<br />
marktwaarde van de pensioenverplichtingen.<br />
Het belangrijkste risico voor <strong>PFP</strong> betreft het solvabiliteitsrisico, ofwel het risico dat <strong>PFP</strong> niet beschikt over<br />
voldoende vermogen ter dekking van de pensioenverplichtingen. De solvabiliteit wordt gemeten zowel op<br />
basis van algemeen geldende normen als ook naar de specifieke normen welke door de toezichthouder<br />
worden opgelegd. Indien de solvabiliteit van <strong>PFP</strong> zich negatief ontwikkelt, bestaat het risico dat <strong>PFP</strong> de<br />
premie voor de instellingen en de deelnemers moet verhogen en het risico dat er geen ruimte<br />
beschikbaar is voor een eventuele toeslag van opgebouwde pensioenrechten. In het uiterste geval kan<br />
het noodzakelijk zijn dat <strong>PFP</strong> verworven pensioenaanspraken en pensioenrechten moet verminderen.<br />
Ontwikkeling dekkingsgraad <strong>2010</strong> 2009<br />
Dekkingsgraad per 1 januari 130,8% 118,4%<br />
Nieuwe aanspraken - 2,3% - 2,0%<br />
Uitkeringen 1,7% 1,0%<br />
Toeslagverlening - 1,4% - 0,5%<br />
Wijziging Rentetermijnstructuur - 10,5% 3,7%<br />
Beleggingsresultaten 8,1% 16,2%<br />
Overige oorzaken - 1,7% - 6,0%<br />
Dekkingsgraad per 31 december 124,7% 130,8%<br />
62
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Tekort/surplus <strong>2010</strong> 2009<br />
(a) Technische voorzieningen volgens jaarrekening 348.590 316.675<br />
Buffers:<br />
S1 Renterisico 21.286 24.468<br />
S2 Risico zakelijke waarden 22.732 21.181<br />
S3 Valutarisico 5.280 4.658<br />
S4 Grondstoffenrisico 6.864 3.566<br />
S5 Kredietrisico 8.058 7.651<br />
S6 Verzekeringstechnisch risico 9.946 9.385<br />
Totaal van de risico's 74.166 70.909<br />
Diversificatie-effect - 33.026 - 29.116<br />
(b) Vereist eigen vermogen 41.140 41.793<br />
Vereiste dekkingsgraad 111,8% 113,2%<br />
Vereist vermogen (a+b) 389.730 358.468<br />
Aanwezig vermogen 434.784 414.217<br />
Tekort/surplus 45.054 55.749<br />
Marktrisico<br />
Marktrisico is uit te splitsen in renterisico, valutarisico en prijs(koers)risico. De beleggingsdoelstellingen<br />
bepalen de strategie die de stichting volgt ten aanzien van het beleggingsrisico. De Beleggingscommissie<br />
ziet toe op het marktrisico conform de binnen het pensioenfonds aanwezige beleidskaders en de<br />
beleggingsrichtlijnen. De overallmarktposities worden periodiek gerapporteerd aan het Bestuur.<br />
S1 Renterisico<br />
Het renterisico is het risico dat de waarden van de portefeuille vastrentende waarden en de<br />
pensioenverplichtingen veranderen als gevolg van ongunstige veranderingen in de marktrente. Maatstaf<br />
voor het meten van rentegevoeligheid is de duration. De duration is de gewogen gemiddelde resterende<br />
looptijd in jaren van de kasstromen.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
x € 1.000 Duration x € 1.000 Duration<br />
Vastrentende waarden 331.153 16 339.814 13<br />
(Nominale) pensioenverplichtingen 348.607 16 316.694 14<br />
De duration van de vastrentende waarden wordt zoveel mogelijk gematched met de duration van de<br />
verplichtingen. Hierdoor zal een mutatie in de rentesfeer nauwelijk invloed hebben op de dekkingsgraad van<br />
het fonds.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Uitsplitsing vastrentende waarden x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Liquide middelen en deposito's
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
S2 Prijsrisico zakelijke waarden<br />
Prijsrisico is het risico dat door de ontwikkeling van marktprijzen (veroorzaakt door factoren die<br />
samenhangen met een individuele belegging, de uitgevende instelling of generieke factoren)<br />
waardewijzigingen plaatsvinden. Wijzigingen in marktomstandigheden hebben altijd direct invloed op het<br />
beleggingsresultaat, omdat alle beleggingen worden gewaardeerd op reële waarde waarbij<br />
waardewijzigingen onmiddellijk worden verwerkt in het saldo van baten en lasten. Spreiding binnen de<br />
portefeuille (diversificatie) kan het prijsrisico dempen. Het prijsrisico kan ook afgedekt worden door<br />
gebruik te maken van afgeleide financiële instrumenten (derivaten), zoals opties en futures.<br />
De vastgoedbeleggingen en de aandelen kunnen als volgt naar sectoren en regio’s worden<br />
onderverdeeld:<br />
Vastgoedbeleggingen<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Naar regio x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Europa 14.753 71,2 14.873 75,1<br />
Noord-Amerika 1.833 8,8 1.971 9,9<br />
Azië 4.156 20,0 2.969 15,0<br />
Totaal 20.742 100,0 19.813 100,0<br />
Vastgoedbeleggingen <strong>2010</strong><br />
2009<br />
Naar sector<br />
Niet beursgenoteerd:<br />
x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Kantoren 2.599 12,5 2.688 13,6<br />
Winkels 3.516 17,0 3.404 17,2<br />
Woningen 9.313 44,9 9.545 48,1<br />
Composition Capital Asia 4.156 20,0 2.970 15,0<br />
Overig 1.158 5,6 1.206 6,1<br />
Totaal 20.742 100,0 100,0 19.813 100,0<br />
Aandelen<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Naar regio x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Europa 15.738 25,0 14.531 25,0<br />
Verenigde Staten 20.586 32,7 18.788 32,3<br />
Verre Oosten (inclusief Japan) 8.166 13,0 7.643 13,1<br />
Emerging Markets 18.404 29,3 17.223 29,6<br />
Totaal 62.894 100,0 58.185 100,0<br />
Aandelen<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Naar sector x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Financiële instellingen 15.855 25,3 12.779 22,0<br />
Handels- en industriële bedrijven 22.146 35,2 20.833 35,8<br />
Transport 0 0,0 1.800 3,1<br />
Energie 4.605 7,3 5.829 10,0<br />
Technology 9.439 15,0 6.284 10,8<br />
Overig 10.849 17,2 10.660 18,3<br />
Totaal 62.894 100,0 58.185 100,0<br />
S3 Valutarisico<br />
Het valutarisico is het risico dat de waarde van de beleggingen en verplichtingen verandert als gevolg van<br />
veranderingen in valutakoersen. Het beleid van <strong>PFP</strong> is gericht op een volledige afdekking van<br />
valutarisico's. Binnen de obligaties zijn enkele beleggingen die luiden in verschillende Europese valuta,<br />
zoals SEK, NOK en CHF. Gezien de relatief kleine omvang van deze valuta's worden deze posities niet<br />
afgedekt.<br />
De belangrijkste valutarisico's die <strong>PFP</strong> loopt zijn de USD-, JPY- en GBP-risico's.<br />
64
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
De valutapositie voor en na afdekking is als volgt weer te geven;<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Valuta- Netto- Netto-<br />
Voor derivaten positie (na) positie (na)<br />
Valuta x € 1.000 x € 1.000 x € 1.000 x € 1.000<br />
EUR 319.774 88.061 407.835 393.606<br />
USD 81.209 - 78.220 2.989 543<br />
GBP 5.323 - 4.749 574 - 155<br />
JPY 5.072 - 5.092 - 20 67<br />
Overige valuta 29.893 0 29.893 26.829<br />
Totaal 441.271 0 441.271 420.890<br />
S4 Grondstoffenrisico<br />
Grondstoffen ofwel commodities vormen een beleggingscategorie waarin veelal indexfutures en swaps<br />
worden gebruikt om exposure te krijgen in energie (olie), metalen, edelmetalen en agroprodukten. Het<br />
grondstoffenrisico betreft het risico op fluctuaties in grondstoffenprijzen.<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Contract- Reële Contract- Reële<br />
GSCI non-natural Gas Total omvang waarde omvang waarde<br />
Return index looptijd: x € 1.000 x € 1.000 x € 1.000 °x € 1.000<br />
08/01/10 (1) 0 0 2.683 468<br />
08/01/10 (2) 0 0 79 33<br />
08/01/10 (3) 0 0 8.813 0<br />
04/01/11 13.903 999 0 0<br />
04/01/11 (G) 154 19 0 0<br />
04/01/11 (62) 649 79 0 0<br />
04/01/11 (GS) - 813 - 100 0 0<br />
04/01/11 (G2) - 1.535 0 0 0<br />
Totaal 12.358 997 11.575 501<br />
S5 Kredietrisico<br />
Kredietrisico is het risico van financiële verliezen voor <strong>PFP</strong> als gevolg van faillissement of<br />
betalingsonmacht van tegenpartijen waarop <strong>PFP</strong> (potentiële) vorderingen heeft. Hierbij kan onder meer<br />
worden gedacht aan partijen die obligatieleningen uitgeven, banken waar deposito’s worden geplaatst,<br />
marktpartijen waarmee Over The Counter (OTC)-derivatenposities worden aangegaan en aan<br />
bijvoorbeeld herverzekeraars. Een voor beleggingsactiviteiten specifiek onderdeel van kredietrisico is het<br />
settlementrisico. Dit heeft betrekking op het risico dat partijen waarmee <strong>PFP</strong> transacties is aangegaan<br />
niet meer in staat zijn hun tegenprestatie te verrichten waardoor <strong>PFP</strong> financiële verliezen lijdt.<br />
Verdeling van de rating<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
in % van de vastrentende waarden x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
AAA 190.413 57,5 141.023 41,5<br />
AA 28.810 8,7 30.923 9,1<br />
A 34.440 10,4 82.915 24,4<br />
BBB 24.836 7,5 21.408 6,3<br />
Lager dan BBB 48.017 14,5 40.778 12,0<br />
Geen rating 4.636 1,4 22.768 6,7<br />
Totaal 331.153 100,0 339.814 100,0<br />
S6 Verzekeringtechnische risico’s (actuariële risico’s)<br />
De belangrijkste actuariële risico’s zijn het langleven-, overlijdens- en arbeidsongeschiktheidsrisico.<br />
Het belangrijkste actuariële risico is het langlevenrisico (het risico dat deelnemers langer blijven leven<br />
dan gemiddeld verondersteld wordt bij de bepaling van de voorziening pensioenverplichtingen). Door<br />
toepassing van de AG-prognosetafel <strong>2010</strong>-2060 met adequate correcties is het langlevenrisico nagenoeg<br />
geheel verdisconteerd in de waardering van de pensioenverplichtingen.<br />
Het overlijdensrisico betekent dat <strong>PFP</strong> in geval van overlijden mogelijk een nabestaandenpensioen moet<br />
toekennen waarvoor door <strong>PFP</strong> geen voorzieningen zijn getroffen. Dit risico kan worden uitgedrukt in<br />
risicokapitalen.<br />
65
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Het arbeidsongeschiktheidsrisico betreft het risico dat <strong>PFP</strong> voorzieningen moet treffen voor<br />
premievrijstelling bij invaliditeit en het toekennen van een arbeidsongeschiktheidspensioen<br />
(‘schadereserve’). Voor dit risico wordt jaarlijks een risicopremie in rekening gebracht. Het verschil tussen<br />
de risicopremie en de werkelijke kosten wordt verwerkt via het resultaat. De actuariële uitgangspunten<br />
voor de risicopremie worden periodiek herzien.<br />
<strong>PFP</strong> heeft het nabestaanden- en wezenpensioen op risicobasis herverzekerd bij een externe, onder<br />
toezicht van DNB staande verzekeringsmaatschappij. Daarnaast is eveneens het arbeidsongeschiktheidsen<br />
overlijdensrisico herverzekerd. De herverzekeringsovereenkomst betreft een stop-loss verzekering,<br />
waarbij schade boven een eigen behoud ten laste van de herverzekeraar komen. Het huidige 5-jarige<br />
contract is ingegaan per 1 januari 2007.<br />
S7 Liquiditeitsrisico<br />
Liquiditeitsrisico is het risico dat beleggingen niet tijdig en/of niet tegen een aanvaardbare prijs kunnen<br />
worden omgezet in liquide middelen, waardoor <strong>PFP</strong> op korte termijn niet aan zijn verplichtingen kan<br />
voldoen. Waar de overige risicocomponenten vooral de langere termijn betreffen (solvabiliteit), gaat het<br />
hierbij om de kortere termijn. Dit risico wordt beheerst door in het strategische en tactische<br />
beleggingsbeleid voldoende ruimte aan te houden voor de liquiditeitsposities, rekening houdend met<br />
directe beleggingsopbrengsten en andere inkomsten zoals premies.<br />
De volgende zaken zijn van belang met betrekking tot het liquiditeitsrisico:<br />
- de pensioenuitkeringen zijn en blijven de te ontvangen premiebedragen overtreffen, ook indien er<br />
geen sprake is van premiekorting;<br />
- om die reden worden er, behalve om beleggingstechnische redenen, door <strong>PFP</strong> voldoende<br />
kasmiddelen aangehouden.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Totale Waarvan Totale Waarvan<br />
beleggingen illiquide beleggingen illiquide<br />
Categorie x € 1.000 x € 1.000 x € 1.000 x € 1.000<br />
Vastrentende waarden 328.732 9.907 328.536 9.300<br />
Zakelijke waarden 83.636 45.179 94.936 36.751<br />
Overig 3.830 0 1.025 0<br />
Totaal 416.198 55.086 424.497 46.051<br />
Onder de illiquide beleggingen worden verstaan het BGI fund, private equity, hedge funds en onroerende<br />
goederen.<br />
S8 Concentratierisico<br />
Grote posten kunnen leiden tot concentratierisico. Om te bepalen welke posten hieronder vallen moeten<br />
per beleggingscategorie alle instrumenten met dezelfde debiteur worden opgeteld. Als grote post wordt<br />
aangemerkt elke post die meer dan 2% van het balanstotaal uitmaakt.<br />
In het algemeen geldt dat concentratierisico kan optreden als een adequate spreiding van activa en<br />
passiva ontbreekt. Concentratierisico’s kunnen optreden bij een concentratie van de portefeuille in<br />
regio’s, economische sectoren of tegenpartijen. Een portefeuille van leningen die sterk sectorgebonden is,<br />
kan door deze sectorconcentratie een verhoogd risico lopen. Indien aandelen in dezelfde sector worden<br />
aangehouden is sprake van een cumulatief concentratierisico. Overigens beperken concentratierisico’s<br />
zich niet uitsluitend tot de beleggingen.<br />
Beleggingen geschieden over het algemeen als deelname in een beleggingsfonds. <strong>PFP</strong> is deelgerechtigd in<br />
de achterliggende portefeuille van het fonds. Het concentratierisico wordt daarmee sterk gemitigeerd.<br />
<strong>2010</strong><br />
2009<br />
Tegenpartij x € 1.000 In % x € 1.000 In %<br />
Franse staat 81.347 18,5 73.554 17,5<br />
Duitse staat 69.226 15,8 43.585 10,4<br />
Spaanse staat nvt 0,0 15.912 3,8<br />
Nederlandse staat 26.344 6,0 nvt 0,0<br />
Italiaanse staat nvt 0,0 32.554 7,7<br />
Griekse staat 6.422 1,5 13.852 3,3<br />
Citibank nvt 0,0 23.361 5,5<br />
66
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
S9 Operationeel risico<br />
Operationeel risico is het risico van een onjuiste afwikkeling van transacties, fouten in de verwerking van<br />
gegevens, het verloren gaan van informatie, fraude en dergelijke. Dergelijke risico’s worden door <strong>PFP</strong><br />
beheerst door het stellen van hoge kwaliteitseisen aan de organisaties die bij de uitvoering betrokken zijn<br />
op gebieden zoals interne organisatie, procedures, processen en controles en kwaliteit geautomatiseerde<br />
systemen. Deze kwaliteitseisen worden periodiek getoetst door het Bestuur.<br />
Toeslagrisico<br />
Het Bestuur heeft de ambitie om de pensioenen te indexeren. De mate waarin dit kan worden<br />
gerealiseerd is afhankelijk van de ontwikkelingen in rente, rendement, looninflatie en demografie.<br />
Uitdrukkelijk wordt opgemerkt dat de toeslagtoezegging voorwaardelijk is.<br />
De zogenaamde reële dekkingsgraad geeft zicht op de mate waarin kan worden geïndexeerd (ook wel<br />
aangeduid als de toeslagruimte). Voor het bepalen van de reële dekkingsgraad worden onvoorwaardelijke<br />
nominale pensioenverplichtingen verdisconteerd tegen een reële, in plaats van de nominale<br />
rentetermijnstructuur. Omdat er op dit moment geen markt voor financiële instrumenten aanwezig is,<br />
waaruit de reële rentetermijnstructuur kan worden afgeleid, wordt gebruikgemaakt van een<br />
benaderingswijze.<br />
Systeemrisico<br />
Systeemrisico betreft het risico dat het mondiale financiële systeem (de internationale markten) niet<br />
langer naar behoren functioneert, waardoor beleggingen van <strong>PFP</strong> niet langer verhandelbaar zijn en zelfs,<br />
al dan niet tijdelijk, hun waarde kunnen verliezen. Net als voor andere marktpartijen, is dit risico voor<br />
<strong>PFP</strong> niet beheersbaar, indien dit zich op lange termijn zou voordoen.<br />
Niet uit de balans blijkende verplichtingen<br />
Langlopende contractuele verplichtingen<br />
Voor de tot ultimo 2014 afgesloten uitbestedingsovereenkomst met <strong>PBOD</strong> bedraagt de jaarlijkse<br />
verplichting voor de stichting circa € 1,2 mln (2009; 1,2 mln). De totale verplichting voor de resterende<br />
looptijd bedraagt circa € 4,5 mln (2009: € 6,1 mln).<br />
Vooruitlopend op verwachte inkomende kasstromen bestaan er per balansdatum de volgende<br />
investerings- en stortingsverplichtingen (zogenaamde voorbeleggingen). Deze worden hieronder<br />
toegelicht:<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Commitments Private Equity<br />
Austin TX Brushy Creek GenCap XVIII $ 1.000 $ 0<br />
HarbourVest Partners IV Fund LP $ 300 $ 450<br />
HarbourVest Partners VII-Cayman Buyout Fund LP $ 570 $ 795<br />
HarbourVest Partners VII-Cayman Venture Fund LP $ 330 $ 450<br />
HarbourVest Partners V Fund LP € 3.025 € 4.025<br />
Goodwell Microfinance Development Company € 95 € 95<br />
Goodwell Microfinance Development Company II B.V. € 350 € 0<br />
Mn Private Equity fonds € 7.500 € 0<br />
Deelnemingen Onroerend goed<br />
Composition Capital Asia Fund C.V. $ 2.953 $ 4.092<br />
Voorwaardelijke verplichtingen<br />
Er lopen geen juridische procedures tegen het pensioenfonds.<br />
Niet toegekende toeslagen: inhaalambitie<br />
Er is geen sprake van een achterstand bij het verlenen van toeslagen.<br />
Overige transacties met verbonden partijen<br />
<strong>PFP</strong> heeft in 2008 uitvoeringsovereenkomsten afgesloten met de werkgevers inzake de uitvoering van<br />
het pensioenreglement.<br />
De werkgevers dragen niet bij aan de pensioenuitvoerings- en administratiekosten.<br />
67
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
Premiebijdragen van werkgevers en werknemers (11)<br />
Premiebijdragen van werkgevers en werknemers <strong>2010</strong> 2009<br />
Doorsneepremie werkgever 6.450 6.421<br />
Doorsneepremie werknemer 3.240 3.210<br />
9.690 9.631<br />
Korting doorsneepremie - 5.147 - 6.020<br />
4.543 3.611<br />
Diversen<br />
Diverse premies 87 101<br />
Koopsommen ingegane VP/IAP-uitkeringen 3.054 2.521<br />
3.141 2.622<br />
Totaal 7.684 6.233<br />
De kostendekkende RTS premie is als volgt:<br />
De kostendekkende premie is als volgt samengesteld: <strong>2010</strong> 2009<br />
Actuarieel benodigd 8.105 7.812<br />
Opslag in stand houden vereist vermogen 1.070 1.523<br />
Opslag voor uitvoeringskosten 303 301<br />
Totaal 9.478 9.636<br />
De kostendekkende, feitelijke en toetspremie volgens artikel 130 van de Pensioenwet zijn als volgt:<br />
Premiegegevens <strong>2010</strong> 2009<br />
Kostendekkende RTS premie 9.478 9.636<br />
Doorsneepremie 9.690 9.631<br />
Feitelijk betaalde premie 4.630 3.712<br />
Kostendekkende toetspremie 8.804 8.632<br />
Beleggingsresultaten risico pensioenfonds (12)<br />
De beleggingsresultaten betreffen de aan het verslagjaar toe te rekenen directe opbrengsten, de<br />
gerealiseerde en ongerealiseerde waarderings- en koersverschillen (indirecte beleggingsresultaten) en de<br />
aan de beleggingsactiviteiten toe te rekenen kosten.<br />
Beleggingsresultaten risico pensioenfonds <strong>2010</strong> 2009<br />
Directe beleggingsresultaten<br />
Vastgoedbeleggingen 610 640<br />
Aandelen 36 7<br />
Vastrentende waarden 4.425 9<br />
Derivaten 1.655 29<br />
Liquide middelen 1 63<br />
6.727 748<br />
Indirecte beleggingsresultaten<br />
Vastgoedbeleggingen - 171 - 1.625<br />
Aandelen 11.512 21.227<br />
Vastrentende waarden 17.395 35.809<br />
Derivaten - 7.675 3.237<br />
Overige beleggingen 3.854 1.031<br />
Liquide middelen 303 1.022<br />
25.218 60.701<br />
Kosten<br />
<strong>PBOD</strong> - 659 - 595<br />
Mn-Services - 936 - 794<br />
- 1.595 - 1.389<br />
Totaal 30.350 60.060<br />
De kosten zijn niet adequaat aan de beleggingscategorieën toe te rekenen. Derhalve wordt volstaan met het<br />
vermelden van het totaalbedrag.<br />
68
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
Overige baten (13)<br />
Overige baten <strong>2010</strong> 2009<br />
Ontvangen uitkeringen herverzekeraar<br />
Ouderdomspensioen 1 1<br />
Partnerpensioen 3 3<br />
4 4<br />
Andere baten<br />
Resultaat FVP-premie 90 104<br />
90 104<br />
Totaal 94 108<br />
De Stichting Financiering Voortzetting Pensioenverzekering (FVP) is ingesteld om het pensioenverlies voor<br />
werkloze werknemers te verminderen. Door samenloop van de pensioenverzekering in verband met wachtgeld<br />
en de ontvangst van een FVP-bijdrage over dezelfde periode ontstaat het resultaat FVP-premie.<br />
Pensioenuitkeringen (14)<br />
Pensioenuitkeringen <strong>2010</strong> 2009<br />
Ouderdomspensioen - 8.518 - 8.185<br />
Partnerpensioen - 5.156 - 5.429<br />
Wezenpensioen - 40 - 34<br />
Arbeidsongeschiktheidspensioen - 493 - 578<br />
Overlijdensuitkeringen - 137 - 76<br />
VP/IAP-uitkeringen - 2.367 - 2.307<br />
Andere uitkeringen - 21 - 9<br />
Totaal -16.732 -16.618<br />
De post andere uitkeringen betreft de afkoop van pensioenaanspraken overeenkomstig artikel 66 PW welke in<br />
<strong>2010</strong> lager zijn dan Euro 420,69 (2009: Euro 417,74) per jaar.<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten (15)<br />
Deze betreffen de aan het verslagjaar toe te rekenen uitvoerings- en administratiekosten. Het deel van<br />
de kosten dat betrekking heeft op het beheer van de beleggingen is in mindering gebracht op de post<br />
Beleggingsresultaten voor risico pensioenfonds.<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten <strong>2010</strong> 2009<br />
Algemene kosten<br />
Bestuur - 81 - 110<br />
Bestuursbureau - 98 0<br />
Voorlichting - 36 - 27<br />
Advies en controle - 212 - 321<br />
Diversen - 45 - 74<br />
- 472 - 532<br />
Personeel - 839 - 897<br />
Detacheringsvergoeding 839 897<br />
0 0<br />
Administratiekosten <strong>PBOD</strong> - 1.131 - 1.214<br />
Reeds toegerekend aan beleggingskosten 659 595<br />
- 472 - 619<br />
Totaal - 944 - 1.151<br />
De Secretaris, directie en medewerkers van <strong>PFP</strong> vallen onder de CAO van de PBO-sector. Bij <strong>PFP</strong> (en <strong>PBOD</strong>) is<br />
er geen bonusbeleid (geweest) en bestaat er geen koppeling tussen het salaris of anderzins en de behaalde<br />
beleggingsperformance. In <strong>2010</strong> is in totaal een brutogratificatie van € 4,5 (2009: € 5) toegekend aan de 12<br />
medewerkers.<br />
69
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
De honoraria van de accountantsorganisatie overeenkomstig wetsartikel 2:382a BW zijn als volgt<br />
samengesteld:<br />
Honoraria accountantsorganisatie <strong>2010</strong> 2009<br />
Controle van de jaarrekening 31 34<br />
Andere controleopdrachten 0 0<br />
Fiscale adviesopdrachten 0 0<br />
Andere niet-controle diensten 0 0<br />
Totaal 31 34<br />
Mutatie Voorziening Pensioenverplichtingen (16)<br />
Mutatie Voorziening Pensioenverplichtingen <strong>2010</strong> 2009<br />
Actuariële premies en koopsommen - 8.407 - 8.254<br />
Koopsommen uit VP/IAP-regeling - 3.229 - 2.638<br />
Toeslagen - 3.340 - 1.220<br />
Vrijval voorziening stop-loss 283 703<br />
Interesttoevoeging - 4.131 - 7.763<br />
Pensioenuitkeringen 16.606 16.562<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten 963 975<br />
Wijziging marktrente - 27.544 9.349<br />
Saldo overdracht van rechten - 412 303<br />
Aanpassing overlevingstafels - 2.919 - 14.216<br />
Overige mutaties 215 - 703<br />
Totaal - 31.915 - 6.902<br />
Actuariële premies en koopsommen<br />
Onder pensioenopbouw is opgenomen de actuarieel berekende waarde van de diensttijdopbouw. Dit is het<br />
effect op de voorziening pensioenverplichtingen van de in het verslagjaar opgebouwde nominale rechten<br />
ouderdomspensioen<br />
salarisontwikkeling.<br />
en nabestaandenpensioen. Verder is hierin begrepen het effect van de individuele<br />
Koopsommen uit VP/IAP-regeling<br />
Voor de VP-regeling betreft dit direct ingaande vroegpensioenaanspraken. Voor de IAP-regeling betreft dit<br />
direct ingaande ouderdomspensioenaanspraken en meeverzekerde partnerpensioenaanspraken.<br />
Toeslagen<br />
De verhoging van de voorziening pensioenverplichtingen uit hoofde van toeslagverlening van de aanspraken<br />
van de pensioengerechtigden wordt in de rekening van baten en lasten opgenomen op het moment waarop de<br />
toezegging wordt gedaan. In overleg met de accountant is besloten dat de toeslagverlening van de actieve<br />
deelnemers per 1 januari van het volgende boekjaar reeds verwerkt dient te worden in het premieresultaat van<br />
het huidige boekjaar.<br />
Interesttoevoeging<br />
De pensioenverplichtingen zijn in het boekjaar opgerent met 1,3% (2009: 2,5%), zijnde € 4,1 mln (2009: €<br />
7,8 mln). De interesttoevoeging is bepaald op basis van de 1-jaars RTS rente primo boekjaar.<br />
Onttrekking voor pensioenuitkeringen en pensioenuitvoeringskosten<br />
Vooraf wordt een actuariële berekening gemaakt van de toekomstige pensioenuitvoeringskosten (met name<br />
excassokosten) en pensioenuitkeringen die in de voorziening pensioenverplichtingen worden opgenomen. Deze<br />
post betreft de vrijval ten behoeve van de financiering van de kosten en uitkeringen van het verslagjaar.<br />
Wijziging marktrente<br />
Jaarlijks wordt per 31 december de marktwaarde van de technische voorzieningen herrekend door toepassing<br />
van de actuele rentetermijnstructuur. Het effect van de verandering van de rentetermijnstructuur wordt<br />
verantwoord onder het hoofd wijziging marktrente. In <strong>2010</strong> is de rentetermijnstructuur gedaald van 3,8% naar<br />
3,4%. Het effect hiervan is € 27,5 mln negatief.<br />
70
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
Aanpassing overlevingstafels<br />
Per 31 december 2009 is de voorziening verhoogd met 4,7%. Aanleiding hiervoor was de door het CBS<br />
waargenomen recente toename van de levensverwachting en de verdere stijging van de levensverwachting in<br />
de toekomst (de sterftetrend).<br />
Eind augustus <strong>2010</strong> werd door het AG een nieuwe overlevingstafel gepubliceerd. In het boekjaar <strong>2010</strong> is voor<br />
<strong>PFP</strong> omgerekend naar de nieuwste overlevingstafel van het AG met fondsspecifieke correctiefactoren "hoog".<br />
De invoering van de AG prognosetafel <strong>2010</strong>-2060 per 1 januari <strong>2010</strong> leidde ten opzichte van de oude AG<br />
Prognosetafel 2005-2050 inclusief de CBS-opslag van 4,7%, tot een additionele stijging van de voorziening van<br />
1%.<br />
Saldo overdrachten van rechten (17)<br />
Saldo overdrachten van rechten <strong>2010</strong> 2009<br />
Overgenomen pensioenverplichtingen 413 72<br />
Overgedragen pensioenverplichtingen - 54 - 203<br />
Totaal 359 - 131<br />
Actuarieel resultaat waardeoverdrachten basisregeling <strong>2010</strong> 2009<br />
Kasstroom saldo waardeoverdrachten 359 - 131<br />
Actuariele mutatie VPV saldo waardeoverdrachten - 412 303<br />
Actuarieel resultaat - 53 172<br />
Waardeoverdracht betreft de ontvangst of overdracht aan een pensioenfonds of pensioenverzekeraar van<br />
respectievelijk de vorige of nieuwe werkgever van de contante waarde van premievrije pensioenaanspraken<br />
van deelnemers, die tot de ontslagdatum zijn opgebouwd. De ontvangen koopsommen worden aangewend voor<br />
de inkoop van extra dienstjaren.<br />
Overige lasten (18)<br />
Overige lasten <strong>2010</strong> 2009<br />
Premies herverzekering<br />
Arbeidsongeschiktheidsverzekering - 17 - 17<br />
Kapitaal bij overlijden - 26 - 25<br />
- 43 - 42<br />
Rente diversen<br />
Banken 0 12<br />
Instellingen - 224 - 274<br />
Overige 25 18<br />
- 199 - 244<br />
Overige lasten<br />
Diversen 0 - 4<br />
Totaal - 242 - 290<br />
Resultaatbestemming (19)<br />
Resultaatbestemming <strong>2010</strong> 2009<br />
Algemene reserve - 11.346<br />
41.309<br />
Totaal - 11.346<br />
41.309<br />
Aantal personeelsleden<br />
Bij <strong>PFP</strong> zijn 12 werknemers in dienst.<br />
Alle personeelskosten worden in rekening gebracht bij <strong>PBOD</strong>.<br />
Bezoldiging bestuursleden / Raad van Toezicht<br />
Het totaal van de verstrekte vakatievergoeding bedraagt in <strong>2010</strong> € 60 (2009: € 57). De leden van de<br />
Raad van Toezicht ontvingen aan vakatiegeld in <strong>2010</strong> € 6 (2009: € 18).<br />
71
STICHTING PENSIOENFONDS PRODUCTSCHAPPEN<br />
Rijswijk<br />
TOELICHTING<br />
op de balansposten 2 en 8<br />
Vroegpensioen- / Individueel Aanvullende Pensioenregeling<br />
73
VP/IAP-Regeling Pensioenfonds Productschappen<br />
Flexibel spaarpensioenregeling<br />
Vroegpensioen<br />
Het vroegpensioen maakte het mogelijk om voorafgaand aan het ouderdomspensioen te kunnen stoppen<br />
met werken. Het beleid van de overheid is er echter op gericht om iedereen langer te laten werken. De<br />
fiscale aftrekbaarheid van premies voor vroegpensioen is om die reden sterk verminderd. Voor<br />
werknemers die na 1 januari 2006 in dienst zijn getreden is er geen vroegpensioenregeling meer van<br />
toepassing. Voor de overige werknemers gelden er overgangsmaatregelen.<br />
Als de verzekerde het dienstverband beëindigt bij een werkgever worden de aanwendingsmogelijkheden<br />
voor het vroegpensioenkapitaal beperkt. Zonder dienstverband moet het vroegpensioenkapitaal uiterlijk<br />
op de 62-jarige leeftijd worden aangewend voor de aankoop van een vroegpensioenuitkering of het<br />
vroegpensioenkapitaal moet worden aangewend voor de aankoop van extra ouderdoms- en<br />
partnerpensioen. Ook deze beslissing moet uiterlijk op de 62-jarige leeftijd zijn genomen. Uitstellen van<br />
het vroegpensioen na de 62-jarige leeftijd zonder dienstverband is niet mogelijk.<br />
Aanvullend pensioen<br />
Het is mogelijk om vrijwillig gebruik te maken van het Individueel Aanvullend Pensioen (IAP) waarmee de<br />
verzekerde het basispensioen kan verhogen. De premies worden op basis van een leeftijdsafhankelijke<br />
staffel belegd in aandelen en /of obligaties. Met het gespaarde kapitaal wordt op de<br />
pensioeningangsdatum extra ouderdoms- en partnerpensioen ingekocht. Als de verzekerde voor de<br />
pensioeningsgangsdatum het dienstverband beëindigt dan zal op dat moment het gespaarde kapitaal<br />
worden aangewend voor de inkoop van extra ouderdoms- en partnerpensioen. Het extra pensioen wordt<br />
opgeteld bij het pensioen uit de basisregeling en uitbetaald vanaf de pensioeningangsdatum.<br />
De jaarlijks maximaal in te leggen premie voor het IAP is afhankelijk van de leeftijd. De premie wordt<br />
door de werkgever ingehouden op het brutosalaris. Over deze premie is men geen loonheffing<br />
verschuldigd, waardoor de verzekerde netto dus minder betaalt.<br />
OOntwikkeling t ikk li deelnemersbestand d l b t d vroegpensioen i<br />
In de navolgende tabel is te zien hoe het deelnemersbestand in de loop der jaren zich heeft ontwikkeld.<br />
Aantallen deelnemers <strong>2010</strong> 2009 2008 2007 2006<br />
Stand per 1 januari 962 991 1.048 1.302 1.388<br />
Vermeerdering door:<br />
- nieuwe toetreding 0 3 3 1 0<br />
Vermindering door:<br />
- waardeoverdracht - 4 - 4 - 23 - 27 - 21<br />
- ingang VP/IAP pensioen - 22 - 20 - 17 - 23 - 16<br />
- naar levensloop 0 - 7 - 17 - 141 - 43<br />
- uitruil - 2 0 0 - 64 0<br />
- overig 0 - 1 - 3 0 - 6<br />
Stand per 31 december 934 962 991 1.048 1.302<br />
74
Aandelendepot<br />
Beleggingsbeleid<br />
Medio 2009 is besloten om de beleggingsportefeuille te herstructureren. Dit besluit luidde om uitsluitend<br />
passief te beleggen via een tweetal Vanguard fondsen. Voor circa 80% van de aandelenbeleggingen<br />
wordt belegd in Vanguard Global fonds en voor circa 20% in Vanguard Emerging Markets fonds. Beide<br />
fondsen zijn beursgenoteerd.<br />
Dit beleid is in <strong>2010</strong> niet gewijzigd.<br />
Ontwikkeling van de unitprijs<br />
De portefeuille liet door de stijging van de aandelenkoersen een goed rendementsverloop zien. De<br />
unitprijs steeg dit boekjaar met 12,2% naar € 8,83.<br />
10,00<br />
9,00<br />
8,00<br />
7,00<br />
6,00<br />
5,00<br />
4,00<br />
Obligatiedepot<br />
Unitprijs aandelendepot<br />
Beleggingsbeleid<br />
De beleggingen in obligaties zijn volledig ondergebracht in Vanguard Euro Government Bond (een passief<br />
beheerd indexfonds dat beursgenoteerd is). Het beleid van dit fonds heeft als doel om het rendement van<br />
de Europese Staatsleningen Index te verkrijgen.<br />
Als gevolg van de landencrisis in <strong>2010</strong> is besloten 1/3 deel van het obligatiedepot niet langer aan te<br />
houden in staatsobligaties. De vrijgekomen middelen zijn aangehouden als kortlopende geldmiddelen bij<br />
banken met een goede rating.<br />
Ontwikkeling van de unitprijs<br />
De unitprijs steeg dit boekjaar met 1,2% naar € 8,97.<br />
10,00<br />
9,00<br />
8,00<br />
7,00<br />
6,00<br />
5,00<br />
4,00<br />
Unitprijs obligatiedepot<br />
75
Depositodepot<br />
Beleggingsbeleid<br />
Beleggingen in deposito's zijn ondergebracht bij banken met een goede rating. Er wordt alleen belegd in<br />
kortlopende deposito's.<br />
Ontwikkeling van de unitprijs<br />
De portefeuille laat jaarlijks een stijging van de unitprijs zien als gevolg van rente op rente. De unitprijs<br />
steeg in <strong>2010</strong> met 1,8% naar € 6,82.<br />
7,00<br />
6,50<br />
6,00<br />
5,50<br />
5,00<br />
4,50<br />
4,00<br />
Unitprijs depositodepot<br />
Kosten<br />
Op elke storting wordt direct 3,25% administratiekosten ingehouden. Daarnaast wordt jaarlijks 0,15%<br />
van het totale belegde vermogen als administratiekosten geboekt.<br />
76
BALANS PER 31 DECEMBER VP/IAP-REGELING<br />
Na resultaatbestemming (x € 1.000)<br />
ACTIVA<br />
Beleggingen voor risico deelnemers (1)<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Aandelen 8.123 9.178<br />
Vastrentende waarden 24.197 24.867<br />
Vorderingen en overlopende activa (2)<br />
Overige activa (3)<br />
PASSIVA<br />
Technische voorziening voor risico deelnemers (4)<br />
32.320 34.045<br />
17 25<br />
623 218<br />
32.960 34.288<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
VP/IAP-regeling 32.300 34.072<br />
Overige schulden en overlopende passiva (5) 660 216<br />
77<br />
32.960 34.288
STAAT VAN BATEN EN LASTEN VP/IAP-REGELING<br />
(x € 1.000)<br />
BATEN<br />
Premiebijdragen voor risico deelnemers (6)<br />
Beleggingsresultaten voor risico deelnemers (7)<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
257 329<br />
Directe beleggingsopbrengsten 162 205<br />
Indirecte beleggingsopbrengsten 1.073 3.074<br />
Kosten van vermogensbeheer - 50 - 51<br />
Overige baten (8)<br />
LASTEN<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten (9)<br />
Mutatie technische voorziening risico deelnemers (10)<br />
Saldo overdrachten van rechten (11)<br />
Overige lasten (12)<br />
1.185 3.228<br />
0 5<br />
1.442 3.562<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
- 8 - 9<br />
1.772 - 890<br />
- 3.206 - 2.662<br />
0 - 1<br />
- 1.442 - 3.562<br />
Saldo van baten en lasten 0 0<br />
78
GRONDSLAGEN<br />
1. Algemene toelichting<br />
1.01 Activiteiten<br />
De activiteiten ten behoeve van de VP/IAP regeling bestaan uit het incasseren van premies, het beleggen<br />
van de ontvangen premies en het verstrekken van een koopsom voor een direct ingaand vroegpensioen<br />
bij de Stichting Pensioenfonds Productschappen.<br />
Individueel Aanvullende Pensioenregeling<br />
De individueel aanvullende pensioenregeling (IAP-regeling) is een vrijwillig beschikbare premieregeling.<br />
Met het in deze regeling opgebouwde kapitaal kunnen de deelnemers extra pensioenrechten verwerven in<br />
de basispensioenregeling.<br />
Overeenkomstig artikel 10 van de Pensioenwet wordt deze regeling gekarakteriseerd als een premieovereenkomst.<br />
De vrijwillige stortingen in de IAP-regeling worden, voor rekening en risico van de deelnemer, belegd in<br />
de aandelen- cq obligatie- cq depositodepots samen met de VP-Regeling.<br />
Bij de beleggingen van het voor en door de deelnemers opgebouwde kapitaal wordt rekening gehouden<br />
met de leeftijd. Tot en met de 34-jarige leeftijd wordt uitsluitend belegd in aandelen.<br />
Daarna wordt de verhouding aandelen en obligaties jaarlijks met 4% aangepast, waardoor voor de<br />
deelnemer steeds minder in aandelen en steeds meer in obligaties wordt belegd. Op de 59-jarige leeftijd<br />
is het volledige kapitaal belegd in obligaties. De deelnemer kan besluiten het kapitaal in deposito’s te<br />
beleggen, waardoor zekerheid bestaat over de omvang van het kapitaal. De asset-mix van de<br />
beleggingsportefeuille (de verdeling naar aandelen, vastrentende waarden en liquiditeiten) vloeit derhalve<br />
voort uit de leeftijden van de deelnemers.<br />
Met het kapitaal kan de deelnemer op de pensioeningangsdatum het basispensioen verhogen.<br />
Vroegpensioenregeling<br />
De Vroegpensioenregeling is een beschikbare premieregeling.<br />
Overeenkomstig artikel 10 van de Pensioenwet wordt deze regeling gekarakteriseerd als een premieovereenkomst.<br />
Als gevolg van het feit dat het werkelijke verloop van de carrière, de looninflatie en de behaalde<br />
beleggingsrendementen in meer of mindere mate zal afwijken van de toegepaste veronderstellingen en<br />
het feit dat er geen garantieregeling is, zal de einduitkomst kunnen afwijken van de doelstelling van 75%<br />
van het salaris op de 62-jarige leeftijd.<br />
Als gevolg van de wet Vut, Prepensioen en Levensloop is deze regeling per 1 januari 2006 voor<br />
deelnemers geboren na 31 december 1949 gesloten. De door deze deelnemers opgebouwde<br />
vroegpensioenkapitalen kunnen nog steeds aangewend worden voor vroegpensioen; premie kan echter<br />
niet meer gestort worden.<br />
Voor deelnemers die geboren zijn vóór 1 januari 1950 wordt de regeling ongewijzigd voortgezet.<br />
Bij de beleggingen van het voor en door de deelnemers opgebouwde kapitaal wordt rekening gehouden<br />
met de leeftijd. Vanaf de 25-jarige tot en met de 34-jarige leeftijd wordt uitsluitend belegd in aandelen.<br />
Daarna wordt de verhouding aandelen en obligaties jaarlijks met 4% aangepast, waardoor voor de<br />
deelnemer steeds minder in aandelen en steeds meer in obligaties wordt belegd. Op de 59-jarige leeftijd<br />
is het volledige kapitaal belegd in obligaties. De deelnemer kan besluiten het kapitaal in deposito’s te<br />
beleggen, waardoor zekerheid bestaat over de omvang van het kapitaal en de gewenste ingangsdatum<br />
van de prepensionering. De asset-mix van de VP-beleggingsportefeuille (de verdeling naar aandelen,<br />
vastrentende waarden en liquiditeiten) vloeit hierdoor voort uit de leeftijden van de deelnemers.<br />
1.02 Risico's<br />
Alle beleggingsactiviteiten zijn voor risico van de deelnemers. Alle beleggingen en liquide middelen staan<br />
ter beschikking van de regeling.<br />
2. Grondslagen voor waardering van activa en passiva<br />
Voor de VP/IAP-regeling worden dezelfde grondslagen gehanteerd als voor de basisregeling.<br />
79
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
ACTIVA<br />
Beleggingen voor risico deelnemers (1)<br />
De beleggingen voor risico deelnemers betreffen de beleggingen waarbij het beleggingsrisico niet bij het<br />
pensioenfonds ligt. Alle beleggingen bestaan uit beursgenoteerde passieve indexfondsen.<br />
Aandelen<br />
Er wordt uitsluitend belegd in passieve beursgenoteerde aandelen. De marktwaarde is de beursnotering<br />
per balansdatum.<br />
Aandelen <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 9.178 5.364<br />
Aankopen 140 1.507<br />
Verkopen - 2.020 0<br />
Waarderingsverschillen 825 2.307<br />
Stand einde boekjaar 8.123 9.178<br />
Met ingang van medio 2009 wordt voor 80% belegd in een World Euro hedged fonds en voor 20% in het<br />
Emerging Markets fonds. Beide fondsen noteren in Euro. Er zijn geen beleggingen meer die genoteerd zijn in<br />
een andere valuta dan de Euro. Derhalve worden er geen valutatermijncontracten meer afgesloten.<br />
Vastrentende waarden<br />
Er wordt uitsluitend belegd in passieve beursgenoteerde vastrentende waarden. De marktwaarde is de<br />
beursnotering per balansdatum. Deposito's worden gewaardeerd tegen de reële waarde, zijnde de<br />
nominale waarde.<br />
Vastrentende waarden <strong>2010</strong> 2009<br />
Obligaties<br />
Stand begin boekjaar 17.495 23.106<br />
Aankopen 1.666 0<br />
Verkopen - 7.241 - 6.373<br />
Waarderingsverschillen 248 762<br />
12.168 17.495<br />
Deposito's<br />
Stand begin boekjaar 7.372 4.200<br />
Mutaties 4.657 3.172<br />
12.029 7.372<br />
Stand einde boekjaar 24.197 24.867<br />
Vorderingen en overlopende activa (2)<br />
Vorderingen en overlopende activa <strong>2010</strong> 2009<br />
Te vorderen rente 1 1<br />
Instellingen 16 24<br />
Stand einde boekjaar 17 25<br />
Overige activa (3)<br />
Liquide middelen <strong>2010</strong> 2009<br />
Geldinstellingen 623 218<br />
Stand einde boekjaar 623 218<br />
80
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
PASSIVA<br />
Technische voorziening voor risico deelnemers (4)<br />
Verloopoverzicht <strong>2010</strong> 2009<br />
Stand begin boekjaar 34.072 33.182<br />
Mutaties - 1.772 890<br />
Stand einde boekjaar 32.300 34.072<br />
De mutatie voorziening pensioenverplichtingen voor risico deelnemers wordt berekend door de beginstand van<br />
de voorziening van de eindstand af te trekken.<br />
Overige schulden en overlopende passiva (5)<br />
Uit hoofde van VP/IAP-regeling <strong>2010</strong> 2009<br />
Rekening-courant <strong>PBOD</strong> 5 5<br />
Rekening-courant <strong>PFP</strong> 655 211<br />
Stand einde boekjaar 660 216<br />
81
TOELICHTING OP DE BALANS<br />
(x € 1.000)<br />
Risicobeheer en derivaten<br />
Beleggingen voor risico deelnemers<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Uitsplitsing vastrentende waarden x € 1.000 in % x € 1.000 in %<br />
Liquide middelen en deposito's
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
Premiebijdragen voor risico deelnemers (6)<br />
Premiebijdragen voor risico deelnemers <strong>2010</strong> 2009<br />
VP premie werkgever 72 122<br />
VP premie werknemer 80 109<br />
IAP premie werknemer 105 98<br />
Totaal 257 329<br />
Deze post betreft de bijdragen voor en van deelnemers in het kader van de beschikbare premieregeling.<br />
De VP premie (4,75%) wordt maandelijks geïnd en is te splitsen in een premie voor werkgever van 1,90% en<br />
voor werknemer van 2,85%. In het boekjaar is door een werkgever € 17 (2009: € 47) extra beschikbaar<br />
gesteld aan VP premie.<br />
De IAP premie is afhankelijk van de fiscale ruimte en is volledig voor rekening van de werknemer.<br />
Beleggingsresultaten voor risico deelnemers (7)<br />
Beleggingsresultaten voor risico deelnemers <strong>2010</strong> 2009<br />
Directe beleggingsresultaten<br />
Vastgoed 0 9<br />
Aandelen 0 35<br />
Vastrentende waarden 162 161<br />
162 205<br />
Indirecte beleggingsresultaten<br />
Aandelen 825 2.307<br />
Vastrentende waarden 248 773<br />
Derivaten 0 - 6<br />
1.073 3.074<br />
Kosten vermogensbeheer - 50 - 51<br />
Totaal 1.185 3.228<br />
De kosten van vermogensbeheer zijn niet adequaat aan de beleggingscategorieën toe te rekenen. Derhalve<br />
wordt volstaan met het vermelden van het totaalbedrag.<br />
Overige baten (8)<br />
Overige baten <strong>2010</strong> 2009<br />
Sterfteresultaat 0 5<br />
Totaal 0 5<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten (9)<br />
Pensioenuitvoerings- en administratiekosten <strong>2010</strong> 2009<br />
Administratiekosten - 58 - 60<br />
Toerekening vermogensbeheer 50 51<br />
Totaal - 8 - 9<br />
Deze betreffen de aan het verslagjaar toe te rekenen uitvoerings- en administratiekosten. Het deel van de<br />
kosten dat betrekking heeft op het beheer van de beleggingen is in mindering gebracht op de post<br />
Beleggingsresultaten voor risico pensioenfonds.<br />
Mutatie technische voorziening risico deelnemers (10)<br />
Mutatie technische voorziening risico deelnemers <strong>2010</strong> 2009<br />
Premie-inleg - 257 - 329<br />
Beleggingsopbrengsten - 1.185 - 3.228<br />
Onttrekking voor administratiekosten 8 9<br />
Overdracht van rechten 3.206 2.662<br />
Overige mutaties voorziening pensioenverplichtingen 0 - 4<br />
Mutatie boekjaar 1.772 - 890<br />
83
TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN<br />
(x € 1.000)<br />
Saldo overdrachten van rechten (11)<br />
Saldo overdrachten van rechten <strong>2010</strong> 2009<br />
Ingang VP - 2.812 - 2.275<br />
Waardeoverdracht - 17 - 21<br />
Pensionering - 377 - 361<br />
Diversen 0 - 5<br />
Totaal - 3.206 - 2.662<br />
Overige lasten (12)<br />
Overige lasten <strong>2010</strong> 2009<br />
Overige lasten 0 - 1<br />
Totaal 0 - 1<br />
84
OVERIGE GEGEVENS<br />
Actuariële verklaring<br />
Opdracht<br />
Door Stichting Pensioenfonds Productschappen te Rijswijk is aan Mercer Certificering B.V. de opdracht<br />
verleend tot het afgeven van een actuariële verklaring als bedoeld in de Pensioenwet over het boekjaar<br />
<strong>2010</strong>.<br />
Gegevens<br />
De gegevens waarop mijn onderzoek is gebaseerd, zijn verstrekt door en tot stand gekomen onder de<br />
verantwoordelijkheid van het bestuur van het pensioenfonds.<br />
Voor de toetsing van de fondsmiddelen en voor de beoordeling van de vermogenspositie heb ik mij<br />
gebaseerd op de financiële gegevens die ten grondslag liggen aan de jaarrekening.<br />
In overeenstemming met de richtlijn “Samenwerking tussen accountant en actuaris ter zake van de<br />
controle van verantwoordingen van verzekeringsinstellingen” heeft de accountant van het pensioenfonds<br />
mij geïnformeerd over zijn bevindingen ten aanzien van de betrouwbaarheid en de volledigheid van de<br />
administratieve basisgegevens en de overige uitgangspunten die voor mijn oordeelsvorming van belang<br />
zijn.<br />
Werkzaamheden<br />
Ter uitvoering van de opdracht heb ik onderzocht of is voldaan aan de artikelen 126 tot en met 140 van<br />
de Pensioenwet. De door het pensioenfonds verstrekte administratieve basisgegevens en de bevindingen<br />
van de accountant ten aanzien hiervan zijn zodanig dat ik die gegevens als uitgangspunt voor mijn<br />
beoordelingswerkzaamheden heb aanvaard.<br />
Als onderdeel van de werkzaamheden voor de opdracht:<br />
- heb ik ondermeer onderzocht of de technische voorzieningen, het minimaal vereist eigen vermogen<br />
en het vereist eigen vermogen toereikend zijn vastgesteld, en<br />
- heb ik mij een oordeel gevormd over de vermogenspositie van het pensioenfonds.<br />
Mijn onderzoek heb ik zodanig uitgevoerd, dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de<br />
resultaten geen onjuistheden van materieel belang bevatten. Ik heb mij een oordeel gevormd over de<br />
waarschijnlijkheid waarmee het pensioenfonds de tot balansdatum aangegane verplichtingen kan<br />
nakomen, mede in aanmerking nemend het financieel beleid van het pensioenfonds.<br />
De beschreven werkzaamheden en de uitvoering daarvan zijn in overeenstemming met de binnen het<br />
Actuarieel Genootschap geldende normen en gebruiken, en vormen naar mijn mening een deugdelijke<br />
grondslag voor mijn oordeel.<br />
Oordeel<br />
De technische voorzieningen zijn, overeenkomstig de beschreven berekeningregels en uitgangspunten,<br />
als geheel bezien, toereikend vastgesteld. Het eigen vermogen van het pensioenfonds is op de<br />
balansdatum ten minste gelijk aan het wettelijk vereist eigen vermogen. Gemeten naar de wettelijke<br />
maatstaf is ten aanzien van de verplichtingen, aangegaan tot balansdatum, sprake van een toereikende<br />
solvabiliteit.<br />
Met inachtneming van het voorafgaande heb ik mij ervan overtuigd dat is voldaan aan de artikelen 126<br />
tot en met 140 van de Pensioenwet. De vermogenspositie van Stichting Pensioenfonds Productschappen<br />
is naar mijn mening voldoende. Daarbij is in aanmerking genomen dat de mogelijkheden tot het<br />
realiseren van de beoogde toeslagen beperkt zijn.<br />
Amstelveen, 25 mei 2011<br />
drs. W. Brugman AAG<br />
verbonden aan Mercer Certificering B.V.<br />
85
Aan het Bestuur van Stichting Pensioenfonds Productschappen<br />
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant<br />
Verklaring betreffende de jaarrekening<br />
Wij hebben de in dit verslag opgenomen jaarrekening <strong>2010</strong> van Stichting Pensioenfonds Productschappen<br />
te Rijswijk gecontroleerd. Deze jaarrekening bestaat uit de balans per 31 december <strong>2010</strong> en de staat van<br />
baten en lasten over <strong>2010</strong> en de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht van de gehanteerde<br />
grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.<br />
Verantwoordelijkheid van het Bestuur<br />
Het bestuur van de stichting is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarrekening die het<br />
stichtingskapitaal en de reserves en het saldo van de staat van baten en lasten getrouw dient weer te<br />
geven, alsmede voor het opstellen van het bestuursverslag, beide in overeenstemming met Titel 9 Boek 2<br />
van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW) en met inachtneming van het bepaalde in artikel<br />
146 van de Pensioenwet. Het bestuur is tevens verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als<br />
het noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van<br />
materieel belang als gevolg van fraude of fouten.<br />
Verantwoordelijkheid van de accountant<br />
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de jaarrekening op basis van onze controle.<br />
Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse<br />
controlestandaarden. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische voorschriften en dat<br />
wij onze controle zodanig plannen en uitvoeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat<br />
de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat.<br />
Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de<br />
bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening. De geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van<br />
de door de accountant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de risico’s dat<br />
de jaarrekening een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten.<br />
Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne beheersing in aanmerking<br />
die relevant is voor het opmaken van de jaarrekening en voor het getrouwe beeld daarvan, gericht op het<br />
opzetten van controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstandigheden. Deze risico-inschattingen<br />
hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te brengen over de effectiviteit van de interne<br />
beheersing van de stichting. Een controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid van de<br />
gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving en van de redelijkheid van de door het bestuur van<br />
de stichting gemaakte schattingen, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de jaarrekening.<br />
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is om een<br />
onderbouwing voor ons oordeel te bieden.<br />
Oordeel<br />
Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het<br />
stichtingkapitaal en de reserves van Stichting Pensioenfonds Productschappen per 31 december <strong>2010</strong> en<br />
van het saldo van de staat van baten en lasten over <strong>2010</strong> in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 van<br />
het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW) met inachtneming van het bepaalde in artikel 146<br />
van de Pensioenwet.<br />
Verklaring betreffende overige bij of krachtens de wet gestelde eisen<br />
Ingevolge artikel 2:393 lid 5 onder e en f BW vermelden wij dat ons geen tekortkomingen zijn gebleken<br />
naar aanleiding van het onderzoek of het bestuursverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen,<br />
overeenkomstig Titel 9 Boek 2 BW is opgesteld, en of de in artikel 2:392 lid 1 onder b tot en met h BW<br />
vereiste gegevens zijn toegevoegd. Tevens vermelden wij dat het bestuursverslag, voor zover wij dat<br />
kunnen beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening zoals vereist in artikel 2:391 lid 4 BW.<br />
Rotterdam, 25 mei 2011<br />
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.<br />
drs. F.J. van Groenestein RA<br />
86
PERSONALIA BESTUURSLEDEN<br />
Mr. Dr. F. Beekman<br />
Functie in bestuur Plaatsvervangend secretaris<br />
Geboortedatum<br />
15 april 1957<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Werkgevers<br />
Werkgever Productschap Zuivel<br />
Beroep Secretaris<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 januari 2007<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2013<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Voorzitter Financiële commissie<br />
Aandachtsgebied Financiën, AO/IC, Pensioenzaken en Communicatie<br />
J.P. Buwalda<br />
Functie in bestuur Lid<br />
Geboortedatum<br />
12 maart 1933<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Pensioengerechtigden<br />
Werkgever n.v.t.<br />
Beroep n.v.t.<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 december <strong>2010</strong><br />
Aftreding volgens rooster 01 december 2013<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Lid Financiële commissie<br />
Aandachtsgebied Financiën, AO/IC, Pensioenzaken en Communicatie<br />
Drs. M. Elema<br />
Functie in bestuur Lid<br />
Geboortedatum<br />
22 oktober 1954<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Werkgevers<br />
Werkgever Hoofdproductschap Akkerbouw<br />
Beroep Secretaris<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 januari 2007<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2014<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Lid Beleggingscommissie<br />
Aandachtsgebied Beleggingen, Financiën, AO/IC en Communicatie<br />
P. van der Graaf RE RA<br />
Functie in bestuur Plaatsvervangend voorzitter<br />
Geboortedatum<br />
03 juni 1957<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Werknemers<br />
Werkgever Productschap Tuinbouw<br />
Beroep Afdelingshoofd Staf<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 januari 2004<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2014<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Lid Beleggingscommissie<br />
Lid Bestuur PBO-Dienstverlening<br />
Aandachtsgebied Beleggingen, Financiën en AO/IC<br />
87
W.F. de Graaf<br />
Functie in bestuur Lid<br />
Geboortedatum<br />
20 oktober 1941<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens<br />
Vereniging Gepensioneerden <strong>PFP</strong><br />
Werkgever<br />
nvt<br />
Beroep<br />
nvt<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 oktober 2009<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2015<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Lid Beleggingscommissie<br />
Bestuurslid Vereniging Gepensioneerden <strong>PFP</strong><br />
Aandachtsgebied<br />
Beleggingen, Financiën en AO/IC<br />
L. Hospers<br />
Functie in bestuur Lid<br />
Geboortedatum<br />
02 juni 1966<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Werknemers<br />
Werkgever Productschappen Vee, Vlees en Eieren<br />
Beroep Manager Algemene Zaken<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 januari 2004<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2013<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Lid Financiële commissie<br />
Aandachtsgebied Financiën, AO/IC en Pensioenzaken<br />
C. Kuijvenhoven RA<br />
Functie in bestuur Voorzitter<br />
Geboortedatum<br />
26 juni 1949<br />
Nationaliteit Nederlandse<br />
Namens Werkgevers<br />
Werkgever Productschap Tuinbouw<br />
Bestuurslid sinds<br />
01 februari 2000<br />
Aftreding volgens rooster 31 december 2012<br />
Nevenfunctie(s)<br />
Voorzitter PBO-Dienstverlening<br />
Aandachtsgebied<br />
Beleggingen, Financiën en AO/IC<br />
88
VERKLARENDE WOORDENLIJST<br />
Actieve deelnemer<br />
De werknemer die pensioen opbouwt via de pensioenregeling.<br />
Actuariële grondslagen<br />
De rekenrente, de actuariële kanssystemen en kostenopslagen, die bij de berekening van de<br />
hoogte van de pensioenpremie en de voorziening pensioenverplichtingen worden gehanteerd.<br />
Actuariële kanssystemen<br />
De veronderstellingen die terzake van sterfte, gehuwdheid, arbeidsongeschiktheid en dergelijke<br />
worden gemaakt.<br />
Actuariële en Bedrijfstechnische Nota (ABTN)<br />
Pensioenfondsen dienen te werken volgens een actuariële en bedrijfstechnische nota. Hierin zijn de<br />
financiële opzet van een pensioenfonds en de grondslagen waarop deze berust, gemotiveerd<br />
omschreven. De ABTN moet in ieder geval een beschrijving omvatten van de financieringsmethode,<br />
de wijze van berekening van de bijdragen en van de toereikendheidstoets, alsmede een<br />
uiteenzetting van het beleggingsbeleid, een organogram en een mandaatregeling. De ABTN moet<br />
aan De Nederlandsche Bank overgelegd worden.<br />
Asset Liability Management (ALM)<br />
Het op elkaar afstemmen van de beleggingen, de verplichtingen, en het premie- en toeslagbeleid.<br />
Een ALM-studie wordt gebruikt om het meerjarig financieel beleid te optimaliseren uitgaande van<br />
verschillende economische scenario’s.<br />
AFM<br />
Anw<br />
AOW<br />
Autoriteit Financiële Markten.<br />
Algemene nabestaandenwet: voorziet in een uitkering bij overlijden van de man of vrouw met wie<br />
de overledene was getrouwd of samenwoonde.<br />
Algemene Ouderdomswet, ouderdomsvoorziening waarop iedere Nederlanden recht heeft als hij 65<br />
wordt.<br />
Arbeidsongeschiktheidspensioen<br />
Financiële aanvulling uit het pensioenfonds op de wettelijke arbeidsongeschiktheidsuitkering die<br />
eindigt uiterlijk op de pensioenleeftijd.<br />
Benchmark<br />
Een objectieve meetlat waarmee het beleggingsresultaat wordt vergeleken.<br />
Beschikbarepremieregeling (defined contribution)<br />
Pensioenregeling waarvan de hoogte (defined contribution) van de uitkering afhankelijk is van de<br />
betaalde premie en de daarmee behaalde beleggingsopbrengsten.<br />
Deelnemer<br />
De werknemer die op grond van een pensioenovereenkomst pensioenaanspraken verwerft jegens<br />
een pensioenuitvoerder.<br />
Deelnemingen/participaties<br />
Financiële belangen in (beleggings)maatschappijen die niet beursgenoteerd zijn.<br />
Dekkingsgraad<br />
De dekkingsgraad is de verhouding tussen het vermogen en de pensioenverplichtingen. Een<br />
dekkingsgraad van 100% wil zeggen dat het fonds precies aan zijn pensioenverplichtingen van het<br />
meetmoment kan voldoen.<br />
89
DNB<br />
De Nederlandsche Bank, de centrale bank die verantwoordelijk is voor het bewaken van de<br />
financiële stabiliteit in Nederland en die toezicht houdt op pensioenuitvoerders.<br />
Doorsneepremie<br />
De door het Bestuur, na overleg met de wiskundige adviseur, vastgestelde gemiddelde actuariële<br />
premie die nodig is voor de dekking van de uit het pensioenreglement voortvloeiende<br />
pensioenkosten.<br />
De doorsneepremie kan hoger of lager zijn dan de werkelijk benodigde actuariële premie.<br />
Duration<br />
Een maatstaf voor de rentegevoeligheid.<br />
Financieel Toetsingskader (FTK)<br />
Het financieel toetsingskader is onderdeel van de Pensioenwet en stelt voorschriften aan onder<br />
meer de premiehoogte en de omvang van de aan te houden reserves.<br />
Franchise<br />
Het gedeelte van het salaris dat voor de premie- en pensioenberekening buiten beschouwing blijft,<br />
omdat de AOW over dat deel reeds in pensioen voorziet.<br />
Gewezen deelnemers<br />
(Ex)deelnemers voor wie aanspraken aanwezig zijn, terwijl de dienstbetrekking beëindigd is.<br />
Verdere opbouw van de aanspraken vindt niet plaats.<br />
Herverzekering<br />
Door middel van herverzekering worden de risico’s van voortijdig overlijden, dan wel van<br />
arbeidsongeschiktheid, bij een andere (her)verzekeraar ondergebracht. In het geval van de<br />
arbeidsongeschiktheidverzekering geldt dat niet alleen voor het arbeidsongeschiktheidspensioen,<br />
maar ook voor de nog op te bouwen aanspraken op ouderdoms-, (huwelijks)partner-, en<br />
wezenpensioen.<br />
Indexering<br />
Verhoging van het pensioen naar aanleiding van prijsstijging of loonontwikkeling. Geldt voor het<br />
pensioen van pensioengerechtigden en slapers. Ook actieve deelnemers aan een<br />
middelloonregeling hebben er mee te maken. Men noemt dit ook toeslag.<br />
Middelloonregeling<br />
Pensioenregeling waarbij het pensioen wordt berekend op basis van het gemiddelde salaris dat<br />
tijdens de loopbaan is verdiend.<br />
Nabestaandenpensioen<br />
Pensioen dat doorgaans levenslang wordt uitgekeerd aan de partner (of kinderen) van de<br />
deelnemer aan een pensioenregeling na diens overlijden. Ook: verzamelnaam voor pensioen<br />
bestemd voor weduwen, weduwnaars, partners en wezen.<br />
Opbrengstrendement<br />
Het opbrengstrendement wordt berekend door de opbrengsten uit te drukken als een percentage<br />
van het gemiddeld belegd vermogen.<br />
Ouderdomspensioen<br />
Levenslange uitkering waarop degene die deelneemt of heeft deelgenomen in een pensioenregeling<br />
aanspraak kan maken wanneer hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt.<br />
Partnerpensioen<br />
Pensioen voor de achterblijvende partner bij overlijden van de deelnemer.<br />
90
Parttimer<br />
Een (ex-)werknemer die deeltijdarbeid (heeft) verricht.<br />
Pensioenaanspraak<br />
Het recht op toekomstige pensioenuitkeringen.<br />
Pensioengerechtigden<br />
Mensen die een pensioenuitkering ontvangen.<br />
Pensioengrondslag<br />
Het deel van het vaste jaarsalaris, inclusief vakantietoeslag, dat resteert na aftrek van de<br />
franchise. De pensioengrondslag vormt de basis voor de berekening van het pensioen en de<br />
pensioenpremie.<br />
Pension Fund Governance (PFG)<br />
Pension Fund Governance ofwel goed pensioenfondsbestuur. PFG stelt eisen op het gebied van<br />
transparantie, verantwoording, intern toezicht en zeggenschap.<br />
Pensioenverplichtingen<br />
De in de toekomst aan pensioengerechtigden uit te keren bedragen.<br />
Performance<br />
Berekeningsmethode waarbij zowel de inkomsten als de gerealiseerde en niet-gerealiseerde<br />
vermogensmutaties worden uitgedrukt als percentage van het tijdsgewogen geïnvesteerde bedrag.<br />
Premievrije aanspraken<br />
Indien de dienstbetrekking, anders dan door overlijden wordt beëindigd, wordt zonder verdere<br />
premiebetaling aanspraak verkregen op de tot het tijdstip van dienstbeëindiging in<br />
overeenstemming met het pensioenreglement tijdsevenredig gevormde aanspraken op ouderdoms-<br />
, (huwelijks)partner- en wezenpensioen.<br />
Private Equity<br />
Beleggingscategorie waarbij wordt geïnvesteerd in aandelen van niet-beursgenoteerde bedrijven.<br />
Slapers<br />
Gewezen deelnemers die het dienstverband vóór het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd<br />
hebben beëindigd met verkrijging van premievrije aanspraken.<br />
Waardeoverdracht<br />
Het meenemen van pensioenaanspraken naar een nieuwe pensioenuitvoerder.<br />
91
OVERZICHT VAN AFKORTINGEN<br />
ABP Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds<br />
ABTN Actuariële en bedrijfstechnische nota<br />
ALM Asset Liability Management<br />
ANW Algemene Nabestaandenwet<br />
AOP Arbeidsongeschiktheidspensioen<br />
AOW Algemene Ouderdomswet<br />
BNP Bruto Nationaal Product<br />
BPP Bijzonder Partnerpensioen<br />
CBS Centraal Bureau voor de Statistiek<br />
CPB Centraal Planbureau<br />
CPI Consumenten Prijsindex<br />
CSO Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties<br />
DNB De Nederlandsche Bank<br />
ECB Europese Centrale Bank<br />
FTK Financieel toetsingskader<br />
FVP Financiering Voortzetting Pensioenverzekering<br />
IAP Individueel Aanvullend Pensioen<br />
MSCI Morgan Stanley Capital International<br />
OP Ouderdomspensioen<br />
Opf Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen<br />
PBO Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie<br />
<strong>PBOD</strong> PBO-Dienstverlening<br />
<strong>PFP</strong> Pensioenfonds Productschappen<br />
PP Partnerpensioen<br />
PSB Stichting Pensioenfonds SER & Bedrijfschappen<br />
PW Pensioenwet<br />
SER Sociaal-Economische Raad<br />
STAR Stichting van de Arbeid<br />
SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid<br />
TE Tracking Error<br />
UWV Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen<br />
VB Vereniging van Bedrijfspensioenfondsen<br />
VP Vroegpensioen<br />
VPL VUT, Prepensioen en Levensloop<br />
VPV Voorziening pensioenverplichtingen<br />
WAJONG Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jonggehandicapten<br />
WAO Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering<br />
WAZ Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen<br />
WW Werkloosheidswet<br />
Wzp Wezenpensioen<br />
92
PBO-DIENSTVERLENING<br />
Samenstelling per 31 december <strong>2010</strong><br />
Uitvoeringsorganisatie PBO-Dienstverlening<br />
Directeur G. van der Schoor<br />
Managementteam G. van der Schoor<br />
L.C.M. Hazekamp<br />
Secretariaat Mw. S.T. Karia-Soekra, afdelingshoofd<br />
Mw. J.H.W. Honsbeek-Breden<br />
Pensioenadministratie M.R. Mertens, afdelingshoofd<br />
Mw. H.S. Drenth-Kartodikromo<br />
A.C.A. Zouwer<br />
Salarisadministratie en Pensioen- R.G. Houtman, afdelingshoofd<br />
uitkeringen Mw. E.M. Leenman<br />
P.L. van Tienen<br />
Financiële Administratie L.C.M. Hazekamp, afdelingshoofd<br />
B. Pakkert<br />
W.H.F. Kouwer<br />
Kantoorgegevens Laan van Zuid Hoorn 165<br />
2289 DD Rijswijk<br />
Postbus 3042<br />
2280 GA Rijswijk<br />
Telefoonnr.: 070 - 4138630<br />
Faxnr.: 070 - 4138650<br />
E-mail: info@pbod.nl<br />
Website: www.pbod.nl<br />
Accountant PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.<br />
Juridisch adviseur Mercer (Nederland) BV<br />
93
Stichting Pensioenfonds Productschappen<br />
Laan van Zuid Hoorn 165<br />
2289 DD RIJSWIJK<br />
Tel. 070 - 413 86 30<br />
Fax 070 - 413 86 50<br />
info@pbod.nl<br />
Een uitgave van PBO-Dienstverlening