Wetenschap@OLVG Verpleegkunde mei 2024
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
wetenschapsblad OLVG jaargang 12 | no. 15 | <strong>mei</strong> <strong>2024</strong><br />
WETENSCHAP<br />
@OLVG <strong>Verpleegkunde</strong><br />
Geschiedenis van<br />
verpleegkundige<br />
zeggenschap<br />
Het effect van het besturingsmodel op de<br />
zeggenschap van verpleegkundigen<br />
Critically<br />
Appraised Topic<br />
Words have power:<br />
positief taalgebruik op<br />
de verpleegafdeling<br />
Een CineCare<br />
Beraad<br />
Met elkaar in gesprek<br />
aan de hand van film<br />
Amsterdamse<br />
mentaliteit en<br />
ambitie<br />
Interview met Pien Beltman,<br />
Raad van Bestuur
In deze editie<br />
4<br />
Geschiedenis<br />
van verpleegkundige<br />
zeggenschap<br />
Sanne Hesp-Schutte heeft in 2023 haar thesis geschreven<br />
over het effect van het besturingsmodel op<br />
de zeggenschap van verpleegkundigen. We duiken<br />
met haar in de geschiedenis en de toekomst.<br />
Amsterdamse<br />
mentaliteit,<br />
complexe<br />
vraagstukken en<br />
ambitie<br />
6<br />
Pien Beltman is in augustus 2023 begonnen als lid<br />
van de raad van bestuur. Wij vroegen haar hoe ze de<br />
eerste periode in OLVG heeft beleefd, wat haar visie op<br />
verpleegkundig onderzoek & zeggenschap is, en wat<br />
haar ambities zijn.<br />
Beoordeel ons blad<br />
Help ons <strong>Wetenschap@OLVG</strong> <strong>Verpleegkunde</strong> te<br />
verbeteren, door ons lezersonderzoek in te vullen.<br />
Dit doe je door de QR code te scannen.<br />
Daarmee maak je kans op een VVV bon van €20.<br />
Alvast bedankt!<br />
Een CineCare<br />
Beraad<br />
28<br />
Een film kijken om je werk te verbeteren? Bij een CineCare<br />
Beraad kan het! Zorgprofessionals gaan aan de hand van<br />
een film met elkaar in gesprek. Het doel? Inzicht krijgen in de<br />
eigen professionele moraal en ethisch handelen.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 2
Redactioneel<br />
Zeggenschap, protest<br />
en inspireren<br />
Verpleegkundig<br />
Onderzoek:<br />
Een middag vol<br />
inspiratie en<br />
interactie<br />
22<br />
Op woensdag 15 november 2023 vond het mini-symposium<br />
Verpleegkundig Onderzoek plaats. Dit jaar<br />
was het thema: Patiënt en familie als partners. Sietske<br />
Bos van de Patiëntenraad OLVG sprak dit evenement<br />
als dagvoorzitter kundig aan elkaar.<br />
En verder<br />
8 Critically Appraised Topic: Babymassage als<br />
aanvulling op fototherapie bij hyperbilirubinemie<br />
10 Telefonische follow-up van oudere patiënten door<br />
verpleegkundig specialisten spoedeisende hulp:<br />
een haalbare interventie<br />
11 Kwartet onderzoekers<br />
16 Critically Appraised Topic: Words have power: Positief<br />
taalgebruik op de verpleegafdeling<br />
18 Epidemiologica: Mixed methods<br />
20 Critically Appraised Topic: Intermitterend<br />
katheteriseren versus een verblijfskatheter bij<br />
postpartum urine residu<br />
23 Genomineerden verpleegkundige afstudeerprijzen<br />
2023<br />
26 Critically Appraised Topic: Prehydratie, nuttig of<br />
nutteloos?<br />
30 Ouders als zorgpartner, nieuwe rollen voor de<br />
zorgprofessional<br />
31 In het kort<br />
Op 5 maart <strong>2024</strong> lees ik een nieuwsbericht van de<br />
V&VN, ‘Meer dan helft zorgprofessionals wil meer<br />
zeggenschap’. Een bericht over de resultaten van een<br />
nulmeting van Monitor Zeggenschap waarvoor binnen<br />
OLVG onder alle verpleegkundigen een oproep<br />
is gedaan. Ik besef me dat zeggenschap in de zorg<br />
al een item was in mijn leerlingentijd in de jaren 80,<br />
waar ik toen meedeed aan het protest genoemd: De<br />
witte woede. In de editie van <strong>Wetenschap@OLVG</strong> 2021<br />
vertelde Bianca Buurman hierover en adviseerde:<br />
‘Niets over ons, zonder ons!’. Dit nadat in de COVID-19<br />
crisis verpleegkundige zeggenschap pijnlijk onzichtbaar<br />
bleef.<br />
Inmiddels hebben we in OLVG een leergang verpleegkundige<br />
zeggenschap en een verpleegkundige staf<br />
waar alle verpleegkundigen in OLVG automatisch lid<br />
van zijn, met een verpleegkundig stafbestuur. Sinds 1<br />
juli 2023 is de Wet Zeggenschap in de zorg van kracht<br />
gegaan. Hele mooie ontwikkelingen, die we moeten<br />
blijven monitoren door middel van onderzoek. Hoe<br />
staan we er nu eigenlijk voor in OLVG met de beleving<br />
van verpleegkundigen ten aanzien van zeggenschap?<br />
Wat heeft dat te maken met het gekozen<br />
besturingsmodel en wat kunnen we leren van de geschiedenis<br />
over ontwikkelingen hierin? Hierover interviewden<br />
we onderzoeker Sanne Hesp-Schutte voor<br />
een verhelderend historisch essay. In het licht van<br />
deze onderwerpen interviewden we onze nieuwe lid<br />
van de Raad van Bestuur, Pien Beltman. Zij deelt haar<br />
visie op het belang van zeggenschap, verpleegkundig<br />
onderzoek en duo-functies met ons.<br />
Kijkend naar mijn tijd bij OLVG, kan ik beamen dat ik<br />
als onderzoeker zeggenschap heb ervaren over de<br />
inhoud en uitvoering van ons vak door het kunnen<br />
publiceren van onderzoeksresultaten en het participeren<br />
in deze redactie vanaf het begin. In deze editie<br />
vind je nog meer inspirerende voorbeelden van collega’s<br />
die zeggenschap pakken door onderzoeksbevindingen<br />
met ons te delen. Door het schrijven van<br />
een CAT, het publiceren van onderzoeksresultaten<br />
en last but not least: hun onderzoek in te dienen voor<br />
wetenschapsprijzen en te presenteren op symposia.<br />
Trots op deze collega’s! Laat je inspireren en wie weet<br />
sta jij in de volgende editie.<br />
Mireille Stelwagen,<br />
hoofdredacteur<br />
<strong>Wetenschap@OLVG</strong><br />
<strong>Verpleegkunde</strong><br />
WETENSCHAP@OLVG • 3
Historie<br />
Geschiedenis van<br />
verpleegkundige<br />
zeggenschap<br />
Sanne Hesp-Schutte schreef in 2023 haar thesis<br />
over het effect van het besturingsmodel op de<br />
zeggenschap van verpleegkundigen. We duiken met<br />
haar in de geschiedenis en de toekomst.<br />
Sanne Hesp-Schutte, gespecialiseerd verpleegkundige en operationeel manager Interne<br />
geneeskunde, Hematologie, Oncologie, OLVG<br />
Hugo Schalkwijk, Conservator Historisch college Florence Nightingale Instituut, adviseur<br />
V&VN, Onderzoeker Fontys Hogeschool en promovendus Universiteit van Amsterdam<br />
Simone Priester-Vink, Eindredacteur <strong>Wetenschap@OLVG</strong> <strong>Verpleegkunde</strong><br />
Zusters onder de bogen<br />
Het beeld van de verpleegkunde is verbonden<br />
met het idee van de roeping.<br />
Dat komt onder andere door de historische<br />
roots van het beroep. De katholieke<br />
‘Zusters onder de bogen’ stonden<br />
bijvoorbeeld aan de basis van verschillende<br />
ziekenhuizen die we vandaag de<br />
dag kennen, zoals ons eigen OLVG. De<br />
nonnen die in deze ziekenhuizen werkten,<br />
deden dat vanuit de roeping van<br />
hun geloof, dus vaak onbetaald. Ook in<br />
de seculiere (afstappen van religie, red.)<br />
verpleging, dat aan het einde van de<br />
19e eeuw opkwam, waren de salarissen<br />
laag. Dat had veel te maken met het<br />
feit dat de verpleging toen ook al voor<br />
een groot deel uit vrouwen bestond, en<br />
vrouwen hadden toen een andere positie<br />
op de arbeidsmarkt dan nu. Sanne:<br />
‘Het is goed om bij onze verpleegkundige<br />
geschiedenis stil te staan, zo is het<br />
belangrijk om vast te stellen dat vrouwen<br />
vroeger meestal stopten met werken<br />
als ze trouwden. Dat gebeurde tot<br />
diep in de jaren ’70’. Het leeuwendeel<br />
van het werk aan het bed werd gedaan<br />
door (leerling-)verpleegkundigen die<br />
maar enkele jaren in dienst waren. In<br />
de afgelopen decennia zien we dat het<br />
gangbaar is geworden dat vrouwen hun<br />
hele carrière, tot aan hun pensioen, als<br />
verpleegkundige blijven werken. Dit<br />
heeft de ontwikkeling van een professionele<br />
identiteit beïnvloed en ook de<br />
kansen voor vrouwen om bijvoorbeeld<br />
in bestuursfuncties terecht te komen.<br />
Een meer bedrijfsmatige<br />
aanpak<br />
Na de jaren ’50 is er een kentering gekomen.<br />
Ziekenhuizen werden steeds<br />
groter en complexer, veel verpleegkundig<br />
directrices waren daar niet<br />
tegen opgewassen. Men vond dat een<br />
ziekenhuis vanuit een bedrijfskundige<br />
blik bestuurd moest worden. De<br />
verpleegkundige viel in de meeste<br />
ziekenhuizen in de jaren ’70 en ’80<br />
weg uit het bestuur en de arts en econoom<br />
bleven over. Zij beslisten over<br />
verpleegkundigen, terwijl deze laatste<br />
groep verreweg het grootst is binnen<br />
het ziekenhuis. Sanne: ‘In mijn thesis<br />
heb ik gekeken naar de besturingsmodellen<br />
van ziekenhuizen in de periode<br />
tussen 1995 en nu. Daaruit concludeer<br />
ik dat door deze ontwikkeling in Nederland<br />
de zeggenschap van artsen in<br />
de afgelopen decennia is toegenomen,<br />
in tegenstelling tot de zeggenschap<br />
van verpleegkundigen.’<br />
Thesis<br />
‘De 2 grote thema’s van mijn thesis<br />
waren zeggenschap en besturingsmodellen,<br />
voornamelijk gericht op OLVG.<br />
Ik heb in het besturingsmodel gekeken<br />
hoe de ontwikkeling was de afgelopen<br />
jaren. En wat dat zegt over de organisatiestructuur<br />
en cultuur. Voor zeggenschap<br />
heb ik eerst een lange tijd<br />
gezocht naar een goede vertaling naar<br />
het Engels. Dat werd uiteindelijk: nurse<br />
decisional involvement, verpleegkundige<br />
besluitvormingsbetrokkenheid, misschien<br />
niet zo pakkend, maar ik denk<br />
wel het meest passend.<br />
Mijn thesis bestaat uit een stuk theorie<br />
en uit praktijkonderzoek. Ik heb<br />
het werkbelevingsonderzoek gebruikt<br />
en heb zelf onderzoek gedaan door<br />
een vragenlijst uit te zetten. Om de<br />
besluitvormingsbetrokkenheid van verpleegkundigen<br />
te meten heb ik een vragenlijst<br />
gestuurd naar alle verpleegkundigen<br />
en verpleegkundig specialisten<br />
in OLVG. Ik heb er bewust voor gekozen<br />
om deze vragenlijst daarnaast ook uit<br />
te zetten onder alle leidinggevenden<br />
van OLVG (teamleiders, OM-ers, BM-ers<br />
en de raad van bestuur). Ik heb in kaart<br />
gebracht of verpleegkundigen nu betrokken<br />
zijn bij de besluitvorming met<br />
betrekking tot verschillende onderwerpen,<br />
en of ze dat zouden willen in een<br />
gewenste situatie.<br />
Ik zie in mijn onderzoek herkenbare<br />
belemmeringen of bevorderingen terugkomen.<br />
De bekende zijn tijd, ruimte<br />
en randvoorwaarden. Maar ook het positioneren<br />
van verpleegkundigen en de<br />
mogelijkheden die je daarin hebt. Een<br />
bevorderende factor bestaat uit verpleegkundige<br />
rolmodellen. Met andere<br />
woorden: voelen verpleegkundigen zich<br />
vertegenwoordigd in de lagen boven<br />
WETENSCHAP@OLVG • 4
Sanne Hesp-Schutte<br />
hen? Zien zij daarin mensen waardoor<br />
ze denken die functies later ook te kunnen<br />
uitoefenen?’<br />
Aanbevelingen voor gedeelde<br />
besluitvorming<br />
‘Een belangrijke uitkomst in mijn onderzoek<br />
is dat er een grote wens is naar<br />
gedeelde besluitvorming. Om dit veel<br />
meer met elkaar en gelijkwaardig in te<br />
richten. Verpleegkundigen willen beter<br />
betrokken worden en meer ervaren dat<br />
er gedeelde besluitvorming is. Daar<br />
kunnen we nog verdere stappen in maken<br />
in OLVG.<br />
In mijn aanbevelingen, geef ik hier een<br />
aantal tips over. Onder andere om na<br />
te denken over een besturingsmodel<br />
dat als basis heeft: gedeelde besluitvorming<br />
en besluitvorming vanuit gelijkwaardigheid.<br />
Een andere belangrijke<br />
ontwikkeling die kan bijdragen aan de<br />
zeggenschap van verpleegkundigen is<br />
het positioneren van verpleegkundigen<br />
op alle niveaus. Dit zorgt dan automatisch<br />
voor meer zichtbare verpleegkundige<br />
rolmodellen wat een extra bevorderend<br />
effect heeft op de zeggenschap.<br />
Het is wel goed om vast te stellen dat<br />
deze veranderingen niet alleen zitten<br />
in het besturingsmodel, maar ook in de<br />
leiderschapsstijl en de organisatiecultuur<br />
van OLVG.’<br />
Toekomst<br />
‘Ik denk dat we in OLVG trots mogen<br />
zijn op onze verpleegkundige zeggenschapsgeschiedenis,<br />
met een start van<br />
het Verpleegkundig Staf Convent bijna<br />
20 jaar geleden en sinds drie jaar een<br />
verpleegkundig stafbestuur (VSB). Het<br />
is belangrijk dat niet alleen het VSB,<br />
maar alle verpleegkundigen laten zien<br />
wat onze toegevoegde waarde is, in<br />
de zorg, op de afdeling en binnen de<br />
gehele organisatie. Uit mijn onderzoek<br />
bleek dat verpleegkundigen het<br />
gevoel hebben al heel veel initiatief te<br />
nemen. Maar je moet er ook de juiste<br />
woorden voor gebruiken, je moet op<br />
het goede moment aan de juiste tafels<br />
zitten. Vanuit het VSB hebben we vorig<br />
jaar een leergang georganiseerd voor<br />
verpleegkundigen over zeggenschap.<br />
Gezamenlijk hebben we nagedacht<br />
over hoe je als verpleegkundige zeggenschap<br />
kunt pakken op individueel<br />
niveau, op teamniveau en op organisatieniveau.<br />
En vooral ook wie je daarvoor<br />
kunt inschakelen en waar je de<br />
juiste informatie vindt.<br />
Het VSB heeft een belangrijke vervolgstap<br />
gezet met de oprichting van de<br />
verpleegkundige staf dit jaar. Ik hoop<br />
dat daar veel verpleegkundigen actief<br />
aan gaan bijdragen!’<br />
Referenties<br />
Bakker-Van der Kooij, C. De maatschappelijke positie<br />
van verpleegsters in de periode 1880-1940.<br />
Tijdschrift Voor Geschiedenis. 1983;96(3):454-75.<br />
van Bokhorst, P. Van Zusters Onder de Bogen naar<br />
Verpleegkundig directeuren. Erasmus Universiteit<br />
Rotterdam. 2022.<br />
Hesp-Schutte, S. Verpleegkundigen aan Board.<br />
TIAS School for Business and Society. 2023.<br />
Ruitenbeek, S. Van ziekenzorg naar diagnose en<br />
behandeling: een geschiedenis van OLVG Oost<br />
en West in Amsterdam. Nijmegen: Valkhof Pers,<br />
2018.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 5
Interview<br />
Amsterdamse mentaliteit,<br />
complexe vraagstukken en<br />
ambitie<br />
Pien Beltman is in augustus 2023 begonnen als lid<br />
van de raad van bestuur. Wij vroegen haar hoe ze de<br />
eerste periode in OLVG heeft beleefd, wat haar visie<br />
op verpleegkundig onderzoek & zeggenschap is, en<br />
wat haar ambities zijn.<br />
Simone Priester-Vink<br />
Hoe zijn de eerste maanden<br />
geweest hier?<br />
‘Heel goed! De Amsterdamse mentaliteit<br />
spreekt me erg aan. Ik vind de mensen<br />
die hier werken warm en energiek.<br />
Dat past heel erg bij mij. Die energie<br />
om aan te pakken, in alle openheid<br />
delen wat je op je hart hebt. Ik vind de<br />
dossiers die ik onder mijn hoede heb<br />
mooi en complex. Bijvoorbeeld het arbeidsmarktvraagstuk.<br />
Dat is bestuurlijk<br />
best ingewikkeld, maar daar kom ik<br />
graag voor. Een gespreid bedje is niks<br />
voor mij.’<br />
Je bent opgeleid als jurist, hoe<br />
ben je hier gekomen?<br />
‘Tijdens mijn studie heb ik een keuzevak<br />
gezondheidsrecht gedaan. Daar werd<br />
ik heel enthousiast van. Toen ik naar de<br />
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen<br />
ging was ik jurist, maar kwam ik<br />
in aanraking met de mogelijkheid om<br />
extra taken erbij te doen. Gaandeweg<br />
merkte ik dat die breedte in het vak<br />
interessanter vind dan de diepte op één<br />
onderwerp. Dan ga je steeds iets verder<br />
van het juridische af. Toen ik naar<br />
het NKI-AvL ging en ging leidinggeven<br />
bleek ik dat een leuke component in<br />
mijn werk te vinden.<br />
Mijn hart gaat nog steeds wel sneller<br />
kloppen als er iets juridisch is, maar ik<br />
doe er eigenlijk niks meer mee. Wat de<br />
rechtenstudie me heeft gebracht, is<br />
het goed kunnen analyseren van een<br />
vraagstuk. Ik heb mezelf aangeleerd<br />
dat ik niet meteen conclusies trek. Ik<br />
doe eerst goed onderzoek om scherp te<br />
krijgen wat er nodig is om het probleem<br />
te tackelen. Met rust en een helikopterview<br />
kijken naar de hele situatie.<br />
Ik ben zelf geen verpleegkundige geweest<br />
en geen arts, maar ik snap door<br />
: Verpleegkundig<br />
onderzoek is een<br />
belangrijke sleutel voor<br />
de vraagstukken in de<br />
gezondheidszorg<br />
mijn ervaring in verschillende ziekenhuizen<br />
wel wat voor een vraagstukken<br />
zij op hun bord hebben.‘<br />
Wat is je visie op<br />
(verpleegkundig)<br />
wetenschappelijk onderzoek?<br />
‘Het belang van wetenschappelijk onderzoek<br />
is het verbeteren van de zorg.<br />
Onderzoek naar de toepassing van<br />
de zorg is heel relevant. Welke keuzes<br />
kunnen we maken om de behandeling<br />
beter of minder belastend voor patiënt<br />
en maatschappij te maken, duurzamer,<br />
met meer kwaliteit van leven. Wat ik<br />
mooi vind aan OLVG is dat wij in staat<br />
zijn om een grote patiëntenpopulatie<br />
te bereiken en toegepast wetenschappelijk<br />
onderzoek kunnen uitvoeren bij<br />
deze populatie.<br />
Als het gaat om verpleegkundig onderzoek,<br />
vind ik het mooi dat juist verpleegkundigen<br />
dicht bij de zorg voor de<br />
patiënt staan. Zij hebben een scherpe<br />
kijk op het effect van onderzoek op het<br />
welzijn van de patiënt. Ook zijn zij een<br />
belangrijke sleutel bij het bekijken of we<br />
in het licht van het arbeidsmarkttekort<br />
anders kunnen werken om toch zoveel<br />
mensen te kunnen behandelen en verzorgen.<br />
Ik zou heel graag willen aanjagen dat<br />
verpleegkundigen onderzoek doen. Dit<br />
omdat ik denk dat daar een belangrijke<br />
sleutel zit voor de vraagstukken die<br />
we hebben in de gezondheidszorg. De<br />
ontwikkeling van duo-functies voor verpleegkundig<br />
onderzoekers vind ik mooi.<br />
Ik denk dat het verpleegkundig vak ook<br />
aantrekkelijker gemaakt kan worden<br />
door dit soort duo-functies.’<br />
Wat is jouw visie op<br />
verpleegkundige zeggenschap?<br />
‘Voor mij zijn de verpleegkundigen een<br />
belangrijke schakel. Ik denk dat OLVG<br />
daarin hele mooie stappen heeft gemaakt<br />
en dat het VSB goed op de kaart<br />
staat. Dit kwam heel duidelijk naar<br />
voren in de STZ-visitatie in december<br />
2023. Dat is echt iets om trots op te zijn.<br />
Ik vind het belangrijk dat mensen zich<br />
gehoord voelen.<br />
Ik denk dat we dit de komende periode<br />
nog verder kunnen inbedden en dat we<br />
daar nog wel wat in te doen hebben.<br />
Verpleegkundigen mogen meer vertrouwen<br />
op hun deskundigheid en hun<br />
positie. Ik voel ook het belang om daar<br />
WETENSCHAP@OLVG • 6
zelf een rol in te spelen. Als verpleegkundigen<br />
kansen zien, is het mooi als<br />
die worden gegrepen.’<br />
Wat zijn je ambities binnen<br />
OLVG aankomende tijd?<br />
‘De arbeidsmarktproblematiek houdt<br />
ons als raad van bestuur natuurlijk<br />
bezig. We willen gaan 'nieuwbouwen'<br />
om inefficiëntie die we soms hebben<br />
door de twee locaties eruit te krijgen.<br />
Het arbeidsmarktprobleem en de inefficiëntie<br />
van twee locaties hebben<br />
ook invloed op elkaar. Die nieuwbouw<br />
gaat ons helpen, maar dat betekent<br />
ook dat we nu moeten zorgen dat we<br />
financieel gezond blijven.<br />
We hebben mooie plannen die we<br />
natuurlijk ook moeten realiseren. Het<br />
bewaken van die zogenaamde executie<br />
(uitvoering, red.) hoort bij de rol<br />
van de COO (chief operating officer).<br />
We moeten de aankomende tijd met<br />
elkaar uitvoering geven aan slimmer<br />
werken, anders werken, mensen<br />
behouden, loopbaanpaden maken<br />
waardoor het aantrekkelijk is om te<br />
blijven werken bij ons. OLVG heeft een<br />
waanzinnige positie in de regio en die<br />
moeten we behouden. Kunnen we het<br />
bijvoorbeeld makkelijker maken om<br />
: Spreek uit wat je<br />
wilt. Wacht niet af of<br />
iemand jou wat biedt,<br />
maar laat weten wat<br />
voor jou belangrijk is<br />
twee banen te hebben, omdat je een<br />
andere organisatie ook interessant<br />
vindt? Liever dat mensen in de zorg<br />
blijven werken dan dat ze helemaal bij<br />
ons weggaan.’<br />
Waar word je blij van binnen je<br />
werk?<br />
‘Van mensen! Ik zou niet iets kunnen<br />
doen waar ik geen contact heb met<br />
mensen. Ik vind het ontzettend leuk<br />
om met mensen te spreken, juist als<br />
iemand heel anders is dan ik.<br />
Een complex dossier ontrafelen en begrijpelijk<br />
maken. Moeilijke vraagstukken<br />
waar ik op moet puzzelen, vind ik<br />
een uitdaging. Ik vind het leuk om een<br />
strategie te bedenken. En daar zit voor<br />
mij ook altijd wel de vraag, hoe doe je<br />
het voor mensen goed? Hoe houd je oog<br />
voor mensen, hoe neem je ze mee, hoe<br />
creëer je draagvlak voor besluiten?’<br />
Wat zou je een ambitieuze<br />
OLVG-medewerker willen<br />
meegeven?<br />
‘Spreek uit wat je wilt. Wacht niet af<br />
of iemand jou wat biedt, maar laat<br />
weten wat voor jou belangrijk is. In<br />
dit huis, als je ambitie hebt, mag je<br />
dat zeggen. Zie kansen voor jezelf<br />
en steek je vinger op. En geef ook<br />
aan dat je ergens bij wilt zijn, iets<br />
wilt verbeteren of ergens iets mee<br />
wilt. Stippel het pad uit. Laat geen<br />
kansen aan je voorbijgaan, omdat<br />
je iets heel erg ver in de toekomst<br />
plant. Denk in het hier en nu met je<br />
ambitie, wacht niet.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 7
Critically appraised topic<br />
Babymassage als<br />
aanvulling op fototherapie<br />
bij hyperbilirubinemie<br />
Zorgt babymassage bij een pasgeborene (vanaf 35 weken)<br />
met hyperbilirubinemie op de kraamafdeling voor verkorting<br />
van fototherapie?<br />
Michelle van der Woude, Obstetrie verpleegkundige,<br />
Jan Tooroppaviljoen<br />
Achtergrond<br />
Hyperbilirubinemie komt vaak voor bij<br />
pasgeborenen tijdens de eerste week<br />
van de geboorte vanwege de snelle afbraak<br />
van rode bloedcellen, langzame<br />
darmbewegingen en een nog onrijpe<br />
lever. De huidige behandeling van hyperbilirubinemie<br />
bij pasgeborenen is<br />
het gebruik van fototherapie 1 door middel<br />
van een biliblanket (een lichtmatje<br />
waar de pasgeborene op kan liggen).<br />
Verpleegkundigen op de kraamafdeling<br />
vermoedden dat babymassage de<br />
fototherapie zou kunnen voorkomen of<br />
verkorten.<br />
Klinische vraag<br />
Kan babymassage bij de pasgeborene<br />
(vanaf 35 weken) op de kraamafdeling<br />
ervoor zorgen dat fototherapie bij hyperbilirubinemie<br />
minder lang nodig is?<br />
P<br />
I<br />
C<br />
O<br />
Pasgeborenen (vanaf 35 weken)<br />
met hyperbilirubinemie<br />
Babymassage en fototherapie<br />
Alleen fototherapie<br />
Bilirubinegehalte, duur<br />
fototherapie, opnameduur<br />
(P=patiënt, I=interventie, C= vergelijking,<br />
O=uitkomst)<br />
Zoekstrategie en uitkomst<br />
Met hulp van een informatiespecialist is<br />
in april 2023 gezocht in PubMed en CI-<br />
NAHL met de volgende zoektermen:<br />
(((“Massage”[Mesh:NoExp] OR<br />
massag*[Title/Abstract]) AND<br />
(“Phototherapy”[Mesh:NoExp]<br />
OR phototherap*[Title/Abstract]<br />
OR photo-therap*[tiab] OR lighttherap*[tiab])))<br />
AND (“Jaundice,<br />
Neonatal”[Mesh:NoExp] OR neonataljaundice*[Title/Abstract]<br />
AND “Hyperbilirubinemia,<br />
Neonatal”[Mesh] OR<br />
hyperbilirubin*[Title/Abstract])<br />
De zoekactie in PubMed leverde elf<br />
resultaten op. De zoekactie in CINAHL<br />
leverde negen resultaten op. Na ontdubbelen,<br />
selectie op publicatiedatum<br />
(
de interactie en hechting tussen ouder<br />
en baby. Ook kan het de baby meer<br />
comfort geven, kan het leiden tot beter<br />
drinken, heeft het een voordelig effect<br />
op de groei en op de slaapduur, en<br />
krijgt de baby vaker ontlasting 3,4 . Het<br />
is een handeling waar nog niemand op<br />
de kraamafdeling bekwaam in is, maar<br />
wat wel goed te leren is. Dit kost tijd,<br />
maar het zou minder tijd kosten als bijvoorbeeld<br />
de massage aan de ouders<br />
wordt geleerd. Zij kunnen twee tot drie<br />
keer per dag zelf de massage geven,<br />
wat meteen de hierboven beschreven<br />
bijkomende voordelen geeft. Babymassage<br />
past goed bij de Family Integrated<br />
Care-visie die OLVG heeft, waarbij<br />
ouders actief betrokken worden bij de<br />
zorg voor de pasgeborene. Daarnaast<br />
heft babymassage het nadeel op van<br />
fototherapie, namelijk dat er minder<br />
interactie tussen de pasgeborene en<br />
ouders is, omdat het zo lang mogelijk<br />
fototherapie moet ontvangen.<br />
Conclusie<br />
Babymassage zorgt voor een snellere<br />
daling van het bilirubine gehalte bij<br />
pasgeborenen met hyperbilirubinemie,<br />
waardoor de pasgeborene minder lang<br />
fototherapie nodig heeft. Dit kan betekenen<br />
dat de pasgeborene sneller met<br />
ontslag mag.<br />
Niveau van aanbeveling: 2<br />
de interventie kan zijn bij fototherapie.<br />
Alle studies die gevonden zijn over babymassage<br />
én fototherapie komen uit<br />
Azië. Dit zou een beperking kunnen zijn.<br />
Babymassage is een traditionele handeling<br />
die vaker voorkomt in Azië dan in<br />
Europa 3 . Hierdoor heeft babymassage<br />
meer bekendheid in Azië en is daar ook<br />
meer onderzoek naar gedaan.<br />
Commentaar en klinische<br />
relevantie<br />
De aanbeveling is om babymassage<br />
toe te passen bij pasgeborenen. Massage<br />
is een veilige en effectieve handeling<br />
bij de pasgeborene. Het verhoogt<br />
Referenties<br />
OLVG. Fototherapie bij hyperbilirubinemie. Beschikbaar<br />
via https://www.olvg.nl/medischeinformatie/fototherapie-bij-hyperbilirubinemie/<br />
[Geraadpleegd op 13 juni 2023].<br />
Abdellatif M e.a. Massage therapy for the treatment<br />
of neonatal jaundice: A systematic review<br />
and network meta-analysis. Journal of Neonatal<br />
Nursing, 2019<br />
Amin T e.a. Effect of infant massage in reduction of<br />
neonatal jaundice. Mymensingh Med J, 2020<br />
Kenari RL e.a. Comparing the effect of kangaroo<br />
mother care and field massage on serum bilirubin<br />
level of term neonates with hyperbilirubinemia<br />
under phototherapy in the neonatal ward.<br />
Caspian J Intern Med, 2020<br />
Korkmaz G e.a. Effects of massage therapy on<br />
indirect hyperbilirubinemia in newborns who<br />
receive phototherapy. J Obstet Gynecol Neonatal<br />
Nurs, 2020<br />
WETENSCHAP@OLVG • 9
Abstract<br />
Telefonische follow-up van<br />
oudere patiënten door<br />
verpleegkundig specialisten<br />
spoedeisende hulp:<br />
een haalbare interventie<br />
J.W. Schuitenmaker, T.E. Argillander, M.E. Bakker, M.H. Sandel, M.M.S. Zwartsenburg<br />
Achtergrond<br />
Oudere patiënten die na een behandeling<br />
van een verwonding van de spoedeisende<br />
hulp (SEH) worden ontslagen,<br />
hebben een hoger risico op complicaties.<br />
Zij hebben vaker zintuiglijke<br />
beperkingen en cognitieve problemen,<br />
wat het begrip van ontslaginstructies<br />
moeilijker kan maken. Bovendien hebben<br />
ouderen vaak beperkte vaardigheden<br />
met alternatieve informatiebronnen,<br />
zoals telefoonapplicaties, wat hen<br />
een groter risico op onderbehandeling<br />
kan opleveren. Het implementeren van<br />
telefonische follow-up na ontslag biedt<br />
een mogelijke oplossing om de overdracht<br />
van informatie te verbeteren en<br />
problemen gerelateerd aan het letsel<br />
aan te pakken. Het doel van dit onderzoek<br />
is om te bepalen of telefonische<br />
follow-up een haalbare interventie is,<br />
om de problemen en vragen die oudere<br />
patiënten hebben met betrekking tot<br />
het letsel of de behandeling ervan te<br />
identificeren, en om de tevredenheid<br />
van de patiënt over de interventie te<br />
evalueren.<br />
Methode<br />
Een verkennende cohortstudie werd<br />
uitgevoerd op de SEH van OLVG, locatie<br />
Oost tussen 2019-2020. Patiënten van<br />
≥70 jaar werden geïncludeerd als ze<br />
zich presenteerden met traumatisch<br />
letsel en na een behandeling op de<br />
SEH weer naar huis werden ontslagen.<br />
Telefonische follow-up werd binnen 48<br />
uur na ontslag uitgevoerd door een<br />
verpleegkundig specialist van de SEH<br />
om eventuele problemen of vragen met<br />
betrekking tot het letsel te identificeren.<br />
De haalbaarheid hiervan werd beoordeeld<br />
door te bepalen of de interventie<br />
binnen de toegewezen tijd kon worden<br />
uitgevoerd tijdens reguliere werktijden<br />
(1 uur per dag). Het type en aantal aanvullende<br />
adviezen dat werd gegeven,<br />
evenals de mate van tevredenheid van<br />
de patiënt over de interventie, werden<br />
gedocumenteerd.<br />
Resultaten<br />
635 patiënten kwamen in aanmerking<br />
voor inclusie waarvan 366 patiënten<br />
op de SEH zijn benaderd voor inclusie.<br />
Hiervan ondergingen 266 patiënten de<br />
interventie volledig (mediaan leeftijd 77<br />
jaar; 32% man). Verpleegkundig specialisten<br />
konden de interventie in de toegewezen<br />
tijd uitvoeren in meer dan 90%<br />
van de gevallen. In totaal ontving 64%<br />
van de patiënten aanvullend advies<br />
tijdens het telefoongesprek, voornamelijk<br />
over pijnmedicatie en het advies om<br />
contact op te nemen met hun huisarts.<br />
Patiënten waren tevreden over de interventie<br />
(mediaan score 8/10).<br />
Conclusie<br />
Telefonische follow-up is een haalbare<br />
interventie die ervoor kan zorgen dat<br />
ontslaginstructies beter worden begrepen<br />
door de oudere patiënt. Het<br />
kan ook gebruikt worden om nieuwe<br />
problemen na ontslag te identificeren.<br />
Tijdens het telefoongesprek ontving<br />
een meerderheid van de patiënten aanvullend<br />
advies, wat wijst op een vraag<br />
naar deze interventie. De belangrijkste<br />
beperkende factor was dat niet alle<br />
patiënten die in aanmerking kwamen<br />
voor inclusie wilden deelnemen aan de<br />
interventie of niet door de zorgverlener<br />
op de SEH zijn benaderd. Toekomstige<br />
studies moeten aantonen of telefonische<br />
follow-up negatieve uitkomsten<br />
kan verminderen en de kwaliteit van<br />
leven van de oudere patiënten kan verbeteren.<br />
Dit onderzoek is gepubliceerd: Schuitenmaker JW,<br />
Argillander TE, Bakker ME, Sandel MH, Zwartsenburg<br />
MMS. Telephone follow-up by nurse practitioners<br />
of geriatric patients discharged from the<br />
emergency department after traumatic injury.<br />
Injury. 2023 Dec 29.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 10
Kwartet onderzoekers<br />
Hoe is het om onderzoek te doen in OLVG? Vier onderzoekers<br />
vertellen erover.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 11
Kwartet onderzoekers<br />
Kinesiotape bij trauma op de SEH<br />
Hoe kijk je terug op die afgelopen<br />
periode van onderzoek doen?<br />
Ik was vooral bezig met het onderzoek opzetten.<br />
Het protocol schrijven vond ik tijdrovend maar<br />
leerzaam, en leuk om echt iets zelf te ontwikkelen.<br />
Team Wetenschap en de Medisch Ethische<br />
Toetsings Commissie (METC) denken ontzettend<br />
goed mee, maar soms was het ook frustrerend<br />
om steeds aanpassingen te moeten doen. Ik ben<br />
ervan overtuigd dat het ervoor zorgt dat het een<br />
gedegen onderzoek is, waardoor het nu goed<br />
loopt. Ik heb dit proces echt super leerzaam gevonden<br />
en ontzettend leuk. Ik vind het heel leuk<br />
dat ik elke dag weer iets nieuws leer.<br />
Waar ben je het meest trots op tot nu<br />
toe?<br />
Ik ben er trots op dat elke stap lukt. Dat onze zelf<br />
opgezette studie nu loopt. Dat alle mensen om je<br />
heen hieraan willen meewerken en meedenken.<br />
Het belangrijkste dat ik de afgelopen periode<br />
geleerd heb is dat je een team om je heen moet<br />
hebben. Die fijne mensen inspireren je, of het<br />
nou gaat om de uitvoering op de werkvloer, het<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Op de Spoedeisende Hulp worden traumapatiënten<br />
vaak behandeld met kinesiotape.<br />
Het was niet bekend of en hoe effectief dit is.<br />
Mireille heeft een pilotstudie gedaan. Sinds<br />
een paar maanden is ze verpleegkundig onderzoeker<br />
onder het lectoraat van Anne Eskes<br />
en is de Kinesiotaping in Trauma (KIT) studie<br />
gestart, als onderdeel van haar PhD traject<br />
onder professor Carel Goslings (Traumachirurg).<br />
Binnen deze studie wordt gekeken naar<br />
het effect van kinesiotape op pijn, maar ook<br />
op het gebruik van pijnstilling, tevredenheid,<br />
fysiotherapie, activiteit en zelfstandigheid van<br />
de patiënt. De groep die kinesiotape krijgt<br />
wordt vergeleken met een controlegroep zonder<br />
tape, maar ook met een groep met nietelastische<br />
tape, die als placebotape fungeert.<br />
Voor dit onderzoek wordt gevraagd dat patiënten<br />
een vragenlijst invullen na een week, drie<br />
weken en acht weken.<br />
Mireille Bakker, verpleegkundig<br />
onderzoeker<br />
en verpleegkundig<br />
specialist op<br />
de spoedeisende hulp<br />
(SEH)<br />
Take-home<br />
message<br />
Een onderzoeksprotocol<br />
schrijven en verbeteren<br />
is soms<br />
frustrerend, maar<br />
zorgt uiteindelijk<br />
voor een soepel<br />
lopend onderzoek.<br />
: Een combifunctie<br />
is ontzettend van<br />
meerwaarde voor het<br />
verpleegkundig vak<br />
meedenken of begeleiden. Ook heb ik diverse<br />
congrespresentaties over mijn onderzoek mogen<br />
houden, onder andere bij de Wetenschapsdag<br />
Chirurgie regio Amsterdam.<br />
Hoe vind je het om een duo-functie te<br />
hebben?<br />
Een combifunctie is ontzettend van meerwaarde<br />
voor het verpleegkundig vak. Ik denk dat je daardoor<br />
je vak ook veel langer volhoudt en ook veel<br />
meer uitdaging hebt, jezelf kan ontwikkelen.<br />
Waardoor je ook energie behoudt voor beide dingen.<br />
Zo’n combifunctie zorgt ook dat je samenwerking<br />
op een ander niveau krijgt met verschillende<br />
disciplines, zoals de traumachirurgie en<br />
gipskamer. Je bent echt met elkaar bezig om de<br />
zorg te verbeteren. Het is wat mij betreft gewoon<br />
een win-winsituatie.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 12
Kwartet onderzoekers<br />
De houding van IC-verpleegkundigen<br />
ten aanzien van familieparticipatie<br />
Je bent nu een jaar aan het werk als<br />
verpleegkundig onderzoeker. Hoe kijk<br />
je terug op die periode?<br />
Het was heel erg wennen in het begin. Ik was<br />
als verpleegkundige gewend om in een team<br />
te werken. Je hebt acht uur de tijd en je hebt<br />
een heel duidelijk programma wat je gaat<br />
doen. Dat is bij onderzoek doen niet zo in het<br />
begin. Dat was wel heel erg zoeken, maar je<br />
merkt ook al weer snel dat je agenda ook snel<br />
vol komt. Er beginnen ook wat meer samenwerkingen<br />
te komen. Zo wordt het uiteindelijk<br />
een groter pakket aan taken en daardoor ook<br />
weer meer afwisselend. Die diversiteit maakt<br />
het onderzoek doen weer leuker en interessanter.<br />
Waar ben je het meest trots op tot<br />
nu?<br />
Ik ben heel trots dat alle ziekenhuizen die we<br />
hebben benaderd over onze survey direct<br />
heel erg enthousiast waren. Ze gaven allemaal<br />
aan dat ze hier erg behoefte aan hadden.<br />
Wat ik ook terugkrijg is dat iedereen het<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Het onderzoek van Isha valt onder het lectoraat<br />
van Anne Eskes, Patiënt- en Familieparticipatie<br />
in de Klinische Zorg. Isha haar<br />
onderzoek sluit daarbij aan en spitst zich<br />
toe op de IC. Er is gestart met een nationale<br />
survey om te onderzoeken wat de houding<br />
is van IC verpleegkundigen ten aanzien van<br />
familieparticipatie. Alle Santeon ziekenhuizen<br />
en drie academische ziekenhuizen doen<br />
hieraan mee.<br />
Isha Verkaik, verpleegkundig<br />
onderzoeker en<br />
verpleegkundige op de<br />
IC<br />
Take-home<br />
message<br />
Op het gebied van<br />
familieparticipatie<br />
hoef je niet heel<br />
groots te starten.<br />
Het begint met<br />
het creëren van<br />
draagvlak op de<br />
afdeling.<br />
: Je denkt misschien dat<br />
je met iets groots moet<br />
starten, maar het begint<br />
met het creëeren van<br />
draagvlak<br />
wel heel moeilijk vindt om een begin te maken<br />
met familieparticipatie op de IC. Je denkt<br />
misschien dat je met iets heel groots moet<br />
starten, maar het begint uiteindelijk met dat<br />
iedereen op de afdeling erachter staat en je<br />
draagvlak creëert. Ik denk daarom dat deze<br />
survey een heel mooie start is van dit onderzoek.<br />
Hoe vind je die combinatie van<br />
onderzoek doen en werken op de IC?<br />
Onderzoek doen heeft gezorgd dat ik meer<br />
plezier heb in de dagen dat ik op de IC werk.<br />
Toen ik er nog fulltime werkte zat er minder<br />
afwisseling in. Als verpleegkundig onderzoeker<br />
daag ik mezelf uit op andere vlakken. Dat<br />
vind ik heel erg leuk.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 13
Kwartet onderzoekers<br />
Bloed afnemen uit een perifeer<br />
infuus versus een venapunctie<br />
Waarom heb je het Evidence Based<br />
Practice (EBP) studiepad gedaan?<br />
Ik wilde wat meer weten over EBP. Op school kregen<br />
we het vrij beknopt aangereikt. Het studiepad<br />
was een uitzonderlijke manier voor mij om die kennis<br />
op te doen in een paar maanden tijd. Ik wilde<br />
leren hoe je moet zoeken op PubMed. Er komen op<br />
een gegeven moment onderzoeken naar voren die<br />
je moet gaan beoordelen. Dat vond ik een behoorlijke<br />
uitdaging. Ik vond grafieken moeilijk om te<br />
interpreteren. Daar wil ik veel meer over gaan leren.<br />
Hoe vond je het om dit onderzoek te<br />
doen?<br />
Ik heb er persoonlijk veel tijd ingestoken. Dat<br />
kwam omdat ik weinig voorkennis had over EBP.<br />
Gelukkig liep ik voor op schooltaken met afronding<br />
van mijn examenonderdelen en kreeg ik tijd van<br />
de afdeling. Dat gaf mij de gelegenheid om meer<br />
tijd hieraan te kunnen besteden. Ik heb dit ook als<br />
een eindexamen opdracht gebruikt. De grootste<br />
uitdaging was voor mij wel kunnen begrijpen van<br />
termen, dus ik moest echt beginnen bij de basis. Ik<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Carolien heeft in het laatste jaar van haar<br />
verpleegkunde opleiding uit eigen initiatief<br />
het EBP studiepad gevolgd. Ze zocht een klinische<br />
onzekerheid voor haar CAT en heeft<br />
in samenspraak met school het schrijven<br />
van een CAT als eindopdracht voor het examen<br />
gebruikt. Voor een onderzoeksvraag<br />
kwam ze terecht bij de protocollencommissie.<br />
Een vraag die open stond ging over het<br />
afnemen van bloed uit een perifeer infuus<br />
ten opzichte van een venapunctie. Heeft<br />
dit invloed op de uitkomst van laboratoriumuitslagen?<br />
De beoordeelde onderzoeken,<br />
gevonden op PubMed, waren van goede<br />
kwaliteit en keken naar verschillen in laboratoriumuitslagen<br />
tussen de afnamemethodes,<br />
relevant voor de klinische praktijk. Conclusies<br />
suggereren geen significant verschil<br />
in nauwkeurigheid tussen de methodes en<br />
dat de voorkeur van de patiënt belangrijk is.<br />
Carolien Schut, verpleegkundige<br />
op de<br />
AOA<br />
Take-home<br />
message<br />
Er zijn geen<br />
significante verschillen<br />
in de<br />
bloeduitslagen<br />
van bloedafname<br />
via een perifeer<br />
infuus vergeleken<br />
met die via een<br />
venapunctie.<br />
: Het studiepad heeft mij<br />
inzicht gegeven in dat er<br />
zoveel meer achter een<br />
behandeling en protocol zit<br />
vond het wel super interessant om te doen en begon<br />
het op een gegeven moment stiekem heel leuk<br />
te vinden. Ik heb het studiepad als zeer leerzaam<br />
ervaren. Ik ben trots op het schrijven van mijn Critically<br />
Appraised Topic (CAT) en het resultaat zonder<br />
voorkennis vanuit school. Ik heb echt geleerd<br />
om hulp te zoeken zodra ik vastliep, waardoor ik<br />
tijdig mijn CAT kon afronden.<br />
Wat zijn je toekomstplannen?<br />
Verder kennis opdoen op het gebied van EBP. Het<br />
bijwonen van de journal clubs en mogelijk dat ik<br />
studenten kan ondersteunen. Ik stel heel veel de<br />
‘waarom-vraag’. Daarom vond ik het ook zo interessant<br />
om het EBP studiepad te gaan doen. Ik<br />
vraag me nu nóg vaker af: Is hoe we het nu doen<br />
een correcte manier? Kan het anders, kan het<br />
veiliger?<br />
WETENSCHAP@OLVG • 14
Kwartet onderzoekers<br />
Zelfmanagementondersteuning:<br />
ervaringen van chronisch zieke<br />
patiënten<br />
Hoe ben je bij dit werk en deze<br />
master terecht gekomen?<br />
Ik ben na mijn hbo-verpleegkunde gelijk als<br />
wijkverpleegkundige begonnen. Ik werk daar<br />
nog als oproepkracht. Ik wilde net dat stapje<br />
meer en ik merkte dat er veel verbeterd kan<br />
worden in de zorg. Ik ging op zoek naar mogelijkheden<br />
om verandering voor elkaar te<br />
krijgen, terwijl ik in de zorg kon blijven. Toen<br />
kwam ik de master Verplegingswetenschap<br />
tegen. Ik ga hiermee de onderzoekskant op,<br />
maar wel gericht op de verpleegkundige<br />
zorg. Ik merkte dat ik ook alvast een beetje<br />
in die richting qua werk wilde en toen kwam<br />
ik terecht in mijn werk als onderzoeksverpleegkundige<br />
in OLVG.<br />
Hoe vind je het om de afgelopen<br />
jaren studie en werk te combineren?<br />
Wel pittig af en toe. Zeker in het eerste jaar<br />
van de master wist ik soms niet hoe ik het<br />
moest combineren. Toen moest ik nog erg<br />
zoeken naar die balans. Je wilt naast werken<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Renza is student master Verplegingswetenschap<br />
en zit in haar laatste jaar. Ze doet voor<br />
haar scriptie onderzoek binnen het UMC<br />
Utrecht naar zelfmanagementondersteuning<br />
bij chronisch zieke patiënten ter voorbereiding<br />
op het ontslag naar huis met wijkverpleging.<br />
Renza’s onderzoek gaat over de ervaringen,<br />
behoeften en wensen van de patiënten en is<br />
onderdeel van een groter project. Als er meer<br />
inzicht komt in wat patiënten nodig hebben,<br />
dan kan daarop ingespeeld worden bij de voorbereiding<br />
op ontslag. Hierdoor zal uiteindelijk<br />
de overgang van ziekenhuis naar thuiszorg<br />
verbeterd worden.<br />
Renza Koppes, onderzoeksverpleegkundige<br />
op de MDL en student<br />
master Verplegingswetenschap<br />
Take-home<br />
message<br />
Als je praktijk en<br />
wetenschap met<br />
elkaar wilt verbinden,<br />
dan kun je<br />
de master Verplegingswetenschap<br />
overwegen.<br />
: Een duidelijk schema<br />
aanhouden werkt voor<br />
mij goed<br />
en studeren nog wel je vrienden en je familie<br />
blijven zien en af en toe sporten. Ondertussen<br />
heb ik een vaste dag dat ik naar school<br />
ga. Een duidelijk schema aanhouden werkt<br />
voor mij goed. Ik weet natuurlijk niet hoe het<br />
straks gaat als ik daadwerkelijk mijn onderzoek<br />
start.<br />
Wat zou je advies zijn voor<br />
iemand die twijfelt om de master<br />
Verplegingswetenschap te gaan<br />
doen?<br />
Ga het vooral doen, verdiep je in de master.<br />
Je kan bijvoorbeeld een meeloopdag doen<br />
en studenten vragen stellen. Het is natuurlijk<br />
even pittig, maar ik vind wel dat je er veel<br />
voor terugkrijgt. Je kunt je ervaringen als verpleegkundige<br />
in de praktijk verbinden met de<br />
wetenschappelijke inzichten uit de master.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 15
Critically appraised topic<br />
Words have power,<br />
Positief taalgebruik<br />
op de verpleegafdeling<br />
Is het bij volwassen patiënten op de Acute Opname<br />
Afdeling effectief om positief en suggestief<br />
taalgebruik in te zetten om zo angst, stress en pijn te<br />
reduceren?<br />
Sjoukje Tjalma, verpleegkundige Acute Opname Afdeling, OLVG Oost<br />
Achtergrond<br />
Op de Acute Opname Afdeling (AOA)<br />
worden patiënten geconfronteerd met<br />
pijn, angst en/of stress. Wanneer je als<br />
verpleegkundige vraagt naar pijnbeleving<br />
kan dit juist leiden tot pijn. De<br />
meeste mensen ervaren een negatieve<br />
associatie bij het horen van woorden<br />
zoals ‘pijn, ‘kou’ of ‘prik’. Dit wordt ook<br />
wel het nocebo-effect genoemd. Welk<br />
effect zou het hebben als je zou vragen<br />
naar de mate van comfort in plaats de<br />
mate van pijn? Of dat je zegt: “ik ga nu<br />
beginnen” in plaats van “ik ga u nu prikken.”<br />
Met het gebruiken van deze positieve<br />
woorden richt men zich op wat er<br />
bereikt dient te worden en zijn suggesties<br />
gericht op een positieve uitkomst.<br />
Woorden met een negatieve lading<br />
worden vermeden. Dit wordt positief- en<br />
suggestief taalgebruik genoemd 1 . Dit<br />
resulteerde in de volgende PICO:<br />
P<br />
I<br />
C<br />
O<br />
Volwassen patiënten opgenomen<br />
in het ziekenhuis<br />
Positief- en suggestief<br />
taalgebruik door<br />
zorgprofessional<br />
Standaardcommunicatie<br />
Angst, stress en pijn<br />
(P=patiënt, I=interventie, C=vergelijking en<br />
O=uitkomst)<br />
Zoekstrategie en uitkomst<br />
Op 1 juni 2023 werd gezocht in de databank<br />
PubMed met de volgende zoekstrategie:<br />
(“Pain, Postoperative”[Mesh] OR postoperative*[tiab]<br />
OR “Anxiety”[Mesh]<br />
OR anxiet*[tiab] OR anxious*[tiab]<br />
OR fear*[tiab] OR nervous*[tiab]<br />
OR “Pain”[Mesh] OR pain*[tiab]<br />
OR ache[tiab]) AND (comfort<br />
talk*[tiab] OR warn pat*[tiab] OR<br />
positive suggestion*[tiab] OR therapeutic<br />
suggestion*[tiab] OR positive<br />
language*[tiab] OR positive<br />
communication*[tiab] OR positive<br />
word*[tiab] OR empathic-attention[tiab]<br />
OR warning patient*[tiab] OR empathic<br />
patient-centered[tiab])<br />
Na toepassing van de filters Systematic<br />
Reviews (SR), Randomized Controlled<br />
Trial (RCT) en Meta Analysis bleven<br />
60 artikelen over. Op basis van titel en<br />
abstract is beoordeeld of ze aan de<br />
PICO voldeden. Twaalf artikelen werden<br />
geselecteerd voor het lezen van de full<br />
text. Dit resulteerde in één SR en één<br />
RCT, die vervolgens zijn beoordeeld op<br />
kwaliteit met de beoordelingsformulieren<br />
van Cochrane.<br />
Resultaten<br />
In de SR van Mistiaen e.a. 2 werden 51<br />
studies geïncludeerd met in totaal<br />
5079 deelnemers van 12 jaar en ouder.<br />
In de studie werd het effect van<br />
verschillende soorten van verbale- en<br />
non-verbale communicatie op de pijn<br />
onderzocht. De studies werden verdeeld<br />
in drie categorieën: cognitieve<br />
interventies, emotionele interventies<br />
en voorbereiding voor een procedure.<br />
Na het combineren van de subgroepen<br />
in een meta-analyse op de uitkomst<br />
pijn, werd een significant gestandaardiseerd<br />
gemiddeld verschil in het voordeel<br />
van de interventie groepen gevonden<br />
(SMD=-0,44; 95% BI: - 0,77 tot −0,11).<br />
De RCT van Peraira e.a. 3 werd uitgevoerd<br />
in een ziekenhuis in Portugal.<br />
104 deelnemers ondergingen een<br />
operatie onder lokale verdoving. De<br />
controlegroep ontving gestandaardiseerde<br />
informatie over de procedure.<br />
De interventiegroep kreeg informatie<br />
van een getrainde verpleegkundige<br />
volgens een patiëntgerichte aanpak.<br />
De uitkomstmaten waren pijn en<br />
angst. Patiënten werden beoordeeld<br />
voor (T0) en onmiddellijk na (T1) hun<br />
pre-operatieve screening, 24 uur na<br />
de operatie (T2) en één maand na<br />
de operatie (T3). De interventiegroep<br />
ervaarde minder angst dan de controlegroep<br />
op T1 (p
pijn en angst door het vermijden van<br />
waarschuwingen en 2) lagere pijnscores<br />
na een operatie door het vermijden<br />
van het woord ‘pijn’. De kracht van deze<br />
interventie is dat deze in principe eenvoudig<br />
toepasbaar is in verschillende<br />
situaties en geen nadelige effecten<br />
heeft voor de patiënt.<br />
Conclusie<br />
Uit de studies blijkt dat positief- en suggestief<br />
taalgebruik kan zorgen voor een<br />
afname van angst en pijn. De significante<br />
afname is echter zeer klein. Stress<br />
is in de studies niet gemeten, waardoor<br />
hierover geen conclusie kan worden<br />
getrokken. De aanbeveling van deze<br />
CAT is om verpleegkundigen een cursus<br />
te laten volgen om deze manier van<br />
communiceren te implementeren op de<br />
afdeling en een tipsheet te ontwikkelen.<br />
Niveau van aanbeveling: 1<br />
Commentaar en klinische<br />
relevantie<br />
De SR van Mistiaen e.a. 2 is als sterk van<br />
kwaliteit beoordeeld. Er is helder beschreven<br />
welke data uit de oorspronkelijke<br />
studies is verzameld. Tevens werd<br />
een subgroep meta-analyse uitgevoerd.<br />
Door de vorm van de interventie is blindering<br />
van de deelnemers en behandelaars<br />
onmogelijk, dit zou kunnen leiden<br />
tot performance bias. Indien de effectbeoordelaar<br />
weet tot welke groep een<br />
patiënt behoort is er risico op detection<br />
bias. Door performance en detection<br />
bias kan het uiteindelijke effect van<br />
de interventie worden overschat. In de<br />
SR zijn de participanten twaalf jaar en<br />
ouder, daardoor is het minder vergelijkbaar<br />
met alleen volwassen patiënten op<br />
de AOA. De RCT van Pereira e.a. 3 is goed<br />
uitgevoerd, echter blijkt de grootte van<br />
de onderzoekspopulatie een beperking.<br />
Daarnaast is er ook in deze studie kans<br />
op performance bias.<br />
De klinische relevantie van de interventie<br />
positief taalgebruik werd bekrachtigd<br />
door twee individuele studies<br />
in de SR van Mistiaen e.a. 2 . In deze<br />
interventies werden relevante, simpele<br />
klinische voorbeelden beschreven: 1)<br />
het inbrengen van infuus met minder<br />
Naar aanleiding van deze CAT zullen in<br />
Juni <strong>2024</strong> vijftien verpleegkundigen van<br />
zes verschillende verpleegafdelingen<br />
de cursus gaan volgen om vervolgens<br />
de opgedane kennis te delen met hun<br />
collega’s.<br />
Referenties<br />
Groeneveld E, van Vliet M, Vlieger A. Positief taalgebruik<br />
in de gezondheidszorg. Nursing Academy.<br />
2020;3<br />
Mistiaen P, van Osch M, van Vliet L, Howick J,<br />
Bishop FL, Di Blasi Z, et al. The effect of patientpractitioner<br />
communication on pain: a systematic<br />
review. Eur J Pain. 2016 May;20(5):675-88.<br />
Pereira L, Figueiredo-Braga M, Carvalho IP. Preoperative<br />
anxiety in ambulatory surgery: The impact<br />
of an empathic patient-centered approach<br />
on psychological and clinical outcomes. Patient<br />
Educ Couns. 2016 May;99(5):733-8.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 17
Epidemiologica<br />
Mixed methods:<br />
Samen beter, maar hoe?<br />
Mixed methods onderzoek is een onderzoeksdesign,<br />
waarbij je een onderzoeksvraag dieper onderzoekt<br />
met zowel kwantitatieve als kwalitatieve<br />
onderzoeksmethoden. Het wordt vaak gebruikt in de<br />
gedrags-, gezondheids- en sociale wetenschappen.<br />
Wanneer gebruik je het precies? Hoe zet je verschillende<br />
methoden in en hoe combineer je alle gegevens?<br />
Mireille Stelwagen, adviseur wetenschap en opleiden, verpleegkundig onderzoeker<br />
Nini Jonkman, adviseur wetenschap - epidemioloog<br />
Het gebruik van mixed methods is<br />
een goede keuze als kwantitatieve of<br />
kwalitatieve gegevens alléén je onderzoeksvraag<br />
niet voldoende beantwoorden.<br />
Met kwantitatief onderzoek<br />
toets of beschrijf je de resultaten van<br />
cijfermatige tests. Met kwalitatief onderzoek<br />
beschrijf, verken en verklaar je<br />
fenomenen met het gebruik van taal.<br />
Door numerieke en niet-numerieke data<br />
aan elkaar te koppelen kun je meer en<br />
vollediger inzicht krijgen. Stel bijvoorbeeld<br />
dat je een enquête houdt over<br />
de voorkeuren van patiënten voor een<br />
bepaalde behandeling. Hiermee krijg<br />
je inzicht in hoeveel patiënten een bepaalde<br />
voorkeur aangeven. Je kunt dit<br />
aanvullen met kwalitatieve gegevens<br />
om een beter beeld te krijgen van de<br />
verschillende redenen waarom patiënten<br />
bepaalde voorkeuren hebben.<br />
Hoe zet je mixed methods<br />
onderzoek op?<br />
Het integreren van gegevens kan een<br />
uitdaging zijn. Als je van tevoren zorgvuldig<br />
nadenkt over de manier en volgorde<br />
waarop je de onderzoeksdata wilt verzamelen<br />
en integreren, helpt dit je om<br />
zinvolle conclusies te trekken uit je onderzoek.<br />
De vier belangrijkste te onderscheiden<br />
ontwerpen van mixed methods zijn:<br />
Verklarend opeenvolgend<br />
In een verklarend opeenvolgend ontwerp<br />
verzamel je eerst kwantitatieve<br />
gegevens en daarna kwalitatieve gegevens.<br />
Dit ontwerp gebruik je als je een<br />
reeks kwantitatieve gegevens hebt geanalyseerd<br />
en verder wilt verklaren met<br />
aanvullende kwalitatieve informatie.<br />
Een aanpak hierbij is om in eerste instantie<br />
enquêtegegevens te verzamelen<br />
en deze cijfermatig te analyseren. Vervolgens<br />
kun je verdiepende interviews<br />
of focusgroep discussies houden om<br />
de enquêteresultaten in meer detail te<br />
begrijpen. Een voorbeeld hiervan is, als<br />
je ouders enquêteert over hun betrokkenheid<br />
in de zorg voor hun kind in het<br />
ziekenhuis en vervolgens interviews<br />
houdt om meer informatie te krijgen<br />
over waarom zij bepaalde vragen laag<br />
of hoog hebben gescoord.<br />
Verkennend opeenvolgend<br />
Het verkennende opeenvolgende ontwerp<br />
verzamelt eerst kwalitatieve<br />
gegevens en daarna kwantitatieve<br />
gegevens. Dit type mixed methods onderzoek<br />
wordt gebruikt als het doel is<br />
om een onderwerp te verkennen, en<br />
daarna de omvang te duiden. Een voorbeeld<br />
hiervan is als je interactie tussen<br />
ouders en hun kinderen wilt bestuderen<br />
door interviews af te nemen. Vervolgens<br />
kun je een enquête ontwikkelen om<br />
te meten in hoeverre deze interacties<br />
voorkomen.<br />
Parallel convergerend<br />
Bij het parallel convergerend ontwerp<br />
verzamel je tegelijkertijd de kwantitatieve<br />
en de kwalitatieve gegevens. Je<br />
analyseert beide bronnen van gegevens<br />
apart van elkaar. Je kunt bijvoorbeeld<br />
patiënten interviewen over meningen<br />
en ervaringen met een bepaalde behandeling<br />
en tegelijkertijd enquêtes<br />
uitzetten onder dezelfde populatie om<br />
hun tevredenheid in cijfers te meten.<br />
Vervolgens vergelijk je de (tussentijdse)<br />
WETENSCHAP@OLVG • 18
Verklarend opeenvolgend<br />
Kwantitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwantitatieve<br />
analyse<br />
Kwalitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwalitatieve<br />
analyse<br />
Interpretatie<br />
Verkennend opeenvolgend<br />
Kwalitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwalitatieve<br />
analyse<br />
Kwantitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwantitatieve<br />
analyse<br />
Interpretatie<br />
Verkennend opeenvolgend<br />
Kwantitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwalitatieve data<br />
verzameling<br />
Kwantitatieve<br />
analyse<br />
Kwalitatieve<br />
analyse<br />
Vergelijken of<br />
relateren<br />
Interpretatie<br />
Verklarend opeenvolgend<br />
Kwantitatieve data<br />
verzameling en<br />
analyse<br />
Combineren<br />
Interpretatie<br />
Kwalitatieve data<br />
verzameling en<br />
analyse<br />
antwoorden. Op deze manier kun je<br />
‘onderzoeker gestuurde’ kwantitatieve<br />
gegevens vergelijken met ‘door deelnemers<br />
gestuurde’ kwalitatieve gegevens,<br />
zodat je een vollediger begrip krijgt van<br />
wat er speelt.<br />
Ingebed<br />
Bij een ingebed ontwerp verzamel je de<br />
kwantitatieve en kwalitatieve gegevens<br />
ook tegelijkertijd, maar is één methode<br />
leidend. Een voorbeeld is als je kwalitatieve<br />
gegevens gebruikt om kwantitatieve<br />
gegevens meer betekenis te geven<br />
of te verklaren, als je bij patiënten een<br />
enquête afneemt over hun mening over<br />
patiëntenvoorlichting en in individuele<br />
interviews vraagt naar voorbeelden.<br />
Hoe rapporteer je dit?<br />
Denk goed na over hoe je de resultaten<br />
uit de twee databases naar voren<br />
wilt laten komen en bespreek dit ook<br />
met jouw onderzoeksteam. Er zijn twee<br />
belangrijke manieren om de integratie<br />
van de resultaten weer te geven. Eén<br />
daarvan is door de kwantitatieve en<br />
kwalitatieve resultaten gewoon naast<br />
elkaar te bespreken in een discussie. De<br />
andere manier wordt steeds populairder;<br />
een ‘joint display’. Een joint display<br />
is meestal een tabel waarin de kwantitatieve<br />
en kwalitatieve resultaten naast<br />
elkaar worden weergegeven. Op deze<br />
manier kun je vergelijkingen tussen de<br />
kwantitatieve en kwalitatieve resultaten<br />
zichtbaar maken. Een voorbeeld is<br />
een verklarend opeenvolgend ontwerp.<br />
Hierbij kun je de kwantitatieve resultaten<br />
rapporteren in de eerste kolom.<br />
De kwalitatieve resultaten die helpen<br />
bij het verklaren van de kwantitatieve<br />
resultaten staan dan in een tweede kolom.<br />
In de derde kolom staat de uiteindelijke<br />
interpretatie.<br />
Enkele tips<br />
Teken een eenvoudig en duidelijk diagram<br />
van het ontwerp van jouw mixed<br />
methods studie, een visueel beeld kan<br />
helpen jouw ontwerp te verduidelijken.<br />
Hanteer voor beide soorten gegevens<br />
de daarvoor geldende methoden voor<br />
het verzamelen en analyseren van gegevens,<br />
om zo je bevindingen valide, betrouwbaar<br />
en repliceerbaar te houden.<br />
Presenteer de kwantitatieve gegevens<br />
door middel van statistische resultaten<br />
en de kwalitatieve gegevens met thematische<br />
resultaten. De resultatenweergave<br />
moet ook het ontwerp weerspiegelen<br />
en duidelijk de verbanden laten<br />
zien tussen de kwantitatieve en kwalitatieve<br />
onderdelen in het onderzoek.<br />
Als je een mixed methods studie wilt<br />
opzetten en hulp wilt bij vragen hoe<br />
je dit voor jouw studie aan moet pakken,<br />
neem dan contact op met wetenschap@olvg.nl.<br />
Literatuur<br />
Creswell JW, Hirose M. Mixed methods and<br />
survey research in family medicine and community<br />
health. Fam Med Community Health.<br />
2019;7(2):e000086.<br />
O’Brien BC, O’Sullivan PS. Mixed methods in health<br />
professions education scholarship. J Grad Med<br />
Educ. 2017;9(2):253-4.<br />
Plano Clark VL, Huddleston-Casas CA, Churchill<br />
SL, O’Neill Green D, Garrett AM. Mixed methods<br />
approaches in family science research. Journal<br />
of Family Issues. 2008;29(11):1543-66.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 19
Critically appraised topic<br />
Intermitterend katheteriseren<br />
versus een verblijfskatheter<br />
bij postpartum urine residu<br />
Leidt het intermitterend katheteriseren tot snellere<br />
adequate spontane mictie bij vrouwen met grotere<br />
postpartum urineretentie of residu (PUR) in<br />
vergelijking met een catheter à demeure (CAD)?<br />
Nienke van Dekken, bekkenbodemverpleegkundige gynaecologie<br />
Achtergrond<br />
Urineretentie na de bevalling (postpartum<br />
urineretentie of residu PUR) is<br />
een veel voorkomend probleem na een<br />
vaginale baring. Er is een onderscheid<br />
tussen een symptomatische PUR, waarbij<br />
geen spontane mictie plaatsvindt<br />
binnen zes uur na de bevalling (0,7%-<br />
12%), en een asymptomatische PUR<br />
waarbij wel spontane mictie plaatsvindt<br />
maar sprake is van een verhoogd urineresidu<br />
van 150 milliliter (ml) of meer (tot<br />
45%) 1 .<br />
Volgens het protocol in OLVG 2 wordt<br />
bij een PUR tussen de 150 ml en 700 ml<br />
clean intermittend catheterization (CIC)<br />
gestart. Afhankelijk van de hoeveelheid<br />
van het residu, wordt de frequentie afgebouwd<br />
tot de patiënt weer volledig<br />
zelfstandig de blaas kan ledigen. Soms<br />
is het nodig dat vrouwen deze behandeling<br />
ook thuis voortzetten.<br />
Bij een PUR van ≥700 ml wordt een catheter<br />
à demeure (CAD) voor 24 uur<br />
gegeven en bij ≥1000 ml voor 48 uur. Bij<br />
klinische katheterontwenning blijkt dat<br />
dit niet altijd slaagt, met als gevolg dat<br />
vrouwen opnieuw een CAD krijgen of<br />
alsnog starten met CIC. Hierdoor kunnen<br />
vrouwen met grotere PUR meerdere<br />
klinische dagopnames nodig hebben<br />
voor katheterontwenning. In combinatie<br />
met de zorg voor een pasgeboren baby,<br />
kunnen vrouwen dit belastend ervaren.<br />
Daarom onderzoekt deze CAT een alternatieve<br />
interventie.<br />
P<br />
I<br />
C<br />
O<br />
Postpartum vrouwen<br />
opgenomen in het ziekenhuis,<br />
met PUR ≥700 ml<br />
Intermitterend<br />
zelfkatheteriseren<br />
Verblijfskatheter<br />
Tijd tot adequate spontane<br />
mictie<br />
(P=patiënt, I=interventie, C=vergelijking en<br />
O=uitkomst)<br />
Om deze PICO te beantwoorden is in<br />
april en <strong>mei</strong> 2023 gezocht naar wetenschappelijke<br />
artikelen, in PubMed en<br />
Cochrane met onderstaande zoektermen:<br />
(“Urinary Retention”[Mesh] OR urinary<br />
resid*[tiab] OR post void resid*[tiab]<br />
OR urinary retent*[tiab]) AND (“Postpartum<br />
Period”[Mesh] OR post<br />
delivery[tiab] OR postnatal*[tiab] OR<br />
postpart*[tiab] OR puerper*[tiab] OR<br />
post-part*[tiab]) AND (“Intermittent<br />
Urethral Catheterization”[Mesh] OR<br />
intermittent-self-catheter*[tiab] OR<br />
intermittent-catheter*[tiab])<br />
Engels- of Nederlandstalige systematic<br />
reviews (SR) en randomized<br />
controlled trials (RCT) werden geïncludeerd.<br />
Uiteindelijk zijn er twee artikelen<br />
geselecteerd: een RCT en een<br />
gepubliceerde samenvatting van een<br />
relevante RCT (die tijdens het schrijven<br />
van de CAT nog gepubliceerd<br />
moest worden). Beide artikelen zijn beoordeeld<br />
met de checklist voor RCT’s<br />
van Cochrane.<br />
Resultaten<br />
In het onderzoek (RCT) van Mulder<br />
e.a. 3 werden 85 vrouwen met een<br />
symptomatische PUR via randomisatie<br />
ingedeeld in twee groepen, waarbij<br />
CIC en CAD met elkaar werden vergeleken.<br />
Uiteindelijk deden 68 patiënten<br />
mee in de analyse (34 in CIC-groep<br />
en 34 in CAD-groep). Patiënten in de<br />
CAD-groep kregen een verblijfskatheter<br />
voor 24 uur, met daarna een<br />
nieuwe poging tot adequate spontane<br />
mictie (mictie met een urineresidu<br />
wenselijk zijn, zodat de patiënt eerder<br />
met ontslag naar huis kan. Het kan de<br />
vrouwen een groter gevoel van zelfstandigheid<br />
en controle geven. Dit kan<br />
echter ook een nadeel zijn. Het toepassen<br />
van zelfkatheterisatie in combinatie<br />
met de zorg voor de pasgeboren baby<br />
kan voor nieuwe moeders overweldigend<br />
zijn. Het aanleren van zelfkatheterisatie<br />
kan veel tijd in beslag nemen.<br />
De afdeling kan hierbij een beroep doen<br />
op de bekkenbodemverpleegkundige.<br />
Het is van belang de patiënt goed voor<br />
te lichten zodat via shared decision<br />
making het behandelplan gezamenlijk<br />
door de zorgverlener en de vrouw opgesteld<br />
kan worden.<br />
Conclusie<br />
Beide onderzoeken stellen dat de behandeling<br />
met CIC de voorkeur heeft<br />
boven de CAD. Deze interventie geeft<br />
een sneller herstel ongeacht het volume<br />
van de PUR.<br />
Niveau van aanbeveling 2<br />
één katheterisatie nodig vóór complete<br />
blaaslediging.<br />
Het onderzoek van Vitner e.a. 4 is een<br />
RCT waarvan de eerste resultaten zijn<br />
beschreven in een samenvatting. In<br />
deze studie wordt CIC vergeleken met<br />
CAD met als primaire uitkomstmaat de<br />
tijd tot herstel. Vrouwen werden middels<br />
randomisatie onderverdeeld in twee<br />
groepen: 73 vrouwen kregen CIC elke 6<br />
uur voor maximaal 4 keer en 74 vrouwen<br />
kregen een CAD voor 24 uur. Indien<br />
de PUR na 24 uur niet
Mini-symposium<br />
Mini-symposium Verpleegkundig Onderzoek:<br />
Een middag vol inspiratie en interactie<br />
Op woensdag 15 november<br />
2023 vond het mini-symposium<br />
Verpleegkundig Onderzoek<br />
plaats. Dit jaar was het<br />
thema: Patiënt en familie als<br />
partners. Sietske Bos van de<br />
Patiëntenraad OLVG sprak dit<br />
evenement als dagvoorzitter<br />
kundig aan elkaar.<br />
Keynote<br />
Bijzonder lector Anne Eskes en verpleegkundig<br />
onderzoeker Isha Verkaik<br />
trapten de dag af met een keynote over<br />
patiënt- en familieparticipatie. Anne<br />
Eskes is benoemd door de HvA en Amsterdam<br />
UMC om een nieuw lectoraat<br />
Patiënt- en Familieparticipatie in de Klinische<br />
Zorg vorm te geven. OLVG werkt<br />
sinds vorig jaar samen met Anne Eskes<br />
aan verpleegkundig onderzoek binnen<br />
dit thema.<br />
Anne en Isha gaven een pleidooi voor<br />
het afschaffen van bezoektijden in<br />
ziekenhuizen. Zij gaven veel voorbeelden<br />
van onderzoeken die Anne in het<br />
Amsterdam UMC heeft begeleid, waaronder<br />
een mantelzorgproject (zie parallelsessie).<br />
Uit het onderzoek blijkt dat de<br />
tevredenheid van zowel de patiënt en<br />
familie, als die van zorgverleners op de<br />
afdeling een hoog cijfer kreeg. Isha vertelde<br />
over het onderzoek dat zij is gestart<br />
naar de houding van IC-verpleegkundigen<br />
in heel Nederland ten aanzien<br />
van familieparticipatie op de IC.<br />
Verpleegkundige<br />
Afstudeerprijzen<br />
Marijn Keuken (Acute Opname Afdeling),<br />
Jean-Paul Haack (Cardiothoracale<br />
Chirurgie) en Roxan Zeldenthuis<br />
(Verpleegafdeling Obstetrie/Kraam) gaven<br />
alle drie een boeiende presentatie,<br />
waarna veel vragen werden gesteld. Op<br />
de aankomende pagina’s lees je meer<br />
over hun onderzoeken.<br />
Parallelsessies<br />
Na de presentaties van de drie genomineerden<br />
konden bezoekers in twee<br />
rondes parallelsessies kiezen uit vier<br />
verschillende onderwerpen.<br />
Maria Knapen (Verpleegkundig Specialist<br />
Infectieziekten) gaf een sessie over<br />
het samen te lijf gaan van stigma. Zij<br />
heeft in samenwerking met ervaringsdeskundigen<br />
van Soa Aids Nederland<br />
een workshop opgezet en e-learning<br />
gemaakt om informatie over hiv in de<br />
zorg aan te bieden, stigma te verminderen<br />
en te zorgen voor gepaste bejegening<br />
van mensen die leven met hiv. Het<br />
is belangrijk dat iedere zorgverlener<br />
de term n=n kent, niet meetbaar = niet<br />
overdraagbaar.<br />
Nynke Dijkstra en Ingrid Wegman (respectievelijk<br />
researchcoördinator en<br />
Verpleegkundig Specialist bij de Longgeneeskunde)<br />
vertelden over hun innovatieproject<br />
over de COPD-coach.<br />
Via deze e-coach krijgen patiënten wekelijks<br />
een vragenlijst om in te vullen en<br />
maandelijks een iets uitgebreidere lijst.<br />
Het aantal consulten in het ziekenhuis<br />
daalde hierdoor opvallend. Patiënten<br />
waren zelfs zo tevreden over deze app<br />
dat ze niet overgedragen wilden worden<br />
aan de huisarts, omdat ze dan deze<br />
ondersteuning zouden kwijtraken.<br />
Mireille Stelwagen en Amy Hofman (Adviseurs<br />
Wetenschap in het Leerhuis)<br />
bespraken in hun sessie het belang van<br />
het betrekken van patiënten in alle fasen<br />
van wetenschappelijk onderzoek. Ze<br />
hadden een aantal stellingen voorbereid<br />
over patiënten als deel van het onderzoeksteam,<br />
waar de aanwezigen op<br />
moesten reageren. Deze bleken allemaal<br />
het belang in te zien van patiënten- en<br />
familieparticipatie in wetenschappelijk<br />
onderzoek.<br />
Selma Musters (Amsterdam UMC) ging<br />
met het publiek in gesprek over het<br />
mantelzorgproject dat op de afdeling<br />
chirurgie in het Amsterdam UMC heeft<br />
plaatsgevonden. Zij informeerde de<br />
aanwezigen over de mantelzorgers die<br />
gedurende de opname blijven slapen<br />
en de patiënt, na instructie door een<br />
verpleegkundige, begeleiden bij simpele<br />
taken als aan- en uitkleden en wandelen,<br />
maar ook bij ademhalingsoefeningen<br />
en het aan- en afkoppelen van sondevoeding.<br />
Dit alles werd ondersteund<br />
met een app voor mantelzorgers, waarin<br />
ze een soort dagboek konden bijhouden<br />
en informatie konden opzoeken. De<br />
ervaringen van patiënten, mantelzorgers<br />
en zorgverleners zijn positief.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 22
Verpleegkundige afstudeerprijs<br />
Patiënten sneller en veilig met ontslag door<br />
blaasvulling bij verwijderen van de katheter<br />
Marijn Keuken, hbo-verpleegkundige op de Acute Opname<br />
Afdeling (AOA), won met haar Critically Appraised Topic (CAT)<br />
de juryprijs. Zij toonde aan dat blaasvulling voor het verwijderen<br />
van een kortdurende katheter geen extra complicaties oplevert,<br />
maar patiënten wel eerder met ontslag kunnen.<br />
Gefeliciteerd met de juryprijs.<br />
Hoe vond je het om te<br />
presenteren?<br />
‘Toch spannend, zeker in de zorg ben<br />
je niet gewend om voor publiek te<br />
spreken. Toen ik student was, heb ik<br />
de Anna Reynvaan prijs gewonnen en<br />
toen heb ik in De Balie gesproken. Maar<br />
het blijft toch spannend, omdat je zoiets<br />
niet vaak doet.’<br />
Wat was de aanleiding van je<br />
onderzoek?<br />
‘Ik merkte dat we op de AOA soms een<br />
verslechterde doorstroom hebben.<br />
Patiënten waarbij een katheter verwijderd<br />
wordt mogen pas weg als ze<br />
kunnen uitplassen. Dat kan lang duren.<br />
Dus ik vroeg me af of dat niet sneller<br />
kon. Ik wist dat ze op de afdeling urologie<br />
katheters verwijderen met een trial<br />
without catheter. Dit is blaasvulling<br />
met een NaCl oplossing. Ik vroeg me af<br />
of dit ook mogelijk was bij andere categorieën<br />
patiënten, dus dat ben ik gaan<br />
uitzoeken.’<br />
Was de methode van<br />
blaasvulling overal gelijk?<br />
‘Er zijn verschillende methodes gebruikt.<br />
Soms werd de blaas gevuld<br />
met 200 ml NaCl oplossing, soms tot<br />
maximaal 500 ml NaCl. Je kunt je voorstellen<br />
dat een halve liter onprettig is.<br />
Daarom werd in meerdere studies de<br />
blaas gevuld met minimaal 200 ml.<br />
Daarna gaan ze door met vullen tot de<br />
patiënt aandrang aangeeft.’<br />
Wat was jouw aanbeveling?<br />
‘Om dit ziekenhuisbreed te gaan toepassen.<br />
De enige patiënten waarvoor<br />
dit niet zou gelden zijn kraamvrouwen,<br />
mensen met een suprapubische katheter<br />
en kinderen. Het kan wel voor alle<br />
andere patiënten. Mijn aanbeveling is<br />
om het trial without catheter protocol te<br />
volgen. Dus minimaal 200 ml en maximaal<br />
500 ml, tot de patient aandrang<br />
aangeeft.’<br />
Krijgt je onderzoek een vervolg?<br />
‘Ja, zeker. Ik heb de protocollencommissie<br />
gemaild. En ik heb contact opgenomen<br />
met de eigenaren van het protocol<br />
‘blaaskatheter verwijderen’. Het protocol<br />
is aangepast. Wanneer het protocol<br />
definitief is zal het ziekenhuisbreed geïmplementeerd<br />
worden.’<br />
Wat is je advies aan verpleegkundigen<br />
die aankomend jaar<br />
een CAT gaan doen?<br />
‘Mijn advies zou zijn om er een beetje plezier<br />
in te hebben, want het is hartstikke<br />
leuk om meer uit te zoeken over een onderwerp<br />
waar je geïnteresseerd in bent.<br />
Omarm het proces, ook al is misschien<br />
niet elk onderdeel leuk en heb je af en toe<br />
tegenslagen. Het is wel een hele mooie<br />
manier om informatie te vergaren.’<br />
Blijft wetenschap en EBP deel<br />
van jouw carrière?<br />
‘Ja, dat zou ik wel heel leuk vinden. Ik<br />
ben nu bezig met het schrijven van een<br />
abstract van mijn artikel. Dat moet ik<br />
morgen insturen voor de Santeon verpleegkundige<br />
prijs.’<br />
Marijn heeft de Santeon <strong>Verpleegkunde</strong><br />
prijs gewonnen!<br />
Hoe heb je dat aangepakt?<br />
‘Ik ben in PubMed en Cochrane library<br />
gaan zoeken met een PICO. Ik vond een<br />
systematische review en twee randomised<br />
controlled trials (RCTs).’<br />
Wat kwam hier uit?<br />
‘Er kwam uit dat de blaasvulling voor<br />
patiënten veilig is. Patiënten plassen<br />
sneller uit, daarnaast kunnen ze ook<br />
eerder met ontslag. Je ziet in alle studies<br />
dat er geen significant effect is<br />
op complicaties zoals een urineweginfectie<br />
of heropname. Dus dat is heel<br />
gunstig.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 23
Verpleegkundige afstudeerprijs<br />
Oordoppen en slaapmaskers<br />
voor het verbeteren van slaapkwaliteit<br />
na operatie<br />
Jean-Paul Haack, verpleegkundige op de Cardiothoracale<br />
chirurgie, won met bijna de helft van de stemmen de<br />
publieksprijs. Hij concludeerde met zijn casestudie dat<br />
toegankelijke interventies zoals slaapmaskers en oordoppen de<br />
slaapkwaliteit van postoperatieve patiënten kan bevorderen.<br />
Gefeliciteerd met de<br />
publieksprijs! Hoe<br />
vond je het om te<br />
presenteren en om te<br />
winnen?<br />
‘Presenteren is sowieso leuk<br />
om te doen. En ik ben blij<br />
met de publieksprijs. Het<br />
zegt me dat het verhaal<br />
wat ik bracht goed is overgekomen.<br />
Het is waardering<br />
voor wat je inhoudelijk<br />
gedaan hebt en ik denk ook<br />
de manier van presenteren.’<br />
Wat was de aanleiding?<br />
‘Ik heb in mijn afgelopen vier jaar op<br />
drie chirurgische afdelingen stage gelopen.<br />
Daar komt eigenlijk altijd wel terug<br />
dat mensen slecht slapen na een zware<br />
operatie. Een deel komt door pijn en<br />
onrust. Maar er zijn meer factoren die<br />
betrekking hebben op die slaapkwaliteit.<br />
Ik vond het een mooie afsluiter van<br />
mijn opleiding om me daarin te verdiepen,<br />
om te kijken welke niet-medicamenteuze<br />
middelen er zijn om daar iets<br />
aan te doen.’<br />
Hoe heb je je casestudie<br />
aangepakt?<br />
‘Het begint met het vinden van een<br />
goed onderwerp, waar je ook de nodige<br />
literatuur over kunt vinden. Daarna<br />
heb ik gekeken welke artikelen er naar<br />
voren komen en welke middelen/interventies<br />
in die artikelen genoemd<br />
worden. De studie vraagt natuurlijk wel<br />
dat je je ook goed verdiept in deze onderzoeken.<br />
Je beoordeelt hoe ze uitgevoerd<br />
zijn, en kijkt bijvoorbeeld naar de<br />
validiteit.’<br />
Wat zijn de belangrijkste<br />
resultaten?<br />
‘Het mooie van het onderzoek was,<br />
dat er gewoon diverse middelen zijn<br />
om slaapkwaliteit te verbeteren. Je<br />
moet natuurlijk wel kijken wat toepasbaar<br />
is in het ziekenhuis en wat zo<br />
min mogelijk extra inspanning vraagt<br />
van verpleegkundigen. Een van de onderzoeken<br />
die ik als belangrijkste heb<br />
aangehaald was een meta-analyse<br />
waarin meerdere opties werden vergeleken<br />
met elkaar en met de reguliere<br />
zorg. Daar kwam als beste interventie<br />
naar voren de combinatie van muziek,<br />
oordoppen en oogmasker. Voor muziek<br />
moet je veel meer regelen, dus dat heb<br />
ik losgelaten. Waar het uiteindelijk op<br />
neer kwam zijn dus de oordoppen en<br />
het oogmasker.’<br />
Je hebt een enquête uitgezet<br />
onder patiënten?<br />
‘Het interessante was dat er uit deze<br />
enquête specifieke verbeterpunten<br />
voor verpleegkundigen kwamen. Het<br />
wordt ‘s avonds wat rustiger op de afdeling<br />
en verpleegkundigen zijn over<br />
het algemeen best luidruchtig<br />
tijdens het heen<br />
en weer lopen op de gang,<br />
prullenbakken legen. Verpleegkundigen<br />
kunnen<br />
zich meer beseffen dat zij<br />
luidruchtiger zijn voor de<br />
patiënt dan ze vermoeden.’<br />
Wat gebeurt er nu op<br />
de afdeling met wat<br />
er uit jouw onderzoek<br />
is gekomen?<br />
‘We hebben het opgenomen<br />
in het opnameprotocol.<br />
We hebben op alle<br />
kamers twee setjes oordoppen en oogmaskers<br />
liggen en voldoende in onze<br />
algemene voorraad. In het opnamegesprek<br />
wordt de patient verteld dat het<br />
rumoerig kan zijn op een afdeling, door<br />
medepatiënten en alarmbellen. Dus we<br />
bieden ze tijdens het opnamegesprek<br />
die oordoppen en oogmaskers al aan.<br />
We hebben allerlei posters op de kamers<br />
en op de koffiekamer hangen om<br />
mensen erop te wijzen.’<br />
Wat is je advies aan<br />
verpleegkundigen<br />
die aankomend jaar<br />
afstudeeronderzoek gaan<br />
doen?<br />
‘Zorg ten eerste voor een goed onderwerp,<br />
waar je de nodige artikelen over<br />
kan vinden. En zoek iets wat dichtbij<br />
je staat en waar de afdeling ook baat<br />
bij kan hebben. Dat motiveert alleen<br />
maar. Je moet het leuk maken voor jezelf.<br />
Het is best een heel pittig traject.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 24
Verpleegkundige afstudeerprijs<br />
Zorgen voor een couveuse moeder:<br />
waar zitten de knelpunten en wat<br />
kunnen we leren?<br />
Roxan Zeldenthuis, obstetrie verpleegkundige,<br />
deed een knelpuntanalyse naar beïnvloedende<br />
en belemmerende factoren voor de zorg van<br />
moeders op de kraamafdeling met een kind op<br />
de couveuse-afdeling.<br />
Hoe vond je het om te<br />
presenteren tijdens<br />
het minisymposium?<br />
‘Dat vond ik eigenlijk heel<br />
spannend voor zoveel<br />
mensen. Voor mijn gevoel<br />
had ik mijn verhaal goed<br />
op orde, maar ineens zie<br />
je zo’n bordje omhoogkomen<br />
met nog vijf minuten.<br />
Uiteindelijk heb ik wel alles<br />
kunnen vertellen wat ik<br />
wilde vertellen.’<br />
Wat is de aanleiding<br />
voor je onderzoek?<br />
‘Dat is een klacht geweest van een<br />
patiënt waarbij haar kindje op de couveuseafdeling<br />
apart opgenomen heeft<br />
gelegen. In grote lijnen heeft zij zich<br />
vergeten gevoeld, weinig begeleiding<br />
ervaren bij het kolven en borstvoeding<br />
en ook veel verschillende adviezen gehad.<br />
Voor mijn knelpuntanalyse ging<br />
ik op zoek naar verbeterpunten voor<br />
de zorg voor de couveuse moeder. Wat<br />
zijn belemmerende punten en wat kunnen<br />
we daar als afdeling van leren?’<br />
Hoe heb je je onderzoek<br />
aangepakt?<br />
‘Ik vond het best lastig om een begin<br />
te maken, ik ben niet zo theoretisch<br />
opgeleid. Met de nodige hulpmiddelen<br />
heb ik uiteindelijk een stappenplan<br />
kunnen maken. Het begon met een<br />
concrete onderzoeksvraag en PICO,<br />
dat ga je in eerste instantie in de literatuur<br />
onderzoeken. Ik heb ook gebruik<br />
mogen maken van interviews onder<br />
werknemers en patiënten op de afdeling,<br />
wat heel leuk was.’<br />
Wat zijn de belangrijkste<br />
resultaten?<br />
‘Vanuit de interviews met werknemers<br />
bleek dat we deze categorie patiënten<br />
soms als ‘makkelijke zorg’ zien. Dat komt<br />
waarschijnlijk doordat je een moeder<br />
hebt zonder baby op de afdeling. Ik denk<br />
dat een couveuse-moeder juist een<br />
stapje extra nodig heeft, vanwege het<br />
psychische aspect. Het blijkt dat collega’s<br />
heel verschillend met deze groep<br />
moeders omgaan. Patiënten ervaren<br />
vooral de verschillende antwoorden als<br />
onprettig. Een voorbeeld hiervan is dat<br />
de ene collega de moeder het advies<br />
geeft lekker de nacht te slapen, terwijl<br />
de ander aangeeft dat ze zou moeten<br />
kolven. Er blijken verschillen te zitten<br />
tussen de locaties in welke maaltijden de<br />
patiënt moet betalen en partners krijgen<br />
vaak geen maaltijden aangeboden.’<br />
Welke aanbevelingen heb je<br />
gedaan?<br />
‘Ik heb de aanbeveling gedaan om familiekamers<br />
te maken, wat de moederkind<br />
binding ten goede komt. Ik denk<br />
dat het voor ons dan een goede ontwikkeling<br />
gaat zijn om de zorg zoveel mogelijk<br />
te bundelen, zodat er<br />
niet steeds iemand anders<br />
in de kamer staat. Ik wil<br />
heel graag de ontslagregel<br />
die wij hanteren op papier<br />
terugzien, want die was<br />
nergens te vinden. Wat heb<br />
ik nog meer voor aanbeveling<br />
heb gegeven? Voor de<br />
keukendienst één lijn trekken.’<br />
Krijgt je onderzoek<br />
een vervolg op de<br />
afdeling?<br />
‘Dat weet ik niet zo goed. Ik<br />
heb geen aanbeveling gedaan<br />
voor een vervolg op langere termijn.<br />
Dit ligt wat ingewikkelder, omdat<br />
de afdeling en teams vanaf maart <strong>2024</strong><br />
allemaal in Oost zitten.’<br />
Wat zou je advies zijn<br />
aan verpleegkundigen<br />
die aankomend jaar hun<br />
afstudeeronderzoek gaan doen?<br />
‘Vooral een onderwerp kiezen waar je je<br />
goed bij voelt en waar je denkt het plezier<br />
uit te halen. En het ook echt goed te<br />
plannen en in stukjes te hakken. Begin<br />
op tijd!’<br />
Blijft wetenschap en EBP deel<br />
van jouw carrière?<br />
‘Voor nu ben ik wel even uitgeleerd en<br />
ga ik eventjes werkervaring opdoen als<br />
gediplomeerd obstetrieverpleegkundige.<br />
Al trekt bijvoorbeeld het stukje lactatiekundige<br />
me wel heel erg. Mogelijk<br />
dat ik me in de toekomst daar nog eens<br />
in ga laten scholen.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 25
Critically appraised topic<br />
Het voorkomen van een postcontrast acute kidney injury<br />
na een CT-scan met contrastmiddel met prehydratie<br />
Prehydratie, nodig<br />
of nutteloos?<br />
Voorkomt prehydratie voorafgaand aan een CTscan<br />
met contrastmiddel de kans op postcontrast<br />
acute kidney injury bij patiënten met een preexistente<br />
eGFR van 30 of lager, ten opzichte van niet<br />
prehydreren?<br />
Sjoerd Bosma, verpleegkundige SEH<br />
Achtergrond<br />
Veel CT-scans worden gedaan met<br />
contrast, dat schadelijk kan zijn voor<br />
de nieren. Bij patiënten met een slechte<br />
nierfunctie (eGFR
Conclusie<br />
Er is onvoldoende bewijs dat prehydratie<br />
voorafgaand aan een CT-scan met<br />
contrastmiddel de kans op postcontrast<br />
acute kidney injury (PC-AKI) verlaagt<br />
of verhoogt bij patiënten met een preexistente<br />
eGFR
Artikel<br />
Een CineCare Beraad<br />
Bij een CineCare Beraad gaan zorgprofessionals met elkaar in<br />
gesprek aan de hand van een film. Dit heeft als doel om van elkaar<br />
te leren en te reflecteren op ervaringen, intuïties, emoties, (voor)<br />
oordelen en verantwoordelijkheden, om inzicht te krijgen in de<br />
eigen professionele moraal en ethisch handelen.<br />
Kim Henkels de Lange, verpleegkundige en ambtelijk secretaris VSB<br />
Film als reflectie<br />
Films kunnen toeschouwers meetrekken<br />
in een onbekende wereld en hen tijdelijk<br />
de grenzen van hun identiteit laten verleggen<br />
en/of een andere identiteit aan<br />
laten nemen. Dit kan waardevol zijn voor<br />
zorgprofessionals omdat zij dagelijks<br />
werken met mensen in wiens schoenen<br />
je meestal niet zelf wilt staan. Tegelijkertijd<br />
bieden films de gelegenheid om<br />
de zorgervaringen en -handelingen van<br />
een afstand te beschouwen, omdat je<br />
als toeschouwer niet zelf de hoofdrol<br />
speelt, maar je een ander ziet handelen.<br />
Opzet van een CineCare Beraad<br />
Een CineCare Beraad begint met een<br />
kort voorgesprek van ongeveer vijftien<br />
WETENSCHAP@OLVG • 28
minuten waarin een gespreksleider de<br />
deelnemers een zogenoemd ‘kijkraam’<br />
aanbiedt, een soort lens waardoor de<br />
deelnemers de film bekijken.<br />
Na het voorgesprek begint de filmvertoning.<br />
Er zijn vele films mogelijk.<br />
Enkele voorbeelden zijn Wit met Emma<br />
Thompson uit 2001 over een vrouw met<br />
terminale kanker; Patch Adams uit 1998<br />
met Robin Williams over een arts in opleiding<br />
of Plan 75 uit 2022 waarin in een<br />
nabije toekomst Japan een ‘oplossing’<br />
heeft gevonden voor de vergrijzingsproblematiek.<br />
Na afloop is er een nagesprek van<br />
ongeveer 30 minuten waarin de deelnemers<br />
onder begeleiding van de gespreksleider<br />
stilstaan bij de film, hun<br />
kijkervaring en implicaties voor hun<br />
eigen dagelijkse praktijk.<br />
Een ‘kijkraam’ als lens<br />
Het kijkraam vormt een lens waardoor<br />
heeft als doel om de deelnemers gericht<br />
naar de film te laten kijken, maar<br />
laat tegelijkertijd voldoende ruimte om<br />
te reflecteren op waarden, perspectieven<br />
en inzichten die eigen ervaring, beleving<br />
en handelen kleuren.<br />
Een kijkraam bestaat uit een concept,<br />
zoals zorg, emotie, lichamelijkheid,<br />
betekenis of verantwoordelijkheid. De<br />
gespreksleider zal het gekozen kijkraam<br />
toelichten en geeft de deelnemers<br />
vervolgens enkele reflectievragen waarover<br />
zij tijdens de filmvertoning kunnen<br />
nadenken.<br />
Om bijvoorbeeld het kijkraam ‘zorg’<br />
toe te lichten, kan de gespreksleider<br />
de visie op ‘zorg’ van de Amerikaanse<br />
zorgethicus Joan Tronto gebruiken.<br />
Volgens Tronto begint zorgen bij het<br />
waarnemen van een zorgvraag of<br />
zorgbehoefte. Vervolgens moet de zorg<br />
georganiseerd en deskundig gegeven<br />
worden. Daarna moet er gekeken worden<br />
of de zorgvraag is beantwoord en<br />
of de zorg democratisch is ontvangen<br />
en verleend, dat wil zeggen: rechtvaardig,<br />
gelijkwaardig en in vrijheid.<br />
Op basis van deze visie op zorg, kan<br />
de gespreksleider de deelnemers vijf<br />
vragen meegeven om te overdenken<br />
tijdens het kijken van de film:<br />
• Waar heeft de zorgvrager behoefte<br />
aan? Wat is volgens jou zijn/haar<br />
zorgvraag?<br />
• Wie heeft de verantwoordelijkheid<br />
voor de zorg?<br />
• Welke mogelijkheden hebben de<br />
zorgprofessionals om aan de zorgbehoeften<br />
van de zorgvrager tegemoet<br />
te komen?<br />
• Hoe reageert de zorgvrager op de<br />
aangeboden zorg?<br />
• In hoeverre vind je de verleende zorg<br />
rechtvaardig en gelijkwaardig?<br />
Nagesprek: een koppeling naar<br />
de eigen praktijk<br />
In het nagesprek laat de gespreksleider<br />
de deelnemers een koppeling maken<br />
naar hun eigen praktijk. Voortbordurend<br />
op het kijkraam ‘zorg’ kan de gespreksleider<br />
de volgende vragen stellen<br />
aan de deelnemers:<br />
• Herken je de manier waarop de zorgvrager<br />
in de film zijn/haar behoeften<br />
aangaf bij jouw patiënten/cliënten?<br />
• Hoe achterhaal jij de zorgbehoeften<br />
bij jouw patiënten/cliënten?<br />
• Hoe zijn de zorgverantwoordelijkheden<br />
in jouw praktijk verdeeld?<br />
• Welke tekorten of kwaliteiten van<br />
zorgverleners in de film herken je bij<br />
jezelf of je collega’s?<br />
• Hoe controleer jij of de door jou aangeboden<br />
zorg aansluit bij de zorgbehoeften<br />
van jouw cliënt/patiënt?<br />
• Welke verleende zorg vind je onrechtvaardig<br />
en waarom?<br />
• Wanneer vind jij dat er sprake is van<br />
ongelijkwaardige zorgverlening en<br />
waarom?<br />
Discussie<br />
Een CineCare Beraad kent twee mogelijke<br />
belemmeringen voor de uitvoering:<br />
het kost geld en tijd. Als je een filmvertoning<br />
zou organiseren in een filmhuis,<br />
moet je rekening houden met zaalhuur<br />
en mogelijk licentiekosten. Wellicht<br />
zijn er subsidies mogelijk of kun je<br />
zo’n CineCare Beraad met meerdere<br />
partijen organiseren om de kosten te<br />
verlagen, bijvoorbeeld OLVG en Amsterdam<br />
UMC samen. Aan de andere<br />
kant: reflecteren op ervaringen en<br />
handelingen is geen luxe. Zoals Joan<br />
Tronto het zegt: “het is een noodzaak<br />
om zorginstellingen zorgzame instellingen<br />
te laten zijn”.<br />
De tweede belemmering is tijd; een<br />
CineCare Beraad kost in totaal makkelijk<br />
twee à drie uur, afhankelijk van<br />
de duur van de film. Hierdoor is het<br />
wellicht minder praktisch uitvoerbaar<br />
dan bijvoorbeeld een dilemmabespreking<br />
met de CURA-methode<br />
die 20 tot 30 minuten kost. Misschien<br />
is het echter in deze tijd waarin alles<br />
snel, sneller, snelst gaat, juist goed<br />
om eens te vertragen en aandacht te<br />
vragen en nemen voor jezelf als professional<br />
in ontwikkeling.<br />
Conclusie<br />
‘Cinema is a mirror by which we often<br />
see ourselves’ aldus filmmaker Alejandro<br />
Gonzalez Inarritu. Een CineCare<br />
Beraad zou je kunnen samenvatten<br />
als een beraad waarin film een reflectie<br />
biedt op je eigen (professionele)<br />
perspectief, houding en waarden en<br />
normen. Hiermee vormt een CineCare<br />
Beraad een reflectieve gelegenheid<br />
die nodig is voor het welzijn en behoud<br />
van zorgprofessionals.<br />
Dit essay is een ingekorte versie van een eindopdracht<br />
die ik in juni 2023 schreef voor mijn studie<br />
Zorgethiek en Beleid aan de Universiteit voor<br />
Humanistiek. Voor de leesbaarheid zijn enkele<br />
bronnen onvermeld gebleven. Het volledige<br />
essay kun je opvragen door een mail te sturen<br />
naar k.henkels-delange@olvg.nl.<br />
Belangrijkste bronnen<br />
Nistelrooij I. Basisboek Zorgethiek. Heeswijk-<br />
Dinther: Berne Educatie; 2022.<br />
Tronto JC. Moral boundaries. A political Argument<br />
for an Ethic of Care. New York: Routledge;<br />
1993.<br />
Van Dartel H, Molewijk B. In gesprek blijven over<br />
Goede zorg. Overlegmethoden voor moreel<br />
beraad. Amsterdam: Uitgeverij Boom; 2020.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 29
Abstract<br />
relaties, doordat ouders optreden als<br />
primaire zorgverlener en (2) communicatielijnen,<br />
doordat ouders participeren<br />
tijdens de medische visiterondes. Er<br />
ontstaat behoefte aan het ontwikkelen<br />
van (3) competenties, zoals het coachen<br />
van ouders in de rol van primaire<br />
zorgverlener. Waarden, normen en overtuigingen<br />
(4) geassocieerd met FICare<br />
hielpen zorgprofessionals nieuwe rollen<br />
te omarmen. Andere waarden en normen<br />
en overtuigingen konden juist optreden<br />
als barrières, bijvoorbeeld wanneer<br />
de familiekamers een hotelachtige<br />
services opriepen.<br />
Ouders als zorgpartner,<br />
nieuwe<br />
rollen voor de<br />
zorgprofessional<br />
Dr. Mireille Stelwagen, Adviseur wetenschap en opleiden, verpleegkundig onderzoeker<br />
Aanleiding/doel<br />
Veranderingen in het werk kunnen van<br />
invloed zijn op de professionele identiteit,<br />
wat bestaat uit gedeelde gedragingen,<br />
kennis, vaardigheden, waarden<br />
en overtuigingen. Een goed ontwikkelde<br />
beroepsidentiteit is essentieel voor het<br />
welzijn en groei van de zorgprofessional1.<br />
Het werk van zorgprofessionals<br />
verschuift steeds meer naar een gelijkwaardige<br />
werkwijze met de patiënt<br />
en/of naasten. Een voorbeeld hiervan<br />
is de verschuiving van het werk van<br />
neonatologieverpleegkundigen; van<br />
uitvoerder van gespecialiseerde zorg<br />
naar een intensieve samenwerking met<br />
ouders. Het OLVG biedt hiervoor familie<br />
geïntegreerde zorg (FICare) aan ouders<br />
en pasgeborenen in hun eigen familiesuites.<br />
Met deze studie onderzochten<br />
wij welke rolverschuivingen artsen en<br />
verpleegkundigen ervoeren door de veranderingen<br />
in het werk en wat dat betekende<br />
voor hun professionele identiteit.<br />
Hoe onderzocht<br />
Zestig zorgprofessionals (waaronder 27<br />
artsen en 27 verpleegkundigen) van het<br />
Anna Paviljoen werden tussen <strong>mei</strong> 2018<br />
en januari 2020 tijdens drie focusgroepgesprekken<br />
en 43 diepte-interviews<br />
gevraagd naar hun ervaringen met het<br />
empoweren van ouders. Alle tekst uit<br />
de interviews werd onafhankelijk door<br />
meerdere codeurs gecodeerd en vervolgens<br />
verder geanalyseerd met behulp<br />
van een framework-analyse. Hierbij<br />
werd een raamwerk gebruikt van het<br />
concept ‘professionele identiteit’.<br />
Resultaat<br />
Zorgprofessionals ervaren zowel gunstige<br />
als bedreigende verschuivingen<br />
in hun professionele identiteit door<br />
het werken op familiekamers en door<br />
de continue aanwezigheid van ouders<br />
naast hun pasgeborenen. Tussen henzelf,<br />
de ouders en de pasgeborenen<br />
verandert het (1) verbondenheid en<br />
Conclusies<br />
Bij het opnemen van ouders als gelijkwaardige<br />
partners in een zorgteam in<br />
een ziekenhuis ervaren zorgprofessionals<br />
zowel positieve als bedreigende<br />
verschuivingen in hun professionele<br />
identiteit. Het is belangrijk om hiermee<br />
rekening te houden in de toekomst<br />
en zorgprofessionals hierin te helpen<br />
ontwikkelen, gezien het belang en de<br />
opkomst van familie- en naastenparticipatie<br />
in de zorg.<br />
Dankzij deze studie weten we hoe verschillende<br />
zorgprofessionals zich kunnen<br />
voorbereiden op een nieuwe beroepsidentiteit<br />
door verregaande patiëntenen<br />
familieparticipatie in ziekenhuizen.<br />
Niet alleen binnen moeder en kindzorg,<br />
maar ook voor andere afdelingen.<br />
Referenties<br />
1. Fitzgerald A. Professional identity: A concept<br />
analysis. Nursing forum. 2020;55(3):447-72.<br />
2. Ritchie J. Qualitative research practice: A quide<br />
for social science students and researchers.<br />
London: Sage; 2003.<br />
3. Stelwagen M, Westmaas A, Van Kempen A,<br />
Scheele F. Rebalancing of professional identity<br />
roles in an integrated maternity and neonatal<br />
care setting designed to increase parent autonomy:<br />
A qualitative study among health professionals.<br />
J Interprofessional Care [Accepted 9<br />
April, <strong>2024</strong>]<br />
Scan deze QR<br />
code voor een<br />
filmpje over dit<br />
onderzoek.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 30
In het kort<br />
Colofon<br />
Volg deze hoogleraren en<br />
lectoren uit de verpleegkunde<br />
Wie volg jij op LinkedIn om bij te blijven in je vak, om inspiratie op te doen? We<br />
horen het graag. Hier een paar van onze favorieten:<br />
• Anne Eskes, bijzonder lector<br />
Patiënten- en familieparticipatie in<br />
de klinische zorg.<br />
• Albine Moser, bijzonder lector Samen<br />
beslissen door verpleegkundigen.<br />
• Angelique Dierick, lector Digitale<br />
beslissingsondersteuning door<br />
verpleegkundige en paramedische<br />
professionals.<br />
• Manon Parry, hoogleraar Medische en<br />
verpleegkundige geschiedenis.<br />
• Kim Verhaegh, lector Verpleegkundig<br />
leiderschap.<br />
• Berno van Meijel, bijzonder<br />
hoogleraar GGZ verpleegkunde<br />
• Marieke Schuurmans, hoogleraar<br />
Passende zorg (gericht op ouderen en<br />
chronisch zieken).<br />
• Frederique Paulus, hoogleraar<br />
Kwaliteit van Intensive Care Zorg.<br />
• Lilian Vloet, lector Acute Intensieve<br />
Zorg.<br />
• Pieterbas Lalleman, lector<br />
Persoonsgerichtheid in een ouder<br />
wordende samenleving.<br />
• Annemarie de Vos, lector Continue<br />
professionele ontwikkeling van<br />
verpleegkundigen.<br />
• Monique van Dijk, hoogleraar<br />
Verplegingswetenschap.<br />
• Margreet van der Cingel, lector<br />
Leiderschap en identiteit.<br />
• Wolter Paans, lector Verpleegkundige<br />
diagnostiek.<br />
• Hester Vermeulen, hoogleraar<br />
Verplegingswetenschap.<br />
• Evelyn Finnema, hoogleraar<br />
Verplegingswetenschap en Onderwijs<br />
en lector Verpleegkundige innovatie<br />
en positionering.<br />
• Wilma Scholte op Reimer, hoogleraar<br />
Complexe zorg.<br />
• Lisette Schoonhoven, hoogleraar<br />
Kwaliteit en veiligheid<br />
verpleegkundige zorg.<br />
• Bianca Buurman, hoogleraar Acute<br />
Ouderenzorg.<br />
En vergeet niet de LinkedIn pagina van<br />
Wetenschap OLVG te volgen!<br />
Onderscheid maken als EBP-coach<br />
Evidence-based practice (EBP) is belangrijk binnen het<br />
verpleegkundig handelen. Toch landt de werkwijze nog<br />
moeizaam in de praktijk. In 2019 is een studiepad om hboverpleegkundigen<br />
op te leiden als EBP-coach ontwikkeld.<br />
Meerdere EBP-coaches hebben sindsdien in dit blad gestaan.<br />
Marijke van Buren heeft haar onderzoek naar het onderscheidend vermogen<br />
van de EBP-coach gepubliceerd. Uit focusgroepen blijkt dat zowel de EBpcoaches<br />
zelf als hun team de rol van EBP-coach positief ontvangt:<br />
• de rol van EBP-coach geeft verpleegkundigen een nieuwe uitdaging; de opleiding<br />
en coaching dragen bij aan hun professionele ontwikkeling<br />
• collega’s van EBP-coaches ervaren deze rol in hun team positief;<br />
• zij kunnen gebruik maken van EBP- en coachingvaardigheden<br />
• collega’s zien dat dankzij de EBP-coach binnen hun afdeling<br />
• meer gestuurd wordt op het écht verpleegkundig maken van<br />
• evidence-based vraagstukken<br />
Het hele artikel is te lezen in TVZ (editie 1 van <strong>2024</strong>, pag. 52-55). Op<br />
te vragen via wetenschapsblad@olvg.nl.<br />
<strong>Wetenschap@OLVG</strong> <strong>Verpleegkunde</strong><br />
(speciale editie van Wetenschap@<br />
OLVG) is een onafhankelijke,<br />
wetenschappelijke uitgave van het<br />
Leerhuis van OLVG, die één keer per<br />
jaar verschijnt. Met deze uitgave wil<br />
OLVG wetenschappelijk onderzoek<br />
voor en door verpleegkundigen op een<br />
toegankelijke manier presenteren en<br />
verpleegkundigen laten kennismaken<br />
met en informeren over de<br />
ontwikkelingen rond evidence based<br />
practice (EBP).<br />
Redactie<br />
M. van Buren MSc, verpleegkundige<br />
afdeling Acute Zorg; M.R. Herrebrugh<br />
MA, medisch fotograaf; F.J.G. van<br />
Hunnik, operationeel manager<br />
en verpleegkundige Psychiatrie &<br />
Medische Psychologie, CNIO;<br />
K. Henkels de Lange, IC-verpleegkundige;<br />
dr. N.H. Jonkman, adviseur<br />
wetenschap, epidemioloog; M. ter Meer,<br />
praktijkbegeleider dialyse-afdeling;<br />
S. Priester-Vink Msc;<br />
informatiespecialist;<br />
drs. J.W. Schuitenmaker,<br />
verpleegkundig specialist SEH;<br />
dr. M.A. Stelwagen, adviseur<br />
wetenschap en opleiden<br />
Redactie- en administratieadres<br />
<strong>Wetenschap@OLVG</strong> <strong>Verpleegkunde</strong><br />
Postbus 95500<br />
1090 HM Amsterdam<br />
Telefoon: (+316) 38850513<br />
E-mail: wetenschap@olvg.nl<br />
Hoofdredacteur: Mireille Stelwagen<br />
Eindredactie en bladcoördinatie:<br />
Manja Herrebrugh en Simone Priester-<br />
Vink<br />
Fotografie: Catalina Feres Favi, Manja<br />
Herrebrugh, Jelmer ten Hoeve en Joep<br />
Maeijer, Audiovisuele Zaken OLVG<br />
Vormgeving: Ruparo, www.ruparo.nl<br />
Druk: Drukkerij De Bij, www.debij.nl<br />
Oplage: 1.000 stuks<br />
Oproep<br />
Heb je een interessant artikel dat je<br />
wilt delen? Of wil je reageren op het<br />
magazine? Neem dan contact op met<br />
onze redactie.<br />
We zijn altijd op zoek naar critically<br />
appraised topics (CATs). Heb je recent<br />
een CAT gemaakt of ga je dit jaar<br />
hiermee beginnen? Dan is dit je kans<br />
om het resultaat full colour terug te<br />
zien in de volgende editie.<br />
Meer weten? wetenschap@olvg.nl<br />
Jaargang 12, nummer 13, <strong>mei</strong> <strong>2024</strong><br />
WETENSCHAP@OLVG • 31
verpleegkundige?<br />
: maak kennis met OLVG<br />
Bij OLVG zijn we allemaal een beetje eigenwijs maar<br />
op een goede manier. We steken onze mening niet<br />
onder stoelen of banken en communiceren open en<br />
eerlijk, met aandacht voor elkaar. Via korte lijnen,<br />
waarbij iedere mening telt. We zeggen op respectvolle<br />
wijze waar het op staat, zijn ruimdenkend, persoonlijk<br />
en oprecht. Dat past bij de onbegrensde uitdagingen<br />
én mogelijkheden van een wereldstad.<br />
We verleggen de bekende weg als het bijdraagt aan<br />
het resultaat. En bedenken het liefst hoe het nóg<br />
beter kan. Op eigen wijze. Mét elkaar. Altijd in dienst<br />
van onze patiënten, op betekenisvolle momenten in<br />
hun leven. Waarbij we iedere keer kijken naar de mens<br />
achter de patiënt.<br />
Bij OLVG bepaal je zelf hoe ver je wilt komen en welke<br />
initiatieven je neemt. Maar een ding is zeker, je kunt<br />
altijd rekenen op de onvoorwaardelijke steun van je<br />
collega’s en de organisatie.<br />
Meer weten? Neem contact op met recruitment via<br />
recruitment@olvg.nl of bekijk onze vacatures en<br />
opleidingsmogelijkheden op werkenbijolvg.nl.<br />
Werken bij OLVG. Op eigen wijze.<br />
werkenbijolvg.nl