Borden WO II 2022
Museum Overschie
Museum Overschie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Inleiding<br />
De panelen ‘Overschie in de Tweede Wereldoorlog – 1940-1945’ geven een zo goed<br />
mogelijk beeld van de gebeurtenissen in Overschie tijdens deze jaren en van de<br />
Overschieënaars die daarin een – soms voorname en heftige – rol hebben gespeeld.<br />
Het museum eert met deze panelen de Overschiese slachtoffers van de terreur, de<br />
militairen en burgers die zelfs met opoffering van eigen leven hebben gestreden<br />
voor de vrijheid en de bevrijding van ons land.<br />
De basis voor de informatie is afkomstig uit het Tweede Wereldoorlog archief<br />
van het museum waarvoor de basis is gelegd door Piet Snaathorst (1919 - 2012).<br />
Zijn perspectief en opzet zijn leidend geweest voor de inhoud van de panelen. Het<br />
uitgebreide archief is in te zien in het museum zelf.<br />
Het overzicht is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. De samenstellers hebben alle<br />
moeite gedaan de gegevens te verifiëren. Eventuele onvolkomenheden kunnen gemeld worden aan het<br />
museum.<br />
Deze presentatie ‘Overschie in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945’ is mede tot stand gekomen door<br />
bijdragen van:<br />
• Prins Bernhard Cultuurfonds<br />
• Gebiedscommissie Gemeente Rotterdam Overschie<br />
• Vemefa Constructa<br />
• de leden van de werkgroep Tweede Wereldoorlog en andere vrijwilligers van Museum Overschie<br />
• en dankzij de samenwerking met Stichting Comité 4 mei Herdenking Overschie<br />
The Second World War<br />
1940-1945<br />
This archive has been created by former Resistance member Piet Snaathorst. He was involved<br />
in Museum Overschie from the start. Piet Snaathorst approached a large number of people,<br />
institutions and agencies for information and therefore collected a lot of data about Overschie in<br />
the Second World War. Volunteers to this day continue his work.<br />
Productie en realisatie: dmdesk / Leo Kool<br />
Vormgeving: Delilly Creations<br />
Engelse vertaling: Claudia Woolgar<br />
1
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Verantwoording<br />
De basis voor dit archief is gelegd door Piet Snaathorst (1919 - 2012).<br />
Piet was voor de oorlog lid geworden van de Overschiese Burgerwacht, een<br />
bewapend vrijwilligerscorps. Op 10 mei 1940 moest de Burgerwacht opkomen met<br />
geweer en vijf patronen. Ze kregen als taak de in- en uitvalswegen van en naar<br />
Overschie te bewaken, maar al spoedig kwam de order dat ze niet aan de gevechten<br />
mochten deelnemen. Piet werd toen ingedeeld bij de politie.<br />
Na de capitulatie op 15 mei 1940 heeft Piet direct bedankt als lid van<br />
de Burgerwacht omdat hij Duits materieel moest bewaken. Direct daarna raakte hij<br />
betrokken bij een incident met NSB-ers die aan het Pieter de Hooghplein (tegenwoordig<br />
Saenredamplein) de Julianaboom hadden omgezaagd.<br />
Niet lang daarna kreeg Piet contact met het verzet in Overschie en gedurende de hele<br />
oorlog heeft hij daar op diverse wijzen aan bijgedragen. Hij kalkte op straten en muren<br />
de letters OZO (Oranje Zal Overwinnen). In de smederij van zijn vader zette hij gedropte<br />
stenguns in het vet en repareerde ze.<br />
Naast zijn inspanningen voor de Tweede Wereldoorlog documentatie heeft Piet zich zijn<br />
gehele leven ingezet voor Overschie en de publieke zaak. Hij heeft o.a. jarenlang deel<br />
uitgemaakt van de Wijkraad Overschie, was penningmeester van de Stichting Veerhuis,<br />
medeoprichter en penningmeester van Stichting Museum Overschie. Hij deed dit alles<br />
naast zijn gezinsleven en zijn werkzaamheden in het familiebedrijf Snaathorst NV<br />
Staalbouw en Plaatwerkconstructies. Na zijn vertrek uit het familiebedrijf bouwde Piet een<br />
nieuw constructiebedrijf op aan de Almstraat.<br />
Piet vond het belangrijk dat de informatie rondom de Tweede Wereldoorlog in<br />
Overschie juist werd gedocumenteerd. De volgende generaties kunnen op deze wijze<br />
blijvend lessen trekken uit deze gewelddadige periode uit onze geschiedenis. Piet was<br />
ook nauw betrokken bij het tot stand komen van het monument voor de gevallenen<br />
op het Saenredamplein, in het bijzonder de gedenkplaat voor de omgekomen Joodse<br />
medeburgers. Jarenlang heeft hij met grote inzet, betrokkenheid en vasthoudendheid<br />
gewerkt aan ‘zijn archief ’. Hij benaderde een groot aantal personen, instellingen en<br />
instanties voor informatie en bouwde zo de documentatie op.<br />
In 2010 stopte hij, gezien zijn hoge leeftijd, met het werken aan de <strong>WO</strong><strong>II</strong> documentatie. In<br />
2012 overleed Piet op 93-jarige leeftijd.<br />
Source<br />
The basis for this archive comes from Piet Snaathorst (1919 - 2012). He was member of the<br />
Overschie Home Guard and during the war active member of the resistance. Piet thought it was<br />
important that information about the Second World War in Overschie was correctly documented. In<br />
this way future generations can continue to draw lessons from this violent period in our history. He<br />
also was involved in Museum Overschie from the start.<br />
In 2010, given his advanced age, he stopped working on WW<strong>II</strong> documentation. In 2012 Piet died<br />
at the age of 93. Museum Overschie has set itself the task of further organising the archive and<br />
making it accessible to younger generations.<br />
2
OORLOGSVOORBEREIDING<br />
De mobilisatie<br />
Na de Eerste Wereldoorlog waren veel<br />
Europese landen voorzichtig geworden in hun<br />
(politieke) beleid. Voedsel, vrede en veiligheid<br />
waren belangrijke waarden. Zeker nadat met<br />
het ineenstorten van de beurzen in 1929 de<br />
economische crisis toesloeg, was het beleid erop<br />
gericht om de crisis te bestrijden. Liever een<br />
goede boterham dan een goed leger was daarbij<br />
een van de uitgangspunten. Na een aantal<br />
moeizame crisisjaren waren de Nederlanders<br />
geen voorstander voor uitgaven voor de<br />
versterking van het leger. Dat beeld veranderde<br />
vanaf 1933 omdat men zag dat in Duitsland de<br />
opbouw van de Nazi-staat op gang kwam onder<br />
leiding van de inmiddels aan de macht gekomen<br />
Adolf Hitler. Door de toenemende internationale<br />
spanningen werd door de Nederlandse regering in augustus 1939 besloten tot een<br />
algehele mobilisatie van land-, lucht- en zeemacht. In totaal werden ca. 300.000 mannen<br />
gemobiliseerd. Nederland wilde neutraal blijven en hield alle landsgrenzen nauwlettend<br />
in de gaten.<br />
Overschie had sinds 1938 een goed voorbereide en georganiseerde<br />
Luchtbeschermingsdienst met een aparte brandweer en ontsmettingsdienst, verdeeld over<br />
4 rayons. Tevens werd er een schuilloopgraaf aangelegd. Deze loopgraaf lag ter hoogte<br />
van waar nu het Sidelingepad ligt. Alle informatie was vastgelegd in een ‘Officieele Gids<br />
van den Gemeentelijken Luchtbeschermingsdienst te Overschie’, die onder alle bewoners<br />
was verspreid.<br />
Het Rode Kruis Overschie trof eveneens voorbereidingsmaatregelen, o.a. door een<br />
noodhospitaal in te richten.<br />
3
OORLOGSVOORBEREIDING<br />
Overschiese Burgerwacht<br />
Overschie kende ook een Burgerwacht, een gewapend vrijwilligerscorps. Op 10 mei 1940,<br />
de eerste oorlogsdag werd de Burgerwacht opgeroepen met een geweer en vijf patronen.<br />
In eerste instantie was hun taak het bewaken van de in- en uitgangen van het dorp. Al snel<br />
kwam een verbod om aan de gevechten deel te nemen en gingen de Burgerwachters weer<br />
naar huis.<br />
De Duitse bezetters ontbonden op 13 juli 1940 de<br />
Burgerwacht.<br />
Een deel van de Overschiese Burgerwacht werd<br />
in september 1944 lid van de Binnenlandse<br />
Strijdkrachten (BS), die bij Koninklijk besluit van 5<br />
september 1944 werden opgericht onder bevel van<br />
Prins Bernhard. De BS hadden een ‘strijdend gedeelte’<br />
en een deel Bewakings Troepen (BT). Jean Veenendaal<br />
was vanaf de oprichting lid van de BS.<br />
Jean Jacques Veenendaal<br />
Jean Veenendaal woonde aan de Oranjestraat 24b<br />
en werd omstreeks 1925 lid van de Overschiese<br />
Burgerwacht, een gewapend vrijwilligerscorps.<br />
Hij was één van de meer dan honderd leden, die<br />
overstapten naar de BT. Jean had een volkstuin aan de<br />
Schiedamse Schie, naast scheepswerf Van Kampen.<br />
Op zijn volkstuin werd regelmatig wapeninstructie<br />
gegeven door Henk de Kroes.<br />
PREPARATION FOR WAR<br />
Mobilisation<br />
Due to increasing tension because of the gaining power of the Nazi government in Germany,<br />
the Dutch government decided, in August 1939, to fully mobilise land, air and sea power.<br />
Approximately 300.000 men in total were mobilised. The Netherlands wanted to remain neutral<br />
and kept a close eye on their national borders.<br />
From 1938 onwards, Overschie had a well-prepared and organised Air Protection Service. All<br />
information was recorded in an “Official Guide of the Municipal Air Protection Service in Overschie”,<br />
which was distributed to all residents.<br />
4
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Overschie in de Frontlinie<br />
Op 10 mei 1940 viel het Duitse leger Nederland binnen. Overschie was in die tijd nog<br />
een zelfstandige gemeente met ongeveer 11.000 inwoners die voor een (invallend)<br />
leger niet van veel betekenis kon zijn. Het dorp ontkwam echter bepaald niet aan het<br />
oorlogsgeweld. In de vijf dagen strijd tussen het Nederlandse en Duitse leger vonden in<br />
en rond Overschie tientallen mensen de dood of raakten gewond.<br />
De Duitse inval in Nederland<br />
Het luchtlandingsplan voor het Duitse 7. Luftlandekorps, het 7e Luchtlandingskorps,<br />
werd opgesplitst in twee delen. De hoofdoperatie had drie doelen: het vrijmaken van de<br />
bruggen rond Rotterdam, Dordrecht en Moerdijk, het veroveren van de drie militaire<br />
vliegvelden rond Den Haag (Ypenburg, Ockenburg en Valkenburg) en het bezetten van<br />
het regeringscentrum. De vliegvelden konden na verovering dienen als landingsplaats<br />
voor vliegtuigen met aanvullende troepen. Maar strategisch waren de rijkswegen ook van<br />
belang, omdat deze als noodlandingsbanen gebruikt zouden kunnen worden.<br />
In de nacht van 10 mei 1940 viel het Duitse leger met vliegtuigen en grondtroepen<br />
Nederland binnen. Inmiddels hebben ook grondtroepen de grenzen overschreden.<br />
De gemobiliseerde troepen zijn gealarmeerd en het oorlogsgewoel breekt op grote<br />
schaal uit. Aan Nederlandse zijde zijn niet voldoende moderne wapens beschikbaar<br />
en de troepen zijn slecht geoefend; toch slagen zij erin flink weerstand te bieden aan<br />
de grote hoeveelheid goed geoefende en goed uitgeruste Duitse troepen. Honderden<br />
vliegtuigen worden neergeschoten door een handvol Nederlandse jagers en het op de<br />
grond opgestelde luchtafweergeschut. De gelande parachutisten en grondtroepen<br />
worden al snel aangevallen door Nederlandse grondtroepen. De vliegvelden worden niet<br />
zo makkelijk veroverd als gedacht. De luchtafweer is vooral rond Delft hevig en diverse<br />
Duitse toestellen maken inderdaad gebruik van de Rijkswegen als landingsbaan. Ook op<br />
Rijksweg 13 landen Duitse transporttoestellen.<br />
Vernielde JU-52 vliegtuigen langs Rijksweg 13 tussen de Zweth en Delft<br />
Junkers JU-52 - Duitse bijnaam: ‘Tante Ju’<br />
Bij de inval in Nederland zetten de Duitsers circa 400 transportvliegtuigen van het type JU-52 in voor het vervoer van<br />
’Fallschirmjäger’ (parachutisten) en ‘Luftlande Infanterie’ (Luchtlandingstroepen). De Duitse bijnaam voor deze vliegtuigen was<br />
‘Tante Ju’. Ruim 200 van deze vliegtuigen gingen de eerste dagen van de strijd verloren. Langs Rijksweg 13 tussen de Zweth en Delft<br />
lagen enige tientallen wrakken, net als tussen Delft en Ypenburg en in de weilanden van de Ackersdijkse Polder.<br />
5
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Aan het eind van de eerste oorlogsdag zijn de rond Den Haag gelande Duitse eenheden<br />
deels gedood of gewond, deels gevanggenomen, deels verspreid in de omgeving van<br />
hun doelen en niet geslaagd in hun voorgenomen acties: de 3 veroverde vliegvelden<br />
zijn inmiddels heroverd door de Nederlandse troepen. De plaatselijke Nederlandse<br />
verdediging wordt waar mogelijk versterkt en probeert met alle mogelijke middelen te<br />
voorkomen dat de verschillende verspreide Duitse eenheden contact met elkaar kunnen<br />
maken. Tussen Rotterdam en Delft heeft een groep van ca. 200 Duitse soldaten de<br />
Rijksweg stevig in handen. Overschie is frontgebied geworden.<br />
Gevechtshandelingen in en rond Overschie<br />
Aan de hand van passages uit het verslag dat burgemeester Baumann van Overschie<br />
maakte over de oorlogsdagen van 10 tot en met 15 mei beschrijven we kort de<br />
gebeurtenissen. Al op de ochtend van 10 mei werden “auto’s rijdende in de richting van<br />
Delft heftig beschoten”. De burgemeester die inmiddels de burgerwacht had opgeroepen,<br />
besloot het verkeer op de rijksweg stop te zetten en het kruispunt Rijksweg hoek<br />
Schielaan, waar veel nieuwsgierige burgers waren samengestroomd, te ontruimen. Dit<br />
gebeurde moeizaam en bij een Duitse luchtaanval op de hier opgestelde Nederlandse<br />
militairen kwamen ook burgers om het leven. Een in het gymnastieklokaal aan de<br />
Willem de Zwijgerstraat ingericht noodhospitaal, bemand door het Rode Kruis kreeg al<br />
de eerste oorlogsdag veel slachtoffers te behandelen. “De grootste dagbezetting van het<br />
noodhospitaal is geweest 35 Duitse, 10 Nederlandse militairen en 10 gewonde burgers”.<br />
Noodhospitaal in de gymnastiekzaal aan de Willem de Zwijgerstraat van 10-15 mei 1940. Gewonde Duitse militairen<br />
en Nederlandse verpleegsters. De foto’s zijn genomen door een Duitse militair en afkomstig van Lena van Eijk.<br />
De verbinding met Rotterdam over de Blijdorpbrug was al spoedig niet of nauwelijks meer<br />
bruikbaar. Achter het Schie-Schiekanaal werd een inderhaast opgeworpen Nederlandse<br />
verdedigingslinie gelegd. Zij ondervond hevige Duitse weerstand.<br />
In de nacht van 11 op 12 mei kregen de verspreide Duitse troepen in Overschie aanzienlijke<br />
versterking doordat de Duitsers, die bij Ockenburg waren geland, zich via Kethel op<br />
Overschie terugtrokken. Zij stonden onder commando van Generaal Von Sponeck. Deze<br />
vestigde zijn tijdelijke hoofdkwartier in het gebouw van ‘Ons Belang’, vlakbij de Hoge<br />
Brug. Overal in Overschie werden Duitsers waargenomen.<br />
De Hoge Brug onklaar<br />
Op 12 mei 1940, de tweede dag van de oorlog, kreeg burgemeester J.C. Baumann opdracht van de<br />
kapitein der mariniers Mr. C. de Jong om de Hoge Brug onklaar te maken. Dit om te voorkomen<br />
dat Duitse parachutisten die ín het dorp gearriveerd waren, verbinding zouden maken met de Duitse<br />
Luchtlandingstroepen aan de Schiedamseweg (latere Overschieseweg) en in de Spaanse Polder.<br />
Politieagent Doesburg heeft de opdracht doorgegeven aan smid Daan Snaathorst en scheepsbouwer Arie<br />
van Rossen. Samen hebben ze de Hoge Brug onklaar gemaakt door de rijklep uit de lagers te lichten.<br />
Ze werden door de commandant van de marechaussee Harms gewaarschuwd dat hun activiteiten<br />
strijdig met het oorlogsreglement waren. Ze zouden door de in aantocht zijnde Duitsers zonder pardon<br />
ter plaatse neergeschoten kunnen worden. Ze hebben hun spullen gepakt en zijn weggegaan, maar het<br />
doel was al bereikt: de brug was onklaar gemaakt.<br />
6
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Burgemeester Baumann: “Bij geruchte had ik vernomen dat ten noorden van Overschie<br />
enige Bataljons Nederlandse troepen opereerden met het doel Overschie te ontzetten en<br />
de weg naar Rotterdam vrij te maken. Dit gerucht verwierp ik niet omdat plotseling een<br />
generaal, de Graf von Sponeck, de Duitse troepen in de gemeente commandeerde. Per<br />
auto reed hij in razend tempo vele malen her en derwaarts. De bezetting van Overschie<br />
was een feit”.<br />
“Er waren gevechten zowel bij de Hoge Brug en in de Spaanse Polder als bij de Blijdorpse<br />
brug naar Rotterdam. Tegen de avond namen de gevechten in hevigheid af. De Lage Brug<br />
was opgehaald en men gevoelde zich als in een ingesloten vesting”.<br />
Een groep van tenminste 350 Duitse soldaten is toen via het Westland, Wateringen, ’t Woudt,<br />
Schipluiden, Negenhuizen, Zouteveen en Kethel in Overschie terecht gekomen.<br />
Duitse soldaten van de 22 e Luchtlandingsdivisie<br />
op de Schiedamseweg<br />
Dinsdagmorgen 14 mei om 9.00 uur vangt de Nederlandse tegenaanval vanuit Delft aan.<br />
Rond het middaguur werd de Hofweg bereikt. De Nederlandse artillerie bombardeerde<br />
diverse objecten in ons dorp. Voor de ogen van de optrekkende Nederlandse soldaten<br />
vond het bombardement op Rotterdam plaats. Toch werd de opmars richting Overschie<br />
voortgezet. Ter hoogte van de Doenkade openden de Duitsers het vuur. Aan de noordrand<br />
en later ook aan de zuidrand van Overschie speelden zich hevige gevechten af totdat het<br />
bericht van de capitulatie kwam.<br />
In de omgeving rond de molen van Speelman aan de Delftweg is hevig gevochten. De molen werd<br />
namelijk door Duitse militairen gebruikt als uitkijkpost. Nederlandse militairen verdreven de Duitsers<br />
met vuur uit geweren, mitrailleurs en licht geschut.<br />
De auto van A. Speelman Bzn stond daar in de buurt geparkeerd. Na de gevechten bleek de auto<br />
doorzeefd met kogels, waren de banden lek en het interieur vernield.<br />
De auto van A. Speelman doorzeefd en<br />
beschadigd aan de Delftweg<br />
Beschadigde molen<br />
7
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
De balans opgemaakt<br />
Aan het einde van de 14 e mei reden de Duitse troepen in lange colonnes over Rijksweg<br />
13 van Rotterdam richting Den Haag. Het 1 e bataljon van de Leibstandarte “Adolf Hitler”<br />
behoefde generaal Graf von Sponeck in Overschie niet meer te ontzetten.<br />
Bij de gevechten in en rond Overschie kwamen als gevolg van de gevechtshandelingen<br />
tenminste 54 Nederlandse militairen en 22 burgers om het leven. Het aantal Duitse<br />
slachtoffers is niet bekend.<br />
Overschie in the Frontline<br />
On May 10th, 1940, the German army invaded the Netherlands. At the time, Overschie was still a<br />
small independent village not with the potential to be of great significance to an (invading) army.<br />
The village certainly did not escape the violence of war. In the 5-day battle between the Dutch and<br />
German army, dozens of people were killed or injured in and around Overschie.<br />
Combat operations in and<br />
around Overschie<br />
On the morning of 10th May, “cars driving in the direction of Delft were heavily fired upon”. The<br />
Mayor, who had already called the vigilante, decided to stop traffic on the national road and to<br />
clear the junction at Schielaan, where many inquisitive civilians had gathered. This was not easy<br />
and a German air raid on the Dutch soldiers deployed here killed many civilians. An emergency<br />
hospital, staffed by the Red Cross, was set up in the gym on Willem de Zwijgerstraat and many<br />
victims on the first day of the war were taken there.<br />
German troops withdrew to Overschie via Kethel. They were commanded by General Von Sponeck.<br />
Temporary headquarters were set up in the building of “Ons Belang”, near the Hoge Brug, that was<br />
disabled by an illegal action of Overschie citizens Daan Snaathorst and Arie van Rossen.<br />
On Tuesday morning, May 14th at 9:00 am, the Dutch counterattack started from the north.<br />
Hofweg was reached around noon. The Dutch artillery bombed various targets in our village. The<br />
bombing of Rotterdam took place before the very eyes of the advancing Dutch soldiers. And yet the<br />
advance on Overschie continued. The Germans opened fire at the Doenkade. On the northern edge<br />
and later the south edge of Overschie, fierce fighting took place until news of the surrender came. By<br />
the end of May 14th, German troops, in lengthy column formation, had driven along the national<br />
road from Rotterdam to The Hague. The 1st battalion of the Leibstandarte “Adolf Hitler” no longer<br />
had to relieve General Graf von Sponeck in Overschie.<br />
8
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Het verhaal van een bijzondere<br />
Nederlandse soldaat<br />
Hugo Desire Rijhiner (spreek uit Rieschiener)<br />
Op deze plek verdient Hugo Rijhiner een bijzondere plaats. Hugo<br />
(geboren 8 maart 1905 in Parimaribo) heeft een rol gespeeld in de<br />
gevechten tegen de gelande Duitse troepen bij de Maasbruggen en<br />
rondom Overschie. Hugo was rond 1920 vrijwillig toegetreden tot<br />
de Koloniale Reserve bij het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger<br />
(KNIL). In 1939 werd hij benoemd tot onderluitenant bij de Infanterie<br />
van dit legeronderdeel. Tijdens de strijd om de Maasbruggen in Rotterdam werd<br />
Rijhiner belast met de verdediging van een munitiedepot in Overschie. Op 12<br />
mei 1940 raakte hij gewond op het Stationsplein van Rotterdam toen hij tijdens<br />
een inspectie van zijn troepen in zijn linkerdijbeen werd geschoten door een<br />
Nederlandse marinier, mogelijk uit verwarring door zijn afwijkende KNIL-uniform.<br />
Tegen het advies in van zijn kapitein meldde Rijhiner zich de volgende dag aan<br />
het front toen de Duitsers dreigden op te rukken naar Overschie. Ondanks zijn<br />
verwonding en met het uitblijven van versterkingen was Rijhiner een voorbeeld voor<br />
de andere manschappen en streed hij moedig tegen de Duitse overmacht. Voor zijn<br />
bewonderenswaardige inzet werd Hugo Rijhiner op 26 juni 1946 onderscheiden<br />
met de Militaire Willemsorde.<br />
Na de capitulatie sloot Rijhiner zich aan bij het verzet. Bij een actie<br />
tegen de verspreiders van het blad De Waarheid (illegale verzetskrant<br />
vanuit communistische achtergrond) werd er op hem geschoten en<br />
gaf hij zich over. Na zijn veroordeling werd hij op transport gezet<br />
naar een kamp in de buurt van Darmstadt. Rijhiner overleefde zijn<br />
gevangenschap en keerde na de capitulatie terug bij zijn gezin in<br />
Rijswijk. In 1946 werd hij uitgezonden naar Nederlands-Indië.<br />
Rijhiner overleed op 6 januari 1991.<br />
Militaire Willemsorde<br />
Hugo Desire Rijhiner<br />
Lieutenant of the army Hugo Rijhiner played a special role in the defense of Overschie during the<br />
battle against the German troops around Overschie. He was charged to defend an ammunition<br />
depot in Overschie. On May 12, 1940, he was wounded on the Stationsplein in Rotterdam when,<br />
during an inspection of his troops, he was shot in the left thigh by a Dutch marine, possibly<br />
confused by his deviating KNIL uniform. Despite his injuries and against the advice of his captain,<br />
Rijhiner reported to the front the next day when the Germans threatened to advance towards<br />
Overschie. Despite his wounds and the lack of reinforcements, Rijhiner was an example for the other<br />
men and he fought bravely against the German superiority. On June 26, 1946, Hugo Rijhiner was<br />
awarded the Military Order of William for his admirable efforts.<br />
9
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Overzicht van militairen en burgers omgekomen tijdens of als gevolg van de gevechtshandelingen in<br />
Overschie en omgeving van 10-14 mei 1940.<br />
Below is a list of the soldiers and civilians who died between 10th - 14th May 1940 during, or as a result of, combat<br />
actions in Overschie and its surroundings.<br />
Naam Geboortedatum Geboorteplaats Rang Plaats overlijden Datum<br />
overlijden<br />
Bakker D.J. 08-01-1912 Sappemeer Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Berkhout J. 12-05-1919 Rotterdam- Pernis Dpl. Sld Zestienhovensekade 13-05-1940 13-5-1940<br />
Blom J.W. 26-05-1919 Vinkeveen Dpl. Sld. Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940<br />
Boeters E.P. 10-05-1918 Den Haag Dpl. Huzaar Pontje Kleinpolderkade 13-05-1940 13-5-1940 Bronzen Leeuw<br />
Buitenwerf J. 02-09-1915 Roodeschool Dpl. Sld Rijksweg A-13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Denekamp P.J. 03-06-1907 Delft Res.Elt.Ir Vorkbrug Rijksweg A-13 12-05-1940 12-5-1940<br />
Dieleman A. 18-02-1908 Rotterdam Dpl. Kpl Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940-<br />
Dietrich 06-04-1912 Amsterdam Dpl. Sgt Ackersdijkseweg 11-05-1940 11-5-1940<br />
Dijk van H.W.A. 20-09-1913 Den Haag Dpl. Sgt. Delftweg - Molen van Speelman 14-05-1940 14-5-1940<br />
Elink Sterk 12-08-1914 Den Haag Dpl. Sgt Vorkbrug Rijksweg A-13 12-05-1940 12-5-1940<br />
Ende van den L. 27-4-1895 Rotterdam Res. Kapt Vorkbrug Rijksweg A-13 11-05-1940 11-5-1940<br />
Feuth Th. A.J. 07-03-1916 Rotterdam Mar. 1e kl. Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940<br />
Gardenier L. 26-05-1915 Doorn Dpl. Sgt Zestienhovensekade 14-05-1940 14-5-1940<br />
Gouweleeuw J.P. 06-08-1911 Schiedam Dpl. Huzaar Zwethkade - Berkelse Zweth 12-05-1940 12-5-1940<br />
Graaf de C. 29-09-1916 Assendelft Dpl. Sld Blijdorpbrug 13-05-1940 13-5-1940<br />
Graafland J.N. 11-08-1912 Aarlanderveen Dpl. Huzaar Hofweg 12-05-1940 12-5-1940<br />
Have van der M.J. 08-08-1916 Zierikzee Dpl. Huzaar Zwethkade - Berkelse Zweth 12-05-1940 12-5-1940<br />
Hazelaar J.W. 21-06-1915 De Wijk Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Heezen J.D. 02-05-1919 Dinxperloo Dpl. Huzaar Pontje Kleinpolderkade 13-05-1940 13-5-1940 Bronzen Leeuw<br />
Hendriks B.J. 8-8-1897 Amersfoort Vrijw. Sgt. Schansweg 14-05-1940 14-5-1940<br />
Hove ten K. 22-01-1912 Noordbroek Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Huijs C.L. 29-06-1917 Leiden Mar. 1e kl. Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940<br />
Kenninck W .J. 28-03-1911 Den Helder Dpl. Wmr Delftweg - Molen van Speelman 14-05-1940 14-5-1940 Ridder M<strong>WO</strong> 4e kl.<br />
Keppel R. 10-05-1904 Kampen Dpl. Sld Delftweg 12-05-1940 12-5-1940<br />
Knotter A. 18-04-1917 Schiedam Mar. 1e kl. Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940<br />
Kox W. 01-10-1920 Dpl. Sld Tussen Ypenburg en Overschie 10/15-5-1940 10/15-5-1950<br />
Loo van 't H. 13-11-1913 Zaandijk Dpl. Sld Blijdorpbrug 12-05-1940 12-5-1940<br />
Nobel J. 10-11-1909 Rotterdam Chauffeur West Sidelinge-voor zijn huis 12-05-1940 12-5-1940<br />
Nuijens H.J. 13-11-1913 Limmen Dpl. Sld Blijdorpbrug 12-05-1940 12-5-1940<br />
Pelt van P.G. 01-09-1908 Rotterdam Dpl. Wmr Hofweg - Boerderij 11-05-1940 11-5-1940<br />
Postema P.H. 02-03-1912 Zuidhorn Dpl. Sld Rijksweg A-13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Rexwinkel G.J. 05-07-1912 Den Haag Dpl. Sld Kleinpolderkade 21-06-1942 21-6-1942 *<br />
Rijvordt J.D. 01-05-1917 Beverwijk Mar. 1e kl. Schiedamseweg - Glimfabriek 14-05-1940 14-5-1940<br />
Roode van F. 02-04-1919 Den Haag Dpl. Sld Delftweg - Molen van Speelman 14-05-1940 14-5-1940 Bronzen Kruis<br />
Rooseboom W. 23-05-1917 Rotterdam Dpl. Sld Rijksweg A-13 14-05-1940 14-5-1940<br />
Schadee 25-6-1889 Rotterdam Chauffeur Rijksweg A- 13 - KM paal 13 10-05-1940 10-5-1940<br />
Schnabel C.E.F. 04-11-1901 London Gr Britt. Res 2e Lt Ackersdijkseweg 11-05-1940 11-5-1940 Ridder M<strong>WO</strong> 4e kl.<br />
Schoenmakers F.W. 26-06-1918 Genderingen Dpl. Kpl Kleinpolderkade 17-05-1940 17-5-1940 *<br />
Schol W. 25-08-1917 Zaandam Dpl. Kpl Zwethbrug Rijksweg 13 12-05-1940 12-5-1940 Bronzen Kruis<br />
Schouten S.P. 27-07-1912 Heiloo Dpl. Sld Blijdorpbrug 12-05-1940 12-5-1940<br />
Six Dijkstra J.J. 29-4-1890 Dussen Ber.Majoor Blijdorpbrug 12-05-1940 12-5-1940<br />
Sloot P.B. 10-12-1916 Eibergen Dpl. Sld Delftwegt - Molen van Speelman 14-04-1940 14-4-1940 Bronzen Kruis<br />
Snijders A. 24-02-1900 Overschie Vrijw. Sld Aan plas - Huidige Sidelingepad 12-05-1940 12-5-1940<br />
Staudemaijer 28-06-1919 Dpl. Sld Tussen Ypenburg en Overschie 10/15-5-1940 10/15-5-1940<br />
Stossberg J.M. 11-05-1913 Maastricht Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Stuut A. 23-03-1916 Winschoten Dpl. Sld Delftweg - Molen van Speelman 14-05-1940 14-5-1940 Bronzen Kruis<br />
Tukker B. 08-08-1916 Bleskensgraaf Dpl. Huzaar Hofweg - Boerderij Neeleman 12-05-1940 12-5-1940<br />
Venema G. 14-06-1913 Bidaard Dantuma Dpl. Sgt Kleinpolderkade 13-05-1940 13-5-1940<br />
Venner H.G.H. 12-01-1912 Meijel Dpl. Sld Vorkbrug Rijksweg 13 12-05-1940 12-5-1940<br />
Versteegen 05-05-1918 Wageningen Dpl. Wmr Pontje Kleinpolderkade 13-05-1940 13-5-1940 Ridder M<strong>WO</strong> 4e kl.<br />
Vreeswijk D. 03-11-1919 Utrecht Dpl. Sld Bij NS Station Schiedam 12-05-1940 12-5-1940<br />
Vries de F.G. 11-02-1912 Gast Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14-5-1940<br />
Waijer P. 26-03-1912 Hoogezand Dpl. Sld Rijksweg 13 -KM paal 17 14-05-1940 14.5.1940<br />
Weeda J. 01-09-1913 Rotterdam Dpl. Sld Rijksweg 13 14-05-1940 !4-5-1940<br />
Wilgenhof J. 06-04-1910 Haarlem Dpl. Sld Delftweg 14-05-1940 14-5-1940<br />
Zwan van der J.H. 26-07-1918 Den Haag Dpl. Sgt Delftweg - Molen van Speelman 14-05-1940 14-5-1940 Bronzen Leeuw<br />
10
OORLOG EN GEVECHTEN<br />
MEI 1940<br />
Burgers<br />
W. Engelen<br />
L. de Goede<br />
C. Groen<br />
L. Jacobs<br />
J. Klapwijk<br />
G. van Kronenburg<br />
J. van der Marel<br />
G. Pegels<br />
J. Roessen<br />
E. Santing<br />
Jhr. J.A.M. Sasse van IJsselt<br />
M. Schipper<br />
A. van Vliet<br />
E. Weekhout<br />
J. Zeeuw<br />
Bovenstaande lijst is mogelijk niet volledig. Het aantal Duitse slachtoffers is niet bekend.<br />
The above list is not complete. The number of German victims is unknown.<br />
Overschiese burgerslachtoffers<br />
De volgende panelen bieden een overzicht en beperkte beschrijving van de<br />
omstandigheden, voor zover bekend, waaronder burgers en militairen in relatie tot<br />
Overschie zijn omgekomen. Het is een niet volledige en deels willekeurige selectie van in<br />
en om Overschie omgekomen Overschiese burgers en bij gevechten in en om Overschie<br />
betrokken militairen. Het overzicht beschrijft ook de namen van uit Overschie afkomstige<br />
militairen die bij gevechten elders in Nederland zijn omgekomen of bij gevechten<br />
betrokken waren.<br />
Cornelis Groen<br />
In de nacht van 10 op 11 mei 1940 zou Cor Groen ’s morgens om<br />
4.30 uur als gebruikelijk de koeien gaan melken bij zijn baas, boer<br />
Van der Kooij aan de Delftweg.<br />
Zondagmorgen om 7 uur vroeg Van der Kooij aan zijn zoon Leen om<br />
op de boerderij aan de Delftweg poolshoogte te gaan nemen en als<br />
het ging de koeien te melken. Leen vertrok maar kwam binnen tien<br />
minuten weer terug, helemaal overstuur.<br />
Hij had Cor Groen doodgeschoten gevonden, even voorbij de<br />
koekfabriek van Van Buuren aan de Delftweg. Hij lag langs het hoge pad met zijn fiets nog<br />
naast hem. Het schot dat hem doodde moet omstreeks 4.30 uur gevallen zijn. Want hij was<br />
even daarvoor van huis gegaan. Cor Groen woonde in de Dorpsstraat, nabij de Hoge Brug.<br />
Gegevens:<br />
Groen – Cor<br />
Adres: Dorpsstraat te Overschie<br />
Geboren: 09-01-1906<br />
Overleden: 11-05-1940<br />
Begraven: 12-05-1940 op de Algemene Begraafplaats Overschie<br />
11
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Arie Snijders<br />
Als vrijwillig Roode Kruissoldaat werd Arie Snijders op 12 mei 1940<br />
volgens ooggetuigen doodgeschoten door een Duitse parachutist bij<br />
het verlenen van hulp aan gewonden bij de Schielaan in Overschie.<br />
Op 15 mei 1940 werd Arie Snijders met Duitse militair eer ter aarde<br />
besteld op de Algemene Begraafplaats<br />
Overschie achter de Dorpsstraat.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Snijders – Arie<br />
Adres: Schoolstraat 12b (latere Rodenburgstraat) te Overschie<br />
Geboren: 24-2-1900 te Overschie<br />
Overleden: 12-5-1940<br />
De grafsteen van Arie Snijders op de Algemene Begraafplaats Overschie<br />
Evert Santing<br />
Evert Santing raakte op 10 mei 1940 zwaar gewond bij de<br />
beschieting door een Duits gevechtsvliegtuig van de Nederlandse<br />
luchtafweer aan de Parallelstraat. Op 19-01-1944 is hij aan de<br />
gevolgen daarvan overleden.<br />
Stichting Oorlogsgraven (S.O.)<br />
Santing – Evert<br />
Adres: Parallelstraat 29 te Overschie<br />
Geboren: 03-05-1896<br />
Overleden: 19-01-1944 te Overschie<br />
Eva Weekhout<br />
Eva Weekhout werd op 10 mei 1940 gedood door een Duits<br />
gevechtsvliegtuig bij de beschieting van de Nederlandse luchtafweer<br />
aan de Parallelstraat.<br />
Stichting Oorlogsgraven (S.O.)<br />
Weekhout – Eva<br />
Adres: Parallelstraat 30b te Overschie<br />
Geboren: 29-06-1918<br />
Overleden: 10-05-1940<br />
Jan van der Marel<br />
Jan van der Marel raakte bij de gevechten om Overschie zwaar gewond.<br />
Hij werd neergeschoten door Duitse parachutisten toen hij op weg was<br />
naar de boerderij van Ouwendijk om de koeien te gaan melken.<br />
Gegevens:<br />
Marel van der – Jan<br />
Adres: Burgemeester Bosstraat 57a te Overschie<br />
Geboren: 01-06-1895 te Overschie<br />
Overleden: 15-05-1940 te Rotterdam<br />
12
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Overschie civilian victims<br />
The combat actions in Overschie cost the life of several civilians. For some the circumstances are<br />
registered.<br />
Cor Groen – shot dead on May 11th early in the morning while on his way to the farm on Delftweg<br />
to milk the cows.<br />
Arie Snijders - as a volunteer Red Cross soldier, Arie Snijders was, according to eyewitnesses, shot<br />
on May 12th, 1940 by a German parachutist whilst providing assistance to the wounded at the<br />
Schielaan in Overschie.<br />
Evert Santing - seriously injured on 10th May 1940 when a German fighter plane shoots at Dutch<br />
anti-aircraft guns at Parallelstraat. On 19th January 1944 he died as a result of injuries sustained.<br />
Eva Weekhout - killed on May 10th, 1940 by a German fighter plane during the the shooting of<br />
Dutch anti-aircraft guns at of Parallelstraat.<br />
Jan van der Marel - seriously injured during the fighting in Overschie. He was shot by German<br />
paratroopers while on his way to the Ouwendijk farm to milk his cows and died a few days later.<br />
Overschiese militairen elders in Nederland<br />
bij gevechtshandelingen gesneuveld<br />
Johannes Klapwijk<br />
Dienstplichtig soldaat J. Klapwijk is gesneuveld op het platform van het Rotterdamse<br />
vliegveld Waalhaven tijdens de landing van Duitse parachutisten. Hij rust op de Algemene<br />
Begraafplaats Crooswijk te Rotterdam.<br />
Zijn naam staat vermeld op het gedenkbord in de Grote Kerk in Overschie.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Klapwijk - Johannes<br />
Geboren: 19-4-1906<br />
Overleden: 10-5-1940 te Rotterdam<br />
Grafschrift Johannes Klapwijk:<br />
Koninkrijk der Nederlanden<br />
J. Klapwijk<br />
Sold. 3-11-ILA<br />
R. JA.JA.<br />
10-5-1940<br />
Grafsteen Johannes Klapwijk op Erehof Algemene Begraafplaats Crooswijk<br />
Bronzen Leeuw<br />
Ferdinand Hoogerwerf<br />
De reserve 1e Luitenant Ferdinand Hoogerwerf is gesneuveld tijdens de gevechten<br />
op de Grebbeberg. Het verhaal van zijn handelingen tijdens de strijd is niet volledig<br />
bekend en vastgelegd. Voor zijn dappere optreden is hem wel postuum de Bronzen<br />
Leeuw toegekend. De Bronzen Leeuw is de op één na<br />
belangrijkste militaire dapperheidsonderscheiding.<br />
Ferdinand rust op het Militaire Ereveld Grebbeberg te<br />
Rhenen.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Hoogerwerf – Ferdinand<br />
Adres: Schielaan 21 te Overschie<br />
Geboren: 31-03-1906 te Rotterdam<br />
Overleden: 13-05-1940 te Rhenen<br />
Grafsteen Ferdinand Hoogerwerf op het Militair Ereveld Grebbeberg Rhenen<br />
13
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Wilhelmus Antonius Heeseman<br />
Een militaire vrachtwagen speelde op 13 mei 1940 een belangrijke rol voor twee inwoners<br />
van Overschie. Zonder dat zij elkaar kenden zaten twee inwoners van Overschie tegelijk<br />
in de vrachtwagen. Het waren dienstplichtig soldaat W.A. Heeseman en wachtmeestertrompetter<br />
J.P.J. Terstroet, waarover verder geen gegevens bekend zijn. Ter hoogte van het<br />
dorp Vessem was de vrachtwagen doelwit van een aanval door Stuka-bommenwerpers<br />
waarbij zij allebei om het leven kwamen. Zij rusten beiden op het Militair Ereveld<br />
Grebbeberg te Rhenen.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Heeseman – Wilhelmus Antonius<br />
Adres: Dorpsstraat 43 (nu Overschiese Dorpsstraat<br />
105) te Overschie<br />
Geboren: 19-02-1919 te Rotterdam<br />
Overleden: 13-05-1940 te Knegsel<br />
Monument voor de gevallenen in de meidagen van 1940 op het Militair Ereveld Grebbeberg te Rhenen<br />
Overschie soldiers killed in combat<br />
elsewhere in the Netherlands<br />
Above information about Overschie soldiers killed in combat elsewhere in the Netherlands.<br />
Conscript soldier J. Klapwijk died in the aircraft dispersal area of the Rotterdam Waalhaven Airport<br />
during the landing of German paratroopers.<br />
1st Reserves Lieutenant Ferdinand Hoogerwerf was killed during the fighting on the Grebbeberg.<br />
On May 13th, 1940, a military truck played an important role for two residents of Overschie.<br />
Without either knowing each other, or knowing the other was there, two residents of Overschie<br />
were in the truck at the same time. They were conscript soldiers W.A. Heeseman and sergeant-major<br />
trumpet player J.P.J. Terstroet (about whom no further information is known). Near the village of<br />
Vessem, the truck was the target of a attack of Stuka bomber in which they died together.<br />
14
Oorlog en gevechten –<br />
Engelandvaarders<br />
Engelandvaarders: Overschiese<br />
militairen vertrokken naar Engeland<br />
Een aantal uit Overschie afkomstige militairen lukte het om naar Engeland te vluchten en<br />
zich daar aan te sluiten bij het leger.<br />
Hendrik van den Berg<br />
Henk van den Berg was een zoon van Jan van den Berg Dzn en<br />
Adriana Hoogerbrugge. Henk is geboren op 20 september 1909 op<br />
de boerderij aan de Beukelsdijk, vanouds Overschie maar sinds 1905<br />
Rotterdam.<br />
Op 5 februari 1934 op 25-jarige leeftijd meldt hij zich aan bij<br />
de Marechaussee in Eindhoven. Op 13 januari 1940 wordt hij<br />
aangesteld tot Marechaussee 1 e klas. Hij is dan gelegerd in<br />
Eindhoven.<br />
In mei, na de inval van de Duitsers in Nederland, is hij richting België vertrokken samen<br />
met enkele andere Marechaussees. In België hebben ze een vrachtauto gevorderd en zich<br />
met meerdere onderdelen van de Marechaussee verzameld. Via Douvres-la-Délivrande in<br />
Normandië, kunnen ze uiteindelijk vanuit Brest de oversteek maken naar Engeland.<br />
In Engeland wordt Van den Berg ondergebracht in Porthcawle in Wales en later<br />
overgeplaatst naar Congleton, Midden Engeland. Daar leert Van den Berg in 1941 Anne<br />
Elizabeth Agnes Bibby kennen en hij trouwt met haar in Stoke on Trent, december 1941. In<br />
1942 wordt de oudste dochter geboren.<br />
In 1944 vertrekt Henk vanuit de legerplaats Kingslyn naar de haven van Tilbury om zich<br />
aan te sluiten bij de invasiemacht. Op 1 augustus vertrekt hij met Koninklijke Nederlandse<br />
Prinses Irene Brigade naar Frankrijk. In Frankrijk neemt Henk deel aan de bevrijding van Pont<br />
Audemer en is betrokken bij de verdediging van de haven van Caen. Op 7 september 1944 is hij<br />
betrokken bij de verovering van de brug bij Beringen in België. Op zijn verjaardag passeert hij<br />
de Nederlandse grens bij Valkenswaard waar de Prinses Irene Brigade in de frontlinie onder<br />
vuur ligt. De Brigade verdedigt de brug bij Grave en verplaatst zich daarna naar Walcheren,<br />
Zeeland om daar op 25 november 1944 strijd met de Duitsers te leveren. In april 1945 is de<br />
Brigade betrokken bij gevechtsacties ten noorden van Den Bosch en bij de bevrijding van<br />
Hedel. In mei 1945 geven de Engelsen de Brigade de eer als eerste Den Haag binnen te rijden.<br />
Henk vervolgt na de oorlog zijn loopbaan bij de Marechaussee. Op 21-<br />
07-1951 scheept hij in Rotterdam in met bestemming Korea waar op dat<br />
moment de Korea-oorlog aan de gang is. Het Nederlandse detachement<br />
lijdt daarbij zware verliezen, maar in augustus 1952 komt Henk weer terug<br />
naar Nederland. Hij wordt opnieuw geplaatst bij het Korps Marechaussee in<br />
Apeldoorn, waar het gezin ook gaat wonen. Op 5 augustus 1967 wordt Henk<br />
eervol ontslag uit militaire dienst verleend. Hendrik van den Berg overlijdt in<br />
1989 in Apeldoorn op 79-jarige leeftijd.<br />
Onderscheidingen:<br />
Oorlogsherinneringskruis 11-07-1944<br />
United Nations Service Medal 22-11-1952<br />
Kruis Recht en Vrijheid met gesp Korea 22-01-1952<br />
Oorlogsmedaille van de Koreaanse Republiek 30-08-1957<br />
Henk van den Berg bij de Prinses Irenebrigade 2e van rechts<br />
Prinses Irenebrigade – Henk van den Berg gehurkt 2e van rechts<br />
15
Oorlog en gevechten –<br />
Engelandvaarders<br />
Koos Hofland<br />
Koos Hofland was in mei 1940 in dienst van de Nederlandse<br />
Luchtmacht en gelegerd op Texel.<br />
Hij werd krijgsgevangene gemaakt, maar wist te ontsnappen naar<br />
Londen.<br />
In Londen kreeg hij bij de Royal Air Force (R.A.F.) een opleiding<br />
tot piloot. Hij werd tijdens de oorlog ingezet bij missies van de<br />
luchtmacht o.a. in Nederlands-Indië in de strijd tegen Japan.<br />
Koos keerde in 1946 terug in Overschie met groot verlof.<br />
Henk Zeelenberg<br />
Henk Zeelenberg (geboren 1918 in de Oranjestraat) tekende in 1936<br />
als vrijwilliger bij het Korps Mariniers in Rotterdam. Op 10 mei<br />
werd hij ingezet bij het Bolwerk bij de Maasbruggen aan de Maas<br />
om te voorkomen dat de Duitse gelande troepen de Maas zouden<br />
oversteken. De tegenstand van de mariniers was heldhaftig en<br />
succesvol en dat was voor de Duitse Oberstleutnant Von Cholchitz<br />
aanleiding om na de capitulatie de tegenstand van de mariniers te<br />
benoemen: ‘Nog nooit zulke moedige en getrainde tegenstanders te<br />
hebben gehad als de Nederlandse Mariniers’.<br />
Na de capitulatie trad Henk toe tot het verzet omdat hij zich niet kon schikken in de<br />
bezetting. In 1942 werd hij door de Duitsers om die reden actief gezocht. Henk wist via de<br />
Frankrijk-Zwitserland route over de Pyreneeën Spanje te bereiken. Na een verdere vlucht<br />
naar Portugal bereikte hij Engeland. Daar werd hij weer geplaatst bij het Korps Mariniers<br />
en verder getraind in Schotland, Canada en Amerika. Hij nam actief deel aan de militaire<br />
acties in o.a. Nederlands-Indië. Henk keerde in<br />
1950 terug naar Nederland.<br />
Voor zijn inzet tijdens de strijd tegen de Duitsers<br />
ontving Henk meerdere onderscheidingen. Het<br />
<strong>WO</strong><strong>II</strong>-archief van Museum Overschie beschikt<br />
door o.a. zijn oorlogsdagboeken over uitgebreide<br />
informatie over de rol van Henk in de oorlog.<br />
Mariniers in gevecht bij de<br />
Maasbruggen in Rotterdam<br />
Van links naar rechts: Verzetskruis - Kruis van Verdienste –<br />
Oorlogsherinneringskruis - Ereteken voor Oorlog en Vrede<br />
met 4 gespen<br />
England sailors: Overseas<br />
soldiers who left for England<br />
A number of soldiers from Overschie managed to flee to England and joined the army there.<br />
16
Bombardement op Rotterdam<br />
en de gevolgen voor Overschie<br />
Burgemeester Baumann van Overschie<br />
noemde 14 mei een zwarte dag in<br />
onze Vaderlandse geschiedenis. Het<br />
bombardement van Rotterdam sloeg hij<br />
gade vanaf het dak van de pastorie. Er<br />
waren twee eskaders vliegtuigen die hun<br />
bommen al ongeveer boven de Kralingse<br />
Plas loslieten. Een klein eskader kwam uit<br />
het zuiden, maar liet waarschijnlijk niet alle<br />
bommen vallen. Dit eskader zwenkte naar<br />
het westen. Afweer was er niet. De stad<br />
brandde onmiddellijk.<br />
De rookwolken van het bombardement van 14 mei 1940<br />
op Rotterdam gezien vanaf het balkon van een woning<br />
aan de Rotterdamse Rijweg over het Saenredamplein in<br />
Overschie, dat toen nog Pieter de Hooghplein heette.<br />
Gevolgen voor Overschie<br />
De gevolgen van de bezetting waren ingrijpend. Wachtte men eerst gespannen af wat<br />
het Duitse bewind voor het alledaagse leven zou gaan betekenen en moest men zich<br />
noodgedwongen aanpassen, al in 1940 en 1941 roerde zich het verzet en vonden de eerste<br />
arrestaties plaats. De annexatie in 1941 bracht Overschie onder Rotterdams bestuur. Het<br />
hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst en de Gestapo lag aan de Heemraadssingel. De<br />
tegenstelling tussen de aanhang van de NSB in Overschie en de anti Duitse- en vaak ook<br />
Oranjegezinde Overschieënaars werd scherper. De eerste oorlogsjaren tot 1942 was er in<br />
het openbare leven niet veel van verzet te merken. De bezetters waren relatief mild in hun<br />
bezettingsregime. Geleidelijk aan werd de repressie van de bezetters groter. Economisch<br />
was er zelfs een opleving. Tegelijkertijd hadden de inwoners van Overschie ook heel<br />
andere, dagelijkse, zorgen. Het openbare leven moest hoe dan ook blijven functioneren,<br />
de schoorsteen moest blijven roken, kinderen moesten naar school. In de latere<br />
oorlogsjaren, waarin het dagelijks leven werd verstoord door luchtalarm, huiszoekingen,<br />
deportatie van Joodse inwoners, vorderingen van huizen en gebouwen,’Arbeiteinsatz’ en<br />
honger, was er onder de bevolking grote behoefte aan veiligheid, zorg en bescherming.<br />
Gelukkig ontstonden in deze benarde omstandigheden allerlei initiatieven om die nood te<br />
verlichten: door buren, familie, organisaties voor onderlinge hulpverlening, de kerken en<br />
de goedwillenden in dienst van de overheid.<br />
Bouw Nooddorp<br />
Het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 legde duizenden huizen in de as. De<br />
ontstane woningnood werd onder andere bestreden met de bouw, verspreid over Rotterdam,<br />
van diverse nooddorpen. De toenmalige gemeente Overschie werkte zo goed mogelijk mee<br />
om de problemen op te lossen. Najaar 1940 verleende Overschie toestemming om in de<br />
Zestienhovense Polder 200 ‘semipermanente’ woningen te bouwen, die er nog steeds staan.<br />
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken betaalde de bouw die toen ongeveer 440.000 gulden<br />
kostte. In 1941 ging de eerste paal de grond in voor de bouw van de woningen, waarover de<br />
Overschiese gemeentearchitect Sutterland de leiding had. Bij de bouw werd gebruik gemaakt<br />
van gebruikte stenen uit het puin van gebombardeerd Rotterdam en ook van betonbouw.<br />
17
Bombardement op Rotterdam<br />
en de gevolgen voor Overschie<br />
Annexatie<br />
Bij besluit van de Secretaris-Generaal van Binnenlandse Zaken wordt op 25 juli 1941<br />
bepaald dat de gemeente Overschie per 1 augustus 1941 bij de Gemeente Rotterdam<br />
gevoegd wordt. Er komt daarmee een einde aan de zelfstandige gemeente Overschie.<br />
Het voormalige boeren- en forensendorp wordt onderdeel van Rotterdam. Vanuit de<br />
gemeente Rotterdam waren al voor de oorlog grootschalige bouwplannen ontwikkeld<br />
voor de polders in Overschie. De annexatie maakt ook de weg vrij voor de naoorlogse<br />
ontwikkeling tot stadswijk en de explosieve groei van Overschie als gevolg van de<br />
wederopbouw.<br />
Bombing of Rotterdam and the<br />
consequences for Overschie<br />
The bombing of Rotterdam on May 14 th caused the surrender of the Dutch army and also ended<br />
the fighting in and around Overschie. Overschie and its inhabitants were therefore spared further<br />
suffering. German occupation of Overschie was a fact.<br />
Consequences for Overschie<br />
The consequences of the occupation were drastic. While the citizens first waited anxiously what the<br />
German regime would mean for everyday life and were forced to adapt, the resistance was already<br />
stirring in 1940 and 1941 and the first arrests took place. More and more Overschieënaars joined<br />
the various resistance organizations. At the same time, the residents of Overschie also had very<br />
different, daily concerns.<br />
Emergency Village Build<br />
The bombing of Rotterdam on May 14th, 1940 destroyed thousands of houses. In the Autumn of<br />
1940, Overschie granted permission to build 200 “semi-permanent” homes in the polder, which still<br />
remain there today.<br />
Annexation<br />
The Municipality of Overschie was added to the Municipality of Rotterdam as from August 1st,<br />
1941. This put an end to the independent Municipality of Overschie.<br />
18
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Verzet in soorten en maten<br />
Op deze panelen komen diverse mensen uit “Het verzet” aan bod. Dat was niet één bepaalde<br />
organisatie maar een veelvoud van groepen en individuen die elkaar vaak niet eens kenden<br />
als verzetsmensen. Soms veranderden mensen ook van inzicht, of schatten de risico’s<br />
anders in. Men moet niet vergeten dat in Overschie wel enkele duizenden Duitse militairen<br />
waren gelegerd in scholen of bij burgers ingekwartierd. Soms wisten de mensen uit één<br />
straat niet of hun buren verzetsmensen waren. NSB–leden en verzetsmensen woonden<br />
vaak naast elkaar. Verzetsgroepen die hier aan de orde komen zijn de OD (Ordedienst),<br />
een landelijke organisatie die in 1940 vanuit de regering in Engeland is opgericht. Leden<br />
van de OD waren al snel in Overschie actief. Het verzet vanuit de kerken was in Overschie<br />
niet samengebundeld maar wel sterk aanwezig. De Landelijke Organisatie voor hulp aan<br />
onderduikers (LO) had in Overschie ook actieve leden. Hetzelfde geldt voor het Artsenverzet<br />
(Medisch Contact MC). Een klein aantal mensen uit Overschie maakte deel uit van de<br />
Landelijke Knokploegen (LKP). Het Nationaal Steunfonds (NSF) had in Overschie enkele<br />
steunpunten voor de hulp aan gezinnen van zeevarenden (‘Zeemanspot’). Diverse mensen<br />
uit Overschie waren verder betrokken bij druk en verspreiding van illegale bladen (Trouw<br />
en Vrij Nederland). De Binnenlandse Strijdkrachten (BS) kwamen eerst in september<br />
1944 tot stand en kwamen in Overschie vooral voort uit de OD. Zij waren onderverdeeld in<br />
Bewakingstroepen (BS -BT) en een Strijdend Gedeelte (BS - SG). De BS - SG omvatten in<br />
Overschie circa 110 personen. BS –BT een vergelijkbaar aantal.<br />
Overschiese militairen betrokken<br />
bij gevechten in mei 1940<br />
en later bij het verzet<br />
Henk Olden<br />
Henk Olden in 1993<br />
In de meidagen van 1940 was Henk betrokken bij de hevige<br />
gevechten met de Duitse troepen op de Grebbeberg. Hiervoor<br />
ontving hij het Oorlogsherinneringskruis. Tijdens de Duitse<br />
bezetting maakte hij deel uit van de<br />
Rotterdamse verzetsgroep Wagemaker.<br />
Henk werd voor zijn verzetsactiviteiten op 1<br />
november 1941, tegelijk met Arie aan de Wiel,<br />
gearresteerd. Op 19 juni 1942 werd Henk door<br />
het Feldgericht veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Hij<br />
heeft in een van de 420 Duitse concentratiekampen de ellende van<br />
het leven in een nazi-kamp meegemaakt. In 1945 werd hij door het<br />
Amerikaanse leger bevrijd. Na 1945 is hij naar Canada vertrokken,<br />
waar hij op 12 mei 2003 is overleden.<br />
Oorlogsherinneringskruis<br />
August (Guus) Peters<br />
Guus Peters viel tijdens de gevechten van 10 tot 15 mei 1940 op door<br />
zijn moed en vastberadenheid. Hij was kapitein bij de intendance<br />
en ging in die functie over de voorraden van het Nederlandse leger.<br />
Na de capitulatie wist hij samen met kapitein Wensink en luitenant<br />
Breukelman grote voorraden in geheime opslagplaatsen voor de<br />
Deutsche Wehrmacht te verbergen. Door verraad werden hij en<br />
kapitein Wensink in 1941 gearresteerd. In 1942 werden beiden<br />
wegens sabotage in Berlijn ter dood veroordeeld. Op 18 november<br />
1942 werden ze in Berlijn - Döberitz gefusilleerd. Op 8 mei 1948<br />
werd Guus Peters herbegraven op de Algemene Begraafplaats Crooswijk te Rotterdam.<br />
Gegevens:<br />
Kapitein bij de Intendance van het Nederlands leger<br />
Geboren: 17-4-1894 te Rotterdam<br />
Overleden: 19-11-1942 te Berlijn - Döberitz<br />
19
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Overschieënaars betrokken<br />
bij het landelijk verzet<br />
Omgekomen personen<br />
Cornelis van der Hooft<br />
Cornelis van der Hooft werkte als ambtenaar bij de gemeente<br />
Overschie. Cor van der Hooft was lid van de Leeuwengarde. Hij wist<br />
op 9 april 1942 aan arrestatie te ontkomen. Hij werd provinciaal<br />
leider van Trouw in Overijssel en districtshoofd voor Vrij Nederland<br />
in de Achterhoek. Hij werd gearresteerd in de trein op 17 april<br />
1944. Bij het station Zaltbommel trachtte hij te ontvluchten en werd<br />
neergeschoten. Na twee dagen ziekenhuis in Zaltbommel werd<br />
hij overgebracht naar Vught en daarna overgebracht naar kamp<br />
Sachsenhausen. Bij het ontruimen van kamp Sachsenhausen kon hij<br />
door zijn verwondingen niet goed meekomen en werd hij naar alle waarschijnlijkheid op<br />
26 april 1945 langs de weg neergeschoten. Het is onbekend waar hij begraven is.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Hooft van der – Cornelis<br />
Adres: Delftweg 30 te Overschie<br />
Geboren: 08-03-1905 te Domburg<br />
Overleden: 26 april 1945<br />
Zijn naam staat vermeld op het gedenkbord in de Grote Kerk te Overschie<br />
Jan Adrianus ’t Hart<br />
Jan ’t Hart was scheepstimmerman. Hij werd lid van de Landelijke<br />
Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (L.O). te Overschie en<br />
werkte ook voor Trouw. Hij werd gearresteerd op 6 november 1944,<br />
waarschijnlijk na verraad. Jan werd<br />
gefusilleerd op de Waalsdorper vlakte<br />
op 9 november 1944. Jan ligt begraven<br />
op de Algemene Begraafplaats<br />
Crooswijk Rotterdam.<br />
Grafsteen H. ’t Hart en Jan Adrianus ’t Hart<br />
(de overeenkomst in achternaam is louter toeval)<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Hart ‘t – Jan Adrianus<br />
Adres: Parallelstraat 16a te Overschie<br />
Geboren: 05-01-1913 te Rotterdam<br />
Overleden: 09-11-1944 te ‘s Gravenhage – Waalsdorpervlakte<br />
Johannes Arie Lagendijk<br />
Johannes Lagendijk was verkoper en radiomonteur. Hij werd<br />
gearresteerd omdat hij gelegenheid heeft gegeven naar de illegale<br />
zender ‘Radio Oranje’ te luisteren. Bovendien saboteerde hij<br />
de Duitse maatregel dat de bevolking hun radiotoestel moest<br />
inleveren. Hij hielp de mensen namelijk aan zeer oude of defecte<br />
radiotoestellen om die in te leveren, waardoor ze hun eigen<br />
radiotoestel konden behouden.<br />
Hij verschafte het verzet materiaal om zenders te bouwen. Op 24 juli<br />
1944 werd hij gearresteerd. Op 29 augustus 1944 werd hij naar het<br />
Polizeiliches Durchgangslager in Amersfoort gebracht onder registratienummer 6159. Op<br />
8 september 1944 werd hij naar concentratiekamp Neuengamme gevoerd, waar hij op 20<br />
januari 1945 is omgekomen. Het is onbekend waar hij begraven ligt.<br />
Johannes Lagendijk was in leven propagandist van de internationale<br />
Bellamistenvereniging en oud-voorzitter van de afdeling Delft van deze humanistische<br />
organisatie.<br />
20
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Lagendijk - Johannes Arie<br />
Adres: Kerksingel 69 (latere Overschiese Kerksingel) te Overschie<br />
Geboren: 21-11-1911 te Delft<br />
Overleden: 20-01-1945 – Concentratiekamp Neuengamme<br />
Overlevenden<br />
Vera Karreman<br />
Haar volledige naam was Duvera Sophia Karreman. Ze werd<br />
geboren in Overschie op 12 januari 1923. Haar vader, Jan Karreman,<br />
was directeur van het Overschiese postkantoor en haar grootvader<br />
was oud-wethouder van Overschie. In 1942 kwam Vera in contact<br />
met Bob Schotel, haar latere man. Hij woonde in Zwijndrecht en<br />
studeerde voor stuurman aan de Rotterdamse Zeevaartschool.<br />
Bob Schotel had contact met het verzet in Zwijndrecht. Vera was<br />
19 jaar toen ze verzetswerk ging doen. Ze werkte met Bob Schotel<br />
samen en ze was koerierster voor de verzetsorganisatie Geheime<br />
Dienst Nederland (GDN). Ze bracht onder andere berichten en gegevens over van de<br />
Duitse verdedigingswerken en het Duitse leger naar het bevrijde deel van Nederland,<br />
beneden de grote rivieren, eind 1944. Het is niet bekend of ze contacten had in Overschie.<br />
Bob Schotel en Vera Karreman kregen in hun huwelijk twee zonen. Bob overleed in 1957<br />
en Vera overleed op 12 december 1983 op 60-jarige leeftijd. Ze liggen begraven op de<br />
Begraafplaats Hofwijk.<br />
Vera Karreman woonde in 1940 aan de Rotterdamse<br />
Rijweg 5 te Overschie.<br />
Vera was draagster van drie onderscheidingen:<br />
De onderscheidingen van Vera met v.l.n.r. Mobilisatie Oorlogskruis,<br />
Croix des Anciens Combattants d’Europe, Verzetskruis<br />
Ada Endina Ockers<br />
Geboren 17-01-1923 te Raamsdonksveer<br />
Beroep Verpleegster<br />
Ada E. Ockers werd op 17 januari 1923 in Brabant geboren. V00r<br />
1940 verhuisde het gezin naar de Avenue Concordia te Rotterdam.<br />
Na de verwoesting van hun huis door het Duitse bombardement<br />
van 14 mei 1940 gingen ze in Overschie wonen aan de Theodora<br />
Jacobalaan 4a. Na 1940 verbleef Ada nog veel in Brabant, waar ze in<br />
september 1941 – ze was toen 18 jaar – in contact kwam met Jan van<br />
Bijnen, bijnaam ‘Frank’. Frank was bezig een cross-lijn te organiseren naar het zuiden.<br />
Ada werd koerierster voor hem en trad toe tot de Landelijke Organisatie voor hulp aan<br />
Onderduikers (L.O.). Ze kreeg opdracht contact te maken met de Witte Brigade. Nadat de<br />
cross-lijn een feit was kon het niet anders dan dat Ada neergehaalde piloten naar het zuiden<br />
ging overbrengen. Doordat Ada in Overschie woonde kwam ze uiteraard in contact met het<br />
Overschiese verzet. Begin 1942 werd ze door Douwe Lap gevraagd toe te treden tot dit verzet.<br />
Het L.O.-legitimatiebewijs van Ada Ockers<br />
Ada Ockers werd om haar verdiensten voor het verzet<br />
onderscheiden met de Bronzen Leeuw.<br />
21
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Johan C. Haase<br />
Johan Haase maakte deel uit van een sabotagegroep van het<br />
verzet. Aangespoord door de bevelen van het hoofdkwartier van<br />
de Binnenlandse Strijdkrachten begon het verzet spoorlijnen te<br />
saboteren. De BS werd daarvoor voorzien van springladingen.<br />
Zo’n springlading bestond uit een baksteenvormig pakketje,<br />
waardoor een soort witte kabel was getrokken. In de witte kabel zat<br />
een licht brandbaar poeder dat de lading deed ontploffen door een<br />
vonk. De vonk werd veroorzaakt door een slagpijpje. Om niet zelf in<br />
de lucht te vliegen werd een apparaatje (time-pencil) gebruikt dat de<br />
lading na een bepaalde tijd tot ontploffing bracht.<br />
Dirk Zandbergen en Johan Haase probeerden de spoorbrug over de Poldervaart in Kethel<br />
met een springlading onklaar te maken. Zij werden echter ontdekt en raakten in een<br />
schietpartij betrokken met Duitse militairen, maar konden ongedeerd ontkomen.<br />
Gegevens:<br />
Haase -Johan C.<br />
Adres: Burgemeester Bosstraat 24 te Overschie<br />
Geboren: 16-5-1898 te Neumuhl<br />
Overleden: onbekend<br />
Gerrit C. van Bijsterveld<br />
Gerrit van Bijsterveld woonde in de Van Oldenbarneveltstraat.<br />
Gerrit van Bijsterveld werd in 1939 opgeroepen voor militaire<br />
dienst waar hij werd ingedeeld bij de genietroepen. Hij werd<br />
opgeleid als radio-sergeant-instructeur. Tijdens de meidagen<br />
in 1940 vocht hij mee in de gevechten om vliegveld Ypenburg.<br />
Na de overgave werd zijn peloton in Den Haag ingekwartierd en<br />
ingeschakeld in de Opbouwdienst. Door het land heen verzamelde de Opbouwdienst<br />
achtergelaten wapentuig. Via kapitein Chr. van den Berg werden de wapens gedeeltelijk<br />
doorgesluisd naar de illegale militaire organisatie Orde Dienst. Gerrit van Bijsterveld<br />
raakte zo betrokken bij de het verzet.<br />
Toen de Opbouwdienst over zou gaan in de Arbeidsdienst weigerde Van Bijsterveld<br />
hiervoor te tekenen, waarna hij ontslagen werd. Hij wordt in 1940 controleur op het<br />
Ministerie bij de Crisis Controle Dienst en krijgt zo de gelegenheid om spionagewerk te<br />
verrichten voor kapitein Van den Berg. Via de kapitein krijgt hij een zender om contact te<br />
leggen met Engeland.<br />
Eind 1941 vonden grote arrestaties plaats onder de Orde Dienstgroep door infiltratie en<br />
loslippigheid. Dit leidde tot 84 ter dood veroordelingen en uiteindelijk 74 executies. Van<br />
Bijsterveld zamelde geld in ter ondersteuning van de nabestaanden. Via Rotterdamse<br />
verzetsconnecties sloot hij zich, samen met zijn vrouw Jopie, aan bij de Landelijke<br />
Organisatie voor hulp aan onderduikers. Zijn schuilnaam was Van der Zee, maar hij stond<br />
beter bekend onder zijn alias Cor West. Uiteindelijk vormde hij een eigen verzetsgroep,<br />
waarvan na de oorlog bleek dat deze 1500 mensen verzorgde met papieren en bonkaarten.<br />
Hij verzamelde veel gegevens over de bezetters en seinde deze van wisselende plaatsen<br />
door naar Engeland. Ook was hij betrokken bij de Zeemanspot ter ondersteuning van<br />
families van zeevarenden.<br />
Hij zond o.a. uit vanuit de oude Jaminfabriek in Rotterdam. Later kwam hij in contact met<br />
de familie Bak van de Bovendijk en zond hij vanaf dit adres zijn berichten door. In december<br />
1944 is de zender bij Bak ontdekt en opgerold. Een collega van Gerrit, Nol, werd hierbij<br />
gearresteerd, maar Gerrit werd niet verraden. Op 27 maart 1945 werd Gerrit uiteindelijk wel<br />
opgepakt tijdens een zendoperatie op Rotterdam-Zuid. Hij ontliep een veroordeling en heeft<br />
tot aan de bevrijding in de gevangenis ‘Het Oranjehotel’ in Scheveningen gezeten.<br />
Na de bevrijding werd Gerrit door het Militaire Gezag benoemd tot adjudant van generaal<br />
Kruls en aangesteld als commandant van de Rotterdamse havenveiligheidsdienst. Hij<br />
weigerde alle onderscheidingen voor zijn verzetswerk.<br />
22
Oorlogsjaren –<br />
Verzet in Overschie<br />
G.Z. Jol<br />
G.Z. Jol was docter Economie en woonde aan de Hoogenbanstraat 5.<br />
G.Z. Jol diende in het leger tijdens de oorlogsdagen van 10-15<br />
mei 1940 als reserve 1 e luitenant met het 24 e regiment infanterie.<br />
Dit regiment werd ingezet bij de tegenaanval op 13 mei 1945<br />
op de Grebbeberg. Tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 heeft hij<br />
deelgenomen aan het verzet in zijn woonplaats Overschie, onder<br />
andere in maart 1945 als commandant van het Strijdend Gedeelte<br />
(SG) van de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) met 110 vrijwilligers uit<br />
Overschie.<br />
Hij was van 1946-1948 lid van het bestuur van het Roode Kruis afdeling Overschie.<br />
In 1967 ging hij met pensioen en vertrok naar Leersum, waar hij in 1974 overleed.<br />
Adriaan Rodenburg<br />
Adriaan Rodenburg werd in 1903 geboren op de boerderij van zijn ouders aan wat thans de<br />
Tempelweg is. Adriaan bleef met zijn broer Jan tot aan zijn overlijden op 7 april 1993 in de<br />
boerderij aan de Tempelweg wonen.<br />
In de eerste oorlogsdagen van 10-15 mei 1940 stelde hij zijn leven in de waagschaal toen<br />
hij de oprukkende Nederlandse militairen als gids naar het door de Duitse militairen<br />
bezette Overschie loodste. Adriaan en Jan hadden gedurende anderhalf jaar een Joodse<br />
onderduiker, Charles Cohen, een vleesgrossier, in huis. In november 1943 kwamen Duitse<br />
militairen in Ackersdijk en Schieveen zoeken naar uit de trein in Kethel gesprongen en<br />
ontsnapte Amerikaanse piloten. Cohen verbleef toen bij hen in een op hun land staande<br />
houten keet van het bedrijf Blok dat voor de oorlog gestart is het Doenkade-viaduct te<br />
bouwen. Eenmaal per dag als Adriaan en Jan de koeien gingen melken brachten ze hem in<br />
een melkemmer zijn eten en drinken. Hij werd niet gevonden.<br />
Eind 1944 dacht Cohen in een pension in Delft een beter onderkomen te hebben<br />
gevonden. Maar dat was van korte duur. Waarschijnlijk door verraad werd Cohen door de<br />
SD gearresteerd. Op 6 oktober is hij in Auschwitz omgebracht, hij was 62 jaar. Zijn vrouw<br />
Elisabeth Stad is in Sobibor omgebracht, oud 58 jaar.<br />
Voor zijn daden in de oorlog 1940-1945 werd Adriaan Rodenburg onderscheiden met het<br />
Kruis van Verdienste (L) en Verzetskruis (R).<br />
Adriaan Rodenburg (rechts op de foto) krijgt het Kruis van Verdienste<br />
opgespeld door burgemeester Oud van Rotterdam. Tussen burgemeester<br />
Oud en Adriaan Rodenburg oud-burgemeester Baumann van Overschie.<br />
Links het Kruis van Verdienste<br />
en rechts het Verzetskruis<br />
23
Oorlogsjaren –<br />
Verzet in Overschie<br />
Arend Aardse<br />
Arend Aardse was handelaar in groente en was in het bezit van een<br />
wagen met paard. Voor het verzet heeft hij van 1942 tot 1945 met zijn<br />
paard en wagen wapens vervoerd vanaf het afwerpterrein in Berkel<br />
naar diverse plaatsen in de omgeving.<br />
In 1944 en 1945 werkte hij ook mee met zijn paard en wagen aan<br />
de noodvoedselvoorziening van het Centraal Bureau van het IKB<br />
(lnterkerkelijk Bureau voor Nood-Voedsel voorziening).<br />
Adrianus Rodenburg<br />
Arie Rodenburg was lid van een bekende en welgestelde<br />
boerenfamilie en actief in de Overschiese gemeenschap. Zo was hij<br />
lid van de Gemeenteraad en ook wethouder en loco-burgemeester.<br />
Hij verliet, mede door ziekte van zijn vrouw, aan het begin van de<br />
oorlog zijn boerderij en was met zijn gezin naar de Prof. Bolklaan<br />
verhuisd. Hij begon een melkwinkel aan de Overschiese Dorpsstraat<br />
67. Het is niet bekend of hij daadwerkelijk betrokken was bij het<br />
verzet, zoals zijn beide zoons. Toen de Duitsers op 3 juli 1944 bij<br />
hem thuis en in de winkel naar zijn zoon Paul zochten, vonden zij in<br />
de schuur een voorraad papier bestemd voor het drukken van Trouw en arresteerden hem.<br />
Na zijn arrestatie werd hij overgebracht naar Amersfoort. Arie is door de ontberingen<br />
gestorven in Neuengamme op 11 januari 1945. Zijn grafligging is niet bekend. Bij de<br />
naamsverandering van de Schoolstraat is deze als Rodenburgstraat naar hem vernoemd.<br />
Zijn naam staat vermeld op het gedenkbord in de Grote Kerk te Overschie.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Rodenburg – Adrianus<br />
Adres: Professor Bolklaan 30 te Overschie<br />
Geboren: 20-03-1886 te Overschie<br />
Overleden: 11-01-1945 – Concentratiekamp Neuengamme<br />
H. Herweijer<br />
H. Herweijer trad op januari 1930 in dienst van de gemeente<br />
Overschie en was werkzaam op het Raadhuis. Hij woonde aan de<br />
Van Oldenbarneveltstraat. Na de annexatie door Rotterdam in 1941<br />
werd hem de functie van chef van de hulpsecretarie opgedragen,<br />
waarna hij op 1 januari 1941 werd aangesteld als hoofdcommies in<br />
dienst van de gemeente Rotterdam.<br />
Vanuit zijn functie op de hulpsecretarie heeft Herweijer, samen<br />
met fotograaf Frits Leeuwrik, vele ondergrondse werkers aan valse<br />
documenten geholpen. Op 17 februari 1944 overleed hij aan een<br />
ernstige ziekte. Door verraad kwam de SD hem een dag na zijn overlijden arresteren.<br />
Mevrouw Herweijer toonde toen de overledene aan de SD-ers.<br />
Tijdens een bijeenkomst in de Raadzaal van de hulpsecretarie Overschie is op 12<br />
september 1946 zijn nagedachtenis in tegenwoordigheid van burgemeester Oud van<br />
Rotterdam plechtig herdacht en geëerd.<br />
24
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Dirk Frederik van der Gaag<br />
Dirk van der Gaag, geboren 28-09-1900, droeg op geduchte wijze zijn steentje bij aan het<br />
verzet tegen de Duitsers. Hij was lid van de Raad van Verzet (R.V.V.) en maakte deel uit van de<br />
Vliegende Colonne waarvan Dirk Visser onder de schuilnaam ‘Dirk. V.C.’ de leiding had.<br />
Het voertuigenpark van de Vliegende Colonne, bestaande uit gestolen en beschikbaar<br />
gestelde auto’s, kon door medewerking van de directeur van de Verenigde<br />
Brandstoffenhandel in diens garage aan de Admiraliteitskade worden ondergebracht.<br />
Vandaaruit werd menige ‘raid’ ondernomen, waar het<br />
vervoer van voedsel en wapens een belangrijke plaats innam.<br />
Als de auto voor het te vervoeren product<br />
te gevaarlijk was, gebruikte men paard en<br />
wagen met Dirk van der Gaag op de bok.<br />
Dirk was ook een uitstekende chauffeur en<br />
een moedige en geduchte verzetsstrijder<br />
die het gevaar niet uit de weg ging’ Dirk<br />
overleed op 28 november 1984.<br />
Het Verzetsherdenkingskruis<br />
Dirk Frederik van der Gaag ontving in 1980 het<br />
Verzetsherdenkingskruis uit handen van Prins Bernhard.<br />
Dirk Zandbergen<br />
Dirk Zandbergen had een aannemingsbedrijf aan de Zweth.<br />
Al in 1941 nam hij deel aan de Orde Dienst, tak Overschie<br />
(O.D.). Hij was lid van de Geuzen* en werkte samen met<br />
de diverse groepen die destijds het Overschiese verzet<br />
uitmaakten. Dirk werd met name bekend door zijn inzet<br />
om neergehaalde geallieerde piloten te helpen ontvluchten.<br />
Door zijn organisatorisch talent en door het moedig<br />
optreden van hem en zijn vele contacten in het verzet,<br />
werden de ondergedoken piloten via de ‘pilotenlijn’ naar<br />
het Zuiden, naar Zwitserland of Spanje en naar het Westen, via de ‘Engelandvaart’ naar<br />
Engeland geloodst.<br />
Aan het einde van de oorlog en tijdens en na de bevrijding was hij actief lid van het<br />
Strijdend Gedeelte van de Binnenlandse Strijdkrachten (BS-SG). Na de oorlog ontving hij<br />
Britse en Amerikaanse onderscheidingen voor het helpen van de piloten. Hij kreeg die niet<br />
voor één specifiek geval, maar voor zijn gehele inzet en<br />
hulp aan geallieerde piloten.<br />
Certificaat lidmaatschap<br />
Nederlandsche<br />
Binnenlandse Strijdkrachten<br />
De Engelse onderscheiding<br />
De Amerikaanse onderscheiding<br />
* De Geuzen of het Geuzenverzet vormden een verzetsgroep in de Tweede Wereldoorlog. De groep ontstond al in mei 1940<br />
onder leiding van de Schiedammer Bernard IJzerdraat (bron Wikipedia).<br />
25
Oorlogsjaren 1940-1945<br />
– Verzet<br />
Art (Adrianus) van Dijk<br />
Adri van Dijk woonde in Overschie en was bankwerker van<br />
beroep. Hij maakte in Overschie deel uit van het verzet als lid van<br />
een sabotagegroep. In 1944 was hij in Heerlen, ook daar maakte<br />
hij deel uit van het verzet. Direct na de oorlog trad hij toe tot de<br />
stoottroepen. Later emigreerde hij naar Canada, waar hij tot zijn<br />
overlijden in 2012 woonde, samen met zijn vrouw Riet van Dijk-<br />
Hoogerbrugge.<br />
Adrianus van Dijk<br />
Legitimatiebewijs Koninklijke Stoottroepen<br />
“...de foto is gemaakt in Heerlen op het stadhuisplein vlak na de bevrijding. Zonder uniform werden we achter de Duitsers<br />
aan gestuurd om een gedeelte van Heerlen te gaan bevrijden. lk zelf draag een witte helm...” (2 e van links Aad van Dijk)<br />
Overschiers involved in the Resistance<br />
Immediately after the occupation, Resistance groups sprang up all over the country and acts of<br />
resistance took place on an individual basis. Various residents in Overschie also got involved, both<br />
locally and nationally. Some also managed to flee to England and join the Dutch army in exile<br />
there.<br />
Above an overview of Overschieënaars involved in the national Resistance.<br />
26
Oorlogsjaren –<br />
Verzet in Overschie<br />
Leeuwengarde<br />
Vlak na de Duitse inval in 1940<br />
vormden zich kleine paramilitaire<br />
organisaties die zich tegen de<br />
bezetter verzetten. Een daarvan<br />
was de ‘Leeuwengarde’, die in de<br />
herfst van 1940 in Rotterdam was<br />
opgericht door Gerrit van As, een<br />
employé van de rederij Wm. Müller<br />
& Co. Gerrit woonde in Overschie<br />
aan de Torenlaan 12. Begin 1942<br />
Gerrit van As<br />
Pieter van As<br />
werd een aantal leden van de<br />
verzetsgroep door de bezetter<br />
opgepakt en gefusilleerd, waaronder Gerrit en zijn broer Piet van As. Vanuit Overschie<br />
waren diverse inwoners betrokken bij het werk van de Leeuwengarde.<br />
De leden van de Leeuwengarde die op 29 december 1942 werden gefusilleerd zijn<br />
herbegraven in een gemeenschappelijk graf op de Algemene Begraafplaats Crooswijk te<br />
Rotterdam. Gerrit van As werd er op 1 december 1945 herbegraven.<br />
Het gemeenschappelijk graf van de Leeuwengarde:<br />
Piet van As<br />
Gerrit van As<br />
25 januari 1899 4 october 1902<br />
Cor J. Aubert<br />
Jan Noordijk<br />
9 juni 1909 15 december 1901<br />
Joh. Faas<br />
Frans v.d. Acker<br />
1 januari 1910 3 februari 1917<br />
Gefusilleerd 29 december 1942<br />
Gemeenschappelijk graf van de Leeuwengarde op de Algemene<br />
Begraafplaats Crooswijk Rotterdam<br />
Jacob Lussenburg<br />
Jacob Josua Lussenburg was Tabaksbewerker. Jacob Lussenburg<br />
was lid van de Leeuwengarde. Hij werd door de SD op 9 april 1942<br />
gearresteerd en veroordeeld. Hij overleed 6 februari 1945 in kamp<br />
Mauthausen-Melk, Oostenrijk. Zijn naam staat vermeld op het<br />
Nederlandse Monument in Mauthausen. De grafligging van Jacob is<br />
niet bekend.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Lussenburg – Jacob Josua<br />
Adres: Torenlaan 10 te Overschie<br />
Geboren: 26-04-1913 te Rotterdam<br />
Overleden: 06-02-1945 – Concentratiekamp Mauthausen<br />
27
Oorlogsjaren –<br />
Verzet in Overschie<br />
Carel Otto Bierman<br />
De Overschiese apotheker Carel Bierman kwam in 1941 door Cor Heykoop in contact met<br />
‘De Leeuwengarde’, een van oorsprong Rotterdamse verzetsgroep met nogal veel aanhang<br />
in Overschie.<br />
Bierman was geen lid van de Leeuwengarde, maar hij verleende wel hand- en<br />
spandiensten. Zo gaf hij adviezen over springstoffen en leverde hij materialen voor<br />
springstoffen en licht ontvlambare stoffen voor het maken van bommen. De bommen<br />
waren onder andere bestemd om schepen in de Rotterdamse haven tot zinken te brengen.<br />
Waarschijnlijk door verraad werd hij tegelijk met Cornelis Heykoop, Anne Roest Crollius,<br />
Jan Burg, Jacob Lussenburg en Arie van Dijk op 9 april 1942 gearresteerd; Gerrit van As<br />
was al enkele dagen eerder gearresteerd.<br />
Op 27 december 1942 werd over de leden van de Leeuwengarde gevonnist door het<br />
Feldgericht. Een en twintig leden kregen de doodstraf, maar bij wijze van gratie werd van<br />
acht van hen de doodstraf omgezet in vijftien jaar tuchthuisstraf.<br />
Elf andere verdachten werden ‘Abgetrennt’ (afgescheiden, d.w.z. naar concentratiekampen<br />
in Duitsland gezonden). Van As en Lussenburg kregen de doodstraf. Heykoop<br />
kreeg vijftien jaar tuchthuisstraf en bracht de verdere oorlog door in Duitse gevangenissen<br />
en concentratiekampen.<br />
Carel Bierman werd Abgetrennt en bracht anderhalf jaar door als Sanitäter (hospik) in de<br />
Duitse gevangenis aan de Gansstraat te Utrecht. De overige Overschieënaars verbleven<br />
korte of langere tijd in Duitse<br />
gevangenissen.<br />
Bierman verbleef van 9 april<br />
1942 tot 2 oktober 1943 in<br />
de gevangenis en na zijn<br />
vrijlating moest hij zich elke<br />
week melden bij de SD in<br />
Rotterdam.<br />
De Overschiese Apotheek van Bierman<br />
aan de Rotterdamse Rijweg<br />
An overview of the Resistance<br />
in and around Overschie<br />
Leeuwengarde<br />
Shortly after the German invasion in 1940, small paramilitary organisations formed to oppose the<br />
occupying forces. One of these was the ‘Leeuwengarde’, which was founded in Rotterdam in the<br />
autumn of 1940 by Gerrit van As. In early 1942, a number of members of the Resistance group were<br />
arrested and shot by the occupying forces, including Gerrit and his brother Piet van As.<br />
Other participants of the ‘Leeuwengarde’ were apothecary Carel Bierman and Jacob Lussenburg.<br />
28
Oorlogsjaren –<br />
Hulp aan Onderduikers<br />
Hulp aan onderduikers door<br />
Overschiese inwoners<br />
Jaap Terlouw en Lena Terlouw- van Slijpe<br />
Jaap en Lena Terlouw waren betrokken bij de Landelijke Organisatie voor<br />
Hulp aan Onderduikers (L.O.). De verzetsnaam van Jaap was ‘Sjaak’; van<br />
Lena ‘Saar’. De familie Terlouw uit de Schoolstraat (nu Rodenburgstraat)<br />
heeft in de oorlog voor velen een belangrijke rol gespeeld in het overleven<br />
van de oorlog. Er werden onderduikers geholpen met onderdak, transport en<br />
voedselbonnen.<br />
Sjaak en Saar waren betrokken bij diverse verzetsactiviteiten. Als tuinman<br />
beschikte hij over een handkar, die voor het verzet in Overschie van grote<br />
betekenis is geweest. Wapens, piloten, bonkaarten en kranten van de<br />
ondergrondse pers zijn onder zijn tuingereedschappen naar de bestemde<br />
plaatsen vervoerd.<br />
Saar heeft een tijd lang een gewonde piloot verzorgd in de schuur achter hun<br />
huis met de hulp van dokter Roest Crollius als arts. Door de<br />
huisartsenstaking heeft zij een Joodse collega van dokter De Graaf, die<br />
daar ondergedoken was, overgenomen en onderdak verleend.<br />
Op 29 september 1983 is Lena Terlouw door de burgemeester van<br />
Hoogblokland, Hoornaar en Noordeloos M.A.A. (Maarten) Schakel<br />
het Verzetskruis opgespeld. Een tweede Verzetskruis werd postuum<br />
uitgereikt aan haar in 1964 overleden man. Een emotioneel gebeuren dat<br />
door haar op 82-jarige leeftijd zeer op prijs werd gesteld.<br />
Brief geschreven door Prins Bernhard,<br />
Bevelhebber Nederlandse Strijdkrachten<br />
‘Bij het uittreden uit den actieven<br />
dienst bij de Binnenlandsche<br />
Strijdkrachten, is het mij een behoefte<br />
U langs dezen weg mijn erkentelijkheid<br />
en mijn dank uit te spreken voor de<br />
toewijding en de belangrijke diensten,<br />
welke U ten behoeve van ons land<br />
hebt betoond. Ik hoop, dat U ook in<br />
de toekomst met dezelfde toewijding<br />
Uwe diensten aan het Nederlandsche<br />
volk ten nutte zult kunnen maken.<br />
Mijn beste wenschen voor Uw verdere<br />
levensloop mogen U vergezellen. Was<br />
getekend Prins Bernhard.’<br />
29
Oorlogsjaren –<br />
Hulp aan Onderduikers<br />
Willem van Slijpe<br />
Willem van Slijpe was een zwager van Gerard Bertou en Willem<br />
Terlouw. Zij waren alle drie actief in het verzet. Willem hielp<br />
onderduikers.<br />
Een gedeserteerde Nederlandse SS-er die bij Willem van Slijpe was<br />
ondergedoken, heeft hem verraden. Toen deze SS-er bij een controle<br />
in Schiedam gevangen werd genomen, heeft hij zijn onderduikadres<br />
genoemd.<br />
Willem is begraven op het Nederlands Ereveld Hamburg. Zijn naam staat vermeld op het<br />
gedenkbord in de Grote Kerk in Overschie.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Slijpe van – Willem<br />
Adres: Kleinpolderkade 25 te Overschie<br />
Geboren: 12-11-1894 te Lekkerkerk<br />
Overleden: 15-11-1944 te Hamburg<br />
Karel J.I. Angermille<br />
Geboren: 17-02-1909<br />
Overleden: 10-12-1994<br />
Karel Angermille was directeur van de Glimfabriek aan de<br />
Schiedamseweg (later Overschieseweg).<br />
Hij richtte al kort na de Februaristaking in 1941 de Overschiese tak<br />
van de Orde Dienst (OD) op, samen met Douwe Lap (08-09-1887<br />
– 22-05-1960), ex marinier, badmeester van het zwembad aan de<br />
Wouwerlaan. Na de oprichting in maart 1945 van de Binnenlandse<br />
Strijdkrachten (BS) trad een deel van de OD Overschie toe tot de BS.<br />
Karel Angermille werd commandant van de 6 e Compagnie ‘Bewakings Troepen’ (BS-BT),<br />
belast met o.a. ordehandhaving en bewaking van gevangenen. Douwe Lap was zijn adjudant<br />
en pelotonscommandanten waren Spitter, Van der Boon en Ter Huerne.<br />
In 1946 ontvingen Angermille en Lap een beeld, aangeboden door de leden van de 6 e<br />
compagnie der BS-BT als blijk van waardering voor de samenwerking gedurende de<br />
bevrijding in 1945.<br />
Karel Angermille tijdens<br />
de oorlogsjaren en een foto<br />
van het beeld<br />
30
Oorlogsjaren –<br />
Hulp aan onderduikers<br />
Jaap van de Sande<br />
Jaap van de Sande was eigenaar en herbergier van de bekende 17 e eeuwse dorpsherberg<br />
‘De Vergulde Koetswagen’ in de Dorpsstraat. Gedurende de Duitse bezetting heeft hij<br />
het Joodse gezin P. Kreeft en Truusje Kreeft met hun twee kinderen in zijn huis onderdak<br />
verleend, waardoor zij gespaard bleven voor de vernietigingskampen.<br />
Hun twee kinderen werden ondergebracht bij de nonnen in de Maria Magdalena<br />
Stichting, toentertijd een tehuis voor ongehuwde moeders, aan de Rotterdamse Rijweg.<br />
Zowel Jaap van der Sande als de Maria Magdalena Stichting namen daarmee grote risico’s.<br />
Jaap heeft hier nooit over willen praten, ook niet na de oorlog.<br />
De Vergulde Koetswagen<br />
Sylvia van de Sande (2 jaar) met één van de Joodse kinderen (1,5 jaar)<br />
op het plaatsje achter De Vergulde Koetswagen.<br />
P. Kreeft en Truusje Kreeft<br />
Jaap van der Sande op latere leeftijd<br />
Help by residents of Overschie<br />
to people in hiding<br />
Various inhabitants of Overschiese were actively involved in helping people in hiding.<br />
31
Oorlogsjaren –<br />
Hulp aan onderduikers<br />
‘De Schans’, een buurtschap gelegen aan Oudedijkse Schiekade, hoek Oude Kleiweg<br />
was ten tijde van de oorlog een levendige, kleine buurt aan de Rotterdamse Schie. Het<br />
buurtschap lag vlakbij een aan de Rotterdamse Schie gelegen industrieterrein, een van de<br />
oudste industrieterreinen van Rotterdam en omgeving. Aan de Schans was vroeger een<br />
pontje voor de oversteek - heen en terug - naar de Kleinpolderkade en de Schansweg, aan<br />
de andere kant van de Schie.<br />
Rotterdamse Schie nabij De Schans met de meubelfabriek OMV<br />
In dit buurtschap werden op verschillende plekken onderduikers verborgen.<br />
Oude Kleiweg 5<br />
De bewoners van het huis aan de Oude Kleiweg 5, de heer Baartman en zijn dochter,<br />
hebben vanaf 1942 tot aan de bevrijding 8 Joodse onderduikers veilig onderdak geboden.<br />
In geval van onraad was er een slim protocol van afspraken om te waarschuwen en<br />
de onderduikers tijdig te verbergen. Daarbij waren de hulp in de huishouding, Jannie<br />
Vollemans-van Kralingen en haar ouders die om de hoek woonden, nauw betrokken.<br />
Oude Kleiweg 7<br />
Ook de bewoners van Oude Kleiweg 7, de heer C. Reitsma en zijn vrouw Truus Reitsma -<br />
Kooymans, hielden tijdens de oorlog 3 onderduikers in hun huis en 2 onderduikers in een<br />
meubelfabriek op het naastgelegen industrieterrein verborgen.<br />
De geschiedenis verhaalt niet of de buren van elkaars onderduikers wisten.<br />
Truus Reitsma - Kooymans<br />
People in hiding at the Schans<br />
‘De Schans’, a hamlet located at Oudendijkse Schiekade, at the corner with Oude Kleiweg, was a<br />
lively, small neighbourhood on the Rotterdam Schie during the war. The hamlet was close to an<br />
industrial area located on the Rotterdamse Schie, one of the oldest industrial areas in Rotterdam<br />
and its surrounding areas. There used to be a ferry at the Schans for the crossing - there and back -<br />
to the Kleinpolderkade and the Schansweg, on the other side of the Schie.<br />
People in hiding were hidden in various places in this hamlet.<br />
32
Oorlogsjaren – De rol van de<br />
Overschiese huisartsen<br />
Nederlandse artsen moesten zich in 1943 verplicht aansluiten bij de door de bezetter<br />
ingestelde Nederlandse Artsenkamer. Aangespoord door de verzetsorganisatie van de<br />
artsen, Medisch Contact, verklaart in maart 1943 een groot deel van de artsen afstand te<br />
doen van hun bevoegdheden. Symbolisch wordt deze actie getoond door het weghalen<br />
van het woord arts op de borden bij de praktijk en op de recepten.<br />
In Overschie waren alle huisartsen op verschillende wijze actief betrokken bij het verzet.<br />
Dokter W.A. Oudshoorn was een voorman van Medisch Contact. In het voorjaar van 1943<br />
coördineerde hij het verzet in Overschie tegen de landelijk verplichte registratie bij de<br />
Artsenkamer. Dokter A. Roest Crollius had banden met de ‘Leeuwengarde’.<br />
Het huisartsenechtpaar De Graaf hield, ten tijde van het collectieve protest tegen de<br />
registratie bij de Artsenkamer, in 1943 twee Joodse onderduikers in huis verborgen. Toen<br />
dokter en mevrouw De Graaf zelf moesten onderduiken, werden de onderduikers in<br />
allerijl naar een veiliger plek overgeplaatst. Later in het jaar vond één van hen een veilig<br />
onderkomen bij de familie Terlouw aan de Rodenburgstraat 37.<br />
Het huisartsenechtpaar De Graaf-Hoedemaker<br />
bij hun 25-jarig artsenjubileum in 1962.<br />
De heer D. van den Berg (links op de foto),<br />
secretaris van de wijkraad Overschie, spreekt<br />
hen toe.<br />
Als reactie op het verzet werden dokter Oudshoorn en dokter Roest Crollius in juni<br />
1943 gearresteerd en overgebracht naar kamp Amersfoort. Dokter Bremer en het<br />
artsenechtpaar De Graaf konden nog op tijd onderduiken. De oprichters van Medisch<br />
Contact onderhandelden met de hoogste Duitse medici in Nederland over de vrijlating<br />
van de artsen. Deze onderhandelingen resulteerden in de afspraak dat na betaling van<br />
een boete de meeste artsen na enkele dagen of weken vrijgelaten werden en weer konden<br />
terugkeren naar hun woonplaats.<br />
Zo niet dokter Oudshoorn, hij bracht de rest van de oorlog door in concentratiekampen:<br />
Amersfoort, Vught, Dachau en Dora. Hij werd in april 1945 bevrijd door Amerikaanse<br />
troepen en terug in Overschie nam hij zijn praktijk weer op. In 1983 ontving Oudshoorn<br />
uit handen van Prins Bernhard het Verzetskruis. Dokter Oudshoorn overleed op 28 juni<br />
1986.<br />
Dokter Oudshoorn met<br />
daarnaast de afbeelding van<br />
het door hem ontvangen<br />
Verzetskruis<br />
33
Oorlogsjaren – De rol van de<br />
Overschiese huisartsen<br />
Noodkreet huisartsen mei 1945<br />
Aan het einde van de ‘Hongerwinter’, het was al in mei 1945, deden de huisartsen van<br />
Overschie een beroep op het InterKerkelijk Bureau (IKB) om gezamenlijk de allerergste<br />
nood te lenigen. Hieronder de afbeelding met een gedeelte van hun noodkreet, destijds als<br />
pamflet verspreid.<br />
Over dokter Hoffmann, één van de ondertekenaars en waarschijnlijk de opvolger van<br />
dokter Bremer, heeft het museum helaas geen informatie.<br />
Officiële erkenning van het I.K.B. werk te Overschie (reproductie fotograaf Frits Leewrik)<br />
Ook op andere wijze ondersteunden de Overschiese artsen het verzet. Dokter De<br />
Graaf schreef bijvoorbeeld onderstaande verklaring dat Piet Snaathorst mogelijk aan<br />
tuberculose leed. Een broer van Piet was enige jaren daarvoor aan tuberculose overleden<br />
en een zus werd voor de aandoening in een sanatorium verpleegd. Piet stond zelf onder<br />
controle van het consultatiebureau.<br />
Dit soort verklaringen hielpen vaak om onder Arbeidseinsatz of andere diensten<br />
voor de Duitsers uit te komen. De Duitsers hadden namelijk een panische angst voor<br />
besmettelijke ziekten.<br />
De verklaring van dokter De Graaf voor Piet Snaathorst<br />
The Doctors’ Resistance<br />
The GPs in Overschie were all active in the Resistance.<br />
34
Oorlogsjaren –<br />
Dwangarbeid<br />
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in Duitsland op grote schaal burgers uit bezette<br />
gebieden tot dwangarbeid gedwongen. Via de Arbeitseinsatz werden mensen gedwongen<br />
ingezet om de productie in Duitsland in landbouw en industrie op peil te houden toen<br />
een groot deel van de mannelijke bevolking van Duitsland werd ingezet als militair. Een<br />
deel van de dwangarbeiders werd ook ingezet voor werkzaamheden aan projecten in<br />
Nederland. Ook een aantal Overschiese inwoners werd tewerkgesteld door de Duitse<br />
bezetter. Hoeveel dat er waren, is niet bekend.<br />
Arend van der Marel<br />
Arend van der Marel was in de oorlogsjaren werkeloos. Hij<br />
werd als dwangarbeider tewerkgesteld in Hoek van Holland.<br />
Na het bombardement op de stuwdammen te Bremen werd hij<br />
tewerkgesteld in Bremen, waar hij ook overleed. Zijn vrouw bleef<br />
met drie kinderen achter in Overschie.<br />
Arend ligt begraven op het Nederlands Ereveld te Bremen-<br />
Osterholz. De naam van Arend van der<br />
Marel staat vermeld op het gedenkbord<br />
in de Grote Kerk te Overschie.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Marel van der – Arend<br />
Adres: Oude Kleiweg 61 te Overschie<br />
Geboren: 08-05-1904 te Overschie<br />
Overleden: 23-06-1944 te Bremen Stadtkreis<br />
Cor en Gerard de Bruin<br />
Cor de Bruin was de twee jaar oudere broer van Gerard de Bruin, die<br />
in Duitsland was ingezet door de Arbeidseinsatz. Ook Cor was door<br />
de Arbeitseinsatz in Duitsland terechtgekomen, maar het is niet<br />
bekend of hij op 11 november 1944 tijdens de razzia’s opgepakt is of<br />
reeds eerder naar Duitsland werd gezonden.<br />
In München verbleef Cor in een barak aan de Trudizeigerstrasse<br />
44 Ost. Hij werkte er bij Speer. Cor en Gerard hadden kennelijk<br />
contact met elkaar. München en Au in der Allertau lagen beide in de<br />
deelstaat Beieren, maar hoe hun contacten liepen is niet bekend. Er<br />
is wel bekend dat Gerard verlof kreeg de jaarwisseling van 1944-1945 bij zijn broer Cor in<br />
München door te brengen.<br />
Verlofbewijs van Gerard de Bruin<br />
om zijn broer te bezoeken.<br />
Forced labour<br />
During World War <strong>II</strong>, civilians from occupied territories were coerced into forced labour on a large<br />
scale in Germany. Through the Arbeitseinsatz, people were forced to maintain agricultural and<br />
industrial production in Germany since a large part of Germany’s male population was deployed<br />
in fighting. Some of the forced labourers were also used for work on projects in the Netherlands. A<br />
number of Overschie inhabitants were also employed by the German occupiers.<br />
35
Oorlogsjaren –<br />
Tuin van Bos<br />
De Tuin van Bos: Het kleinste<br />
gevangenkamp van Rotterdam<br />
Achter de Torenlaan, tussen de Torenlaan en de Delfshavense Schie, waar anno <strong>2022</strong><br />
het tennispark Overdeschie ligt, lag ooit de grote parkachtige tuin van Bos. Er was een<br />
tennisbaan, een zwembad, een paardenstal en een bomvrije bunker.<br />
Bos was een rijke groothandelaar in fruit, Hij was van Joodse afkomst en zag het gevaar<br />
van het nazidom aankomen en vertrok vóór de oorlog naar de Verenigde Staten.<br />
In 1940 nam de Duitse Sicherheitsdienst (SD) de tuin in beslag ais recreatieoord voor SDers.<br />
De tuin werd onderhouden door politieke gevangenen en Joden die gevangen zaten<br />
op het politiebureau Haagseveer. Ze gingen dagelijks onder bewaking van Nederlandse<br />
politieagenten met de tram naar het Marconiplein en verder lopend via de Abraham van<br />
Stolkweg naar de Torenlaan.<br />
Gevangenkamp “De Tuin van Bos”<br />
aan de Torenlaan. Gevangenen en<br />
bewakers met van links naar rechts<br />
staand: Verkade, Corbet, Vonk<br />
(bewaker) en Kaptein (Verkade en<br />
Kaptein waren niet Joods). Zittend:<br />
Van de Wolff, T. Nederlof (bewaker),<br />
Bezooijen, Peper en Meijer de Wolf.<br />
De foto is genomen in de zomer van<br />
1944. Verkade en Kaptein zijn later<br />
vrijgelaten.<br />
Gerard Johan Bertou<br />
Alvorens naar Amerika te vertrekken stelde de heer Bos,<br />
groothandelaar in fruit, Gerard Bertou aan als beheerder van zijn<br />
tuin, de zogenaamde ‘Tuin van Bos’. Bertou ging toen in het huis<br />
van Bos aan de Torenlaan wonen. Hij was beheerder vanaf eind<br />
1939 tot aan zijn arrestatie op 15 november 1940.<br />
De Tuin van Bos was inmiddels gevorderd door de Duitse SD.<br />
Bertou wilde levensmiddelen uit de schuilkelder op de tuin halen<br />
ten gunste van de bewoners van Overschie. Hij werd betrapt en<br />
gearresteerd.<br />
Na een verblijf in de concentratiekampen in Vught en Sint<br />
Michelsgestel, werd hij in 1944 naar het concentratiekamp Dachau gevoerd, waar hij op<br />
29 april 1945 werd bevrijd door Amerikaanse troepen. Op 23 mei 1945 werd Bertou met<br />
nog 53 medegevangenen, door de Overschiese groep Broers/Padt terug naar Nederland<br />
gebracht. Gerard Bertou kwam de geleden ontberingen niet meer te boven en overleed op<br />
10 februari 1946.<br />
Zijn naam staat vermeld op het gedenkbord in de Grote Kerk in Overschie.<br />
The Garden of Bos: stage of war dramas<br />
The smallest prison camp in Rotterdam.<br />
Behind Torenlaan, between Torenlaan and Delfshavense Schie, where the Overschie tennis court is<br />
now located, the large park-like garden of Bos once stood. There was a tennis court, a swimming<br />
pool, a horse stable and a bomb-proof bunker.<br />
In 1940 the German Sicherheitsdienst (SD) confiscated the garden as a recreation place for SD<br />
people. The garden was maintained by political prisoners and Jews who were imprisoned at<br />
Haagseveer police station. They took the tram daily to the Marconiplein under the supervision of<br />
Dutch police officers and continued on the Abraham van Stolkweg to Torenlaan.<br />
36
Oorlogsjaren –<br />
Zeemanspot<br />
Zeemanspot februari 1941 - mei 1945<br />
De ‘Zeemanspot’ was een landelijk fonds dat tijdens de oorlog in het leven werd geroepen<br />
als steun voor de vrouwen van zeevarenden. Nederlandse zeevarenden konden door de<br />
oorlogssituatie niet terugkeren naar Nederland. De achtergebleven vrouwen moesten<br />
rondkomen van een karige toelage van de bezetter, die geen enkel belang had om zorgplicht<br />
te hebben voor deze groep Nederlanders. Ze probeerden integendeel juist druk uit te<br />
oefenen op de zeevarenden met het radioprogramma ‘Radiogroeten aan de zeelieden’.<br />
De oprichting van het fonds Zeemanspot werd mogelijk door een inventieve financiering<br />
op basis van waardeloze waardepapieren en het inwisselen van ongeldige bankbiljetten.<br />
De verkregen fondsen werden niet alleen gebruikt om de vrouwen en hun gezinnen te<br />
ondersteunen, maar ook voor de financiering van de illegaliteit en het verzet.<br />
De steun aan deze families was een maatschappelijke noodzakelijkheid. Ook in Overschie<br />
werd een comité ingesteld, eerst bestaande uit vier personen, later verminderd tot drie.<br />
Natuurlijk moest illegaal gecollecteerd worden bij sympathisanten, een arbeid die tot het<br />
einde van de oorlog in stand is gehouden.<br />
Ook in Overschie waren betrokken bewoners actief voor de Zeemanspot. Het is<br />
onvoldoende bekend hoeveel bewoners actief waren, hoeveel gezinnen geholpen werden<br />
en hoe deze hulp geregeld werd. Enkele namen van Overschieënaars die actief waren:<br />
• Willem Frederik Teerds en Jannetje Teerds-Mecher<br />
• Gerrit van Bijsterveld en Johanna Cornelia van Bijsterveld-Muller<br />
• Jan Rodenburg<br />
• Martinus Johannes Kreuger<br />
Gedenkbord van de Zeemanspot, uitgereikt aan de betrokkenen bij dit initiatief<br />
Sailor’s Pot<br />
February 1941 - May 1945<br />
The “Sailor’s Pot” was a vital fund created during the war to support seafarers’ female family<br />
members. How many seafarer women had to make ends meet from the meager allowance that<br />
the occupying forces gave them? What interests did the Germans have in supporting our sailors’<br />
female family members? Hardly anyone could be said to have benefitted from their misery, as the<br />
wives and family sitting at home exerted pressure on the seafarers, as the radio programme “Radio<br />
greetings to the sailors” tried to do.<br />
So support for these brave women was imperative. A committee was also set up in Overschie, first<br />
consisting of four people, later reduced to three. It was of course necessary to collect illegally from<br />
sympathisers, a task which continued until the end of the war.<br />
37
Oorlogsjaren –<br />
Schaarste en repressie<br />
De vordering van de<br />
Overschiese luidklokken<br />
Het requireren der kerkklokken te Overschie op 1-12-1942<br />
De luidklokken van de Nederlands Hervormde Kerk en van de Rooms Katholieke Sint<br />
Petrus’ Banden Kerk werden op 1 december 1942 door de Duitsers gevorderd. De bronzen<br />
klokken werden uit de torens getakeld en weggevoerd om omgesmolten te worden tot<br />
grondstof voor de Duitse oorlogsindustrie die op volle toeren draaide.<br />
De afbeelding toont het ontvangstbewijs van een luidklok van de NH kerk uitgeschreven<br />
door de ‘Rüstingsinspektion Niederlande’. Afmeting en gewicht werden keurig vermeld<br />
evenals de aannemer die het takelwerk uitvoerde. Uiteraard was het een waardeloos<br />
papiertje want voor de inbeslagname werd geen enkele vergoeding betaald.<br />
Ontvangstbewijs inbeslagname klokken<br />
Waar de klokken van de Nederlands Hervormde Kerk terecht zijn gekomen is niet bekend,<br />
maar hoogstwaarschijnlijk zal de klok wel zijn omgesmolten. Over de klok van de Rooms<br />
Katholieke Kerk deed een onduidelijk en vreemd verhaal de ronde.<br />
De klok werd per schuit naar Duitsland vervoerd. De schipper moest via de Noord en de<br />
Nieuwe Merwede naar het oosten varen, maar bij Dordrecht is hij op een of andere manier<br />
in de Biesbosch terecht gekomen. Daar schijnt zijn schuit slagzij te hebben gemaakt en is<br />
de klok van het dek in het water gegleden.<br />
Er is nog gedregd naar de klok, maar hij werd niet teruggevonden. De schipper wist<br />
ook niet meer precies de plek aan te wijzen waar de klok in de diepte verdween. Zoeken<br />
had geen enkele zin meer. Was het domme pech van de schipper of, zoals ook werd<br />
gefluisterd, sabotage? Hoe dan ook, de klok was voorgoed verdwenen.<br />
The claim of the Overschie bells<br />
The bells of the Dutch Reformed Church and of the Roman Catholic Saint Petrus Banden Church<br />
were requisitioned by the Germans on December 1st, 1942. The bronze bells were lifted from the<br />
towers and taken away to be melted into raw material for the German war industry which was<br />
functioning at top speed.<br />
38
Oorlogsjaren –<br />
Jodenvervolging<br />
De Duitse overheid en het leger hebben voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog op<br />
grote schaal in Duitsland en in de door Duitse troepen bezette landen op systematische<br />
wijze Joodse inwoners vervolgd. Deze Jodenvervolging staat bekend als de Holocaust,<br />
de doelstelling van Nazi-Duitsland om de Joden te deporteren en systematisch te<br />
vermoorden. Als Jood werden personen beschouwd die geboren zijn uit een Joodse<br />
moeder of personen die tot het Jodendom zijn bekeerd en die niet tot een andere religie<br />
horen.<br />
Maatregelen tijdens Duitse bezetting<br />
De Duitse bezetters begonnen vrijwel direct met het nemen van maatregelen tegen Joden.<br />
Zo werden in november 1940 de joodse ambtenaren ontslagen. In 1941 kreeg iedereen<br />
een identificatieplicht met een persoonsbewijs, voor de Joden was op het persoonsbewijs<br />
een grote J gestempeld. Daarnaast werd, voor de uitvoering van de Duitse maatregelen<br />
betreffende de Joodse inwoners, een Joodse Raad ingesteld.<br />
Op 19 mei 1941 nam de top van het Duitse Reichskommissariat Niederlande (Arthur Seyss-<br />
Inquart en zijn vier Generalkommissare) het besluit dat alle Joden uit Nederland zouden<br />
moeten verdwijnen. Hun totale vermogen zou onder leiding van de Generalkommissar für<br />
Finanz und Wirtschaft als sluitstuk van de uitplundering van de Joden worden gevorderd<br />
om de operatie te betalen. De Joden zouden dus hun eigen deportatie moeten betalen.<br />
Er kwamen steeds meer discriminerende maatregelen tegen Joden. Zo werd in 1941<br />
de Nederlandsche Kultuurkamer opgericht voor kunstenaars, waarvan Joden geen lid<br />
mochten worden, zodat ze hun beroep ook niet meer mochten uitvoeren. Vanaf zondag<br />
3 mei 1942 moesten alle Joden in Nederland een Jodenster gaan dragen. In 1942 werden<br />
joodse mannen opgeroepen om naar werkkampen te gaan. Later dat jaar ging de Duitse<br />
bezetter over op de laatste fase: deportatie en moord. Joden werden voor ‘werkverruiming’<br />
naar Duitsland gestuurd. Kamp Westerbork diende daarvoor als doorvoerkamp. De<br />
Joodse Raad kreeg een rol in het bepalen van vrijstellingen; een rol die niet zonder kritiek<br />
werd uitgevoerd.<br />
Gefaseerde aanpak<br />
Niet alle joden werden direct naar het oosten afgevoerd. Het was voor joden in eerste<br />
instantie mogelijk een ‘Sperre’ – vrijstelling – in het paspoort te krijgen. Gemengd<br />
gehuwden en werknemers in oorlogs- of andere belangrijke industrieën waren vrijgesteld.<br />
Vanaf 1943 werden alle overige joden in Nederland weggevoerd naar Westerbork en<br />
vandaar verder. Grootschalige razzia’s, met name in Amsterdam, werden door de Duitse<br />
bezetter uitgevoerd om alle joden op te pakken en weg te voeren.<br />
Vervolging Joodse inwoners van Overschie<br />
Ook in Overschie werden Joodse inwoners vervolgd en opgepakt. Dat gebeurde<br />
voornamelijk in het Nooddorp. Na het bombardement op Rotterdam was er grote<br />
behoefte aan woningen en als een van de oplossingen werden op verschillende plekken<br />
in Rotterdam wijken met noodwoningen ontwikkeld. Ook in het toen nog zelfstandige<br />
Overschie werd in de polder Zestienhoven een dergelijk wijk gebouwd. Bij het<br />
bombardement verloren veel Joodse inwoners hun woning en een aantal van hen kreeg<br />
een nieuwe woonplek in het Overschiese Nooddorp. Uiteindelijk woonden er in het<br />
Nooddorp meer dan vijftig Joodse bewoners.<br />
Met onderstaand beperkt en exemplarisch overzicht geven we hen een gezicht.<br />
Persecution of Jews in Overschie<br />
Before and during World War <strong>II</strong>, the German government and army systematically persecuted<br />
Jewish inhabitants in Germany and other occupied countries. This Jewish persecution is known as<br />
the Holocaust. Jewish residents were also prosecuted and arrested in Overschie.<br />
With the limited details below, we seek to give them a face.<br />
39
Oorlogsjaren –<br />
Jodenvervolging<br />
Louis de Leeuwe<br />
Louis de Leeuwe woonde met zijn gezin in het Nooddorp. In oktober 1942 is hij opgepakt<br />
en weggevoerd. Op 23 oktober 1942 is hij door de Sicherheitsdienst (S.D.) gefusilleerd<br />
in kamp Amersfoort te Leusden. Louis ligt begraven op een onbekende locatie op de<br />
Nederlands-Israëlische Begraafplaats te Amersfoort.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Leeuwe de, Louis<br />
Adres: Landzichtstraat 17 te Nooddorp Overschie<br />
Geboren: 20-09-1900 te ’s Gravenhage<br />
Overleden: 23-10-1942 – Kamp Amersfoort Leusden<br />
Foto van het gezin De Leeuwe (zonder<br />
vader Louis) met van links naar rechts<br />
Barend (5 jaar), Joseph (2 jaar), moeder<br />
Gezina de Leeuw-de Jong (35 jaar),<br />
Philip (3 jaar) en Sientje Rika (7 jaar).<br />
Gezina de Leeuwe – de Jong<br />
Gezina de Leeuwe-de Jong woonde met haar man en kinderen<br />
in het Nooddorp. In mei 1943 werd Gezina met haar kinderen<br />
opgepakt door de Duitsers. De buren van de familie de Leeuwe,<br />
de familie Blom, wilden het jongste kind, Joseph, achterhouden,<br />
maar Gezina kon hem niet achterlaten.<br />
Op 18 mei 1943 werden Gezina en de kinderen vanuit Loods 24 in<br />
Rotterdam weggevoerd. Na een tocht van 3 dagen werden ze op<br />
21 mei 1943 omgebracht in de gaskamers van vernietigingskamp<br />
Sobibor.<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Leeuwe de - Jonge de, Gezina<br />
Adres: Landzichtstraat 17 te Nooddorp Overschie<br />
Geboren: 10-12-1907 te Assen<br />
Overleden: 21-05-1943 – Concentratiekamp Sobibor<br />
Roosje Koster en haar familie<br />
Voor de Tweede Wereldoorlog woonden in de binnenstad van Rotterdam veel Joodse<br />
mensen. Na het gruwelijke bombardement van 14 mei 1940 zochten zij een goed<br />
heenkomen. In de nieuw opgetrokken woningen van ‘Landzicht’ vonden daarvan meer<br />
dan 50 Joodse mensen een nieuwe woning.<br />
Aan de Schielandstraat 36 vonden Salomon Koster, zijn vrouw Eva van Leeuwen en<br />
hun twee kinderen Roosje (of Rachel) en Herman een woning. Roosje en haar broertje<br />
gingen op school aan de Parallelstraat. Op een klassenfoto uit 1941 van de Savornin<br />
Lohmanschool zie je haar zitten. Ze deed aan alles mee. In het poëziealbum van haar<br />
vriendinnetje Nellie de Krijger uit de Grote Werfstraat schreef ze een gedichtje.<br />
Lang zou het niet duren. Begin oktober 1942 reed een overvalwagen van de gevreesde<br />
Sicherheitsdienst (SD), waarvan ook enkele Overschiese politieagenten deel uitmaakten,<br />
door de Schielandstraat. Ze pakten het gezin Koster op. Op de brug bij de Grote Werfstraat<br />
zwaaide Roosje nog naar haar vriendinnetje. Ze zouden elkaar nooit meer zien. Al op<br />
19 oktober 1942 werden Eva en haar kinderen Roosje en Herman in de gaskamers van<br />
Auschwitz omgebracht. Roosje was nog maar tien jaar oud. Vader Salomon werd pas<br />
later op transport gesteld en moest nog een lijdensweg door allerlei kampen meemaken<br />
voordat hij in maart 1944 de dood vond.<br />
Tragisch genoeg schreef hij op dezelfde datum van 19 oktober 1942 vanuit de cel in Bureau<br />
Haagseveer nog aan een familie in de Schielandstraat: ‘Maandag gaan we op transport. De<br />
behandeling is hier heel goed en correct.’<br />
40
Oorlogsjaren –<br />
Jodenvervolging<br />
De kaart van Salomon Koster<br />
De tekst van de kaart van Salomon Koster aan een familie in de Schielandstraat:<br />
Beste Jan,<br />
Wij zijn naar ’t Haagseveer gebracht en maken ’t goed en gaan Maandag op transport. Behandeling is<br />
hier heel goed en correct. Geef U dat bericht ook door aan mej. D Leeuw en fam. Koene en al de anderen<br />
menschen. Nu lui verder de allerhartelijkste groeten aan allen van ons allen en tot een spoedig weerzien.<br />
S. Koster<br />
Roosje in haar schoolklas<br />
Beste Nellie,<br />
Ik wens U heel Uw leven<br />
De ware rust des harten<br />
En dat gij nooit geniet<br />
Veel onheil rampen smarten<br />
Dat gij in heel uw huis<br />
Door God gezegend wordt<br />
En dat gij nimmer meer<br />
Met onheil wordt bezocht<br />
Leef gij in ongeluk<br />
Dat zal mijn hart bezwaren<br />
Maar neemt gij toe in deugd<br />
Dat zal mij vreugde baren<br />
Ik wens u voor ’t laatst<br />
Hetgeen U dierbaar is<br />
En dat gij nooit geniet<br />
Een eeuwige droefenis<br />
Je schoolvriendin<br />
Roosje Koster<br />
Het gedicht van Roosje in het poëziealbum van vriendin Nellie de Krijger<br />
Stichting Oorlogsgraven (S.O.)<br />
Koster – Rachel Roosje<br />
Adres: Schielandstraat 36 te Nooddorp Overschie<br />
Geboren: 22-01-1932 te Rotterdam<br />
Overleden: 19-10-1942 – Concentratiekamp Auschwitz Oswiecim<br />
41
Oorlogsjaren –<br />
Jodenvervolging<br />
Henriëtte Drielsma-van Straaten<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Drielsma-Straaten van – Henriette<br />
Geboren: 29-06-1901 te Rotterdam<br />
Overleden: 24-09-1942 – Concentratiekamp<br />
Auschwitz Oswiecim<br />
De familie Drielsma met in het midden,<br />
met kind op de arm, Henriette Drielsma<br />
Benjamin Hessel Drielsma<br />
Benjamin Drielsma was apotheker van beroep<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Drielsma - Benjamin Hessel<br />
Adres: West-Sidelinge 296 te Overschie<br />
Geboren: 29-11-1901 te Rotterdam<br />
Overleden: ?-01-1943 – Midden Europa<br />
Benjamin Hessel Drielsma met zijn 2 oudste dochters<br />
Henri Drielsma<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Drielsma – Henri<br />
Adres: West-Sidelinge 296 te Overschie<br />
Geboren: 10-03-1926 te Bandung<br />
Overleden: ?-01-1943 – Midden Europa<br />
Jaqueline Bertha Rosa Drielsma<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Drielsma – Jaqueline Bertha Rosa<br />
Adres: West-Sidelinge 296 te Overschie<br />
Geboren: 03-02-1933 te Batavia<br />
Overleden: 24-09-1942 – Concentratiekamp Auschwitz Oswiecim<br />
Jaqueline Bertha Rosa fietsend over de stoep van de West-Sidelinge<br />
Dalphine Anja Jennifer Drielsma<br />
Oorlogsgravenstichting (O.G.S.)<br />
Drielsma – Dalphine Anja Jennifer<br />
Adres: West-Sidelinge 296 te Overschie<br />
Geboren: 19-06-1939 te Rotterdam<br />
Overleden: 24-09-1942 – Concentratiekamp Auschwitz Oswiecim<br />
42
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Joodse inwoners Overschie omgekomen<br />
tijdens de Tweede Wereldoorlog<br />
Het is onbekend hoeveel Joodse inwoners de vervolging hebben overleefd.<br />
Naam Geboortejaar en -plaats Adres in Overschie Datum en plaats overlijden<br />
Blankensteijn van Philip 24-02-1886 te Ouderkerk a/d IJssel Burgemeester Wijnaendtslaan 306 15-10-1944 Auschwitz<br />
Blankenstein van Hester 03-04-1869 te IJsselmonde Burgemeester Wijnaendtslaan 306 15—10-1942 Auschwitz<br />
Cantor - Ossendrijver Sara 26-08-1902 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 27 21-05-1943 Auschwitz<br />
Cantor Samuel 18-07-1900 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 27 30-09-1942 Auschwitz<br />
Cohen - Naarden Leentje 16-10-1921 te Rotterdam Schielandstraat 38 30-09-1943 Auschwitz<br />
Cohen Abraham 12-11-1917 te ???? Schielandstraat 38 30-09-1943 Auschwitz<br />
Drielsma Antoinette Elizabeth 21-10-1930 te Rotterdam West Sidelinge 296 24-09-1942 Auschwitz<br />
Drielsma Benjamin Hessel 29-11-1901 te Rotterdam West Sidelinge 296 ? -01-1943 Midden-Europa<br />
Drielsma Carolien Marianne 15-06-1933 te Bandung West Sidelinge 296 24-09-1942 Auschwitz<br />
Drielsma Dalpine Anja Jennifer 19-06-1939 te Rotterdam West Sidelinge 296 30-09-1942 Auschwitz<br />
Drielsma Henri 10-03-1933 te Bandung West Sidelinge 296 01-1943 Midden Europa<br />
Drielsma Jaqueline Bertha Rosa 03-02-1933 te Batavia West Sidelinge 296 24-09-1942 Auschwitz<br />
Drielsma van Straaten Henriëtte 29-06-1901 te Rotterdam West Sidelinge 296 24-09-1942 Auschwitz<br />
Geus de Margaretha 12-11-1927 te Rotterdam Landzichtstraat 38 09-08-1943 Auschwitz<br />
Geus de Simon Johannes 13-05-1933 te Rotterdam Landzichtstraat 38 09-08-1943 Auschwitz<br />
Kar van der - Grootkerk Sientje 24-05-1885 te Rotterdam Schielandstraat 9 16-08-1942 Auschwitz<br />
Kar van der Arend 24-02-1889 te Amsterdam Schielandstraat 9 30-09-1942 Auschwitz<br />
Koster - van Leeuwen Eva 04-07-1908 te ???? Schielandstraat 36 19-10-1942 Auschwitz<br />
Koster Herman 24-08-1934 te Rotterdam Schielandstraat 36 19-10-1942 Auschwitz<br />
Koster Rachel (Roosje) 22-01-1932 te Rotterdam Schielandstraat 36 19-10-1942 Auschwitz<br />
Koster Salomon 02-01-1909 te ???? Schielandstraat 36 31-03-1944 Midden Europa<br />
Lavino Casper 18-07-1876 te Rotterdam Landzichtstraat 5 05-11-1942 Auschwitz<br />
Lavino Henriëtte 01-07-1902 te Rotterdam Landzichtstraat 5 09-11-1942 Auschwitz<br />
Lavino Reintje 07-12-1899 te Rotterdam Landzichtstraat 5 09-11-1942 Auschwitz<br />
Lavino Vely Sara 10-09-1870 te Rotterdam Landzichtstraat 5 09-11-1942 Auschwitz<br />
Leeuwe de - Jonge de Gezina 10-12-1907 te Assen Landzichtstraat 17 21-05-1943 Sobibor<br />
Leeuwe de Barend 03-10-1937 te Rotterdam Landzichtstraat 17 21-05-1943 Sobibor<br />
Leeuwe de Joseph 24-01-1941 te Rotterdam Landzichtstraat 17 21-05-1943 Sobibor<br />
Leeuwe de Louis 20-09-1900 te Amsterdam Landzichtstraat 17 23-10-1942 kamp oud Leusden<br />
Amersfoort<br />
Leeuwe de Philips 25-8-1939 te Rotterdam Landzichtstraat 17 21-05-1943 Sobibor<br />
Leeuwe de Sientje Rika 22-02-1936 te Rotterdam Landzichtstraat 17 21-05-1943 Sobibor<br />
Leons Abraham 28-08-1897 te Rotterdam Verlaatstraat 14 02-11-1942 Mauthausen<br />
Levi Esther 14-06-1932 te Rotterdam Delflandstraat 15 09-08-1942 Auschwitz<br />
Levi Mozes 02-07-1895 te Rotterdam Verlaatstraat 18 06-03-1944 Auschwitz<br />
Levy Dwinger Johanna 17-10-1902 te Rotterdam Delflandstraat 15 19-08-1942 Auschwitz<br />
Levy Joseph 17-06-1926 te Rotterdam Delflandstraat 15 31-10-1942 Auschwitz<br />
Levy Willem 15-05-1895 te Rotterdam Delflandstraat 15 19-08-1942 Auschwitz<br />
Naarden Barendse Engeltje 22-01-1896 te Amsterdam Schielandstraat 38 19-10-1942 Auschwitz<br />
Naarden Jonas 09-06-1893 te Amsterdam Schielandstraat 38 31-03-1944 Auschwitz<br />
Posner Abraham 06-07-1930 te Rotterdam Verlaatstraat 26 19-10-1942 Auschwitz<br />
Posner- Dam van Sientje 22-02-1890 te Arnhem Verlaatstraat 26 19-10-1942 Auschwitz<br />
Posner Hartog 19-02-1891 te Rotterdam Verlaatstraat 26 19-10-1942 Auschwitz<br />
Posner Herman 15-03-1928 te Rotterdam Verlaatstraat 26 19-10-1942 Auschwitz<br />
Posner Israël 07-07-1921 te Rotterdam Verlaatstraat 26 30-09-1942 Auschwitz<br />
Samuel Ernst 08-09-1895 te Rotterdam Prins Mauritssingel 57 26-02-1943 kamp Vught<br />
Samuel- Tuteur Ida 18-04-1864 te Rotterdam Prins Mauritssingel 57 19-02-1943 Auschwitz<br />
Sanders Meyer 28-02-1876 te Rotterdam Landzichtstraat 30 30-04-1943 Sobibor<br />
Schielaar Jacob 24-01-1890 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 28 23-03-1944 Auschwitz<br />
Schielaar- Leeuw de Jansje 23-04-1896 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 28 15-10-1944 Auschwitz<br />
Sitters – Jacob Christina 20-03-1912 te Rotterdam Landzichtstraat 16 05-08-1942 Auschwitz<br />
Sitters Barnard 14-01-1915 te Den Bosch Landzichtstraat 16 30-09-1942 Auschwitz<br />
Sitters Joel 14-07-1941 te Rotterdam Landzichtstraat 16 05-08-1942 Auschwitz<br />
Sitters Levie Simon 07-03-1940 te Rotterdam Landzichtstraat 16 05-08-1942 Auschwitz<br />
Sitters Rebecca 01-03-1936 te Rotterdam Landzichtstraat 16 05-08-1942 Auschwitz<br />
Stad David 02-05-1888 te Rotterdam Landzichtstraat 23 09-11-1942 Auschwitz<br />
Stad Maria 21-02-1924 te Rotterdam Landzichtstraat 23 30-09-1942 Auschwitz<br />
Stad Salomon 18-06-1922 te Rotterdam Landzichtstraat 23 09-11-1942 Auschwitz<br />
Stad Stam van der Jetje 04-12-1887 te Rotterdam Landzichtstraat 23 09-11-1942 Auschwitz<br />
Viool Drees Henriette 30-01-1886 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 32 19-10-1942 Auschwitz<br />
Viool Josua 06-07-1885 te Rotterdam Rhijnsburgstraat 32 19-10-1942 Auschwitz<br />
Wolf de Antonia 01-08-1924 te Rotterdam Landzichtstraat 38 30-09-1942 Auschwitz<br />
Wolf de Israël 30-11-1921 te Rotterdam Landzichtstraat 38 30-09-1942 Auschwitz<br />
Wolf de Sluis van der Susanne 15-10-1893 te Middelburg Landzichtstraat 38 30-09-1942 Auschwitz<br />
Jewish residents of Overschie who<br />
died during World War <strong>II</strong><br />
Deported and deceased Jewish residents of Overschie<br />
43
Oorlogsjaren –<br />
Schaarste en repressie<br />
Hongerwinter<br />
De Hongerwinter van 1945 heeft ook in Overschie gevolgen gehad. Uit een verslag vanuit<br />
de Hulpsecretarie Overschie blijkt dat er 42 overlijdensaangiften zijn gedaan met als<br />
doodsoorzaak ‘uitputting of honger’. Mogelijk ligt dit aantal hoger omdat er ook in<br />
Rotterdam of elders Overschiese slachtoffers zijn gevallen.<br />
Het verslag vermeldt verder dat de meeste slachtoffers zijn gevallen onder de ‘kleine<br />
luyden’, maar bijzonder genoeg zijn er ook onder meer welgestelden doden te betreuren,<br />
met name oudere personen.<br />
Bijzonder is de dood van een alleenstaande oudere man in het Nooddorp die onder een<br />
hoop vodden gestorven was en waarvan het lijk 12 dagen boven aarde heeft gestaan,<br />
omdat er niemand was die zich iets van het voorval aantrok.<br />
De overledenen waren voornamelijk ouden van dagen en hulpbehoevenden. Aan de<br />
ondervoeding stierven ook enkele kinderen; de ouders hadden simpelweg niet de<br />
beschikking over voldoende voedsel.<br />
Verklaring van de hulpsecretarie Overschie van de Gemeente Rotterdam over de gevolgen van de Hongerwinter voor<br />
Overschie<br />
The Winter of Hunger<br />
The 1945 Winter of Hunger also had an impact on Overschie. A report from the Assistant Secretary<br />
of Overschie shows that 42 deaths were registered with the cause of death being “exhaustion or<br />
hunger”. This number may be higher because there were also victims in Rotterdam and elsewhere.<br />
The report further states that most of the victims fell under the “kleine luyden,“ (working class)<br />
category, but strangely enough, there are also affluent deaths, especially older people.<br />
What is notable is the death of a single elderly man in the Emergency Village who died under a pile<br />
of rags and whose corpse remained unburied for 12 days, because no one knew him.<br />
The deceased were mainly elderly people and those in need. Some children also died from<br />
malnutrition; the parents simply did not have enough food.<br />
44
Overschie in de oorlogsjaren<br />
1940-1945<br />
Aantallen inwoners van Overschie waarvan bekend is dat ze zijn<br />
omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog 1940-1945<br />
Omgebrachte Overschiese Joodse mensen 62<br />
Gefusilleerd of omgekomen in concentratiekamp 18<br />
Gesneuveld in meidagen - 10-15 mei 1940 6<br />
Omgekomen burgers bij gevechten mei 1940 18<br />
Omgekomen zeevarenden van koopvaardij en marine 7<br />
Omgekomen bij Duitse Arbeitseinsatz 23<br />
Doodgeschoten tijdens hongertochten 1<br />
Omgekomen ergens in Nederland bij luchtaanvallen 5<br />
Vermiste burgers 3<br />
Omgekomen bij bombardement op Rotterdam 1<br />
Verdronken door verduisteringsmaatregelen 3<br />
Geliquideerd door verzet 2<br />
Omgekomen in dienst van Duitse leger 12<br />
Geregistreerde (van gemeentewege) slachtoffers van de hongerwinter 42<br />
TOTAAL OMGEKOMEN 203<br />
Alle vermelde aantallen zijn indicaties en kunnen niet met zekerheid vastgesteld worden.<br />
Het aantal omgekomen Duitse soldaten in Overschie is onbekend.<br />
Als militair gesneuveld in Nederlands-Indië 1) 8<br />
1) Inclusief de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog - Militaire Acties van 1947 tot 1949<br />
Overschie in the war years 1940-1945<br />
Number of inhabitants of Overschie who died during<br />
the Second World War 1940-1945<br />
Jewish people killed .......................................................62<br />
Executed or killed in concentration camp .................................... 18<br />
Killed between 10th - 15th May 1940 ........................................ 6<br />
Civilians killed in fighting May 1940 ....................................... 18<br />
Seafarers and merchant navy killed .......................................... 7<br />
Killed in German Arbeitseinsatz ............................................23<br />
Shot dead whilst looking for food .............................................1<br />
Killed somewhere in the Netherlands in air strikes ............................. 5<br />
Missing civilians. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3<br />
Killed in the bombing of Rotterdam ...........................................1<br />
Drowned by blackout measures ............................................. 3<br />
Eliminated by opposition ................................................... 2<br />
Killed in the service of the German army ..................................... 12<br />
Died of hunger in the Winter of Hunger, according to doctor ................... 42<br />
TOTAL DEATHS .........................................................203<br />
All numbers stated are indications and cannot be determined with any certainty.<br />
The number of German soldiers killed in Overschie is unknown.<br />
Soldiers in the Dutch East Indies 1) .......................................... 8<br />
1) Including the Indonesian War of Independence of 1947 - 1949<br />
45
Bevrijding<br />
Intocht van de Canadese<br />
militairen – 5 mei 1945<br />
Na vijf zware oorlogsjaren wordt Overschie op 5 mei 1945 bevrijd door Canadese<br />
militairen. In de periode na de bevrijding worden in diverse delen van Overschie<br />
bevrijdingsfeesten en -optochten georganiseerd.<br />
Een van de manschappen van Headquarter 1st Canadian Infantry Division. Het cijfer op zijn baretgesp en voorop de Jeep<br />
betekent: Defence and Employment Platoon (peloton).<br />
Canadese Brencarrier voor de RK Sint Petrus’ Bandenkerk op de driesprong Overschiese Dorpsstraat – Delftweg –<br />
Zestienhovensekade.<br />
Liberation<br />
After five heavy war years, Overschie was liberated on May 5th, 1945 by Canadian soldiers. In<br />
the period after the Liberation, liberation parties and parades are organised in various parts of<br />
Overschie.<br />
Intocht van de Canadezen – 5 mei 1945<br />
De heer A. van der Laan, die woonde aan de rand van Overschie bij het plassengebied,<br />
behoorde tot de eerste Overschieënaars die de Canadezen zagen binnentrekken. Zijn vader<br />
was tewerkgesteld in Duitsland, zijn twee broers waren ondergebracht bij familie buiten<br />
Overschie en hij zelf moest voor zijn zieke moeder en zichzelf zorgen. Hij moest ook aan<br />
eten zien te komen en op 5 mei ging hij tevergeefs alle boeren en tuinders in de omgeving<br />
af voor eten. Terugkerend van zijn wanhopige tocht om aan voedsel te komen, zag hij<br />
plotseling een Brencarrier met Canadese soldaten over de Rijksweg rijden. Als een dolleman<br />
vloog hij met nog een aantal anderen naar hen toe. Daar kreeg hij met gulle hand chocola,<br />
biscuits en ook sigaretten. Ongekende rijkdommen en daarvoor kon niets teruggedaan<br />
worden. Totdat een van de aanwezigen aarzelend ‘It’s a long way to Tipperary’ inzette. De<br />
aanwezigen vielen hem bij en ook de Canadezen zongen krachtig mee.<br />
Intocht Canadese Brencarrier over Rijksweg 13<br />
The Arrival of the Canadians - May 5th, 1945<br />
46
Bevrijding<br />
De grote Bevrijdingsoptocht<br />
In augustus 1945 werd in Overschie een grote Bevrijdingsoptocht gehouden. De optocht<br />
trok door het gehele dorp met groepjes verklede kinderen, kinderen met hun zondagse<br />
kleren aan en vaak getooid met oranjesjerp.<br />
In de stoet reden versierde voertuigen mee, voor zover die tenminste niet tijdens de oorlog<br />
door de Duitsers ‘gevorderd’ waren. Op de foto het versierde paard en wagen van de Buurt<br />
Vereeniging Schiewijk in de Terpstraat bij het toenmalige kantoor van de Gasfabriek.<br />
Onderstaand een impressie van het grote bevrijdingsfeest in juli 1945.<br />
❶<br />
❹<br />
❷<br />
❺<br />
❸<br />
❻<br />
1. Versierde paard en wagen in de Terpstraat<br />
2. Bevrijdingsoptocht Saenredamplein<br />
3. Bevrijdingsfeest in de Terpstraat (op de achtergrond de huizen van de Burg. Bosstraat)<br />
4. Bevrijdingsfeest Saenredamplein<br />
5. Bevrijdingsfeest Julianastraat<br />
6. Bevrijdingsfeest Oranjeplein op 7 juli 1945 met vlaggenvendel van Joop de Jong.<br />
The great Liberation procession<br />
In August 1945 a large Liberation procession was held in Overschie. The parade went through the<br />
entire village with groups of dressed up children, children with their Sunday clothes, often adorned<br />
with orange sashes.<br />
47
Nederlands-Indië<br />
Overschie en Nederlands-Indië<br />
Naast de oorlog in Nederland zelf was ook het – toen nog - overzeese gebiedsdeel<br />
Nederlands-Indië betrokken bij de oorlog door de inval van Japan. Door de alliantie tussen<br />
Japan en Duitsland werd een groot deel van de wereld betrokken in de oorlog. Een aantal<br />
Overschiese inwoners raakte daarbij als militair of burger betrokken.<br />
Overschie and the Dutch East Indies<br />
In addition to the war in the Netherlands itself, the overseas territory of the Dutch East Indies was<br />
also involved in the war, invaded as it was by Japan. The alliance with Germany therefore involved<br />
the entire world in the war. A number of residents of Overschie were involved as military or civilians.<br />
Marinus Pieter van Vliet<br />
Geboren: 20 februari 1902 te Overschie<br />
Marinus Pieter van Vliet verongelukte op 29 mei 1941 tijdens een<br />
vlucht met het marinevliegtuig T-14 van Soerabaja naar Australië.<br />
Het vliegtuig stortte neer vanwege sabotage. Marinus Pieter van<br />
Vliet begon zijn loopbaan als stuurman bij de koopvaardij. Hij was<br />
officier-zeewaarnemer der 2 e klasse bij de Koninklijke Marine te<br />
Den Helder. Daarna was hij theeplanter bij de<br />
Handelsvereniging Amsterdam (HVA) op Sumatra.<br />
In 1939 heeft hij zich in Nederlands-Indië weer<br />
aangemeld bij de marineluchtvaartdienst.<br />
De ouders van Marinus Pieter, Cornelis van Vliet en Soetje Beukenkamp,<br />
hadden een boerderij aan de Oost-Sidelinge.<br />
Grafligging: Begraafplaats Kembang Koening te Soerabaja<br />
Decoraties:<br />
Na de oorlog werd hem postuum het Oorlogsherinneringskruis<br />
toegekend.<br />
Jacob Post<br />
Oorlogsherinneringskruis<br />
Geboren: 7 juni 1922 te Delft<br />
Overleden: 19 juni 1944 op de Indische Oceaan aan boord van de S.S.<br />
Garoet van de Rotterdamse Lloyd<br />
De S.S. Garoet (7118 Ton) was een der oudste schepen van de<br />
Rotterdamse Lloyd. Op 11 juni 1944 vertrok de Garoet vanuit Goa<br />
naar Durban. Acht dagen later (19 juni) werd het schip onverwachts<br />
getroffen door twee torpedo’s afgevuurd door de Duitse onderzeeër<br />
U-181. Het schip werd vol getroffen en zonk zo snel dat slechts<br />
enkele opvarenden zich wisten te redden.<br />
Grafligging: zeemansgraf<br />
De naam van Jacob Post staat vermeld op het gedenkbord in de Grote Kerk te Overschie.<br />
S.S. Garoet – archief Nedlloyd<br />
48
Nederlands-Indië<br />
Militaire acties Nederlands-Indië –<br />
Onafhankelijkheidsoorlog Indonesië<br />
Na de beëindiging van de oorlog in Europa door de capitulatie van Duitsland in mei<br />
1945 capituleerde op 15 augustus 1945 ook Japan en was de Tweede Wereldoorlog<br />
op 2 september 1945 officieel ten einde. Direct daarna startte de Indonesische<br />
Onafhankelijkheidsoorlog, waarin Nederlandse militairen werden ingezet om de<br />
onafhankelijkheidswens te bestrijden. Deze strijd eindigde op 11 augustus 1949. Een<br />
aantal Overschiese inwoners werd als militair uitgezonden naar Nederlands-Indië.<br />
Military actions Dutch East Indies<br />
- Independence War Indonesia<br />
After the end of the war in Europe with the surrender of Germany in May 1945, Japan also surrendered<br />
on August 15th, 1945 and World War <strong>II</strong> officially ended on September 2nd, 1945. Immediately after<br />
this, the Indonesian War of Independence, known in the Netherlands as the “Politionele acties”,<br />
started. A number of Overschie inhabitants were involved in this struggle for independence.<br />
Arie Speelman<br />
Geboren: 15 mei 1917 te Rotterdam<br />
Arie Speelman werd op 1 februari 1937 bij de Koninklijke<br />
Landmacht, bij de 1 e Compagnie Geneeskundige Troepen, buiten<br />
tegenwoordigheid ingelijfd als gewoon dienstplichtige van de<br />
lichting 1937 uit de gemeente Overschie onder nummer 231 en op<br />
dato met uitstel van eerste oefening.<br />
Op 1 juni 1938 werd hij bestemd voor de opleiding tot reserve<br />
officier van gezondheid. Bij reorganisatie overgegaan naar Bataljon<br />
Geneeskundige Troepen. Op 16 augustus 1938 kwam hij in werkelijke dienst tot eerste<br />
oefening als korporaal met uitstel van het onvervuld gedeelte der eerste oefening tot na<br />
het afleggen van het artsexamen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij met groot verlof<br />
terug in Overschie. In 1942 moest hij onderduiken omdat hij actief betrokken was bij het<br />
verzet in de organisaties van Vrij Nederland en later Trouw.<br />
Op 1 augustus 1945 wordt hij benoemd en aangesteld tot Reserve officier van<br />
gezondheid der tweede klasse (K.B. d.d.30 augustus 1945, nr. 47) en vertrekt<br />
daarna via Engeland naar Nederlands-Indië. Op 18 mei 1946 overlijdt Arie<br />
Speelman ten gevolge van een ontploffing van een landmijn te Semarang.<br />
Decoraties:<br />
Postuum het Ereteken toegekend voor Orde en Vrede met de gesp 1946.<br />
Pieter Poelman<br />
Geboren: 18 mei 1927 te Rotterdam<br />
Pieter Poelman wordt op 1 juli 1947 ingelijfd bij de Koninklijke<br />
Landmacht, bij het 5 e Regiment Infanterie, als gewoon dienstplichtige<br />
van de lichting 1947 uit de gemeente Rotterdam onder nummer 3288.<br />
Hij vertrekt op 17 december 1947 per MS ‘Zuiderkruis’ en komt op 16<br />
januari 1948 aan in Nederlands-Indië. Op 20 januari 1949<br />
is Pieter Poelman overleden te Bantoel ten gevolge van een<br />
schot door het hoofd. Op 22 januari 1949 wordt hij ter aarde<br />
besteld te Bantoel.<br />
Decoraties:<br />
Postuum machtiging verleend tot het dragen van het Ereteken voor Orde en<br />
Vrede.<br />
49
Oorlogsmonumenten<br />
Overschie<br />
In Overschie zijn na de oorlog op verschillende plaatsen monumenten opgericht ter<br />
nagedachtenis aan de slachtoffers. Hieronder een overzicht.<br />
World War <strong>II</strong> memorials in Overschie<br />
After the war, monuments were erected in various places in Overschie in memory of the victims.<br />
See the overview below.<br />
Nederlands Erehof op Begraafplaats Hofwijk aan de Delftweg<br />
Op Begraafplaats Hofwijk is ter nagedachtenis aan gesneuvelde Nederlandse militairen,<br />
niet uit Overschie afkomstig, een erehof ingericht. De erehof herbergt de graven van<br />
acht Nederlandse militairen. Op elk graf is een helm geplaatst. De identieke grafstenen<br />
zijn aangebracht in een halfronde gedenkmuur. In het midden van de muur is een<br />
natuurstenen offerschaal aangebracht. Achter de muur bevindt zich een hoge heg. Voor<br />
het monument is een plantsoen in de vorm van een halve cirkel aangelegd. Het ontwerp is<br />
van Henk Sutterland sr. en is op 12 oktober 1940 onthuld.<br />
Tekst<br />
Op de grafstenen staan de namen,<br />
geboorte- en sterfdata van de militairen<br />
aangegeven.<br />
Symboliek<br />
De schaal staat symbool voor het offer<br />
dat het verzet heeft gebracht.<br />
De Steen aan De Zweth<br />
Langs het water van De Zweth, oostelijk van de A13 ter hoogte van het viaduct aan de<br />
Schieveensedijk, ligt een granieten gedenksteen met plaquette ter nagedachtenis van 2<br />
gesneuvelde Nederlandse militairen. Het monument is onthuld op 17 augustus 1945.<br />
De tekst op de plaquette luidt:<br />
‘op 12 mei 1940<br />
zijn alhier gevallen<br />
j. gouweleeuw<br />
schiedam<br />
3 pel.4-3-r.h.<br />
m. v.d. have<br />
zierikzee<br />
3 pel 4-3-r.h.’.<br />
Oorlogmonument<br />
Saenredamplein<br />
Op het Saenredamplein is ter<br />
herinnering aan de tijdens de<br />
Tweede Wereldoorlog omgekomen<br />
Overschiese inwoners een<br />
monument geplaatst. Het<br />
ontwerp is van Henk Sutterland<br />
jr.. In schooljaar 2018-2019 is het<br />
monument geadopteerd door CBS<br />
Het Podium.<br />
Vorm en materiaal<br />
Het oorlogsmonument is een zuil van Travertin, bekroond door een bronzen schaal.<br />
50
Oorlogsmonumenten Overschie<br />
Monument Gevallenen Begraafplaats<br />
Overschiese Dorpsstraat<br />
Op de oude Algemene begraafplaats achter de Overschiese<br />
Dorpsstraat is in 2011 op initiatief van Museum Overschie<br />
een monument opgericht voor alle gevallenen uit Overschie<br />
zonder bekend graf. Het monument, ‘Flower of Life’ is een<br />
ijzersculptuur naar een ontwerp van Onno Kroes.<br />
Herdenkingen<br />
Jaarlijks organiseert Stichting Comité 4 mei Overschie de herdenking van de in de Tweede<br />
Wereldoorlog en latere oorlogen en militaire uitzendingen overleden slachtoffers,<br />
waaronder de Overschiese slachtoffers. Over de dag verspreid worden bij de diverse<br />
monumenten herdenkingen gehouden. Voorafgaand aan de centrale herdenking om<br />
20.00 uur op het Saenredamplein wordt een herdenkingsbijeenkomst gehouden in de<br />
Grote Kerk.<br />
Commemorations<br />
Every year on May 4th, the Overschiers who died in World War <strong>II</strong> are commemorated. Throughout<br />
the day memorials are held at the various monuments. A commemoration meeting will be held in<br />
the Grote Kerk prior to the central commemoration at 8 pm on Saenredamplein.<br />
51
Monument Nederlands-Indië<br />
Indië-monument Grote Kerk<br />
Op 13 maart 1999 is in de Grote Kerk een Indië-monument opgericht ter nagedachtenis<br />
aan de Nederlandse militairen uit Overschie die in de Tweede Wereldoorlog in<br />
Nederlands-Indië en tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog zijn omgekomen.<br />
Vorm en materiaal<br />
Het ‘Indië-monument’ in Overschie bestaat uit twee gegraveerde plaquettes van glas op<br />
een houten blok. Op de linkerplaat is het wapen van de Nederlandse leeuw aangebracht.<br />
De rechterplaat biedt een overzicht van de namen van de omgekomen Overschiese<br />
militairen.<br />
Teksten<br />
De tekst op de linkerplaat luidt:<br />
‘NEDERLANDS-INDIË<br />
1941-1950’.<br />
De tekst op de rechterplaat luidt:<br />
‘GEDENK IN UW GEDACHTEN<br />
DAT ZIJ HUN LEVEN GAVEN<br />
M.P. VAN VLIET<br />
20-02-1901 / 26-05-1941<br />
SOERABAYA – KEMBANG KUNING<br />
A. SPEELMAN<br />
15-05-1917 / 18-05-1946<br />
SEMARANG<br />
J. DE BRUIN<br />
28-10-1920 / 21-02-1947<br />
MEDAN<br />
L. VAN VLIET<br />
23-08-1925 / 25-10-1947<br />
SOEKABOEMI<br />
G. DIAMANT<br />
23-04-1926 / 05-01-1948<br />
SOEMEDANG<br />
A.A. v.d. WAAL<br />
15-03-1915 / 21-03-1949<br />
KATANG<br />
A. PAAUWE<br />
21-02-1927 / 01-08-1949<br />
POERBOLLINGO<br />
P. POELMAN<br />
18-05-1927 / 20-01-1949<br />
BANTOEL<br />
52
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Inhoudsopgave<br />
Overschie in de Tweede Wereldoorlog 1940 - 1945...................................................... 1<br />
Inleiding.................................................................................................................. 1<br />
Verantwoording......................................................................................................... 2<br />
Oorlogsvoorbereiding............................................................................................. 3<br />
De mobilisatie........................................................................................................... 3<br />
Overschiese Burgerwacht............................................................................................... 4<br />
Oorlog en gevechten mei 1940................................................................................. 5<br />
Overschie in de Frontlinie.............................................................................................. 5<br />
De Duitse inval in Nederland......................................................................................... 5<br />
Gevechtshandelingen in en rond Overschie......................................................................... 6<br />
De balans opgemaakt.................................................................................................. 8<br />
Het verhaal van een bijzondere Nederlandse soldaat............................................................. 9<br />
Overzicht omgekomen militairen...................................................................................10<br />
Overzicht omgekomen burgers....................................................................................... 11<br />
Overschiese burgerslachtoffers........................................................................................ 11<br />
Overschieënaars elders in Nederland bij gevechtshandelingen gesneuveld...................................13<br />
Oorlog en gevechten – Engelandvaarders.................................................................15<br />
Engelandvaarders: Overschiese militairen vertrokken naar Engeland........................................15<br />
Bombardement op Rotterdam en de gevolgen voor Overschie...................................17<br />
Gevolgen voor Overschie..............................................................................................17<br />
Bouw Nooddorp........................................................................................................17<br />
Annexatie................................................................................................................18<br />
Oorlogsjaren 1940-1945 – Verzet.............................................................................19<br />
Verzet in soorten en maten............................................................................................19<br />
Overschiese militairen betrokken bij gevechten in mei 1940 en later bij het verzet.........................19<br />
Overschieënaars betrokken bij het landelijk verzet - omgekomen personen................................. 20<br />
Overschieënaars betrokken bij het landelijk verzet - overlevenden.............................................21<br />
Oorlogsjaren – Verzet in Overschie........................................................................ 24<br />
Leeuwengarde.......................................................................................................... 27<br />
Oorlogsjaren – Hulp aan Onderduikers................................................................. 29<br />
Hulp aan onderduikers door Overschiese inwoners............................................................. 29<br />
Oorlogsjaren - De rol van de Overschiese huisartsen................................................ 33<br />
Oorlogsjaren - De rol van de Overschiese huisartsen............................................................ 33<br />
Noodkreet huisartsen mei 1945.................................................................................... 34<br />
Oorlogsjaren – Dwangarbeid................................................................................................... 35<br />
Oorlogsjaren – Tuin van Bos.................................................................................................... 36<br />
De Tuin van Bos: Het kleinste gevangenkamp van Rotterdam............................................... 36<br />
Oorlogsjaren – Zeemanspot................................................................................... 37<br />
Zeemanspot februari 1941 - mei 1945............................................................................ 37<br />
Oorlogsjaren – Schaarste en repressie.................................................................... 38<br />
De vordering van de Overschiese luidklokken.................................................................... 38<br />
Oorlogsjaren – Jodenvervolging............................................................................. 39<br />
Joodse inwoners Overschie omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog.................................... 43<br />
Oorlogsjaren – Schaarste en repressie.................................................................... 44<br />
Hongerwinter.......................................................................................................... 44<br />
Overschie in de oorlogsjaren 1940-1945.................................................................. 45<br />
Aantallen inwoners van Overschie waarvan bekend is dat ze zijn omgekomen............................ 45<br />
Bevrijding............................................................................................................ 46<br />
Intocht van de Canadese militairen - 5 mei 1945.............................................................. 46<br />
De grote Bevrijdingsoptocht......................................................................................... 47<br />
Nederlands-Indië.................................................................................................. 48<br />
Overschie en Nederlands-Indië...................................................................................... 48<br />
Militaire acties Nederlands-Indië – Onafhankelijkheidsoorlog Indonesië.................................. 49<br />
Oorlogsmonumenten Overschie............................................................................ 50<br />
Herdenkingen...........................................................................................................51<br />
Monument Nederlands-Indië................................................................................. 52<br />
Inhoudsopgave........................................................................................................ 53<br />
Alfabetische namenindex............................................................................................ 55<br />
53
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Content<br />
The Second World War 1940-1945............................................................................. 1<br />
Source..................................................................................................................... 2<br />
Preparation for war................................................................................................. 4<br />
Mobilisation............................................................................................................. 4<br />
Overschie in the Frontline........................................................................................ 8<br />
Combat operations in and around Overschie...................................................................... 8<br />
Hugo Desire Rijhiner................................................................................................... 9<br />
List of soldiers died....................................................................................................10<br />
List of civilians died................................................................................................... 11<br />
Overschie civilian victims.............................................................................................13<br />
Overschiers killed in combat elsewhere in the Netherlands......................................................14<br />
England sailors: Overseas soldiers who left for England............................................16<br />
Bombing of Rotterdam and the consequences for Overschie..............................................18<br />
Consequences for Overschie...........................................................................................18<br />
Emergency Village Build..............................................................................................18<br />
Annexation..............................................................................................................18<br />
Overschiers involved in the Resistance.................................................................... 26<br />
An overview of the Resistance in and around Overschie........................................................ 28<br />
Help by residents of Overschie to people in hiding....................................................31<br />
People in hiding at the Schans...................................................................................... 32<br />
The Doctors' Resistance........................................................................................ 34<br />
Forced labour............................................................................................................................... 35<br />
The Garden of Bos: stage of war dramas......................................................................... 36<br />
Sailors' Pot........................................................................................................... 37<br />
The claim of the Overschie bells..................................................................................... 38<br />
Persecution of Jews in Overschie............................................................................ 39<br />
Jewish residents of Overschie who died during World War <strong>II</strong>................................................. 43<br />
The winter of Hunger............................................................................................ 44<br />
Overschie in the war years 1940-1945...................................................................................... 45<br />
Liberation..................................................................................................................................... 46<br />
The arrival of the Canadians - May 5th, 1945................................................................. 46<br />
The great Liberation procession..................................................................................... 47<br />
Military actions Dutch East Indie - Independence War Indonesia............................... 49<br />
World War <strong>II</strong> Memorials in Overschie..................................................................................... 50<br />
Commemorations......................................................................................................51<br />
Memorial Dutch East Indie.................................................................................... 52<br />
Content.................................................................................................................. 53<br />
Alphabetical Name Index............................................................................................ 55<br />
54
OVERSCHIE IN DE TWEEDE<br />
WERELDOORLOG - 1940-1945<br />
Alfabetische index personen<br />
Naam<br />
Paneel<br />
Aardse, A. ..................................24<br />
Angermille, K.J.I. ............................30<br />
As, G. van ...............................27, 28<br />
As, P. van ..................................27<br />
Baartman .................................32<br />
Bak .......................................22<br />
Baumann, J.C. ..........................6, 7, 17<br />
Berg, D. van den ............................33<br />
Berg, H. van den ............................ 15<br />
Bertou, G.J. ................................36<br />
Beukenkamp, S. ............................48<br />
Bierman, C.O. ..............................28<br />
Bijsterveld, G.C. van ......................22, 37<br />
Bijsterveld-Muller, J.C. ......................37<br />
Bremer ....................................33<br />
Bruin, C. de ................................35<br />
Bruin, G. de ................................35<br />
Bruin, J. de .................................52<br />
Burg, J. ....................................28<br />
Cohen, Ch. .................................23<br />
Diamant, G. ................................52<br />
Dijk, A. van ................................26<br />
Dijk, A. van ................................28<br />
Dijk-Hoogerbrugge, M. van ..................26<br />
Drielsma, B.H. ..............................42<br />
Drielsma, D.A.J. .............................42<br />
Drielsma, H. ...............................42<br />
Drielsma, J.B.R. .............................42<br />
Drielsma-van Straaten, H. ...................42<br />
Gaag, D.F. van der ..........................25<br />
Gouweleeuw, J. .............................50<br />
Graaf, de ..................................33<br />
Groen, C. ...................................11<br />
Haase, J.C. .................................22<br />
Hart, J.A. ‘t ................................20<br />
Have, M. v.d. ...............................50<br />
Heeseman, W.A. ............................ 14<br />
Herweijer, H. ...............................24<br />
Heykoop, C. ................................28<br />
Hoffmann .................................34<br />
Hofland, K. ................................ 16<br />
Hooft, C. van der ...........................20<br />
Hoogerwerf, F. ............................. 13<br />
Jol, G.Z. ....................................23<br />
Jong, C. de ..................................6<br />
Karreman, V. ............................... 21<br />
Klapwijk, J. ................................ 13<br />
Kooij, van der ...............................11<br />
Koster, H. ..................................40<br />
Koster, R. ...............................40, 41<br />
Koster, S. ..................................40<br />
Kreeft, P. .................................. 31<br />
Kreeft, T. .................................. 31<br />
Kreuger, M.J. ...............................37<br />
Krijger, N. de ............................40, 41<br />
Kroes, O. ................................... 51<br />
Lagendijk, J.A. ..............................20<br />
Leeuwe, L. de ...............................40<br />
Leeuwe-de Jong, G. de ....................... 41<br />
Leeuwen, E. van ............................40<br />
Leeuwrik, F. ................................24<br />
Lussenburg, J.J. ..........................27, 28<br />
Marel, A. van der ...........................35<br />
Marel, J. van der ............................ 12<br />
Ockers, A.E. ................................ 21<br />
Olden, H. .................................. 19<br />
Oudshoorn, W.A. ............................33<br />
Paauwe, A. .................................52<br />
Peters, A. .................................. 19<br />
Poelman, P. .............................49, 52<br />
Post, J. ....................................48<br />
Reitsma, C. ................................32<br />
Reitsma-Kooymans, T. ......................32<br />
Rijhiner, H.D. ...............................9<br />
Rodenburg, A. ..............................23<br />
Rodenburg, A. ..............................24<br />
Rodenburg, J. ..............................37<br />
Roest Crollius, A. ........................28, 33<br />
Rossen, A. van ...............................6<br />
Sande, J. van der ............................ 31<br />
Santing, E. ................................. 12<br />
Seyss Inquart ..............................39<br />
Slijpe, W. van ..............................30<br />
Snaathorst, D. ...............................6<br />
Snaathorst, P. ..........................1, 2, 34<br />
Snijders, A. ................................. 12<br />
Speelman, A. ............................49, 52<br />
Speelman, A. Bzn. ............................7<br />
Sponeck, Graf von .........................6, 8<br />
Stad, E. ....................................23<br />
Teerds, W.F. ................................37<br />
Teerds-Mecher, J. ...........................37<br />
Terlouw, J. ..............................29, 37<br />
Terlouw-van Slijpe, L. .......................29<br />
Veenendaal, J.J. ..............................4<br />
Vliet, C. van ................................48<br />
Vliet, L. van ................................52<br />
Vliet, M.P. van ..........................48, 52<br />
Vollemans-van Kralingen, J. ..................32<br />
Waal, A.A. v.d. ..............................52<br />
Weekhout, E. ............................... 12<br />
Zandbergen, D. .............................25<br />
Zeelenberg, H. .............................. 16<br />
Zie ook de overzichten met namen op pagina 10 (omgekomen militairen), pagina 11 (omgekomen burgers) en<br />
pagina 43 (omgekomen Joodse inwoners).<br />
55