KIJK editie 4 - 2022 - Inkijkexemplaar
Hoe werkt het brein? Neurowetenschappers zitten met de handen in het haar: onze hersenen zitten zo ingewikkeld in elkaar dat het ze maar niet lukt om het helemaal te ontrafelen. Wat nu? Je leest het in deze editie va KIJK!
Hoe werkt het brein? Neurowetenschappers zitten met de handen in het haar: onze hersenen zitten zo ingewikkeld in elkaar dat het ze maar niet lukt om het helemaal te ontrafelen. Wat nu? Je leest het in deze editie va KIJK!
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Tekst: Philip Dröge<br />
Deze maand is het precies 75 jaar geleden dat<br />
Henry Ford overleed. Een mooi moment om<br />
terug te kijken op leven en werken van de man<br />
die de wereld aan het rijden bracht.<br />
n De Amerikaanse uitvinder en industrieel<br />
Henry Ford poseert in zijn eerste auto,<br />
de Quadricycle. Hij bracht het voertuig<br />
naar New York als bewijsmateriaal in een<br />
rechtszaak. De Amerikaanse vereniging van<br />
autobouwers eiste namelijk dat hij royalty’s<br />
zou betalen voor elke auto die hij bouwde<br />
en daar had Ford geen zin in. In 1911 besliste<br />
de rechter in zijn voordeel.<br />
“Je kunt mijn auto in iedere<br />
gewenste kleur krijgen, als het<br />
maar zwart is.” Het is maar<br />
weinig ondernemers gegeven om lang<br />
na hun dood nog geregeld te worden<br />
geciteerd. Henry Ford was dan ook geen<br />
gewone zakenman. De Amerikaanse<br />
autobouwer staat te boek als een groot<br />
vernieuwer, zowel op bedrijfskundig als<br />
sociaal gebied. Iemand die goede en<br />
goedkope auto’s bouwde voor de massa,<br />
omdat ze – inderdaad – alleen maar in<br />
het zwart te krijgen waren. Die kleur<br />
droogde het snelst en doordat er geen<br />
andere verf op voorraad was, bleven de<br />
kosten beperkt.<br />
Maar Ford had ook een heel andere kant:<br />
hij hield er namelijk dezelfde antisemitische<br />
denkbeelden op na als Hitler. In<br />
alle opzichten een markant figuur dus,<br />
die op 7 april 1947 overleed. Inderdaad,<br />
driekwart eeuw geleden.<br />
Zonder trekpaarden<br />
Ford, geboren in 1863, had eigenlijk<br />
boer moeten worden. Dat was zijn vader<br />
immers ook. Maar al jong wist Henry dat<br />
hij voor iets anders in de wieg was gelegd.<br />
Mechanica interesseerde hem<br />
bovenmatig. Als jongen repareerde hij<br />
horloges, maar ook dat kon hem maar<br />
een tijdje boeien. Zijn ogen gingen open<br />
toen hij in 1875 een door stoom aangedreven<br />
tractor zag, het eerste voertuig<br />
in zijn omgeving dat zich zonder de<br />
kracht van trekpaarden kon voortbewegen.<br />
Dit soort machines wilde hij<br />
maken, besloot hij. Niet veel later begon<br />
hij met de bouw van een machine voor<br />
personenvervoer. Binnen enkele jaren<br />
was zijn eerste model klaar.<br />
Het ding liep niet op stoom, omdat Ford<br />
dat niet praktisch vond. In plaats daarvan<br />
had hij daarom eventjes een eigen<br />
verbrandingsmotor gebouwd. Daarmee<br />
wekte hij de aandacht van een aantal investeerders.<br />
Kon hij dit soort voertuigen<br />
niet op grotere schaal maken? Na een<br />
aantal valse starts ontwierp Ford een<br />
auto die geschiedenis zou schrijven: de<br />
Ford Model T, in Nederland ook wel<br />
bekend als de T-Ford. Auto’s waren in<br />
die tijd nog voorbehouden aan de rijken<br />
der aarde, maar dit was een wagen voor<br />
de gewone man en vrouw. Het was een<br />
makkelijk te besturen en betrouwbaar<br />
karretje, waarin men na een paar lessen<br />
kon rijden. De eerste kwam in 1908 uit<br />
Henry Ford had zeker ook zijn<br />
schaduw kanten. Zo hield hij er dezelfde<br />
onfrisse antisemitische denkbeelden op<br />
na als Hitler. De Führer zag Ford dan ook<br />
als een visionair en beloonde dat met een<br />
eremedaille.<br />
de fabriek, en tot 1927 zou Ford er meer<br />
dan vijftien miljoen van produceren.<br />
Bonus voor goed gedrag<br />
Dat de T-Ford zo succesvol was, lag niet<br />
alleen aan het eenvoudige maar duurzame<br />
ontwerp. Het kwam ook door de<br />
manier waarop ze werden gefabriceerd.<br />
Tot dan toe had een groep arbeiders altijd<br />
een auto van begin tot eind in elkaar<br />
gezet. Maar Ford bedacht een nieuwe<br />
methode: de lopende band. De ene arbeider<br />
plaatste motorblok na motorblok,<br />
de andere monteerde alleen de wielen.<br />
Dat werkte zo efficiënt dat er veel meer<br />
auto’s per dag de fabriek uit kwamen.<br />
Per stuk waren de kosten bovendien<br />
veel lager, wat de verkoopprijs drukte.<br />
Een Model T kostte in 1908 825 dollar.<br />
In huidige koopkracht komt dat neer op<br />
een bedrag van rond de 20.000 euro.<br />
Dat is natuurlijk niet goedkoop, maar<br />
toch kwam de wagen daarmee binnen<br />
het bereik van de opkomende middenklasse.<br />
Bovendien daalde de prijs in de<br />
loop der jaren. De auto maakte mensen<br />
mobieler, ze konden verder van hun<br />
werk gaan wonen of als reizend koopman<br />
meer klanten per dag bezoeken.<br />
Dat gaf de economie een enorme impuls;<br />
Fords Model T was de motor<br />
van de dolle jaren twintig, een tijd<br />
ROBERT LAWTON/CC BY-SA 2.5<br />
4/<strong>2022</strong> 49