You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
wetenschapsblad OLVG jaargang 15 | no. 2 | <strong>september</strong> <strong>2022</strong><br />
WETENSCHAP<br />
@OLVG<br />
Verpleegkunde<br />
Het vrouwenhart<br />
Een historie die nog niet ten einde is<br />
Abstract<br />
Ontwikkeling van een<br />
glucose predictiemodel<br />
Meniscusscheur<br />
Ook na vijf jaar goede<br />
uitkomsten met<br />
oefentherapie<br />
Descartesprijs<br />
De invloed van de pil op<br />
depressie en slaap
In deze editie<br />
4<br />
Het vrouwenhart<br />
Virtual Fracture Care<br />
6<br />
Sinds angina pectoris voor het eerst werd beschreven, eind<br />
18 e eeuw, is de vrouwelijke hartpatiënt altijd langs de mannelijke<br />
meetlat gelegd. Tot de jaren 90 van de 20 e eeuw. Toen<br />
kwam het besef dat die ‘lastige vrouwen met hun rare klachten<br />
en dubieuze uitslagen’ niet zeurden om niks.<br />
Sinds mei 2019 krijgen patiënten die met een eenvoudige<br />
botbreuk op de SEH van OLVG komen in plaats van gips,<br />
een verband of brace. Daarna gaan ze direct met ontslag<br />
met duidelijke instructies en informatie. Onderzoek in OLVG<br />
toonde aan dat dit concept de zorg efficiënter maakt en<br />
veel kosten bespaart. En op basis van wetenschappelijk<br />
onderzoek gaan de ontwikkelingen volop door.<br />
Fotovraag<br />
Sinds half maart zweeft op poliplein 1 van<br />
OLVG, locatie Oost een wolk tussen de gevels.<br />
Wat huist er in dit bijzondere bouwwerk?<br />
Hierin bevinden zich twee hybride operatiekamers die half maart en<br />
eind mei in gebruik genomen zijn. In deze OK’s vinden vaatchirurgische,<br />
cardiothoracale, urologische en gynaecologische operaties<br />
plaats. De werkwijze binnen de hybride OK’s verschilt sterk met hoe<br />
het eerst ging. Daar waar patiënten voorheen bijvoorbeeld eerst<br />
behandeld moesten worden door de radioloog en vervolgens geopereerd<br />
werden, staan de radioloog, de chirurg en het OK-team nu<br />
samen aan de operatietafel met alle instrumenten en haarscherpe<br />
beeldtechnieken binnen handbereik. Vandaar de term ‘hybride’.<br />
Naast het feit dat de nieuwe operatiekamers functioneel heel bijzonder<br />
zijn, ziet het het complex er ook uitzonderlijk uit. Architect Eric<br />
van Wendel heeft het bewust deze vorm gegeven. ‘Met het ontwerp<br />
van een mysterieuze wolk hebben we het complex, waar ingrijpende<br />
operaties worden uitgevoerd, lichtheid meegegeven.’ Bij de bouw<br />
werd gebruikgemaakt van gerecyclede petflessen. Dit is materiaal<br />
dat veel licht doorlaat, geluid dempt, financieel aantrekkelijk is én<br />
duurzaam.<br />
Cover: Anatomische studie van het hart, Pieter van Gunst, naar Gerard de Lairesse, 1685.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 2
Redactioneel<br />
Vrouwenvoetbal en<br />
het vrouwenhart<br />
Kwaliteit en<br />
wetenschap<br />
22<br />
Na het plaatsen van een totale heupprothese krijgen<br />
mensen een hele lijst met leefregels mee naar huis. Is<br />
dat wel noodzakelijk? Promovendus Amanda Klaassen<br />
deed binnen het waardegedreven zorg verbetertraject<br />
voor heupartrose een omvangrijk onderzoek<br />
met een duidelijk resultaat.<br />
En verder<br />
8 Commissie Wetenschap: Verslag OLVGwetenschapsweek<br />
9 Abstract: De ontwikkeling van een glucose<br />
predictiemodel bij IC-patiënten<br />
10 Publicatie: Meniscusscheur: ook na vijf jaar goede<br />
uitkomsten met oefentherapie<br />
11 Kwartet onderzoekers: Vier OLVG-promovendi<br />
vertellen over hun onderzoek<br />
16 Interview promovendus Psychiatrie en Medische<br />
Psychologie Margot Morssinkhof: De invloed van<br />
de pil op depressie en slaap<br />
17 Abstract: Beïnvloedt het voedingspatroon de<br />
reactiedrempel voor pinda?<br />
18 In de schijnwerpers<br />
19 Column neuroloog Bas ter Meulen<br />
20 Epidemiologica: Het maken van een goede<br />
zoekstrategie<br />
23 Tip van de monitor: Standard Operating<br />
Procedures (SOPs): super handig!<br />
24 Infographic: OLVG Hartapp in cijfers<br />
Hebben jullie genoten van het Europees Kampioenschap<br />
vrouwenvoetbal deze zomer? Het Nederlandse<br />
vrouwenvoetbal kent een uitgebreide voorgeschiedenis<br />
en begint heel langzaam populair te worden.<br />
De eerste vrouwenvoetbalteams ontstonden na de<br />
Tweede Wereldoorlog. In 1955 werd in Nederland de<br />
voetbalvrouwenbond opgericht zonder toestemming<br />
van de KNVB, want die vond dat vrouwenvoetbal niets<br />
bijdroeg.<br />
Daarnaast was voetbal niet goed voor de elegantie<br />
van de vrouw en volgens artsen zou voetbal bij vrouwen<br />
leiden tot baarmoederverzakkingen. Ook zouden<br />
de enkel- en kniegewrichten van vrouwen veel zwakker<br />
zijn dan die van mannen. Pas toen de UEFA in de jaren<br />
70 de KNVB verplichtte om vrouwen toe te laten tot de<br />
bond, of ze het nu leuk vonden of niet, gebeurde er iets.<br />
Maar blij was de KNVB niet. En nog steeds is niet iedereen<br />
enthousiast. Johan Derksen zei recent over een<br />
strafschop: ‘Het is net alsof ze tegen een hoop stront<br />
schoppen.’.<br />
De overeenkomst tussen het vrouwenvoetbal en het<br />
vrouwenhart is dat beide langdurig ontkend zijn. Want<br />
hoe ging dat bij de cardiologen?<br />
Bij de cardiologenvereniging voltrekt zich eenzelfde<br />
proces. Een aantal jaren geleden wilde men niet het<br />
verschil tussen het mannen- en het vrouwenhart<br />
zien. Gelukkig hebben voortrekkers als Angela Maas,<br />
Jutta Schroeder-Tanka (OLVG) en Janneke Wittekoek<br />
doorgezet! Al met al is er veel winst behaald. Uit wetenschappelijk<br />
onderzoek naar het vrouwenhart zijn<br />
nieuwe inzichten voortgekomen die ook het mannenhart<br />
beter maken, mooi!<br />
Hoewel er meer aandacht voor is en we op de goede<br />
weg zitten, zijn we er nog niet. Sommige Nederlandse<br />
vrouwelijke voetballers verdienen in de eredivisie 1.000<br />
euro bruto per maand. Er is nog werk aan de winkel!<br />
Mariëlle van Pampus, perinatoloog<br />
WETENSCHAP@OLVG • 3
Historie<br />
Het vrouwenhart<br />
toen en nu<br />
Sinds angina pectoris voor het eerst werd beschreven, eind 18 e eeuw,<br />
is de vrouwelijke hartpatiënt altijd langs de mannelijke meetlat<br />
gelegd. Tot de jaren 90 van de 20 e eeuw. Toen kwam het besef dat die<br />
‘lastige vrouwen met hun rare klachten en dubieuze uitslagen’ niet<br />
zeurden om niks. Er bleken belangrijke man-vrouwverschillen te zijn<br />
in het patroon van aderverkalking en veroudering van de hartspier 1 .<br />
Judith Vocking<br />
Met medewerking van Jutta Schroeder-Tanka en Nicola Vos, cardiologen in OLVG<br />
Het was de Engelse internist William<br />
Herberden die in 1772 voor het eerst pijn<br />
op de borst beschreef en dat angina<br />
pectoris noemde. Het viel hem op dat<br />
deze klachten vooral voorkwamen bij<br />
mannen van boven de vijftig jaar. Dat<br />
klopte, omdat de meeste vrouwen in die<br />
tijd stierven voor hun veertigste, lang<br />
voordat ziekten aan de kransvaten zich<br />
konden ontwikkelen 1 .<br />
Deelname vrouwen niet relevant<br />
In de tweede helft van de 20 e eeuw<br />
ontwikkelde de cardiologie zich als zelfstandig<br />
specialisme, maar wel vanuit<br />
het mannelijk perspectief. In veel studies<br />
werd de deelname van vrouwen als<br />
niet relevant gezien of als onpraktisch,<br />
vanwege hormonale schommelingen.<br />
Er was in die tijd wel aandacht voor<br />
vrouwen, maar puur als partner en verzorgster<br />
van mannelijke hartpatiënten.<br />
Tot ver in de jaren 70 bestond zelfs de<br />
gedachte dat vrouwen medeschuldig<br />
waren aan het hartinfarct van hun man.<br />
In verschillende tijdschriften, waaronder<br />
het vooraanstaande British Medical<br />
Journal, vroeg men zich af of vrouwen<br />
te veel geëist hadden van hun man,<br />
zodat het tot een hartinfarct had kunnen<br />
komen 1 .<br />
Andere insteek<br />
In 1991 werden hart- en vaatziekten<br />
bij vrouwen voor het eerst op de wetenschappelijke<br />
agenda gezet. In het<br />
tijdschrift New England Journal of Medicine<br />
verscheen een aantal artikelen<br />
waarin gesteld werd dat vrouwen met<br />
hartklachten minder goed werden onderzocht<br />
en behandeld dan mannen 1 .<br />
In 1996 begon de Women’s Ischemic<br />
Syndrome Evaluation studie, een onderzoek<br />
naar de mechanismen van<br />
hartklachten bij vrouwen op middelbare<br />
leeftijd. Uit deze studie en studies<br />
die volgden, bleek dat cardiale problemen<br />
bij vrouwen vaak andere oorzaken<br />
hebben. Dus moet ook het stellen van<br />
een diagnose en het insteken van een<br />
behandeling anders gebeuren.<br />
Niet begrepen klachten<br />
Ook in Nederland groeide de aandacht<br />
voor het vrouwenhart. Cardiologen, zoals<br />
Angela Maas, Jutta Schroeder-Tanka<br />
en Janneke Wittekoek, hebben hier<br />
een belangrijke rol in gespeeld. Zij zagen<br />
steeds meer vrouwen van middelbare<br />
leeftijd op hun spreekuur met klachten<br />
van kortademigheid en pijn op de borst<br />
die niet begrepen werden. Uit de standaard<br />
onderzoeken, zoals een fietstest,<br />
scans en hartkatheterisatie, kwamen<br />
namelijk geen afwijkingen. De diagnostiek<br />
was toen nog voornamelijk gericht<br />
op de grote kransslagaders van het hart<br />
en met name de anatomische component<br />
daarvan, maar daarmee was dus<br />
een grote groep niet geholpen. Wat was<br />
er met deze vrouwen aan de hand?<br />
Coronaire vaatdysfunctie<br />
Al in 1992 bleek uit onderzoek van cardioloog<br />
Jan Piek dat het niet altijd de<br />
kransslagaders zijn die de problemen<br />
veroorzaken, maar ook de kleine bloedvaten<br />
van het hart: het microvasculaire<br />
vaatbed 2 . Vele studies daarna onderschreven<br />
dit. Het blijkt dat twee derde<br />
van de vrouwen en één derde van de<br />
mannen die een hartkatheterisatie<br />
ondergaan vanwege hartklachten,<br />
geen obstructies in de kransslagaders<br />
(obstructief coronairlijden) hebben.<br />
Bij de meerderheid (59-89%) van deze<br />
mensen zijn de klachten gebaseerd<br />
op microvasculaire dysfunctie en/<br />
of verkrampingen (spasmen) van de<br />
kransslagaders, samen coronaire vaatdysfunctie<br />
genoemd. Daarvan is het<br />
merendeel vrouw. Vrouwen hebben<br />
vaker dan mannen coronaire vaatdysfunctie<br />
zonder voorgeschiedenis van<br />
WETENSCHAP@OLVG • 4
obstructief coronairlijden. Omdat de<br />
standaard diagnostiek bij pijn op de<br />
borst gericht is op het evalueren van<br />
obstructief coronairlijden, wordt coronaire<br />
vaatdysfunctie als oorzaak van de<br />
klachten vaak niet meegenomen 3 .<br />
Opleidingsplan en richtlijn<br />
Om dit te veranderen, is coronaire vaatdysfunctie<br />
in 2018 opgenomen in het<br />
opleidingsplan van de cardiologie en<br />
verscheen de eerste Nederlandse richtlijn<br />
op dit gebied in 2020 3 . Sindsdien<br />
zijn de ontwikkelingen doorgegaan.<br />
Een aantal ziekenhuizen, waaronder<br />
OLVG, loopt voorop in het onderzoek<br />
naar het vrouwenhart en voert invasieve<br />
coronaire functietesten uit. Dit<br />
zijn testen die alle componenten van de<br />
coronaire vaatfunctie – vaatweerstand,<br />
vaatkramp (spasme) en maximale verwijding<br />
(dilatatie) – integraal kunnen<br />
evalueren 3 .<br />
Diagnose stellen<br />
De coronaire functietesten stellen cardiologen<br />
in staat om vaker een diagnose<br />
te stellen. Dat is belangrijk, want als<br />
er een diagnose is, kan er gericht behandeld<br />
worden. Komen er op cardiaal<br />
gebied geen afwijkingen uit het onderzoek,<br />
ook niet aan de kleine bloedvaatjes,<br />
dan kan de cardioloog de patiënt op<br />
het goede spoor zetten voor vervolgonderzoek.<br />
Pijn op de borst kan namelijk<br />
ook vele andere oorzaken hebben. Enkele<br />
voorbeelden daarvan zijn: reflux,<br />
astma, kraakbeenontsteking van de<br />
ribben of een angst-/paniekstoornis 3 . Er<br />
is ook een groep patiënten bij wie geen<br />
cardiale problemen worden gevonden,<br />
maar die wel veel medicijnen hiervoor<br />
slikken. Dan is het gerechtvaardigd deze<br />
medicatie af te bouwen als blijkt dat er<br />
cardiaal niets aan de hand is.<br />
Anatomische studie van het hart, Pieter van Gunst, naar Gerard de Lairesse, 1685<br />
Nederlandse database<br />
De invasieve functietesten gebeuren<br />
op basis van een strikt protocol en de<br />
resultaten ervan worden geregistreerd<br />
in een Nederlandse database: NL-CFT<br />
registry. Daar komen ook de resultaten<br />
van de vragenlijsten in, die mensen<br />
jaarlijks invullen over hun kwaliteit van<br />
leven. Verder bevat de database algemene<br />
gegevens. Niet alleen het standaard<br />
palet, zoals roken en BMI, ook<br />
gegevens over de voorgeschiedenis van<br />
patiënten wat betreft hoge bloeddruk,<br />
suikerziekte, zwangerschapsgerelateerde<br />
problemen, migraine en auto-immuunziektes.<br />
Dit blijken namelijk mogelijk<br />
voorspellende factoren te zijn voor<br />
het ontwikkelen van cardiale klachten<br />
bij vrouwen op middelbare leeftijd. Met<br />
deze data hoopt men nog meer inzicht<br />
te krijgen in de verschillende subtypen<br />
van coronaire vaatdysfunctie en hun<br />
risicofactoren.<br />
Cardiale genderproblematiek<br />
Vroeger wisten we dat het vrouwenhart<br />
een beetje kleiner was dan het mannenhart,<br />
maar nu weten we door wetenschappelijk<br />
onderzoek ongelooflijk veel<br />
meer. Ook dat coronaire vaatdysfunctie<br />
tevens bij mannen voorkomt, zij het in<br />
mindere mate. Daarom is de naamgeving<br />
inmiddels verbreed tot cardiale<br />
genderproblematiek. Feit blijft wel dat<br />
de kennis over de kleine vaatjes in het<br />
hart is voortgekomen uit het vrouwenonderzoek<br />
en dat de naam ‘vrouwenhart’<br />
daar een belangrijke rol in heeft<br />
gespeeld. De media heeft het opgepikt<br />
en daardoor is het meer zichtbaar geworden.<br />
Steeds meer vrouwen weten<br />
van het bestaan af en dat helpt als ze<br />
met ogenschijnlijk onduidelijke klachten<br />
in de spreekkamer komen. Daarnaast<br />
is het een belangrijke ontwikkeling dat<br />
coronaire vaatdysfunctie nu in het opleidingsplan<br />
staat en er een richtlijn<br />
voor is, waardoor de nieuwe generatie<br />
cardiologen er veel beter mee om zal<br />
gaan. Zo is de historie van het vrouwenhart<br />
voorlopig nog niet ten einde!<br />
Referenties:<br />
1. Maas A. Hart voor vrouwen. De cardioloog over<br />
het vrouwenhart. Amsterdam: Uitgeverij de Arbeiderspers;<br />
2019<br />
2. Piek JJ. Pathomorphological and clinical<br />
characteristics of the coronary collateral<br />
circulation. 1992<br />
3. Pijn op de borst zonder obstructief coronair<br />
lijden. NVVC leidraad. 1 juni 2020<br />
WETENSCHAP@OLVG • 5
Virtual Fracture Care<br />
Zorg bieden aan degenen<br />
die dat nodig hebben<br />
Sinds mei 2019 krijgen patiënten die met een eenvoudige botbreuk<br />
op de SEH van OLVG komen in plaats van gips, een verband of brace.<br />
Daarna gaan ze direct met ontslag met duidelijke instructies en<br />
informatie, ondersteund door een smartphone applicatie. Onderzoek<br />
in OLVG toonde aan dat dit concept, afgeleid van methodes uit het<br />
Verenigd Koninkrijk, ook in de Nederlandse setting werkt. Het maakt<br />
de zorg efficiënter en bespaart veel kosten. Hierdoor hebben meerdere<br />
ziekenhuizen het concept inmiddels omarmd. En ondertussen gaan op<br />
basis van wetenschappelijk onderzoek de ontwikkelingen volop door.<br />
Judith Vocking<br />
Het was Thijs Geerdink, destijds artsonderzoeker<br />
bij de Traumachirurgie,<br />
die het concept, onder leiding van de<br />
traumachirurgen, naar OLVG bracht.<br />
Hij kreeg subsidie om de methode te<br />
implementeren en onderzoeken. Het<br />
project, met de naam ‘Direct ontslag<br />
bij botbreuken’, werd opgetuigd voor<br />
twaalf letsels en de resultaten logen er<br />
niet om. De nieuwe manier van werken<br />
zorgde voor 91% minder poliklinische<br />
controles, 72% minder röntgenfoto’s en<br />
een kostenreductie van 75%. De patiënttevredenheid<br />
was hetzelfde en er trad<br />
geen verschuiving in zorg op naar huisartsen<br />
en fysiotherapeuten.<br />
Validatiestudie<br />
Het St. Antonius Ziekenhuis nam als<br />
eerste de nieuwe werkwijze over. Daaruit<br />
kwam een wetenschappelijke samenwerking<br />
tot stand om de methode<br />
breder te valideren en ontwikkelen. In<br />
het Antonius werd Jelle Spierings als<br />
promovendus voor het project aangesteld<br />
en in OLVG Gijs Willinge, beiden<br />
met OLVG-traumachirurg Carel Goslings<br />
als promotor. Met een validatiestudie<br />
werd aangetoond dat de werkwijze<br />
in het Antonius dezelfde resultaten gaf.<br />
Verder bouwen beide promovendi voort<br />
op de resultaten van Geerdink. Willinge:<br />
‘Thijs heeft laten zien dat het concept<br />
werkt, maar voor de twaalf afzonderlijke<br />
letsels waren de specifieke uitkomsten<br />
nog niet in kaart gebracht. Pas als<br />
je per letsel weet of direct ontslag effectief<br />
is en dezelfde functionele uitkomsten<br />
geeft, kun je het in de richtlijnen<br />
opnemen.’<br />
Lijst uitbreiden<br />
Verder gaan de twee promovendi door<br />
middel van interviews en focusgroepen<br />
de patiënttevredenheid nader onder de<br />
loep nemen. Die is destijds uitgevraagd<br />
met gestandaardiseerde vragenlijsten,<br />
maar voor wie het nou precies<br />
werkt en waarom, en waar eventuele<br />
verbeterpunten zitten, kan nog verder<br />
uitgezocht worden. Ook gaan ze kijken<br />
of het mogelijk is de lijst met letsels uit<br />
te breiden. Willinge: ‘De eerste twaalf<br />
zijn gekozen op basis van onderzoek<br />
in het Verenigd Koninkrijk, maar er zijn<br />
aanwijzingen dat er meer letsels in aanmerking<br />
komen.’<br />
Virtual Fracture Carebespreking<br />
Daarnaast gaan Willinge en Spierings<br />
in OLVG nog twee andere onderzoeksprojecten<br />
doen. Van de circa 10 duizend<br />
mensen die jaarlijks op de SEH van<br />
OLVG binnenkomen met een botbreuk<br />
of kneuzing, komt 30% in aanmerking<br />
voor direct ontslag. De overige<br />
70% moet terugkomen voor controle.<br />
De vraag is of ook voor deze grotere<br />
groep een efficiencyslag gemaakt kan<br />
worden. Daarvoor is per april 2020 de<br />
Virtual Fracture Care (VFC)-bespreking<br />
in het leven geroepen. Een patiënt die<br />
binnenkomt op de SEH krijgt een röntgenfoto<br />
en uitleg over het VFC-concept.<br />
Daarna gaat hij/zij naar huis met een<br />
gips of brace en wordt aangemeld voor<br />
de VFC-bespreking op de eerstvolgende<br />
werkdag. Een multidisciplinair team,<br />
onder leiding van een traumachirurg of<br />
trauma-orthopeed, stelt dan het hele<br />
behandelplan op, dat vervolgens telefonisch<br />
aan de patiënt wordt voorgelegd.<br />
Doel hierbij is betere informatievoorziening<br />
naar de patiënt, shared decision<br />
making en meer uniformiteit ten<br />
aanzien van het hele behandeltraject.<br />
Willinge: ‘We gaan onderzoeken welke<br />
winst we hiermee behalen. De data zijn<br />
nog niet bekend, maar we zien wel al<br />
kortere wachttijden, meer zorg op afstand<br />
en minder vervolgafspraken, die<br />
we efficiënter kunnen inplannen. Na-<br />
WETENSCHAP@OLVG • 6
tuurlijk willen we ook weten wat mensen<br />
ervan vinden om zonder definitief<br />
behandelplan de SEH te verlaten. Dat<br />
gaan we op een kwalitatieve manier<br />
meten.’<br />
Zorgpaden<br />
De VFC-bespreking draait op protocollen<br />
voor 180 verschillende letsels. Deze<br />
zijn in EPIC vastgelegd. Willinge: ‘Voor<br />
de 40 meest voorkomende bouwen we<br />
nu digitale zorgpaden, waarbij we mensen<br />
via MijnOLVG heel gericht, op basis<br />
van hun specifieke zorgplan, informatie<br />
en gevalideerde vragenlijsten sturen.<br />
We delen dit op in hapklare stukken die<br />
de patiënt krijgt op het moment dat<br />
hij of zij het nodig heeft.’ Zo krijgt een<br />
patiënt twee weken voor de controleafspraak<br />
een vragenlijst. Blijkt daaruit<br />
dat de functie van het gebroken ledemaat<br />
goed is en er geen klachten zijn,<br />
dan vervalt de afspraak, tenzij de patiënt<br />
aangeeft toch graag voor controle<br />
langs te willen komen. Willinge: ‘Het is<br />
eigenlijk een soort thuismonitoring met<br />
gevalideerde vragenlijsten, waarbij je<br />
alleen nog maar afspraken maakt voor<br />
degenen die het nodig hebben.’ Willinge<br />
gaat ook hiervoor onderzoeken wat het<br />
effect is op het aantal afspraken, wat<br />
patiënten van deze werkwijze vinden<br />
en voor wie het wel of niet werkt. ‘Door<br />
patiënten naar hun ervaringen te vragen,<br />
willen we de criteria steeds scherper<br />
maken voor wie deze werkwijze<br />
geschikt is.’ Bijkomend voordeel van<br />
de gevalideerde vragenlijsten is, dat de<br />
verzamelde data mogelijk ook gebruikt<br />
kunnen worden voor wetenschappelijk<br />
onderzoek.<br />
Gijs Willinge<br />
‘Alles ging in goed overleg’<br />
In april brak Simone Albersen haar pols tijdens een hockeywedstrijd. Pas de<br />
dag daarna ging ze naar de huisarts en werd doorverwezen naar OLVG voor<br />
een röntgenfoto. ‘Na de foto kreeg ik gips en mocht ik naar huis. De volgende<br />
dag werd ik gebeld door de arts. Die legde alles duidelijk uit en in overleg met<br />
mij werd besloten nog een CT-scan te maken. Daarvoor moest ik dus wel terug<br />
naar OLVG, maar omdat de afspraak ingepland was, hoefde ik nauwelijks te<br />
wachten. Daarna ben ik alleen nog terug geweest bij de gipsverbandmeester<br />
en ik heb nog één keer een telefonische afspraak gehad. Dit was de tweede<br />
keer dat ik mijn pols brak en ik vond de manier waarop de behandeling nu<br />
ging prettiger. Ik was minder tijd kwijt en alles ging in goed overleg.’<br />
Prijzen<br />
Het succes van Virtual Fracture Care<br />
blijft intussen niet onopgemerkt. In<br />
2019 won het project ‘Direct ontslag bij<br />
botbreuken’ de Santeon Verbeterprijs<br />
en dit jaar was er de nominatie voor de<br />
Samen Voorop Award van VGZ. Daarnaast<br />
hebben inmiddels zestien andere<br />
ziekenhuizen de direct ontslagmethode<br />
geïmplementeerd en staan er nog tien<br />
in de wachtrij. Om hen te helpen bij<br />
de uitrol van het concept binnen hun<br />
organisatie, zijn een implementatiedocument<br />
en een webinar gemaakt.<br />
Daarnaast probeert het VFC-projectteam<br />
in OLVG de ziekenhuizen, waar<br />
mogelijk, te faciliteren. Willinge: ‘Door<br />
de deelname van andere ziekenhuizen<br />
kunnen we het project bestendigen en<br />
gezamenlijk verder verbeteren. Hiervoor<br />
organiseren we twee keer per jaar<br />
een consensusmeeting met alle deelnemende<br />
ziekenhuizen. Voorbeelden<br />
van verbeteringen zijn het toevoegen<br />
van andere talen en de app geschikter<br />
maken voor laaggeletterden. Zo komt<br />
betere informatievoorziening en uniforme<br />
behandeling van deze letsels voor<br />
steeds meer Nederlandse patiënten<br />
binnen hand bereik.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 7
Abstract<br />
De ontwikkeling van een<br />
glucose predictiemodel<br />
bij IC-patiënten<br />
M. van den Boorn, V. Lagerburg, S.C.J. van Steen, R. Wedzinga, R.J. Bosman, P.H.J. van der Voort<br />
Inleiding<br />
Bij patiënten op de Intensive Care (IC)<br />
komt, als gevolg van hun ziekte, geregeld<br />
acute hyperglycaemie voor. De<br />
hyperglycaemie is bij deze patiënten<br />
stress geïnduceerd en onafhankelijk<br />
van de aanwezigheid van Diabetes<br />
Mellitus. Hyperglycaemie en glucosevariabiliteit<br />
bij IC-patiënten is geassocieerd<br />
met een hogere morbiditeit<br />
en mortaliteit. Het strikt reguleren van<br />
glucose, om de variabiliteit te verlagen,<br />
blijkt echter ingewikkeld in de huidige<br />
klinische praktijk. Een oplossing hiervoor<br />
is een closed-loop glucosesysteem.<br />
Dit systeem bevat een continue<br />
glucosemonitor (CGM) die de bloedglucosewaarde<br />
van de patiënt meet.<br />
Deze metingen worden gebruikt in een<br />
model om toekomstige glucosewaardes<br />
te voorspellen. Op basis van deze voorspellingen<br />
worden de glucose- en insulinespuiten<br />
automatisch bediend, zodat<br />
de glucosewaarde van de patiënt in de<br />
gewenste range blijft. Het doel van deze<br />
studie was het ontwikkelen van een glucose<br />
predictiemodel voor de algemene<br />
IC-patiënten. Dit is de eerste stap richting<br />
een closed-loop glucosesysteem.<br />
Methode<br />
Data van een eerdere studie waarbij<br />
CGM-metingen verzameld waren, zijn<br />
gebruikt in deze studie. Deze data zijn<br />
Vera Lagerburg, klinisch fysicus en Michelle van den Boorn, technisch geneeskundige IC<br />
verdeeld in een trainingsset en een validatieset.<br />
Een mathematisch predictiemodel is<br />
ontwikkeld, gebaseerd op een combinatie<br />
van de eerste afgeleide (verandering)<br />
en tweede afgeleide (snelheid<br />
van verandering) van de huidige glucosewaarde<br />
om de glucosewaarde 30<br />
minuten in de toekomst te voorspellen.<br />
Analyse van het model is gedaan op<br />
basis van de Mean Squared Difference<br />
(MSD) en een Clark Error Grid (CEG).<br />
validatieset lag 99,8% van de datapunten<br />
in de klinisch acceptabele regio’s. De<br />
MSD was 0.41 ± 0.49 voor de validatieset.<br />
Conclusie<br />
Deze studie toont aan dat het mogelijk<br />
is om de glucose van een patiënt<br />
30 minuten vooruit nauwkeurig te<br />
voorspellen. Dit is de eerste stap in de<br />
ontwikkeling van een closed-loop glucosesysteem<br />
om de glucose van ernstig<br />
zieke IC- patiënten te reguleren.<br />
Michelle van den Boorn en Vera<br />
Lagerburg waren genomineerd met<br />
dit onderzoek voor de dr. Keeman<br />
publicatieprijs die 15 juni werd uitgereikt.<br />
Resultaten<br />
De uiteindelijke dataset bestond uit 94<br />
IC-patiënten met in totaal 134.673 CGMmetingen.<br />
Het mathematische predictiemodel<br />
voorspelde in de trainingsset<br />
99,9% van de datapunten in de klinisch<br />
acceptabele regio’s van de CEG. In de<br />
Referentie<br />
van den Boorn M, Lagerburg V, van Steen<br />
SCJ, Wedzinga R, Bosman RJ, van der Voort<br />
PHJ. The development of a glucose prediction<br />
model in critically ill patients. Comput Methods<br />
Programs Biomed. 2021 Jul;206 (https://<br />
www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/<br />
S0169260721001802?via%3Dihub)<br />
WETENSCHAP@OLVG • 8
Commissie wetenschap<br />
Wetenschapsweek in OLVG<br />
Van 13 tot en met 16 juni stond OLVG in het teken<br />
van de wetenschap. Verspreid over de week waren<br />
er diverse presentaties en workshops, die fysiek en<br />
online bijgewoond konden worden. En net als ieder<br />
jaar viel er een scala aan prijzen te winnen.<br />
Onderzoeksprijs<br />
De onderzoeksprijs ging naar Atiya<br />
Mohammad, onderzoeker apotheek,<br />
voor haar onderzoek naar voorschrijfcascades:<br />
het opeenstapelen van medicatie,<br />
doordat bijwerkingen aangezien<br />
worden als nieuwe aandoeningen. Zij<br />
kwantificeerde 68 uit de literatuur geselecteerde<br />
problematische voorschrijfcascades.<br />
Daarvan werden er 44 (65%)<br />
als significant aangemerkt op basis van<br />
de gemeten uitkomst. Wanneer deze<br />
resultaten worden geëxtrapoleerd naar<br />
de Nederlandse bevolking, heeft 2% van<br />
de volwassenen (zo’n 92.500 mensen) te<br />
maken met een problematische opeenstapeling<br />
van medicijnen. Haar boodschap<br />
is dan ook: beschouw ieder nieuw<br />
symptoom als een bijwerking, totdat<br />
het tegendeel bewezen is.<br />
Posterprijs<br />
In de strijd om de posterprijs mochten<br />
vijf onderzoekers hun poster in twee<br />
minuten pitchen. De prijs ging naar<br />
de poster van onderzoeker KNO Pien<br />
Bosschieter over het effect van tongzenuwstimulatie<br />
op slaapapneu. Dit blijkt<br />
een succesvolle therapie te zijn bij een<br />
Apneu Hypopneu Index (AHI) > 15 (aantal<br />
ademstops per minuut), dus ook bij<br />
mensen met een AHI > 50. Dat is goed<br />
nieuws, want deze categorie patiënten<br />
heeft de meeste klachten en kwam eerst<br />
niet voor deze therapie in aanmerking.<br />
een multidisciplinair team ongeplande<br />
heropnames. Van de 1.111 casussen bleek<br />
16% medicatiegerelateerd en daarvan<br />
was 40% potentieel vermijdbaar. De<br />
oorzaken – fouten bij het voorschrijven,<br />
therapieontrouw en problemen bij de<br />
overdracht – lagen binnen en buiten<br />
het ziekenhuis. Daarom moeten interventies<br />
zowel tijdens opname als na<br />
ontslag toegepast worden.<br />
Een eervolle tweede plek was voor<br />
Michelle van den Boorn, technisch geneeskundige<br />
op de ICU. Met haar onderzoek<br />
toonde zij aan dat het mogelijk<br />
is om de glucose van een patiënt op de<br />
IC 30 minuten vooruit nauwkeurig te<br />
voorspellen. Een abstract van haar onderzoek<br />
staat op pagina 8.<br />
Descartesprijs<br />
De Descartesprijs voor de beste OLVGpublicatie<br />
die soma en psyche met<br />
elkaar verbindt, was dit jaar voor promovendus<br />
Psychiatrie en Medische<br />
Psychologie Margot Morssinkhof. Zij<br />
onderzocht de invloed van de pil op<br />
stemming en slaap. Een interview met<br />
haar staat op pagina 16.<br />
Keynote<br />
Jonathan Bouman, huisarts, clinical<br />
data-analist en mede-oprichter van<br />
en bestuurslid bij CMIO Eerstelijn, gaf<br />
een spoedcursus ‘Leren denken als een<br />
hacker’. Naast zijn reguliere werk is hij<br />
ethisch hacker bij grote e-commerce<br />
bedrijven en weet dus als geen ander<br />
waar de zwakke plekken in een organisatie<br />
zitten. Hij adviseert iedereen kritisch<br />
en out of the box te denken. Als je<br />
dát kan, kan je ook aan een hacker ontkomen<br />
en dus je patiënten beschermen.<br />
Bouman gaf een heel scala aan praktische<br />
tips en riep iedereen op vooral<br />
alert te zijn. Zie je dingen die naar jouw<br />
gevoel niet kloppen, weet dan de weg<br />
te vinden binnen het ziekenhuis. En<br />
begin morgen alvast bij jezelf met het<br />
installeren van een passwordmanager<br />
en het gebruiken van een hardware<br />
token. Dan, zegt hij, maak je zijn werk<br />
als hacker in ieder geval een heel stuk<br />
moeilijker.<br />
Dr. Keeman publicatieprijs<br />
Woensdagmiddag kwamen de twee<br />
genomineerden voor de dr. Keeman<br />
publicatieprijs in actie. Ziekenhuisapotheker<br />
Elien Uitvlugt wist de prijs in de<br />
wacht te slepen. Zij analyseerde met<br />
Alle wetenschappelijke posters, met lekensamenvatting, in de centrale hal<br />
van OLVG, locatie West<br />
WETENSCHAP@OLVG • 9
Publicatie JAMA Open Network<br />
Meniscusscheur: ook na vijf jaar<br />
goede uitkomsten met oefentherapie<br />
Ook na vijf jaar is er geen verschil in kniefunctie<br />
tussen patiënten van 45 jaar en ouder met een nietobstructieve<br />
meniscusscheur die oefentherapie<br />
kregen of een meniscusoperatie. Deze resultaten van<br />
een multicenter RCT, uitgevoerd door de afdeling<br />
Orthopedie, werden 8 juli gepubliceerd in JAMA<br />
Open Network. En dat niet alleen, de studie won eind<br />
juni goud tijdens het EFORT congres in Lissabon.<br />
Judith Vocking<br />
In 2013 zetten orthopedisch chirurg Rudolf<br />
Poolman en een aantal collega’s,<br />
waaronder Vanessa Scholtes en Victor<br />
van de Graaf, deze doelmatigheidsstudie<br />
plus kostenanalyse – de ESCAPEtrial<br />
– op, omdat de effectiviteit van een<br />
meniscusoperatie ter discussie stond.<br />
Non-inferiority design<br />
Voor de studie werden 321 patiënten<br />
tussen de 45 en 70 jaar oud geïncludeerd<br />
in negen ziekenhuizen. Op basis<br />
van loting kreeg de ene helft acht weken<br />
oefentherapie en de andere helft<br />
een operatie (arthroscopische partiële<br />
meniscectomie). Deze mensen werden<br />
vijf jaar gevolgd. ‘Het studiedesign is<br />
zo, dat oefentherapie niet slechter mag<br />
zijn dan een operatie om het als goed<br />
alternatief te kunnen aanbieden’, legt<br />
fysiotherapeut Julia Noorduyn uit, die<br />
sinds 2014 bij de studie betrokken is.<br />
‘Dat is iets anders dan aantonen dat<br />
één van beide behandelingen beter is.<br />
Dit zogenaamde non-inferiority design<br />
is een van de sterke punten van dit onderzoek.’<br />
Bijvangst<br />
Na twee jaar bleken de uitkomsten van<br />
oefentherapie niet slechter dan die van<br />
een operatie. Deze resultaten zijn in<br />
2018 door orthopedisch chirurg Victor<br />
van de Graaf in de JAMA gepubliceerd.<br />
Julia Noorduyn<br />
Na vijf jaar vulden de studiedeelnemers<br />
opnieuw een gevalideerde vragenlijst<br />
in en werd er een röntgenfoto<br />
gemaakt. Noorduyn: ‘Nog steeds zagen<br />
we dat de kniefunctie heel goed was<br />
in beide groepen, dus ook na vijf jaar<br />
is oefentherapie niet slechter dan een<br />
meniscusoperatie.’ Ook keek Noorduyn<br />
naar knie-artrose. ‘De progressie van<br />
knieartrose was minimaal en tussen<br />
de groepen was er geen verschil. Zowel<br />
een operatie als meer bewegen lijken<br />
dus geen nadelig effect te hebben op<br />
artrose. Dat is een mooie bijvangst.’<br />
Voorkeur<br />
Het advies dat sinds 2016 in de richtlijn<br />
staat – begin bij alle patiënten met<br />
een meniscusscheur met conservatief<br />
behandelen – blijft ongewijzigd. Met<br />
de resultaten van Noorduyn is de onderbouwing<br />
daarvan alleen nog maar<br />
steviger geworden. ‘Een stepped care<br />
programma heeft de voorkeur. Dat<br />
wil zeggen: beginnen met bewegen en<br />
goede spierversterkende oefeningen en<br />
dat minimaal drie maanden een kans<br />
geven. Ook als de klachten daarna nog<br />
aanwezig zijn, is een operatie waarschijnlijk<br />
niet de oplossing. Dan is het<br />
aan de patiënt en behandelaar om samen<br />
te bespreken welke andere opties<br />
er zijn.’<br />
Beter<br />
De vijfjaarsresultaten vormen het<br />
laatste hoofdstuk van Noorduyns<br />
proefschrift, waarmee ze binnenkort<br />
gaat promoveren. Zo komt er na vele<br />
jaren een eind aan de ESCAPE-studie.<br />
Althans, aan het onderzoek met deze<br />
studiepopulatie. Poolman: ‘We weten nu<br />
dat we mensen van de boven de 45 jaar<br />
met pijn in de knie echt niet hoeven te<br />
opereren. We kunnen ze met een gerust<br />
hart laten oefenen en daarmee wordt<br />
het, als je geduld hebt, vrijwel altijd<br />
beter. Maar natuurlijk zijn er andere<br />
vragen waar we het antwoord nog niet<br />
op hebben. Is het bijvoorbeeld wel echt<br />
de oefentherapie die het verschil maakt<br />
of verdwijnen de klachten ook zonder<br />
therapie? Dat is iets wat de fysiotherapeuten<br />
nog uit willen gaan zoeken. Zo<br />
komen we steeds een stap verder.’<br />
Referentie<br />
Noorduyn JCA, Graaf van de VA, et al. Effect of<br />
Physical Therapy vs Arthroscopic Partial Meniscectomy<br />
in People With Degenerative Meniscal Tears-<br />
Five-Year Follow-up of the ESCAPE Randomized<br />
Clinical Trial. JAMA Netw Open. <strong>2022</strong>;5(7):e2220394.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 10
Kwartet onderzoekers<br />
Hoe is het om in OLVG te promoveren? Vier promovendi<br />
vertellen erover.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 11
Kwartet onderzoekers<br />
Invasieve strategieën bij het acuut<br />
coronair syndroom<br />
Hoe ben je in dit promotieonderzoek<br />
terechtgekomen?<br />
‘Ik werkte als anios bij de Cardiologie in OLVG<br />
toen ik de kans kreeg aan onderzoeken mee<br />
te doen van cardiologen Robert Riezebos en<br />
Maarten Vink. Dat heeft zich steeds meer<br />
uitgebreid, totdat zij voorstelden er een promotietraject<br />
van te maken. Ik moet zeggen<br />
dat de OLVG-abstractprijs, die ik 2015 aan<br />
het begin van het traject won, een stimulans<br />
is geweest om door te gaan.’<br />
Hoe kijk je terug op het traject?<br />
‘Vlak nadat ik met het eerste onderzoek<br />
begon, kwam ik in opleiding tot cardioloog.<br />
Daardoor heb ik eigenlijk al het onderzoek<br />
in mijn vrije tijd gedaan. Dat was best een<br />
uitdaging, maar ik heb er ook ontzettend van<br />
genoten. De goedkeuring van een studieopzet<br />
: onderzoek doen maakt<br />
je een betere dokter<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Mijn proefschrift bestaat uit twee delen. In deel<br />
één onderzochten we in de praktijk verschillende<br />
timing strategieën ten aanzien van invasief handelen<br />
bij patiënten met instabiele angina pectoris of<br />
een non-ST-elevatie myocardinfarct. Een benadering<br />
waarbij de patiënt direct een hartkatheterisatie<br />
ondergaat (
Kwartet onderzoekers<br />
Oncologische biologics: gepersonaliseerd<br />
doseren wordt de toekomst<br />
Hoe ben je in dit promotieonderzoek<br />
terechtgekomen?<br />
‘Voor mijn master Farmacie heb ik een coschap<br />
gelopen in OLVG. Dat beviel zo goed,<br />
dat ik er ook graag mijn afstudeeronderzoek<br />
wilde doen. Binnen de apotheek bestond<br />
het vermoeden dat de dosering van<br />
pembrolizumab – een oncologische biologic<br />
– efficiënter en duurzamer kon. Ik heb een<br />
observationele studie opgezet waar zulke<br />
duidelijke resultaten uitkwamen, dat besloten<br />
werd er een promotietraject van te<br />
maken.’<br />
Je bent nog niet zo lang bezig.<br />
Heeft het promotieonderzoek je al<br />
iets gebracht?<br />
‘Je zegt als beginnend onderzoeker heel<br />
makkelijk: ik heb een idee en zo ga ik het<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Behandeling met oncologische biologics heeft<br />
de kwaliteit van de oncologische zorg verbeterd.<br />
De alsmaar oplopende kosten van deze middelen<br />
vormen echter inmiddels een reële bedreiging<br />
voor de betaalbaarheid van het Nederlandse<br />
zorgstelsel. Daarom onderzoeken wij of de kosteneffectiviteit<br />
van oncologische biologics verbeterd<br />
kan worden door deze gepersonaliseerd te<br />
doseren, waarbij de dosis en/of het dosisinterval<br />
aangepast wordt op basis van de geneesmiddelspiegel.<br />
Bij patiënten met niet-kleincellige<br />
longkanker (NSCLC-patiënten) hebben wij reeds<br />
aangetoond dat de dosis pembrolizumab een<br />
factor 3.5 verlaagd kan worden. Met kosten van<br />
ongeveer €5.250,- per driewekelijkse toediening,<br />
kan gepersonaliseerd doseren dus een enorme<br />
verbetering teweegbrengen in het leveren van<br />
doelmatige en kosteneffectieve zorg.<br />
Ook hebben wij aangetoond dat NSCLC-patiënten<br />
het belang van doelmatige zorg inzien, en dat<br />
zij daarom bereid zijn behandeld te worden met<br />
een gepersonaliseerde dosering.<br />
Fenna de Vries, promovendus<br />
Apotheek<br />
Met dit onderzoek was<br />
Fenna de Vries genomineerd<br />
voor de posterprijs<br />
tijdens de OLVGwetenschapsweek<br />
Take-home<br />
message<br />
Door dure oncologische<br />
biologics<br />
gepersonaliseerd<br />
te doseren,<br />
bieden we de<br />
patiënt een behandeling<br />
op<br />
maat en dragen<br />
we bij aan het<br />
leveren van doelmatige<br />
zorg.<br />
: iets kan jou wel wat<br />
opleveren, maar wat kost<br />
het de patiënt?<br />
doen, maar nu ik met een METC-aanvraag<br />
bezig ben, merk ik dat er heel wat haken<br />
en ogen aan een onderzoek zitten. Iets kan<br />
jou wel wat opleveren, maar wat kost het<br />
de patiënt? Dat vind ik echt een eyeopener.<br />
Het mooie van dit project is de nauwe<br />
samenwerking met collega’s van de afdeling<br />
Longgeneeskunde en Sanquin. Zij zijn<br />
anders opgeleid, waardoor ik heel veel van<br />
ze leer. Dat zie ik ook terug bij het schrijven<br />
van de aanvraag. Iedereen draagt daar zijn<br />
steentje aan bij.’<br />
Waar ben je trots op?<br />
‘Ik vind het heel waardevol dat we het patiëntperspectief<br />
hebben meegenomen in<br />
onze studie. Daardoor weten we dat, als we<br />
iets gaan veranderen, het ook gedragen<br />
wordt door de patiënten.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 13
Kwartet onderzoekers<br />
Mitochondriële zuurstofspanning<br />
bij hemodynamische shock<br />
Hoe ben je in dit promotieonderzoek<br />
terechtgekomen?<br />
‘Toen ik mijn semi-arts-stage op de ICU wilde<br />
doen, moest ik op gesprek bij de opleider van<br />
de afdeling. Ik gaf aan dat ik ook geïnteresseerd<br />
was in onderzoek. Hij heeft mij toen in<br />
contact gebracht met professor Nicole Juffermans.<br />
Zij had een interessant project en<br />
daar ben ik in oktober 2020 mee begonnen.’<br />
Wat is tot op heden je grootste<br />
succes en wat vind je uitdagend?<br />
‘Ik ben trots op het wiskundig model dat ik<br />
heb gebouwd om de invloed van verschillende<br />
parameters, zoals bloedvolume en<br />
zuurstofspanning, te berekenen op de mitochondriën<br />
in de cel.<br />
Nieuwe kennis inpassen in de kennis die er<br />
al is, is best uitdagend. Daarnaast is er de<br />
logistieke uitdaging om studies goed te laten<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Veel patiënten op de ICU hebben een gestoorde<br />
bloedsomloop. Dit heet shock. Hierbij komt er niet<br />
genoeg bloed en zuurstof bij de organen, waardoor<br />
die uiteindelijk niet goed meer kunnen functioneren.<br />
Wanneer de complicatie shock optreedt, is er<br />
30% kans op overlijden. Op dit moment is er geen<br />
goede maat om de eerste signalen van verminderde<br />
zuurstoftoevoer naar de organen te herkennen<br />
en dus de juiste behandeling toe te passen.<br />
Daarom onderzoeken wij de zuurstofspanning op<br />
de plek waar het daadwerkelijk door het lichaam<br />
gebruikt wordt: de mitochondriën – de energiefabrieken<br />
van de cel. We hopen met deze methode<br />
eerder en preciezer te herkennen of organen meer<br />
zuurstof nodig hebben, zodat gerichte behandelingen<br />
tijdig kunnen worden gestart. Onze eerste<br />
resultaten wijzen erop dat een daling van de mitochondriële<br />
zuurstofspanning voorspellend kan zijn<br />
voor het ontwikkelen van shock.<br />
Bashar Hilderink,<br />
promovendus ICU<br />
Met dit onderzoek<br />
was Bashar Hilderink<br />
genomineerd voor de<br />
abstractprijs tijdens de<br />
OLVG-wetenschapsweek<br />
: nieuwe kennis inpassen<br />
in kennis die er al is, is<br />
uitdagend<br />
lopen. We kunnen onze metingen bijvoorbeeld<br />
pas doen, nadat er een speciale pleister is geplakt.<br />
Omdat die eerst moet inwerken, bleek<br />
het niet haalbaar de metingen vroeg in de<br />
ochtend te doen. Met verschillende disciplines<br />
hebben we om tafel gezeten om hiervoor<br />
een oplossing te vinden. Achter zoiets kom je<br />
gaandeweg, maar je leert er wel veel van.’<br />
Wat zijn je toekomstplannen?<br />
‘Eind 2023 hoop ik te promoveren. Ik wil uiteindelijk<br />
graag in opleiding tot internist, maar<br />
eerst wil ik als anios aan de slag om te ervaren<br />
of het specialisme me echt bevalt.’<br />
Take-home message<br />
Het meten van de mitochondriële zuurstofspanning is een<br />
nieuwe techniek die mogelijk de behandeling van kritiek zieke<br />
patiënten kan personaliseren.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 14
Terugkeer naar sport na een<br />
schouderstabilisatie<br />
Kwartet onderzoekers<br />
Hoe ben je in dit promotieonderzoek<br />
terechtgekomen?<br />
‘Tijdens de coronacrisis realiseerde ik me<br />
dat ik niet volledig in het ziekenhuis wilde<br />
werken, maar ook voor een sportorganisatie.<br />
Daardoor ben ik mijn pijlen gaan richten<br />
op de Orthopedie. Ik kwam in contact met<br />
Derek van Deurzen, opleider Orthopedie<br />
in OLVG, en begon onder zijn leiding aan<br />
een klein onderzoek. Dat mondde uit in een<br />
multicenter studie en toen daar nog twee<br />
onderzoeken bijkwamen, besloten we er een<br />
promotietraject van te maken.’<br />
Je bent buitenpromovendus en<br />
promoveert dus naast je werk als<br />
anios. Hoe is dat?<br />
‘Druk, maar het scheelt dat ik het onderwerp<br />
samen met mijn (co)promotoren zelf heb<br />
: je moet echt<br />
doorzettingsvermogen<br />
hebben<br />
Samenvatting onderzoek<br />
Met de SPORTS-studie hebben we gekeken<br />
naar factoren die kunnen voorspellen of<br />
een patiënt niet terugkeert naar sport, nadat<br />
hij of zij een operatie heeft ondergaan<br />
ter voorkoming van het uit de kom gaan<br />
van de schouder. Sommige sporten hebben<br />
een hoge schouderbelasting of brengen de<br />
schouder in risicovolle posities. Denk hierbij<br />
aan honkbal en rugby. Voor deze studie<br />
keken we naar 336 patiënten uit zes verschillende<br />
ziekenhuizen/klinieken die tussen<br />
2014 en 2019 zijn geopereerd. 318 van deze<br />
patiënten sportten voor de operatie. Daarvan<br />
keerden er 26 (8,2%) niet terug naar<br />
sport en 100 (31%) naar een lager niveau<br />
van sport. De factoren die voorspellend<br />
bleken voor geen terugkeer naar sport waren:<br />
veelvuldig bovenhands gebruik van de<br />
schouder tijdens werk en schade aan het<br />
bot van de kom van het schoudergewricht.<br />
Ted van Iersel, promovendus<br />
Orthopedie<br />
Met dit onderzoek was Ted<br />
van Iersel genomineerd voor<br />
de posterprijs tijdens de<br />
OLVG-wetenschapsweek<br />
Take-home<br />
message<br />
Door de risicofactoren<br />
van geen terugkeer<br />
naar sport te kennen<br />
na een stabiliserende<br />
schouderoperatie,<br />
kunnen we patiënten<br />
beter en vroegtijdiger<br />
informeren over het<br />
verwachte beloop.<br />
kunnen vormgeven in een onderzoek dat ik<br />
echt interessant vind én belangrijk. Ik denk<br />
dat onze focus, patiëntgerichte zorg, iets is<br />
waar we in de Orthopedie steeds meer naartoe<br />
moeten.’<br />
Wat levert onderzoek doen je als<br />
arts op?<br />
‘Operatietechnieken kan ik leren tijdens mijn<br />
opleiding, maar voor mijn onderzoek ben ik<br />
op een andere manier intensief met patiënten<br />
bezig. Me daarin ontwikkelen, zie ik als<br />
een grote meerwaarde. Daarnaast leer je als<br />
promovendus van de tegenslagen waar je<br />
mee te maken krijgt. Een artikel dat afgewezen<br />
wordt, mensen die maar niet reageren.<br />
Je moet echt doorzettingsvermogen hebben<br />
en tot je knieën door de modder willen ploeteren<br />
om een promotietraject tot een succesvol<br />
einde te brengen.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 15
Descartesprijs<br />
De invloed van de pil<br />
op depressie en slaap<br />
Het bericht dat ze de Descartesprijs had gewonnen met<br />
haar onderzoek naar het effect van pilgebruik op depressie<br />
en slaap, kwam voor Margot Morssinkhof, promovendus<br />
Psychiatrie en Medische Psychologie, als een verrassing. Ze<br />
wist niet eens dat ze ervoor in de running was, maar ziet het<br />
als een mooie beloning. Niet alleen voor haarzelf, maar voor<br />
het hele team dat bij het onderzoek betrokken was.<br />
Judith Vocking<br />
Wat hebben jullie onderzocht en<br />
waarom?<br />
‘We hebben gekeken naar slaap en<br />
stemming bij vrouwen die de pil gebruiken.<br />
Je hoort hier veel over in de media,<br />
maar er is eigenlijk nog weinig onderzoek<br />
naar gedaan. Pas recent zien we meer<br />
studies naar de invloed van pilgebruik<br />
op bijvoorbeeld stemming en libido. Daar<br />
wilden wij ons steentje aan bijdragen. De<br />
pil wordt hartstikke veel gebruikt, dus het<br />
is een belangrijk onderwerp.’<br />
Hoe hebben jullie het onderzoek<br />
aangepakt?<br />
‘We hebben gebruikgemaakt van de database<br />
van de NESDA (Nederlandse Studie<br />
naar Depressie en Angst). Daarin zijn<br />
gedurende tien jaar gegevens verzameld<br />
van circa 3.000 mensen voor onderzoek<br />
naar angst en depressie. Wij hebben voor<br />
de subgroep vrouwen onder de 55 jaar<br />
gekeken naar het optreden van depressie<br />
en slaapproblemen en daarbij een<br />
vergelijking gemaakt tussen metingen<br />
bij vrouwen met een natuurlijke cyclus en<br />
vrouwen die de pil gebruikten. Er is nog<br />
weinig bekend over pilgebruik door depressieve<br />
vrouwen, terwijl dat ongetwijfeld<br />
veel voorkomt. Het bijzondere van de<br />
NESDA-database is, dat er veel mensen<br />
in zitten die een depressie hebben gehad<br />
of op dat moment doormaken. Hierdoor<br />
konden we ook kijken naar vrouwen met<br />
een (doorgemaakte) depressie die de pil<br />
gebruikten.’<br />
Wat waren de resultaten?<br />
‘Voor de hele groep vonden we aanvankelijk<br />
geen verschil in depressie tussen<br />
pil- en niet pilgebruiksters. Toen we<br />
vervolgens keken in de subgroep vrouwen<br />
die tussen metingen door startten<br />
of stopten met de pil, zagen we dat zij<br />
tijdens pilgebruik wat vaker depressief<br />
waren. Ons vermoeden, maar dat<br />
is puur hypothetisch, is dat de vrouwen<br />
die starten met de pil en vervolgens<br />
stemmingsklachten krijgen, ook sneller<br />
weer stoppen met de pil. Wat ons verraste,<br />
is dat pilgebruiksters meer last<br />
hadden van slaapproblemen. Ook dit<br />
was een klein verschil, maar significant<br />
en consistent voor de hele groep.’<br />
Wat betekenen deze resultaten<br />
voor de praktijk?<br />
‘Dat is moeilijk te zeggen. Onze resultaten<br />
laten geen grote, zorgwekkende verschillen<br />
zien. Het gaat om nuances. Tegelijkertijd kun<br />
je pas echt harde uitspraken doen op basis<br />
van klinisch onderzoek met een studiegroep<br />
en een placebogroep. Daarom moet de<br />
boodschap naar vrouwen nu zijn: Kijk goed<br />
naar wat de pil met jou doet. De een heeft er<br />
profijt van, de ander ervaart klachten. Ga bij<br />
klachten met je arts in gesprek om te kijken<br />
wat voor jou het beste werkt.’<br />
Komt er nog vervolgonderzoek?<br />
‘We willen de relatie tussen pilgebruik en<br />
slaapproblemen opnieuw bekijken in een<br />
grote Deense onderzoekspopulatie. We zijn<br />
benieuwd of we dezelfde resultaten zien.<br />
Daarnaast hebben zij ook het stresshormoon<br />
cortisol gemeten. Cortisol kan weergeven<br />
hoe goed je stress-systeem werkt.<br />
Het heeft een mooi dag-nachtritme; ’s<br />
ochtends is er een piek om goed wakker te<br />
worden en daarna zakt het af. We willen kijken<br />
of vrouwen die de pil slikken en slaapproblemen<br />
melden, een ontregeld cortisol<br />
hebben. Zo proberen we het mechanisme<br />
steeds verder te ontrafelen.’<br />
WETENSCHAP@OLVG • 16
Abstract<br />
Beïnvloedt het voedings patroon<br />
de reactiedrempel voor pinda?<br />
D.J. Luiten, M.H. Biezeveld, O. van Doorn, H. Riady, M. Yang, M.F. Bergsma, A. van der Plas, H.K. Brand, N.J.T. Arends, A. de Bruin, J.H.M. de Vries,<br />
T. de Meij, B.J. Vlieg-Boerstra<br />
Aanleiding<br />
De gevoeligheid voor pinda bij kinderen<br />
met pinda-allergie kan sterk verschillen.<br />
De hoeveelheid pinda waarop deze<br />
kinderen reageren (de reactiedrempel)<br />
varieert van milligrammen pinda-eiwit<br />
tot een boterham met pindakaas met<br />
meer dan 4 gram pinda-eiwit. Hiervoor<br />
bestaat geen goede verklaring.<br />
Een lage reactiedrempel voor pinda vermindert<br />
de kwaliteit van leven aanzienlijk,<br />
omdat de patiënt zeer alert moet<br />
zijn om niet onbedoeld pinda via het<br />
eten binnen te krijgen. Onze hypothese<br />
is dat het voedingspatroon van invloed<br />
is op de reactiedrempel voor pinda, omdat<br />
voeding de darmdoorlaatbaarheid,<br />
het immuunsysteem en de samenstelling<br />
van de darmflora beïnvloedt.<br />
Doel<br />
We onderzochten of er een verband<br />
bestaat tussen de samenstelling van<br />
het voedingspatroon qua nutriënten en<br />
voedingsmiddelen of voedselgroepen,<br />
en de reactiedrempel voor pinda bij<br />
kinderen met een pinda-allergie.<br />
Methoden<br />
De reactiedrempel voor pinda werd<br />
tijdens de normale diagnostische zorg<br />
bepaald door middel van een voedselprovocatietest,<br />
waarbij in oplopende<br />
doses pinda werd gegeven.<br />
De kinderen (of hun ouders) vulden<br />
een driedaags voedseldagboekje in<br />
en een vragenlijst over kwaliteit van<br />
leven. Daarnaast verzamelden ze een<br />
ontlastings- en speekselmonster. Uit de<br />
Berber Vlieg-Boerstra was met<br />
dit onderzoek genomineerd voor<br />
de posterprijs tijdens de OLVGwetenschapsweek.<br />
Berber Vlieg-Boerstra, diëtist en onderzoeker Kindergeneeskunde<br />
voedseldagboekjes werd de nutritionele<br />
samenstelling berekend met behulp van<br />
het voedingsberekeningsprogramma<br />
Compl-eat van Wageningen Universiteit.<br />
De ontlastings- en speekselmonsters<br />
werden onderzocht op microbiële<br />
samenstelling met behulp van de Isprotechniek.<br />
Multivariabele lineaire regressie analyse,<br />
multipele logistische regressieanalyse,<br />
Mann-Whitney U test, T-test en<br />
Spearman rho werden gebruikt om de<br />
onderlinge verbanden tussen voedingsinname,<br />
microbioom, kwaliteit van leven<br />
en reactiedrempel te bepalen.<br />
Resultaten<br />
65 kinderen (0,5-18 jaar) werden geïncludeerd.<br />
Een hogere inname van koolhydraten<br />
en vitamine A was gerelateerd<br />
aan een hogere drempelwaarde voor<br />
pinda. Een hogere inname van linolzuur<br />
en omega-6 vetzuren waren gerelateerd<br />
aan een lagere drempelwaarde<br />
voor pinda en dus een grotere gevoeligheid<br />
voor pinda. Er was geen verband<br />
tussen het voedingspatroon en de<br />
samenstelling van de darmflora of de<br />
kwaliteit van leven.<br />
Betekenis voor kinderen met<br />
pinda-allergie<br />
Het is nog te vroeg voor voedingsadviezen,<br />
maar deze studie laat zien dat<br />
er een verband bestaat tussen het<br />
voedingspatroon en de reactiedrempel<br />
voor pinda bij pinda-allergie. Mogelijk<br />
kunnen we in de toekomst met gerichte<br />
voedingsadviezen de gevoeligheid voor<br />
pinda verminderen.<br />
Referentie<br />
Luiten DJ, Biezeveld MH, et al. Dietary composition<br />
may be related to thresholds for peanut in children<br />
while microbiome may not. Clinical and Translational<br />
Allergy (submitted). Hoofdonderzoeker:<br />
Vlieg-Boerstra BJ.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 17
In de schijnwerpers<br />
Prof. Heimburger<br />
Award voor<br />
onderzoeker ICU<br />
Romein Dujardin<br />
Romein Dujardin, promovendus<br />
op de ICU, ontving afgelopen<br />
maart een internationale beurs<br />
van 25.000 euro voor zijn onderzoek<br />
naar de stollingsstoornis<br />
Diffuse Intravasale Stolling (DIS).<br />
De beurs werd uitgereikt door<br />
biotherapeutisch bedrijf CSL<br />
Behring.<br />
DIS kan als complicatie optreden<br />
na een ongeluk, bloedvergiftiging<br />
of bij kanker. Door letsel of<br />
ziekte komen er veel schadelijke<br />
moleculen vrij, waardoor het<br />
stollingssysteem geactiveerd<br />
wordt. Dit kan leiden tot bloedpropjes<br />
en bloedingen, gevolgd<br />
door orgaanfalen en overlijden.<br />
Op dit moment kan alleen de<br />
onderliggende ziekte behandeld<br />
worden en hebben patiënten<br />
die DIS ontwikkelen een overlijdenskans<br />
van 50%. Door de rol<br />
van het eiwit Fibrinogeen bij DIS<br />
te onderzoeken, hoopt Dujardin<br />
dit percentage naar beneden te<br />
brengen.<br />
PharmaSwap wint Samen Voorop Award<br />
PharmaSwap, een initiatief om verspilling van dure geneesmiddelen tegen te gaan,<br />
heeft de VGZ Samen Voorop Award gewonnen in de categorie ‘duurzaamheid’.<br />
De initiatiefnemers, apothekers Piter Oosterhof (OLVG, links op de foto) en Jelmer<br />
Faber (BovenIJ), namen een cheque van 10.000 euro in ontvangst. Na overlijden<br />
van patiënten en doordat therapieën stoppen, houden apotheken en leveranciers<br />
vele dure geneesmiddelen over, die na het verstrijken van de houdbaarheidsdatum<br />
worden vernietigd. PharmaSwap heeft een gratis deelmarktplaats ontwikkeld voor<br />
apothekers waar vraag en aanbod van geneesmiddelen samenkomen. Door de<br />
aanwezige voorraad beter te benutten, draagt PharmaSwap bij aan een aanzienlijke<br />
verlaging van zorgkosten en verduurzaming van de gezondheidszorg.<br />
1,5 miljoen voor studie naar het niet voorschrijven<br />
van cholesterolverlagers<br />
Met een begin dit jaar verkregen<br />
ZonMw-subsidie van 1,5 miljoen euro<br />
gaan OLVG en Amsterdam UMC onderzoeken<br />
of het wellicht beter is om<br />
kwetsbare ouderen na een herseninfarct<br />
of TIA niet te behandelen met<br />
cholesterolverlagende statines.<br />
Jaarlijks krijgen in Nederland zo’n 40<br />
duizend mensen een herseninfarct<br />
en 60 duizend een voorbijgaand herseninfarct,<br />
ook wel transient ischemic<br />
attack (TIA) genoemd. Ongeveer 40%<br />
van deze mensen is ouder dan 75 jaar.<br />
Om de kans op herhaling te verkleinen,<br />
worden cholesterolverlagende<br />
medicijnen voorgeschreven: statines.<br />
Bij jonge mensen is bewezen dat die<br />
herhaling kunnen voorkomen. Maar<br />
of dit ook voor kwetsbare oudere<br />
mensen geldt, is onbekend. Statines<br />
kunnen vervelende bijwerkingen geven.<br />
Aangezien de oorzaak voor een<br />
herseninfarct/TIA met de leeftijd verandert,<br />
zou de werking van statines<br />
voor de groep ouderen wel eens niet<br />
op kunnen wegen tegen de impact<br />
van de bijwerkingen.<br />
Voor dit type onderzoek heeft ZonMW<br />
het financieringsprogramma ZE&GG<br />
(Zorgevaluatie en Gepast Gebruik)<br />
in het leven geroepen. Het onderzoek<br />
gaat 6 jaar duren en wordt gecoördineerd<br />
en uitgevoerd vanuit OLVG en<br />
Amsterdam UMC met promovendi in<br />
beide centra.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 18
Column<br />
N=1<br />
Promotie Daniël Mol<br />
Op 8 juli is elektrofysiologisch technicus Daniël<br />
Mol gepromoveerd op de detectie en invasieve<br />
ablatiebehandeling van boezemritmestoornissen.<br />
Mol onderzocht of boezemfibrilleren<br />
gedetecteerd kan worden via een artificial intelligence<br />
(AI-) algoritme op een smartphone.<br />
Het meten van het hartritme gebeurt door de<br />
vinger op het flitslampje van de camera van de<br />
telefoon te houden. De lichtreflectie, gemeten<br />
door de camera, is anders als het hart samenknijpt<br />
dan wanneer het hart ontspant. Door<br />
deze gegevens uit te plotten, ontstaat een soort<br />
hartfilmpje, waaruit op te maken is of iemand<br />
een hartritmestoornis heeft. Mol concludeert<br />
dat detectie van boezemfibrilleren met een<br />
smartphone goed mogelijk is, maar dat er wel<br />
mitsen en maren aan zitten. ‘Als je een populatie<br />
gaat screenen voor boezemfibrilleren is er altijd<br />
een groep waarbij de testuitslag vals positief of<br />
negatief is. Om dit te minimaliseren, is het essentieel<br />
dat je niet alleen patiënten selecteert<br />
met een verhoogd risico op boezemfibrilleren,<br />
maar ook patiënten met een hoger risico op een<br />
beroerte.’<br />
Daarnaast constateerde Mol dat een groot deel<br />
van de patiënten na ablatiebehandeling voor<br />
langdurig boezemfibrilleren, een terugval heeft.<br />
‘Desondanks zien we dat twee tot vijf jaar na<br />
de ablatiebehandeling 80% van de patiënten<br />
minder symptomen heeft en dat deze patiënten<br />
een goede kwaliteit van leven scoren. Daarnaast<br />
meldt slechts 3,6% van de patiënten complicaties<br />
na een ablatiebehandeling. Dit betreft voornamelijk<br />
vrouwen, oudere patiënten en patiënten<br />
met een verhoogd BMI.’<br />
Het is een bekend experiment in de spreekkamer: wanneer<br />
de patiënt het langere tijd goed doet op medicatie, diezelfde<br />
medicatie vervolgens stoppen om te kijken wat er gebeurt.<br />
Dit principe is de basis van wetenschappelijk N=1 onderzoek.<br />
Bij N=1 onderzoek wordt een gerandomiseerde, geblindeerde<br />
trial uitgevoerd bij één patiënt. Door de patiënt gedurende<br />
een aantal weken afwisselend het te onderzoeken werkzame<br />
middel en een controlemedicament (vaak een placebo) te<br />
geven, kan worden vastgesteld of een specifieke behandeling<br />
effectief is. De patiënt is de eigen controle. Het voordeel?<br />
Een N=1 onderzoek kan gebruikt worden voor het vinden van<br />
het optimale behandel- of doseringsregime, het objectiveren<br />
van bijwerkingen of intoleranties en voor ‘deprescribing’. 1 Deprescribing<br />
is het afbouwen of stoppen van medicatie die de<br />
patiënt geen voordeel (meer) biedt of zelfs schaadt.<br />
Een goed voorbeeld van N=1 onderzoek is het proefschrift van<br />
de Zweedse Sara Riggare dat afgelopen voorjaar verscheen.<br />
Een primeur: Sara is zelf vanaf 32-jarige leeftijd Parkinsonpatiënt<br />
en is de eerste patiënt ooit die het verloop van haar<br />
eigen ziekte op wetenschappelijke wijze beschrijft. Eén van de<br />
deelonderzoeken uit haar proefschrift betreft de vergelijking<br />
van nicotine met placebo tegen hinderlijke dyskinesieën als<br />
gevolg van haar Parkinson-medicatie (‘L-dopa geïnduceerde<br />
dyskinesieën’) 2 . Beide werden bij Sara afwisselend toegediend<br />
via een e-sigaret tijdens verschillende tijdsperioden. En wat<br />
bleek: nicotine had een positief effect op haar overbeweeglijkheid<br />
ten opzichte van het placebo (e-sigaret zonder nicotine).<br />
Al met al zijn N=1 trials makkelijk uit te voeren en niet duur.<br />
Bovendien behoren de resultaten van een systematische review<br />
van gerandomiseerde N= 1-trials tot de hoogste klasse<br />
van aanbeveling en bewijsniveau (‘level 1 evidence’) van een<br />
behandeling 1 . Oftewel, dat zouden we vaker moeten doen! Ik<br />
zou in deze eerste column graag willen pleiten voor meer N=1<br />
onderzoek binnen OLVG om zo te komen<br />
tot de optimale behandeling van<br />
de patiënt. Van personalized science<br />
naar personalized medicine!<br />
Bas ter Meulen, neuroloog<br />
Referenties<br />
1. Wolters T, Van Vlijmen J. Zoals N=1 is er geen<br />
één. Ned Tijdschr Geneeskd. 2021;165:D6149<br />
2. Riggare S, Unruh KT, Sturr J, Domingos J, Stamford JA, Svenningsson P, Hägglund<br />
M. Patient-driven N-of-1 in Parkinson’s Disease. Lessons Learned from<br />
a Placebo-controlled Study of the Effect of Nicotine on Dyskinesia. Methods<br />
Inf Med. 2017 Oct 24;56(99):e123-e128. doi: 10.3414/ME16-02-0040<br />
WETENSCHAP@OLVG • 19
Epidemiologica<br />
Het maken van een goede<br />
zoekstrategie<br />
Je moet een presentatie geven, een CAT uitwerken of hebt<br />
een klinische vraag. Hoe maak je nu een goede zoekstrategie?<br />
Goed zoeken valt of staat met een goede onderzoeksvraag.<br />
Op basis van je onderzoeksvraag beslis je in welke<br />
database(s) je artikelen gaat zoeken.<br />
Simone Priester-Vink,<br />
informatiespecialist<br />
Elke database waar je in kan zoeken,<br />
heeft zijn eigen gebruiksaanwijzing.<br />
Gelukkig zijn er ook een paar universele<br />
handigheden als het aankomt op artikelen<br />
zoeken.<br />
De keuze voor databases<br />
Als je een goede onderzoeksvraag hebt,<br />
kies je in welke database(s) je gaat<br />
zoeken. Waarschijnlijk ken je PubMed<br />
al, een database met ruim 34 miljoen<br />
verwijzingen naar medisch wetenschappelijke<br />
artikelen. Cochrane is je<br />
misschien ook al bekend, vanwege de<br />
Cochrane Systematic Reviews. Binnen<br />
de Cochrane interface kan je ook<br />
zoeken in CENTRAL, de door Cochrane<br />
samengestelde database van RCT’s en<br />
clinical trials. Via een universiteit of via<br />
de informatiespecialisten kan je ook<br />
zoeken in Embase, een van de grootste<br />
databases voor biomedische artikelen,<br />
met meer dan 33 miljoen verwijzingen.<br />
Op de intranetpagina ‘Online bronnen’<br />
vind je de databases die in OLVG beschikbaar<br />
zijn.<br />
Zoektermen<br />
Hoe bepaal je welke zoektermen je gaat<br />
gebruiken? Vanuit een PICO of onderzoeksvraag<br />
hoef je niet alle termen mee<br />
te nemen in je zoekstrategie. Denk goed<br />
na wat de belangrijkste bouwstenen<br />
zijn van je onderzoeksvraag en welke<br />
termen overbodig zijn. Bij een PICO<br />
begin je vaak met zoektermen voor de<br />
patiëntengroep (P) en de interventie (I).<br />
Als dat te veel ruis in je resultaten oplevert,<br />
kan je nog zoektermen voor de<br />
comparison (C) gebruiken.<br />
Indextermen<br />
In de meeste databases kun je gebruikmaken<br />
van zogenaamde indextermen.<br />
Dit zijn trefwoorden die de redactie<br />
van een database aan artikelen koppelt.<br />
In PubMed en Cochrane worden<br />
dit MeSH-termen genoemd en Embase<br />
noemt ze Emtree-termen. Het zoeken<br />
met deze indextermen werkt heel handig.<br />
Het belangrijkste nadeel is dat<br />
deze indextermen niet direct worden<br />
Stappenplan artikelen zoeken<br />
toegekend aan artikelen; hier gaat wat<br />
tijd overheen. Als je alleen maar zoekt<br />
met indextermen, loop je daarom het<br />
risico om de nieuwste artikelen over<br />
jouw onderwerp te missen. Om zoveel<br />
mogelijk relevante artikelen te vinden,<br />
is het belangrijk om indextermen met<br />
tekstwoorden te combineren.<br />
Vrije tekstwoorden<br />
Vrije tekstwoorden kan je zo in een database<br />
typen. Het is echter handig om<br />
deze tekstwoorden in titel en abstract<br />
te zoeken. In PubMed doe je dit door<br />
de toevoeging [tiab] achter het woord<br />
te zetten. Hierdoor zorg je dat PubMed<br />
het woord niet per ongeluk vindt in<br />
• Kies de juiste bron(nen) voor jouw zoekvraag<br />
• Bedenk welke termen het belangrijkst zijn binnen jouw onderzoeksvraag of<br />
PICO<br />
• Gebruik indextermen<br />
• Gebruik tekstwoorden en bedenk hierbij zoveel mogelijk synoniemen. Denk<br />
aan truncatie (*) en het koppelteken (-)<br />
• Combineer deze indextermen en tekstwoorden met behulp van booleaanse<br />
operatoren<br />
• Gebruik zo nodig en met enige voorzichtigheid filters en clinical queries.<br />
• Kom je er niet uit? Of twijfel je over jouw zoekresultaat? Schakel een informatiespecialist<br />
in om samen een search op te stellen of je eigen search te<br />
controleren<br />
WETENSCHAP@OLVG • 20
(“Music”[Mesh] OR music[tiab])<br />
AND<br />
(“Surgical Procedures, Operative”[Mesh]<br />
OR “Perioperative Period”[Mesh] OR “Perioperative<br />
Care”[Mesh] OR surg*[tiab] OR<br />
perioperative[tiab] OR peri-operative[tiab]<br />
OR operat*[tiab] OR intraoperati*[tiab])<br />
AND<br />
(“Anxiety”[Mesh] OR anxiet*[tiab] OR<br />
anxious*[tiab] OR fear[tiab])<br />
bijvoorbeeld de naam van het journal<br />
of de affiliatie van de auteurs. Vrije<br />
tekstwoorden kan je trunceren, zodat je<br />
meerdere woordvarianten zoekt, zoals<br />
enkelvoud, meervoud en vervoegingen.<br />
Een voorbeeld hiervan is cancer*[tiab],<br />
waarbij de database zoekt op cancer,<br />
cancers, cancerous, cancerization, etc.<br />
Woorden in exacte volgorde naast elkaar<br />
zoeken, is in de meeste databases<br />
mogelijk. In PubMed en Cochrane kan<br />
dat door een koppelteken (-) tussen de<br />
woorden te zetten.<br />
Zoektermen combineren<br />
Booleaanse operatoren worden gebruikt<br />
om de verschillende indextermen<br />
en vrije tekstwoorden te combineren.<br />
De meest gebruikte Booleaanse<br />
operatoren zijn OR, AND en NOT. OR<br />
gebruik je als je synoniemen wilt verbinden,<br />
zoals: “Neoplasms”[Mesh] OR<br />
neoplas*[tiab] OR cancer*[tiab]. AND<br />
gebruik je om verschillende onderwerpen<br />
binnen je onderzoeksvraag te<br />
combineren: (“Neoplasms”[Mesh] OR<br />
neoplas*[tiab] OR cancer*[tiab]) AND<br />
(“Music Therapy”[Mesh] OR musictherap*[tiab]).<br />
NOT gebruik je als je<br />
wilt dat een bepaalde term voorkomt,<br />
maar de andere niet: (baby[tiab] OR<br />
newborn[tiab]) NOT premature[tiab].<br />
Pas hier wel mee op, want je sluit met<br />
NOT ook een artikel uit als het alleen<br />
maar meldt dat het juist niet over premature<br />
baby’s gaat.<br />
Filters en clinical queries<br />
Wanneer je veel resultaten vindt, kan<br />
het handig zijn om filters of clinical queries<br />
te gebruiken. Het is mogelijk om te<br />
filteren op artikeltype, taal, tijdsperiode<br />
waarin het artikel verschenen is, leeftijd<br />
en geslacht. Echter, sommige filters werken<br />
standaard met de eerdergenoemde<br />
indextermen. Dit betekent dat het gebruik<br />
van een filter kan zorgen dat je de<br />
meest recente artikelen niet vindt. Als je<br />
dit wilt voorkomen, schakel dan de hulp<br />
in van een informatiespecialist.<br />
In een aantal databases bestaat de<br />
optie om te filteren met behulp van<br />
zogenaamde clinical queries. Hiermee<br />
kun je een zoekstrategie toepassen op<br />
het gebied van bijvoorbeeld: therapie,<br />
diagnose, prognose, etiologie of economie.<br />
Bij een aantal van deze filters kun<br />
je aangeven of je sensitief of specifiek<br />
wilt zoeken.<br />
Het bewaren van artikelen<br />
Vrijwel elke database heeft een optie<br />
om zoekstrategieën en verwijzingen<br />
naar artikelen op te slaan, zodat je er<br />
later mee verder kunt gaan. Hiervoor<br />
kun je een gratis account aanmaken,<br />
waarna je door jou geselecteerde artikelverwijzingen<br />
op kunt slaan in mappen,<br />
die je zelf een naam kunt geven.<br />
Tevens kun je je zoekstrategie opslaan,<br />
zodat je deze op een later moment<br />
makkelijk kan herhalen.<br />
Hulp<br />
Heb je hulp nodig bij het zoeken van<br />
artikelen? Wil je begeleiding bij het<br />
uitvoeren van een systematic review?<br />
Neem contact op met een van de informatiespecialisten:<br />
Bert Berenschot,<br />
Chantal den Haan of Simone Priester-<br />
Vink, via bibliotheek@olvg.nl.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 21
Kwaliteit en wetenschap<br />
Leefregels na een totale heupprothese;<br />
noodzaak of niet?<br />
Niet met de benen over elkaar zitten, niet op de zij<br />
slapen en standaard zes weken lopen met krukken.<br />
Dit is een kleine greep uit de leefregels die mensen na<br />
een totale heupprothese mee naar huis krijgen, maar<br />
voor de effectiviteit ervan was in de literatuur weinig<br />
bewijs te vinden. Tot nu. Promovendus Amanda<br />
Klaassen deed binnen het waardegedreven zorg<br />
verbetertraject voor heupartrose een omvangrijk<br />
onderzoek met een duidelijk resultaat.<br />
Judith Vocking<br />
Jaarlijks krijgen in Nederland 24.000<br />
mensen met heupartrose een totale<br />
heupprothese. Om postoperatieve<br />
luxatie (het uit de kom schieten van de<br />
heup) te voorkomen, is het gebruikelijk<br />
patiënten na de operatie leefregels voor<br />
de eerste zes weken mee naar huis te<br />
geven. Klaassen: ‘Patiënten in het verbeterteam<br />
heupartrose gaven aan dat<br />
ze het erg veel regels vonden en vroegen<br />
zich af of die wel allemaal nodig<br />
zijn. Dit vormde de aanleiding voor ons<br />
onderzoek.’<br />
Luxaties<br />
In de literatuur werd geen duidelijk<br />
bewijs gevonden dat leefregels daadwerkelijk<br />
luxatie voorkomen. Er waren<br />
eerder aanwijzingen dat het zonder ook<br />
goed gaat. Daarom werden in 2018 in<br />
OLVG de leefregels afgeschaft. Patiënten<br />
kregen het advies op geleide van<br />
de pijn hun activiteiten te hervatten.<br />
Daarna volgden stapsgewijs, op één na,<br />
de andere Santeon-ziekenhuizen met<br />
het minimaliseren van de leefregels, terwijl<br />
de luxaties werden gemonitord. De<br />
enorme database van ruim 10.000 patiënten<br />
(7.414 wel leefregels en 2.943 geen/<br />
minimale leefregels) die hiermee werd<br />
opgebouwd, vormde een prachtige bron<br />
om een eventueel verband aan te tonen.<br />
Amanda Klaassen<br />
Corrigeren<br />
‘We zagen geen significant verschil in<br />
het ontstaan van luxaties tussen beide<br />
groepen’, zegt Klaassen. ‘Daaruit kun<br />
je concluderen dat de leefregels niet<br />
nodig zijn en dat komt overeen met wat<br />
we in de literatuur hadden gevonden.<br />
Omdat we het in een heel grote groep<br />
onderzochten, konden we ook corrigeren<br />
voor mogelijk beïnvloedende<br />
factoren, zoals leeftijd, geslacht, BMI,<br />
operatietechniek en grootte van de<br />
prothesekop. Ook dan zagen we geen<br />
significant verschil tussen de twee<br />
groepen.’<br />
Sneller herstel<br />
Voor de praktijk betekenen deze resultaten<br />
dat mensen zich niet per se<br />
zes weken aan allerlei regels hoeven<br />
te houden, maar veilig op geleide van<br />
de klachten kunnen opbouwen met<br />
bewegen. Of dat misschien ook tot een<br />
sneller herstel leidt, onderzoekt Klaassen<br />
momenteel nog door de vragenlijsten<br />
(PROMs) te bekijken, die patiënten<br />
voorafgaand en drie maanden na de<br />
operatie invulden. Klaassen: ‘Het kan<br />
zijn dat mensen zich zonder leefregels<br />
vrijer voelen om te bewegen en daardoor<br />
sneller aansterken.’<br />
Kracht<br />
De kracht van dit onderzoek zit ‘m in de<br />
omvang. ‘Dat is het mooie van waardegedreven<br />
zorg’, zegt Klaassen. ‘Gegevens<br />
die we standaard verzamelen, gebruiken<br />
we om de zorg tussen de zeven<br />
Santeon-ziekenhuizen te vergelijken en<br />
daarbij van elkaar te leren. In dit geval<br />
hebben we het effect van een verandering<br />
in beleid op de uitkomsten van de<br />
zorg inzichtelijk gekregen.’<br />
Uiteindelijk, als de resultaten van haar<br />
studie gepubliceerd zijn, hoopt Klaassen<br />
dat meer ziekenhuizen met de<br />
leefregels stoppen. ‘Veel artsen vinden<br />
dat spannend, maar wetenschappelijke<br />
onderbouwing trekt ze hopelijk over de<br />
streep. Een grote studie als deze kan<br />
daar een mooie bijdrage aan leveren.’<br />
Tijdens het EFORT congres in Lissabon<br />
afgelopen juni, ontving Amanda<br />
Klaassen de tweede prijs voor dit<br />
onderzoek.<br />
WETENSCHAP@OLVG • 22
TIP van de monitor<br />
Colofon<br />
Standard Operating<br />
Procedures (SOPs):<br />
super handig!<br />
<strong>Wetenschap@OLVG</strong> is een<br />
onafhankelijke, wetenschappelijke<br />
uitgave van het OLVG-Leerhuis.<br />
Met deze uitgave wil OLVG<br />
wetenschappelijk onderzoek<br />
stimuleren en praktisch ondersteunen.<br />
De uitgave verschijnt twee keer per<br />
jaar en wordt verspreid in de eigen<br />
organisatie en onder Santeon- en STZziekenhuizen<br />
in Nederland.<br />
Saskia Tasche-van Spaendonck, monitor<br />
clinical trials<br />
Een SOP is een schriftelijke<br />
werkinstructie, waarin uitgebreid<br />
wordt beschreven hoe een bepaalde<br />
handeling uitgevoerd dient te worden.<br />
Waarom SOPs?<br />
Het doel van een SOP is om gestandaardiseerd<br />
te werken, waarmee uniformiteit<br />
gecreëerd wordt in de uitvoering<br />
van die handeling en daardoor in<br />
het eindresultaat. Het is een hulpmiddel<br />
om ruis, variatie en ook discussie<br />
weg te nemen over een werkinstructie.<br />
Tevens is het een handige tool om je<br />
studieteam snel in te werken. Iedereen<br />
weet nu wat en hoe hij het moet doen.<br />
Het wiel is reeds uitgevonden<br />
Je vindt standaard SOPs in iProva. Je<br />
hoeft het wiel dus niet zelf uit te vinden!<br />
Er zijn STZ-SOPs, waar wij als STZ-ziekenhuis<br />
gebruik van maken, en OLVG-<br />
SOPs. Binnen STZ is er een commissie<br />
die de SOPs iedere twee jaar controleert<br />
en zo nodig reviseert. Je kunt<br />
SOPs dus zien als ‘levende documenten’<br />
waarin van tijd tot tijd iets gewijzigd<br />
wordt. Denk daarbij aan geldende weten<br />
regelgeving met betrekking tot wetenschappelijk<br />
onderzoek.<br />
De OLVG-SOPs zijn speciaal geschreven<br />
voor ons ziekenhuis, denk bijvoorbeeld<br />
aan de SOPs ‘Archivering’ en ‘Informed<br />
Consent bij Investigator Initiated Onderzoek<br />
(I.I.O)’. De standaard SOPs zijn<br />
verdeeld in ‘voorbereiding’, ‘uitvoering’<br />
en ‘afronding’ van onderzoek. Binnen<br />
die drie fases van je onderzoek is dus<br />
al een boel voor je bedacht. Maar als<br />
onderzoeker kun je natuurlijk ook een<br />
eigen SOP schrijven voor je studie.<br />
Redactie<br />
C. den Haan, medisch<br />
informatiespecialist bibliotheek; dr.<br />
D.H.R. Kempen, orthopedisch chirurg,<br />
vicevoorzitter wetenschapscommissie;<br />
A.D. Klaassen MSc, staffunctionaris<br />
Kwaliteit & Innovatie; dr. M.G. van<br />
Pampus, gynaecoloog; L.M. Pronk,<br />
adviseur wetenschap en ambtelijk<br />
secretaris ACWO, dr. D.E. van Rooijen,<br />
hoofd wetenschap; drs. J.A.M. Vocking,<br />
communicatiemedewerker; dr.<br />
B.C. Vrouenraets, chirurg; dr. N.W.<br />
Willigenburg, researchcoördinator<br />
Orthopedie.<br />
Redactie- en administratieadres<br />
OLVG Wetenschapsblad<br />
Postbus 95500<br />
1090 HM Amsterdam<br />
Telefoon: (020) 599 40 17<br />
E-mail: wetenschap@olvg.nl<br />
Hoofdredactie: Diana van Rooijen<br />
Eindredactie: Judith Vocking, Manja<br />
Herrebrugh<br />
Bladcoördinatie: Judith Vocking<br />
Foto’s en illustraties: Catalina Feres<br />
Favi, Manja Herrebrugh, Jelmer ten<br />
Hoeve en Joep Maeijer – Audiovisuele<br />
Zaken OLVG, Ivo Sikkema – Ruparo,<br />
Nena Broersen<br />
Cartoon: Jaap Stiemer,<br />
www.jaapstiemer.nl<br />
Vormgeving: Ruparo, www.ruparo.nl<br />
Druk: Drukkerij De Bij<br />
Oplage: 850 stuks<br />
Oproep<br />
Wil je ook onderzoeksresultaten<br />
publiceren? Heb je een interessant<br />
artikel dat je wilt delen? Wil je<br />
reageren op het magazine? Of wil je<br />
je aanmelden voor de Onderzoekers<br />
van OLVG (OvO), een club van<br />
wetenschappers die langdurig<br />
onderzoek doen in OLVG? Neem dan<br />
contact op via wetenschap@olvg.nl<br />
Jaargang 15 nummer 2, <strong>september</strong><br />
<strong>2022</strong><br />
WETENSCHAP@OLVG • 23
Infographic<br />
Statistieken<br />
Wetenschappelijke publicaties<br />
OLVG Hartapp in cijfers<br />
Het aantal Pubmed-publicaties van één of meer OLVG-medewerkers in 2014 en 2015, opgesplitst naar afdeling. De publicaties<br />
van Maag- Darm- Leverziekten staan voor OLVG, locatie Oost apart vermeld en zijn voor OLVG, locatie West<br />
geteld bij de publicaties van Interne Geneeskunde. De categorie ‘overig’ omvat de publicaties van Teaching Hospital,<br />
De afdeling Cardiologie is in 2020 gestart met digitale<br />
zorg voor drie aandoeningen: hartfalen, vragen van patiënten en overlegt waar nodig met de<br />
pleegkundige) verwerkt de meldingen, beantwoordt<br />
Medisch Onderwijs, Verpleegkunde, Diëtetiek en Fysiotherapie.<br />
Afdeling boezemritmestoornissen en angina pectoris/post<br />
Aantal publicatieshartfalenverpleegkundige of cardioloog. De doelstellingen<br />
van de app zijn: 1) Verbeteren van kwaliteit<br />
hartinfarct. Binnen de OLVG Hartapp zijn door de<br />
Chirurgie<br />
73<br />
cardiologen, in samenwerking met appontwikkelaar van zorg en uitkomsten, 2) Stimuleren zelfmanagement<br />
patiënten en 3) Optimaliseren logistiek van<br />
85<br />
Luscii, verschillende Anesthesiologie monitoringsprogramma’s & Operatiekamers 5 ontwikkeld.<br />
Via de app is het mogelijk hartslag, hartrit-<br />
zorg. De voorlopige resultaten voor het hartfalenpro-<br />
4<br />
Apotheek<br />
7<br />
me, bloeddruk en gewicht te meten en monitoren 9 en gramma binnen de app staan in deze infographic en<br />
naar hartklachten Cardio-thoracale te vragen. Chirurgie 0<br />
Een e-nurse (CCU-ver-<br />
4<br />
worden momenteel wetenschappelijk onderbouwd.<br />
Cardiologie<br />
40<br />
45<br />
Gynaecologie/Verloskunde<br />
Boezem ritmestoornissen:<br />
Klinisch Chemisch Hematologisch Laboratorium<br />
480<br />
47%<br />
minder klinische hartfalen<br />
Neurologie / Klinische Neurofysiologie<br />
events in 12 maanden<br />
(klinische opname<br />
Oogheelkunde<br />
en/of bezoek EHH/SEH<br />
en/of bezoek<br />
hartfalenlounge)<br />
Orthopedie<br />
27%<br />
Dermatologie<br />
Huisartsengeneeskunde<br />
Intensieve Geneeskunde<br />
Interne Geneeskunde<br />
Keel- Neus- en Oorheelkunde<br />
Kindergeneeskunde<br />
Longgeneeskunde<br />
Maag- Darm- Leverziekten<br />
Medische Microbiologie<br />
Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie<br />
Pathologie<br />
Plastische Chirurgie<br />
Psychiatrie en Medische Psychologie<br />
Radiologie<br />
Reumatologie<br />
Spoedeisende Hulp<br />
minder fysieke Sportgeneeskunde<br />
consulten<br />
in 6 maanden Urologie<br />
Overig<br />
2<br />
0<br />
12<br />
945<br />
9<br />
actieve 0 gebruikers<br />
1<br />
van de app<br />
0<br />
2<br />
10<br />
22<br />
Hartfalen:<br />
13<br />
14<br />
11<br />
12<br />
235*<br />
2014 *De(totaal gegevens uniek 457) van 127 gebruikers zijn nader geanalyseerd.<br />
2015 (totaal uniek 543)<br />
(Cijfers maart <strong>2022</strong>)<br />
2<br />
2<br />
4<br />
5<br />
5<br />
6<br />
4<br />
4<br />
8<br />
9<br />
9<br />
10<br />
10<br />
11<br />
12<br />
13<br />
13<br />
17<br />
15<br />
17<br />
17<br />
21<br />
21<br />
23<br />
28<br />
25<br />
31<br />
32<br />
36<br />
45<br />
48<br />
54<br />
Angina pectoris en<br />
post hartinfarct:<br />
230<br />
65%<br />
minder meerdaagse<br />
klinische opnames<br />
in 12 maanden<br />
60<br />
64<br />
11%<br />
meer telefonische<br />
consulten<br />
in 6 maanden<br />
WETENSCHAP@OLVG • 24<br />
een santeon<br />
ziekenhuis