You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Zo <strong>12</strong> nov <strong>2023</strong><br />
Grote Zaal<br />
20.15 uur<br />
Serie Oude<br />
Muziek<br />
<strong>Tom</strong> & Will<br />
<strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong><br />
+ <strong>Fretwork</strong><br />
Het gratis beschikbaar stellen van dit digitale<br />
programmaboekje is een extra service<br />
ter voorbereiding op het concert. Het is<br />
uitdrukkelijk niet de bedoeling deze versie<br />
tijdens het concert te raadplegen via je mobiele<br />
telefoon. Dit is namelijk zeer storend voor de<br />
andere concertbezoekers.<br />
Bij voorbaat dank.
Programma<br />
<strong>Tom</strong> & Will<br />
<strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong><br />
+ <strong>Fretwork</strong><br />
Serie Oude<br />
Muziek<br />
Zo <strong>12</strong> nov <strong>2023</strong><br />
Grote Zaal<br />
20.15 – 22.05<br />
ca. 45 minuten voor de pauze<br />
ca. 40 minuten na de pauze<br />
<strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong>:<br />
Patrick Dunachie countertenor<br />
Edward Button countertenor<br />
Julian Gregory tenor<br />
Christopher Bruerton bariton<br />
Nick Ashby bariton<br />
Jonathan Howard bas<br />
<strong>Fretwork</strong>:<br />
Emilia Benjamin, Jonathan Rees, Joanna Levine,<br />
Sam Stadlen, Richard Boothby viola da gamba<br />
Dit concert wordt live<br />
uitgezonden door de NTR<br />
op NPO Klassiek<br />
Staat je mobiele telefoon al uit?<br />
Dank je wel.<br />
2
Programma<br />
Thomas Weelkes (1576 - 1623)<br />
Hark all ye lovely saints above [F]<br />
To Adventure<br />
Thomas Weelkes<br />
In nomine [F]<br />
Thule, the period of cosmography<br />
To Spring<br />
William Byrd (ca. 1540 - 1623)<br />
This sweet and merry month of May (a 6)<br />
Drie 3-stemmige Fantasias [F]<br />
··<br />
Fantasia a 3 nr. 1 in C<br />
··<br />
Fantasia a 3 nr. 2 in C<br />
··<br />
Fantasia a 3 nr. 3 in C<br />
Browning (‘<strong>The</strong> leaves be green’) (a 5) [F]<br />
To Friendship<br />
Thomas Tallis (ca. 1505 - 1585)<br />
In ieiunio et fletu<br />
William Byrd<br />
Ye sacred muses<br />
James MacMillan (1959)<br />
Ye sacred muses * [F]<br />
To Queen<br />
William Byrd<br />
O Lord make thy servant Elizabeth our Queen<br />
Thomas Weelkes<br />
As Vesta was from Latmos hill descending<br />
To Women<br />
Thomas Weelkes<br />
Like two proud armies<br />
William Byrd<br />
If women could be fair [F]<br />
William Byrd<br />
Praise our Lord, all ye gentiles [F]<br />
[F] door of m.m.v. <strong>Fretwork</strong><br />
* gecomponeerd in opdracht van <strong>The</strong> King’s<br />
<strong>Singers</strong> en <strong>Fretwork</strong><br />
Pauze<br />
Thomas Morley (ca. 1557 - 1602)<br />
Nolo mortem peccatoris<br />
Thomas Weelkes<br />
Death hath deprived me<br />
Roderick Williams (1965)<br />
Death, be not proud * [F]<br />
William Byrd<br />
Prelude & Ground a 5 ‘<strong>The</strong> Queen’s<br />
Goodnight’ [F]<br />
Fantasia a 5 in C [F]<br />
3
Toelichting<br />
Thomas Weelkes en William Byrd stierven beiden in 1623: reden voor deze hommage.<br />
‘<strong>Tom</strong>’ en ‘Will’ werkten in het Engeland van koningin Elisabeth I en hun muziek behoort<br />
tot de zoetgevooisde muziekcultuur van de welvarende Engelse renaissance. Of ze elkaar<br />
gekend hebben is ongewis. Het leven van Weelkes speelde zich voornamelijk af in de<br />
periferie van Sussex, buiten Londen waar Byrd een gevierd man was.<br />
Van beide mannen is de exacte<br />
geboortedatum onbekend en veel<br />
persoonlijks is er evenmin over hen<br />
overgeleverd. Byrd was ongeveer tachtig<br />
toen hij stierf. Hij was fervent katholiek<br />
geworden, maar waarom hij zich bekeerde, is<br />
niet teruggevonden. Weelkes, vijfentwintig<br />
jaar jonger dan Byrd, was naar verluidt<br />
alcoholist. Hij werd vanwege dronkenschap<br />
en wangedrag ontslagen door het bestuur<br />
van de kathedraal van Winchester waar hij in<br />
dienst was.<br />
Het is verleidelijk het verschil in<br />
persoonlijkheid en temperament – voor<br />
zover bekend – tussen de geroemde Byrd<br />
en de drinkende outsider Weelkes op hun<br />
muziek los te laten, maar componisten waren<br />
in de 16e eeuw niet zo met de uitdrukking<br />
van hun persoonlijke emotie in hun werk<br />
bezig. Beiden schreven een elegie voor hun<br />
leermeester en die werken verschillen niet<br />
ingrijpend van elkaar. Voor hedendaagse<br />
oren is dat bovendien lastig vast te stellen.<br />
De wereld van Byrd en Weelkes is ver<br />
van de onze verwijderd en hun muziek is<br />
wezenlijk anders van constructie dan die van<br />
latere componisten die in de dramatische<br />
structuren van de tonaliteit dachten.<br />
Byrd en Weelkes componeerden voor<br />
kerkelijke opdrachtgevers, rijke adellijke<br />
families of het koninklijk hof. Een<br />
concertpubliek bestond niet; net zo min als<br />
zalen, orkesten en opera. Hun madrigalen<br />
en consortmuziek voor viols (viola da<br />
gamba's, voorlopers van de instrumenten<br />
in het strijkkwartet) werden in kleine<br />
kring uitgevoerd, vaak door welgestelde<br />
hovelingen en de landadel zelf – Elisabeth<br />
I speelde luit en virginaal en had zeventig<br />
musici in dienst. Omdat publiek en muzikant<br />
meestal een en hetzelfde waren, was de<br />
perceptie van muziek ook anders dan<br />
vandaag in de concertzaal.<br />
De elegieën die Byrd en Weelkes bij de<br />
dood van hun leermeesters Thomas Tallis<br />
en Thomas Morley componeerden, vormen<br />
het hart van deze hommage. Voor Byrd<br />
en Weelkes werd in hun eigen tijd geen in<br />
memoriam gecomponeerd. Speciaal voor dit<br />
programma maakte James MacMillan een<br />
elegie voor William Byrd en schreef Roderick<br />
Williams een memento voor Thomas<br />
Weelkes.<br />
Thomas Weelkes<br />
De eerste drie werken in dit programma<br />
illustreren de veelzijdigheid van Thomas<br />
Weelkes. Hark all ye lovely saints above is<br />
een luchthartig madrigaal waarin de zangers<br />
4
Toelichting<br />
zonder schroom in het wederkerende<br />
‘falalala’ uitbarsten wat het cliché is<br />
geworden van de zonnige Engelse variatie<br />
op het Italiaanse voorbeeld (Weelkes schreef<br />
ook duisterder madrigalen). Het idee van het<br />
madrigaal is dat de muziek – meer dan in<br />
objectieve kerkmuziek – de tekst illustreert<br />
en dat de noten de emotionele lading van de<br />
woorden verhevigen. Zoals alle muziek uit<br />
de 15e eeuw zit dit werk vol contrapuntische<br />
hoogstandjes waarin stemmen tegen elkaar<br />
in gaan, elkaar herhalen in een achtervolging<br />
of in canon inzetten. Daarnaast zijn er<br />
passages waarin de stemmen samen in<br />
akkoorden bewegen. In die gedeelten zijn<br />
de woorden goed te verstaan, wat in het<br />
ingewikkelde meerstemmige weefsel van<br />
imitaties lastiger is. Weelkes vond de balans<br />
door relatief eenvoudige, vaak aan de<br />
Engelse volksmuziek gerelateerde melodieën<br />
te schrijven, maar hij is ook virtuoos in<br />
het bedenken van illustratieve muzikale<br />
wendingen.<br />
In Hark all ye lovely saints above hoor je de<br />
muziek verdonkeren wanneer een woord als<br />
‘weep’ opduikt en de opgewektheid van al<br />
dat ‘falalala’ is moeilijk ontkennen. In Thule,<br />
the period of cosmography verschiet de<br />
sfeer extremer en ook dat heeft met de tekst<br />
te maken. Daarin wordt een vergelijking<br />
getrokken tussen alle wonderen van de<br />
wereld en de onverwachte wendingen van de<br />
liefde die deze overtreffen.<br />
Het In nomine behoort tot een Engels genre<br />
waarin een passage uit een mis van de<br />
oudere renaissancemeester John Taverner<br />
wordt gebruikt om instrumentale muziek op<br />
te bouwen. Altijd wordt dezelfde passage<br />
met de tekst In nomine Domini uit dezelfde<br />
mis gebruikt. Tegen dat terugkerende<br />
fragment plooien zich de andere partijen met<br />
afleidingen van de bestaande hoofdmelodie.<br />
Weelkes bouwt er een hecht vervlochten<br />
constructie mee op, met een tijdloze<br />
muzikale fantasie die spreekt uit vele<br />
verbluffende afleidingen en verwevingen<br />
met het Taverner-fragment.<br />
William Byrd<br />
This sweet and merry month of May is<br />
een van de weinige madrigalen die Byrd<br />
schreef en in technische zin is er nauwelijks<br />
verschil met Weelkes’ madrigalen. Byrds<br />
muziek klinkt wat minder intuïtief omdat<br />
hij nadrukkelijker een muzikale structuur<br />
over de tekst legt. Net als Weelkes zorgt<br />
Byrd voor dramatisch contrast door<br />
verschillende maatsoorten (in tweeën<br />
en in drieën geteld) te gebruiken en hij<br />
zet passages met akkoorden tegenover<br />
gedeelten waarin de stemmen in horizontale<br />
lijnen tegen elkaar in bewegen. Ondanks een<br />
iets grote nadruk op de structuur zijn ook<br />
in deze muziek typerende ‘madrigalismen’<br />
(woordschilderingen) te vinden zoals<br />
imitaties van de vogeltjes in mei.<br />
Het instrumentale Browning is gebaseerd<br />
op de beknopte tekst van het eenvoudige<br />
volksliedje <strong>The</strong> leaves be green. In hun<br />
uitwerking kiezen <strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong> en<br />
<strong>Fretwork</strong> ervoor om elke keer wanneer<br />
5
Toelichting<br />
de tekst van het lied in een van de violpartijen<br />
wordt geciteerd, dat stukje mee te<br />
zingen: een subtiele cursus luisteren naar<br />
renaissancepolyfonie, waarin te horen is<br />
hoe de uitgangsmelodie van partij naar<br />
partij schuift, maar ook heel duidelijk in<br />
perspectief komt te staan wat er tussen die<br />
momenten door met het uitgangsmateriaal<br />
is gedaan.<br />
If women could be fair gaat over de<br />
misogyne opvattingen aangaande vrouwen<br />
die in de 16e eeuw gemeengoed waren,<br />
maar het is ook een fraai voorbeeld van hoe<br />
popmuziekachtig het kameleontische van<br />
kleur en stijl verschietende componeren<br />
van de serieuze missencomponist Byrd<br />
kon uitpakken. In verleidelijk wiegend<br />
ritme worden de voor mannen gevaarlijke<br />
tekortkomingen van de vrouw op een rij<br />
gezet. Er is een pakkende melodie en een<br />
eenvoudige onderverdeling van herhaalde<br />
coupletten en refreinen. De eenvoud<br />
is enigszins bedrieglijk. Er zitten sluwe<br />
syncopen in het ritme waarin de melodie net<br />
naast de tel ligt en het pendelt onbestemd<br />
tussen mineur en majeur.<br />
De drie Fantasias in C zijn serieuzer van<br />
aard, maar ook hier is de melodie niet los te<br />
horen van volksmuziek. De uitgebreidere<br />
Fantasia a 5 is hermetischer en illustratief<br />
voor het dichte weefsel van elkaar<br />
achtervolgende stemmen, dat eigenlijk alleen<br />
meteen te volgen is voor degenen die het<br />
stuk spelen. Bezwaarlijk was dat niet, omdat<br />
deze muziek vooral voor hen bedoeld is. Een<br />
luisterend concertpubliek bestond niet.<br />
William Byrd & James MacMillan<br />
Ye sacred muses<br />
Bij het overlijden van zijn leraar Thomas<br />
Tallis componeerde William Byrd een elegie<br />
met de inkervende slotzin ‘Tallis is dead and<br />
Music dies’. Ye sacred muses heeft dezelfde<br />
grootse eenvoud die Tallis’ boetepsalm In<br />
ieiunio et fletu kenmerkt: een kalm discours<br />
waarin elke lettergreep verstaanbaar<br />
blijft. Byrds muziek voegt zich alleen in de<br />
ontroerende slotzin echt naar de woorden,<br />
maar is verder een abstract bouwwerk dat<br />
de dood van zijn vriend overstijgt.<br />
James MacMillan zette dezelfde woorden op<br />
muziek als Byrd meer dan vierhonderd jaar<br />
geleden. Alleen de naam Tallis is vervangen<br />
door Byrds voornaam ‘Will’. Net als Byrd is<br />
MacMillan katholiek, wat geleid heeft tot een<br />
voor eigentijdse muziekbegrippen relatief<br />
groot aantal kerkelijk koorwerken, maar zijn<br />
affiniteit met Byrd begon in 1976 toen hij<br />
in het schoolkoor meezong in een mis van<br />
Byrd. MacMillans Ye sacred muses rijst in<br />
de gamba's van het consort dramatisch uit<br />
de diepte op, waartegen met veel effect<br />
een hoge lijn voor de zangers inzet. Het<br />
werk combineert een groot dramatisch<br />
gebaar met een ingetogen, soms wringende,<br />
chromatisch ingekleurde expressie, maar er<br />
is ook een stukje dat naar puur eenvoudig<br />
gregoriaans neigt. De omineuze laatste zin<br />
rijst weer op uit de chromatisch stijgende<br />
lijnen van de strijkers, waarna de muziek stil<br />
uitdooft.<br />
6
Toelichting<br />
<strong>Tom</strong> Weelkes & Roderick<br />
Williams<br />
Death hath deprived me, Death be not proud<br />
Het memento dat Thomas Weelkes voor<br />
zijn mentor Thomas Morley schreef, is<br />
somberder dan Byrds onthechte elegie.<br />
Weelkes’ Death hath deprived me is<br />
getekend door een duister gloeiende<br />
chromatiek die past bij de onbevattelijkheid<br />
van het levenseinde.<br />
Roderick Williams koos voor zijn in<br />
memoriam voor Weelkes een ironische tekst<br />
van diens tijdgenoot John Donne waarin de<br />
reputatie van de dood als overtrokken wordt<br />
voorgesteld en de dood uiteindelijk ook zelf<br />
moet sneven. Death be not proud begint<br />
als een pastiche van de 16e-eeuwse consort<br />
music die bijna niet van het voorbeeld is<br />
te onderscheiden, maar door dramatisch<br />
geladen stiltes wordt onderbroken die<br />
een vervreemdend modern effect hebben.<br />
De eigenzinnige viol-muziek wordt later<br />
verrassend gecombineerd met naar close<br />
harmony verwijzende vocalen. Williams weet<br />
die wijd uiteenlopende ingrediënten in een<br />
goed getimede afwisseling tot een sluitende<br />
structuur te versmelten waarin ironie en<br />
compassie wonderlijk mooi samengaan.<br />
Roeland Hazendonk<br />
7
Liedteksten<br />
Thomas Weelkes<br />
Hark all ye lovely saints above<br />
Hark all ye lovely saints above<br />
Diana hath agreed with Love,<br />
His fiery weapon to remove.<br />
Fa la la.<br />
Do you not see<br />
How they agree?<br />
<strong>The</strong>n cease fair ladies; why weep ye?<br />
Fa la la.<br />
See, see, your mistress bids you cease,<br />
And welcome Love, with love’s increase,<br />
Diana hath procured your peace.<br />
Fa la la.<br />
Cupid hath sworn<br />
His bow forlorn<br />
To break and burn, ere ladies mourn.<br />
Fa la la.<br />
Thule, the period of cosmography<br />
Thule, the period of cosmography,<br />
Doth vaunt of Hecla, whose sulfurious fire<br />
Doth melt the frozen clime and thaw the sky;<br />
Trinacrian Etna’s flames ascend not higher.<br />
<strong>The</strong>se things seem wond’rous, yet more<br />
wond’rous I,<br />
Whose heart with fear cloth freeze, with love<br />
doth fry.<br />
<strong>The</strong> Andalusian merchant, that returns<br />
Laden with cochineal and China dishes,<br />
Reports in Spain how strangely Fogo burns,<br />
Amidst an ocean full of flying fishes!<br />
<strong>The</strong>se things seem wond’rous, yet more<br />
wond’rous I,<br />
Whose heart with fear doth freeze, with love<br />
doth fry.<br />
William Byrd<br />
This sweet and merry month of May<br />
This sweet and merry month of May,<br />
while nature wantons in her prime,<br />
And birds do sing, and beasts do play,<br />
For pleasure of the joyful time,<br />
I choose the first for holy day,<br />
And greet Eliza with a rhyme.<br />
O beauteous Queen of second Troy:<br />
Take well in worth a simple toy.<br />
Browning (‘<strong>The</strong> leaves be green’)<br />
<strong>The</strong> leaves be green, the nuts be brown:<br />
they hang so high they will not come down.<br />
8
Liedteksten<br />
Thomas Tallis<br />
In ieiunio et fletu<br />
In ieiunio et fletu orabant sacerdotes:<br />
Parce, Domine, parce populo tuo,<br />
et ne des hereditatem tuam in perditionem.<br />
Inter vestibulum et altare<br />
plorabant sacerdotes, dicentes:<br />
Parce populo tuo.<br />
Vastend en wenend smeekten de priesters:<br />
Spaar, o Heer, spaar uw volk,<br />
en leid uw erfenis niet naar de ondergang.<br />
Tussen voorportaal en altaar<br />
weenden de priesters, zeggende:<br />
Spaar uw volk.<br />
William Byrd | James MacMillan<br />
Ye sacred muses<br />
Ye sacred muses, race of Jove,<br />
Whom Music’s lore delighteth,<br />
Come down from crystal heav’ns above<br />
To earth, where sorrow dwelleth,<br />
In mourning weeds with tears in eyes:<br />
Tallis / Will * is dead, and Music dies.<br />
William Byrd: Elegie voor Thomas Tallis<br />
* James MacMillan: Elegie voor William Byrd<br />
Thomas Morley<br />
Nolo mortem peccatoris<br />
Nolo mortem peccatoris;<br />
Haec sunt verba Salvatoris.<br />
Ik wil niet dat een zondaar sterft;<br />
dit zijn de woorden van de Verlosser.<br />
Father I am thine only Son, sent down from<br />
heav’n mankind to save.<br />
Father, all things fulfilled and done according<br />
to thy will, I have.<br />
Father, my will now all is this: Nolo mortem<br />
peccatoris.<br />
Father, behold my painful smart, taken for<br />
man on ev’ry side;<br />
Ev’n from my birth to death most tart, no<br />
kind of pain I have denied,<br />
But suffered all, and all for this: Nolo mortem<br />
peccatoris.<br />
Thomas Weelkes<br />
Death hath deprived me<br />
Death hath deprived me of my dearest friend,<br />
My dearest friend is dead and laid in grave,<br />
In grave he rests until the world shall end,<br />
As end must all things have.<br />
All things must have an end that Nature wrought,<br />
Must unto dust be brought.<br />
Elegie voor Thomas Morley<br />
9
Liedteksten<br />
Roderick Williams<br />
Death, be not proud<br />
Tekst: John Donne (1572 - 1631<br />
Death, be not proud, though some have<br />
called thee<br />
Mighty and dreadful, for thou art not so;<br />
For those whom thou think’st thou dost<br />
overthrow<br />
Die not, poor Death, nor yet canst thou kill<br />
me.<br />
From rest and sleep, which but thy pictures<br />
be,<br />
Much pleasure; then from thee much more<br />
must flow,<br />
And soonest our best men with thee do go,<br />
Rest of their bones, and soul’s delivery.<br />
Elegie voor Thomas Weelkes<br />
William Byrd<br />
O Lord make thy servant Elizabeth our<br />
Queen<br />
O Lord make thy servant Elizabeth our<br />
Queen to rejoice in thy strength:<br />
give her her heart’s desire, and deny not the<br />
request of her lips;<br />
but prevent her with thine everlasting<br />
blessing,<br />
and give her a long life, even for ever and<br />
ever. Amen.<br />
Thomas Weelkes<br />
As Vesta was from Latmos hill descending<br />
As Vesta was from Latmos hill descending,<br />
She spied a maiden queen the same<br />
ascending,<br />
Attended on by all the shepherd’s swain,<br />
To whom Diana’s darlings came running<br />
down amain,<br />
First two by two, then three by three<br />
together,<br />
Leaving their goddess all alone, hasted<br />
thither;<br />
And mingling with the shepherds of her train,<br />
With mirthful tunes her presence entertain.<br />
<strong>The</strong>n sang the shepherds and nymphs of<br />
Diana:<br />
Long live fair Oriana.<br />
Thomas Weelkes<br />
Like two proud armies<br />
Like two proud armies marching in the field,<br />
Joining a thund’ring fight, each scorns to<br />
yield;<br />
So in my heart, your beauty and my reason,<br />
One claims the crown, the other says ‘tis<br />
treason.<br />
But oh! your beauty shineth as the sun<br />
And dazzled reason yields as quite undone.<br />
10
Liedteksten<br />
William Byrd<br />
If women could be fair<br />
Tekst: Edward de Vere, Earl of Oxford (1550 - 1604)<br />
If women could be fair and never fond,<br />
Or that their beauty might continue still:<br />
I would not mervaile though they made men<br />
bond,<br />
By service long, to purchase their good will.<br />
But when I see, how frail these creatures are:<br />
I laugh, that men forget themselves so far.<br />
Praise our Lord, all ye gentiles<br />
Praise our Lord all ye gentiles, praise him all<br />
ye people,<br />
Because his mercy is confirmed upon us,<br />
and his truth remaineth forever. Amen.<br />
(Psalm <strong>11</strong>7)<br />
To mark what choice they make, and how<br />
they change,<br />
how leving best the worst they chose out stil:<br />
And how like haggards wilde, about they<br />
range,<br />
Scorning after reason to follow will.<br />
Who would not shake such bussards from<br />
the fist,<br />
And let them fly (fair fooles) which way they<br />
list.<br />
Yet for our sport, wee fawne and flatter both,<br />
To pass the time, when nothing else can<br />
please:<br />
And train them on to yield by subtlel oath,<br />
<strong>The</strong> sweet content, that gives such humour<br />
ease.<br />
And then we say, when we their follies trie,<br />
To play with fools, Oh what a fool was I.<br />
<strong>11</strong>
Biografieën<br />
Componisten<br />
De Engelse componist en<br />
organist Thomas Weelkes<br />
(1576 - 1623) staat bekend<br />
om zijn madrigalen en<br />
anthems. Hij studeerde aan<br />
de Universiteit van Oxford<br />
en werd organist bij de<br />
kathedraal van Chichester,<br />
maar werd daar ontslagen<br />
wegens dronkenschap.<br />
Weelkes was bevriend met<br />
de madrigalist Thomas<br />
Morley en schreef na<br />
diens dood de hymne<br />
A Remembrance of my<br />
Friend Thomas Morley.<br />
Weelkes’ madrigalen zijn<br />
zeer chromatisch en maken<br />
gebruik van contrapunt en<br />
ongebruikelijke ritmes.<br />
De Engelse componist<br />
William Byrd (ca. 1540 -<br />
1623) werd beschouwd als<br />
een van de belangrijkste<br />
componisten van zijn tijd.<br />
Byrd studeerde al als jonge<br />
veelbelovende musicus bij<br />
zijn grote voorbeeld Thomas<br />
Tallis in de Chapel Royal<br />
in Londen. Omdat hij het<br />
katholieke geloof aanhing<br />
werd Byrd herhaaldelijk<br />
vervolgd. Hij kwam ermee<br />
weg omdat hij in de gunst<br />
van koningin Elizabeth I<br />
bleef, ongetwijfeld omdat<br />
hij naast katholiek werk ook<br />
werken voor de Anglicaanse<br />
kerk bleef schrijven.<br />
Thomas Tallis (ca. 1505 -<br />
1585), de leermeester<br />
van William Byrd, wordt<br />
beschouwd als de<br />
grondlegger van de<br />
anglicaanse kerkmuziek. Ook<br />
was hij lange tijd samen met<br />
zijn leerling Byrd organist<br />
van de Royal Chapel.<br />
Hoewel Tallis zijn hele leven<br />
katholiek bleef, behoort hij<br />
tot de eerste componisten<br />
die Engelse teksten voor<br />
kerkelijk gebruik op muziek<br />
zette.<br />
<strong>12</strong>
Biografieën<br />
foto: Philip Gatside<br />
James MacMillan (1959)<br />
kreeg zijn opleiding aan<br />
de Edinburgh en Durham<br />
University en startte in 1986<br />
een carrière als universitair<br />
docent aan de Manchester<br />
University. Als componist<br />
bereikte MacMillan in<br />
eerste instantie met een<br />
doorwrocht post-serieel<br />
modernisme weinig publiek.<br />
Na zijn terugkeer naar<br />
Schotland veranderde<br />
zijn muziek en werd deze<br />
toegankelijker. MacMillan<br />
gebruikt elementen uit het<br />
katholieke geloof, Schotse<br />
volksmuziek, traditionele<br />
Britse koorzang, minimalisme<br />
en moderne 20e-eeuwse<br />
technieken.<br />
Thomas Morley<br />
(ca. 1557 - 1602) was<br />
een Engelse componist,<br />
muziektheoreticus en<br />
-uitgever, die de Italiaanse<br />
madrigaalstijl in het Britse<br />
koninkrijk introduceerde<br />
en verfijnde. Hij was een<br />
leerling van William Byrd<br />
en organist aan St. Paul’s<br />
Cathedral in Londen. Morley<br />
verdeelde zijn werktijd<br />
tussen zijn kerkelijke<br />
taken, het componeren en<br />
het uitgeven van werken.<br />
Morley leverde als uitgever<br />
van Italiaanse madrigalen<br />
en als componist van<br />
koorwerken en sololiederen<br />
met luitbegeleiding een<br />
beslissende bijdrage aan<br />
de ontwikkeling van een<br />
bloeiende zangkunst in<br />
Engeland.<br />
foto: Benjamin Ealovega<br />
Roderick Williams (1965)<br />
is een van de meest<br />
gevraagde baritons van zijn<br />
generatie met een breed<br />
repertoire, dat hij uitvoert<br />
in opera, concert en recital.<br />
Daarnaast is Williams actief<br />
als componist. In december<br />
2016 won hij de prijs voor<br />
Beste Koorcompositie<br />
bij de British Composer<br />
Awards. Dit jaar was hij<br />
artistiek directeur van het St<br />
Endellion Summer Festival<br />
en artist in residence bij het<br />
Aldeburgh Festival. Ter ere<br />
van de kroning van koning<br />
Charles III kreeg Williams<br />
een compositieopdracht<br />
en tijdens de kroningsceremonie<br />
trad hij op als<br />
solist in Westminster Abbey.<br />
13
Biografieën<br />
Uitvoerenden<br />
<strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong><br />
Al 55 jaar vormen <strong>The</strong><br />
King’s <strong>Singers</strong> een<br />
vooraanstaand ensemble<br />
op het gebied van<br />
a-capellarepertoire. Het<br />
ensemble staat bekend<br />
om hun ongeëvenaarde<br />
techniek, muzikaliteit en<br />
veelzijdigheid. Voor hun<br />
uitgebreide discografie<br />
ontvingen <strong>The</strong> King’s<br />
<strong>Singers</strong> onder meer twee<br />
Grammy Awards, een Emmy<br />
Award en een plaats in<br />
de ‘Hall of Fame’ van het<br />
tijdschrift Gramophone.<br />
Het ensemble is opgericht<br />
in 1968, toen zes jonge<br />
zangers van King’s College,<br />
Cambridge een concert<br />
gaven in de Queen Elizabeth<br />
Hall in Londen. Bij dat<br />
debuut bestonden <strong>The</strong><br />
King’s <strong>Singers</strong> uit twee<br />
countertenors, een tenor,<br />
twee baritons en een<br />
bas en aan die formatie<br />
heeft de groep zich<br />
sindsdien gehouden. Het<br />
uitbreiden van de canon<br />
van koormuziek vormt een<br />
14<br />
belangrijk doel. <strong>The</strong> King’s<br />
<strong>Singers</strong> hebben inmiddels<br />
opdracht gegeven voor meer<br />
dan tweehonderd werken,<br />
geschreven door prominente<br />
componisten van de 20e en<br />
21e eeuw, onder wie John<br />
Tavener, Eric Whitacre,<br />
György Ligeti, Luciano<br />
Berio, Krzysztof Penderecki<br />
en Toru Takemitsu. Ook<br />
behoren vele werken in<br />
het genre close-harmony<br />
tot hun repertoire, naast<br />
a-capella-arrangementen,<br />
deels gemaakt door leden<br />
van <strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong><br />
zelf. Naast het geven van<br />
concerten leidt de groep<br />
workshops en cursussen.<br />
Ter gelegenheid van hun<br />
foto: Rebecca Reid<br />
vijftigjarig jubileum in 2018<br />
richtten ze in de Verenigde<br />
Staten <strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong><br />
Global Foundation op, een<br />
platform ter ondersteuning<br />
van de creatie van nieuwe<br />
muziek. Het album <strong>Tom</strong> +<br />
Will, Weelkes & Byrd 400<br />
years is een van de drie cd’s<br />
die <strong>The</strong> King’s <strong>Singers</strong> dit<br />
jaar hebben uitgebracht.
Biografieën<br />
<strong>Fretwork</strong><br />
Sinds de oprichting in<br />
1986 wijdt het Britse<br />
gambaconsort <strong>Fretwork</strong><br />
zich aan oude én nieuwe<br />
muziek. <strong>Fretwork</strong> verkende<br />
aanvankelijk vooral het<br />
kernrepertoire van de<br />
Engelse consortmuziek<br />
en maakte cd-opnamen<br />
van werken van onder<br />
anderen William Lawes,<br />
Henry Purcell, William<br />
Byrd, Matthew Locke,<br />
John Dowland en Orlando<br />
Gibbons.<br />
Het ensemble registreerde<br />
later ook muziek van<br />
Bach, waaronder door<br />
henzelf gearrangeerde<br />
klavierwerken. Daarnaast<br />
kwam muziek van John<br />
Tavener, Thomas <strong>Tom</strong>kins<br />
en Alexander Agricola<br />
aan bod, en maakte het<br />
ensemble opnamen met<br />
sopraan Emma Kirkby,<br />
tenor Charles Daniels en<br />
met het koor van Magdalen<br />
College, Oxford. <strong>Fretwork</strong> is<br />
ook bekend geworden als<br />
pionier van de hedendaagse<br />
muziek voor gambaconsort,<br />
Het ensemble gaf opdracht<br />
voor in totaal meer dan<br />
veertig nieuwe werken aan<br />
componisten als George<br />
Benjamin, Michael Nyman,<br />
Gavin Bryars, Elvis Costello,<br />
Nico Muhly, Tan Dun en <strong>The</strong>a<br />
Musgrave. <strong>Fretwork</strong> heeft<br />
meerdere tournees gemaakt<br />
langs de grote podia en<br />
festivals van Europa, Noorden<br />
Zuid-Amerika.<br />
15
Verwacht<br />
Het verdriet van Maria<br />
PRJCT Amsterdam +<br />
Maarten Engeltjes + college<br />
Jan Van den Bossche<br />
Serie Oude<br />
Muziek<br />
Zo 14 jan 2024<br />
Grote Zaal<br />
19.00 uur College<br />
20.15 uur Concert<br />
Maarten Engeltjes en zijn barokensemble PRJCT<br />
Amsterdam komen graag terug naar hun favoriete<br />
concertzaal met nieuwe en spannende projecten. In dit<br />
concert laten ze horen dat de menselijke stem het mooiste<br />
van alle instrumenten is. En helemaal als een indringende<br />
hoge mannenstem het verdriet van Maria aan de voet<br />
van het kruis bezingt. Antonio Vivaldi schilderde dat<br />
hartverscheurende tafereel in zijn droeve Stabat Mater,<br />
de meesterproef voor iedere countertenor.<br />
Maarten Engeltjes<br />
foto: Hans van der Woerd<br />
Ook aan de wonderschone begroeting<br />
van Maria kun je je te goed doen. Johann<br />
Adolf Hasse was na Händel de beroemdste<br />
operacomponist van zijn tijd. Hij zette<br />
het Salve Regina, een smeekbede om<br />
bescherming en steun, prachtig op muziek.<br />
Als geen ander weet Engeltjes zinderende<br />
programma’s neer te zetten rondom<br />
iconische barokmuziek. Zo bracht hij eerder<br />
al voor uitverkochte zalen een zinderend<br />
Händelconcert en duetten van Purcell samen<br />
met zijn leermeester, de wereldberoemde<br />
countertenor Andreas Scholl.<br />
Programma: Antonio Vivaldi Stabat Mater<br />
Johann Adolph Hasse Salve Regina en<br />
andere werken<br />
College ‘Muziek voor en over Maria’ door<br />
Jan Van den Bossche<br />
De Mariaverering leidde in de katholieke<br />
wereld tot een zeer uitgebreid repertoire van<br />
aan de Maagd gewijde stukken. Vooral het<br />
Stabat Mater kreeg de status van een eigen<br />
genre. Het middeleeuwse gedicht over het<br />
verdriet van Maria bij de kruisdood van haar<br />
zoon sprak erg tot de verbeelding van de<br />
gelovigen en nodigde talloze componisten uit<br />
van de 15e tot de 21e eeuw tot het schrijven<br />
van meeslepende muziek. Dit college gaat<br />
in op de liturgische muziek rond Maria en<br />
de oorsprong en de geschiedenis van het<br />
Stabat Mater aan de hand van enkele van de<br />
meest beroemde voorbeelden uit de voorbije<br />
eeuwen.<br />
16
Verwacht<br />
Serie Kerst<br />
Za 23 dec <strong>2023</strong><br />
Grote Zaal<br />
20.15 uur<br />
Verlangen naar het licht in<br />
een donkere tijd<br />
Gothic Voices<br />
Het Engelse ensemble Gothic Voices neemt de luisteraars<br />
mee naar de kersttijd in het Engeland van vijf tot acht<br />
eeuwen terug. Daar klonk in kapellen, in huiskamers en op<br />
pleinen die typische Engelse kerstmuziek. Carols heten die<br />
gezangen. Opgewekte en dansante liedjes over Maria en<br />
haar kind, alsof er een vrolijke tijd aanbreekt vol nieuwe<br />
hoop en perspectief.<br />
In hun programma brengt Gothic Voices een eerbetoon<br />
aan Maria, de Hemelkoningin en bezingt de advent, de<br />
komst van een nieuwe geestelijk leider en zijn geboorte met<br />
Kerstmis. Daarom is er vaak de blije roep ‘nowel nowel’ te<br />
horen, naar het Franse woord ‘noël’ voor Kerstmis. Met dit<br />
programma bevestigt Gothic Voices zijn neus voor originele<br />
programmering. Een schatkistje met oeroude kerstmuziek.<br />
Leonel Power<br />
Programma: Kerstliederen van John Dunstaple, John Cooke,<br />
Walter Frye, Leonel Power en anderen<br />
17
Verwacht<br />
November<br />
wo 15 nov / 20.15 uur<br />
Celebration<br />
<strong>The</strong> Tallis Scholars<br />
do 16 nov / <strong>12</strong>.30 uur<br />
Gerbrich Meijer<br />
Lunchconcert Dutch<br />
Classical Talent<br />
do 16 nov / 20.15 uur<br />
Purcell goes Celtic<br />
Nederlands Blazers<br />
Ensemble<br />
vr 17 nov / 20.15 uur<br />
Songs of Farewell<br />
Nederlands Kamerkoor +<br />
Peter Dijkstra<br />
za 18 nov / 20.15 uur<br />
Van Brahms tot Bartók<br />
Frank Peter Zimmermann +<br />
Martin Helmchen<br />
zo 19 nov / 15.00 uur /<br />
Kleine Zaal<br />
Book of Premonitions<br />
Rizoom<br />
zo 19 nov / 20.30 uur<br />
David August<br />
presents VĪS<br />
wo 22 nov / 20.30 uur /<br />
Kleine Zaal<br />
Gentle Confrontation<br />
Loraine James<br />
do 23 nov / 20.15 uur<br />
Rhapsody<br />
Asko|Schönberg, LOD<br />
muziektheater + Josse De<br />
Pauw<br />
vr 24 nov / 20.15 uur<br />
Ausklang van Lachenmann<br />
Symfonieorkest<br />
Conservatorium<br />
Brussel + Jan Michiels<br />
za 25 nov / 14.15 uur<br />
Vroege vogels<br />
IJ-Salon<br />
zo 26 nov / 09.30, <strong>11</strong>.00 +<br />
<strong>12</strong>.30 uur / Kleine Zaal<br />
Manta (4-24 maanden)<br />
Klankennest<br />
zo 26 nov / 15.00 uur /<br />
Atriumzaal<br />
SoundLAB<br />
Workshop voor volwassenen<br />
zo 26 nov / 20.30 uur<br />
Taksim Trio<br />
do 30 nov / 20.15 uur<br />
De maan van Rijnvos<br />
Ives Ensemble<br />
Januari 2024<br />
SoundLAB Workshop<br />
Maak je eigen muziek met de<br />
wonderlijkste instrumenten.<br />
Voor kinderen (7+) met<br />
volwassenen in de Atriumzaal<br />
om 13.00 uur op verschillende<br />
zondagen. Kaartjes via<br />
muziekgebouw.nl/soundlab<br />
WannaSwing<br />
Op de kade voor het<br />
Muziekgebouw staat de<br />
interactieve muziekinstallatie<br />
WannaSwing van theatermaakster<br />
Caecilia Thunissen<br />
en scenograaf Jan Boiten. Acht<br />
schommels sturen composities<br />
aan van hedendaagse<br />
componisten als Joey Roukens,<br />
Mayke Nas en Rob Zuidam.<br />
Zie voor meer informatie<br />
muziekgebouw.nl/wannaswing<br />
Huil van de Wolff<br />
Elke 22e van de maand<br />
klinkt om 20.00 uur het<br />
geluidsmonument Huil van<br />
de Wolff van Martijn Padding<br />
ter herinnering aan oprichter<br />
van het Muziekgebouw<br />
Jan Wolff (1941 - 20<strong>12</strong>).<br />
muziekgebouw. nl/<br />
huilvandewolff<br />
Geheimtips<br />
Bijzondere concerten<br />
die je niet mag missen.<br />
muziekgebouw.nl/geheimtips<br />
18
Foto: Erik van Gurp<br />
Op de hoogte blijven?<br />
Mis geen enkel concert en schrijf je<br />
in voor onze nieuwsbrief! Scan de<br />
QR-code of ga naar muziekgebouw.<br />
nl/nieuwsbrief. Of volg ons via<br />
Facebook, LinkedIn of Instagram.<br />
4’33 grand café<br />
Kom voor of na het concert eten<br />
in 4’33 grand café. Reserveren:<br />
020 788 2090 of 433grandcafe.nl.<br />
Rondom het concert<br />
- Na aanvang van het concert heb je<br />
geen toegang meer tot de zaal.<br />
- Zet je mobiele telefoon uit voor<br />
aanvang van het concert.<br />
- Het maken van beeld- of<br />
geluidsopnamen in de zaal alleen<br />
met schriftelijke toestemming.<br />
- Algemene Bezoekersvoorwaarden<br />
zijn na te lezen op muziekgebouw.nl<br />
Bij de prijs inbegrepen<br />
Reserveringskosten zijn bij de<br />
kaartprijs inbegrepen.<br />
Ook een drankje, tenzij anders<br />
vermeld op je concertkaartje.<br />
Word Vriend<br />
Inkomsten uit kaartverkoop dekken<br />
ten dele onze kosten.<br />
Word vriend: met jouw steun<br />
kunnen we concerten op het<br />
hoogste niveau blijven organiseren.<br />
Meer informatie:<br />
muziekgebouw.nl/wordvriend<br />
Dank!<br />
Wij kunnen niet zonder de steun van<br />
onze vaste subsidiënten en Vrienden<br />
van het Muziekgebouw. Wij zijn hen<br />
daarvoor zeer erkentelijk.<br />
Druk binnenwerk<br />
druk & printservice<br />
19