contact_office_magazine_#29_NL
Andere landen, andere gebruiken. Dat is zeer zeker ook het geval bij de manier waarop wij onze kantoorruimten vormgeven. Bepaald door mentaliteit, huurkosten en individuele ruimtebehoefte liggen tussen Azië, Europa en Amerika niet alleen kilometers, maar hele werelden
Andere landen, andere gebruiken. Dat is zeer zeker ook het geval bij de manier waarop wij onze kantoorruimten vormgeven. Bepaald door mentaliteit, huurkosten en individuele ruimtebehoefte liggen tussen Azië, Europa en Amerika niet
alleen kilometers, maar hele werelden
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Uitgave 29<br />
Cultuurshock voor de werkomgeving.<br />
Kantoorcultuur: ruimte voor medewerkers.<br />
Grijze zone kantoor:<br />
Hoe kleurrijk is de nieuwe werkomgeving?<br />
Kantoren van over de hele wereld:<br />
Hoofdkantoor McDonald’s in Chicago.
De vele kanten van<br />
de (kantoor-)cultuur.<br />
Dat niet alle culturen hetzelfde zijn, is in gecomprimeerde vorm<br />
zichtbaar op de werkplek. Er bestaat nauwelijks een andere plek waar<br />
zoveel temperamenten elkaar ontmoeten. Overal waar mensen met<br />
elkaar omgaan, ontstaat een sociaal spanningsveld.<br />
In ons essay over kantoorcultuur kunt u vanaf pagina 4 lezen hoe<br />
adviseurs en architecten de moderne kantoorcultuur definiëren en<br />
beleven, en uit elk sociaal spanningsveld een creatieve omgeving voor<br />
de medewerkers creëren.<br />
Wat ook deel uitmaakt van een moderne kantoorcultuur: het Clean<br />
Desk Policy. Dit beleid is de gebruikersrichtlijn voor werkplekken<br />
die vaak door meerdere medewerkers gebruikt worden. Op pagina 14<br />
zien we hoe dit beleid in zijn werk gaat.<br />
Cultuur op kantoor, ruimte voor medewerkers ..................................................................04<br />
Smarter Ecommerce: jonge kantoorcultuur in vintagelook ................................................08<br />
Nuttige zaken voor een dag op kantoor ............................................................................11<br />
Kantooretiquette: gedragsregels in de Open Space ...........................................................12<br />
Clean Desk Policy ...............................................................................................................14<br />
Notino: don‘t worry – be pretty! ........................................................................................15<br />
Grijze zone kantoor: Hoe kleurrijke is de nieuwe werkomgeving? .....................................18<br />
Cultuurshock voor de werkomgeving ................................................................................20<br />
Kantoren van over de hele wereld: hoofdkantoor van McDonald’s in Chicago ..................22<br />
What‘s on your desk, Christoph Thun-Hohenstein? ............................................................25<br />
Showroom ..........................................................................................................................26<br />
In deze uitgave onderzoeken wij bovendien verschillende interpretaties<br />
van New Work, gaan met goede manieren de Open Space in en<br />
houden ons bezig met de vraag welke kleurconcepten het beste voor<br />
de sfeer in kantoorruimten zijn.<br />
Voor de vormgeving van de hoofdkantoren van Notino, Europa’s<br />
grootste online parfum- en cosmeticashop, hebben niet alleen kleuren<br />
voor inspiratie gezorgd. Het oorspronkelijke vormgevingsidee<br />
was, geheel volgens het assortiment van Notino, de visuele interpretatie<br />
van een geurnoot.<br />
Vanaf pagina 20 bezoeken wij kantoren over de hele wereld en ondergaan<br />
daarbij zogenaamd een cultuurshock.<br />
Hoe cultuur letterlijk in kantoorruimten kan worden geïnstalleerd,<br />
ontdekt u met een kijkje in het hoofdkantoor van McDonald‘s in<br />
Chicago.<br />
Tot slot nog een kunstvoorbeeld uit de architectuur: het kantoor van<br />
Christoph Thun-Hohenstein, Algemeen Directeur van het Museum<br />
voor Toegepaste Kunst in Wenen.<br />
En dan zeggen we nu: veel plezier bij het - culturele - lezen.<br />
Markus Wiesner<br />
Uitgever: Wiesner-Hager Möbel GmbH, Linzer Straße 22, A-4950 Altheim, T +43/(0)7723/460-0, altheim@wiesner-hager.com, www.wiesner-hager.com,<br />
thinknewwork.com; concept/redactie: Wiesner-Hager, plenos creative; lay-out: plenos creative, plenos.at; gastauteur: Wojciech<br />
Czaja; typ- en drukfouten voorbehouden; 10/2019.<br />
2 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 3
Office Concepts<br />
Kantoorcultuur:<br />
instructie voor<br />
siësta en ballenbak.<br />
Bedrijfscultuur klinkt goed. Laten we gewoon leuke ruimten voor<br />
onze medewerkers maken! Maar opgelet: zo eenvoudig is dat<br />
niet. Het ruimtelijke aanbod moet in elk geval op de ziel van het<br />
bedrijf worden afgestemd.<br />
Voor de meeste mensen die naar Thailand reizen, is<br />
het adres Chaeng Wattana gekoppeld aan slechte ervaringen.<br />
De lange straat in het noorden van Bangkok is<br />
een test voor de zenuwen, maar hier bevindt zich wel<br />
het Ministerie van Buitenlandse Zaken met<br />
instellingen voor visumaanvragen en werk- en verblijfsvergunningen.<br />
Hier moet u gemiddeld meerdere<br />
uren wachten.<br />
Sinds enkele maanden kan het lange wachten echter in<br />
de waarste zin van het woord worden versneld. Op de<br />
tweede verdieping van het reusachtige Ratthaprasanabhakti-gebouw,<br />
met een bedekt atrium met ruimte<br />
voor vakbeurzen en evenementen, is een 412 meter<br />
lange loopband met in totaal drie banen ingericht.<br />
Pictogrammen op de vloer geven informatie over de<br />
te kiezen snelheid: walking, jogging, running. Via<br />
een app, die u op uw smartphone kunt installeren,<br />
kunt u dat wat u aflegt bijhouden, meten en opslaan.<br />
Op informatieschermen op de route staat uw naam<br />
gemarkeerd.<br />
“Sky Running” is de officiële titel van deze indoor-installatie.<br />
Het is een van de uniekste projecten van de<br />
vastgoedontwikkelaar Dhanarak Asset Development<br />
in Bangkok en trekt ook veel media-aandacht. Een<br />
belangrijk aspect hierbij is, dat de loopband niet alleen<br />
beschikbaar is voor de medewerkers, maar ook voor<br />
cliënten en mensen die een visum of vergunning<br />
komen aanvragen. Ook gasten die liever in de airconditioning<br />
bewegen in plaats van in de straten van<br />
Bangkok de uitlaatgassen te inhaleren, zijn van harte<br />
welkom.<br />
De ruimte als belofte<br />
“Een geweldig project”, zegt Martin A. Ciesielski, die<br />
in 2017 in Berlijn de ”Schule des Nichts” (school van<br />
het niets) oprichtte hier nu als Head of Nothing werkzaam<br />
is. Hij houdt zich bezig met bedrijfsadvies, social<br />
prototyping en training in digitale leidinggevende<br />
vaardigheden. “Maar dergelijke exotische aardigheden<br />
op kantoor moeten in elk geval bij de desbetreffende<br />
bedrijfscultuur passen. Als dat niet het geval is, als de<br />
loopbanden, tafelvoetbal, hangmatten, slaapnissen en<br />
ballenbakken niet de ziel van het bedrijf weerspiegelen,<br />
zal dit binnen de kortste keren leiden tot spanningen<br />
in het team.” In zekere zin zegt Ciesielski dus<br />
dat dergelijke gadgets en ruimtelijke inrichtingen als<br />
belofte geïnterpreteerd moeten worden. “Een ballenbak<br />
belooft een coole, casual bedrijfscultuur, waarin<br />
het geoorloofd is op een bepaald tijdstip van de dag<br />
een pauze te nemen en tussen de plastic ballen te gaan<br />
zwemmen. Als de bedrijfscultuur deze weliswaar in<br />
materiële zin realiseerbare, maar in de regel immateriële<br />
belofte echter niet kan houden, werkt dat averechts,<br />
want dan is alles gewoon niet meer dan nep en kan dat<br />
uiteindelijk meer schade dan nut opleveren.”<br />
Ook Bernhard Kern, directeur van Roomware<br />
Consulting GmbH, waarschuwt voor te veel plezier<br />
ten koste van authenticiteit: “Er zijn echt wel<br />
4 <strong>contact</strong><br />
© Shutterstock<br />
<strong>contact</strong> 5
Office Concepts<br />
bedrijven waar het bij past om een loopband, een<br />
fitnesscentrum, een glijbaan, een gondel of een door<br />
street-art-kunstenaars verfraaide keuken te installeren.<br />
Ik waarschuw echter nadrukkelijk voor het gebruik<br />
van dergelijke elementen als marketinginstrument<br />
en valse employer-branding. In ieder geval moet het<br />
ruimtelijke aanbod passen bij de ziel van het bedrijf.<br />
Eerst de cultuur, dan de ruimte.” Dat is ook<br />
van toepassing op de kantoorlay-out met<br />
Open Space-oplossingen en desk sharing<br />
met Clean Desk Policy. Volgens Kern zal<br />
een voelbare ongelijkheid tussen ruimte<br />
en cultuur vroeg of laat hoe dan ook tot<br />
conflicten leiden.<br />
Het woordenboek van de siësta<br />
“Werkplekken zijn in feite leefruimten.<br />
Daarin wordt de in wezen als privé bestempelde<br />
alledaagse dag voortgezet“, schrijft<br />
de gepensioneerde sociaalpsycholoog en<br />
voormalig directeur van de Berlijnse Hogeschool<br />
voor Economie en Rech, Peter Heinrich, in zijn<br />
bij Springer verschenen woordenboek over micropolitiek.<br />
“De uren die iemand elke dag doorbrengt op de<br />
werkplek, zijn geleefd leven en de kwaliteit daarvan is<br />
ook afhankelijk van de aandacht die het bedrijf en de<br />
werkgevers besteden aan de vormgeving van de werkomgeving.<br />
Daarmee wordt zowel de ruimtelijk-fysieke<br />
alsook de sociaal-communicatieve omgeving bedoeld.”<br />
Op die manier bekeken, zou men met de ruimtelijkheden<br />
op kantoor de juiste weerspiegeling moeten<br />
bereiken en er vooral behoedzaam mee om moeten<br />
gaan - of het nu gaat om think-tanks, geanimeerde<br />
middenzones of contemplatieve stiltekamers voor een<br />
siësta of voor het uitoefenen van religieuze rituelen.<br />
Een dergelijke ervaring heeft architect Michael<br />
Anhammer, partner bij het Weense kantoor<br />
Franz&Sue, aan den lijve ondervonden. De twee kleine<br />
kantoren Franz en Sue zijn binnen korte tijd gefuseerd<br />
en gegroeid tot in totaal 50 medewerkers. In hun<br />
nieuwe bedrijfspand in de wijk Sonnwendviertel, het<br />
reusachtige stadontwikkelingsgebied in het achterland<br />
van het Weense centraal station, creëerden Franz&Sue<br />
een architectenbureau van twee verdiepingen met een<br />
arena over de gehele begane grond, gesprekscabines,<br />
Hoe<br />
duidelijker<br />
de doelen<br />
geformuleerd<br />
worden,<br />
des te beter!<br />
spreekstoelen, twee balkons, een groot terras en zelfs<br />
twee boven elkaar aangebrachte slaapnissen, die doen<br />
denken aan een klassieke slaapwagon in de trein.<br />
Sinds begin dit jaar is het nieuwe kantoor in gebruik<br />
genomen.<br />
“Wij hebben de ruimte vormgegeven en zijn daarbij<br />
uitgegaan van het feit dat de cultuur bij<br />
onze medewerkers informeel en ongecompliceerd<br />
moet zijn“, zegt Anhammer.<br />
Maar toen merkte men: wat binnen een<br />
klein team goed functioneert, vereist in<br />
een kantoor met 50 man bepaalde regels<br />
en een door de leidinggevende geïnitieerd<br />
communicatieproces. “In de eerste weken<br />
wisten onze medewerkers niet of en hoe<br />
ze gebruik konden maken van de door<br />
ons gecreëerde recreatieruimten. In de<br />
tussentijd hebben wij een format genaamd<br />
High-Five ingericht, dat om de vier tot<br />
zes weken plaatsvindt en waarbij de vijf<br />
partners vijf gekozen afgevaardigden van<br />
het team ontmoeten. Tijdens deze ontmoetingen<br />
werken wij samen aan onze kantoorkwaliteit en<br />
organisatiecultuur. Wij hebben zo‘n oral-history met<br />
onderhandelingsspeelruimte allemaal veel liever dan<br />
strenge, meetbare spelregels.”<br />
Duidelijke formulering van de doelen<br />
Deze processen, bevestigt ook Sabine Zinke, zijn voor<br />
elke kans binnen het bedrijf van essentieel belang:<br />
“Een ruimtelijk ideaal moet altijd in harmonie zijn<br />
met de definitie of met de verandering van een cultureel,<br />
een technisch, een economisch ideaal“, zegt het<br />
hoofd van de afdeling “Arbeidsmarkten veranderen”<br />
van het Weense consultingbedrijf M.O.O.CON. “Hoe<br />
duidelijker de doelen geformuleerd worden, des te<br />
beter! Niets is contraproductiever dan lege marketingwoorden,<br />
waarvan men de inhoud niet echt goed<br />
doordacht heeft.” Dat geldt met name voor trendbegrippen<br />
zoals flexibiliteit, slim werken en transparant<br />
communiceren.<br />
“Ik druk eenieder op het hart,” zegt Zinke, “om ook<br />
te denken aan de consequenties en wisselwerkingen:<br />
stel je voor het medium-management verliest zijn<br />
afzonderlijke kantoren en loopt de Open Space in:<br />
welk effect heeft dat op de alledaagse werkdag? Hoe<br />
veranderen de communicatieprocessen dan? En welke<br />
bijdrage kan men leveren om te zorgen dat medewerkers<br />
deze verandering niet als controle interpreteren?”<br />
Dat alles vraagt om communicatie, discussie en overeenstemming<br />
- bijvoorbeeld in de vorm van regelmatige<br />
neighborhood-councils.<br />
Focus op de ziel<br />
Dat men bij dergelijke adviesraden en strategie-workshops<br />
altijd achter de façades en schermen moet<br />
kijken, weet Jens Kapitzky, die van 2010 tot 2015 aan<br />
het hoofd van de Oostenrijkse bondsuitgeverij en<br />
tegenwoordig in Schleswig-Holstein de in organisatieadvies<br />
gespecialiseerde Metaplan-academie leidt.<br />
“Ruimte en bedrijfscultuur kunnen een schitterende<br />
harmonie met elkaar aangaan. Maar daarvoor moet<br />
men wel diep graven“, zegt Kapitzky. Hij verklaart:<br />
“In elke organisatie zijn er drie niveaus en wel de<br />
showkant, de formele kant en de informele kant. Sla<br />
de showkant over! Daar vindt u meestal alleen maar<br />
naïeve loze woorden, waarmee het bedrijf zich officieel<br />
en op basis van marketing opleukt. Als er een duurzame<br />
verandering moet worden aangebracht, dan moet<br />
dit hoe dan ook aan de formele en informele kant<br />
gebeuren. En dat gaat alleen als men aandacht besteed<br />
aan de medewerkers, aan hun voorkeuren en eigenheden<br />
heel diep vanbinnen, en aan de ziel van het<br />
bedrijf - dus aan alles wat alle betroffenen merken en<br />
weten en wat nergens geschreven staat.”<br />
Volgens een Gallup-studie die vorig jaar werd uitgevoerd,<br />
verricht 71 procent van de Duitsers enkel<br />
nog werk volgens voorschrift. 14 procent geeft zelfs<br />
aan vanbinnen reeds ontslag te hebben genomen. De<br />
cijfers zijn alarmerend. Er moet dringend worden<br />
gehandeld.<br />
Wojciech Czaja<br />
6 <strong>contact</strong><br />
© Shutterstock<br />
<strong>contact</strong> 7
Interview<br />
Cultuur<br />
is de set<br />
gefundeerde<br />
handelswijzen die<br />
een maatschappij<br />
creëert.<br />
© smec<br />
Smarter Ecommerce:<br />
Jonge kantoorcultuur in vintagelook.<br />
Als u aankomt bij de binnenplaats van de tabakfabriek Linz, daalt er een ongewone rust over u neer.<br />
Het kabaal van de stad wordt uitgebannen door bakstenen muren en wat overblijft is de bedrijvigheid<br />
van de mensen die hier werken. Met de goederenlift gaat het naar de vierde verdieping. Vanaf daar<br />
kunt u de moderne stad zien door grote ramen, terwijl de scheuren in de oude tegels getuigen van<br />
de allang vergane industriële tijd.<br />
Wij hebben het dienstverleningsbedrijf Smarter<br />
Ecommerce – kortweg smec – bezocht, dat zijn<br />
nieuwe hoofdkantoor in de tabakfabriek Linz heeft<br />
gevestigd. Op 1700 vierkante meter ontwikkelen 120<br />
medewerkers softwareoplossingen voor de zoekmachinemarketing.<br />
Daarbij mogen zij zelf weten of ze in<br />
het Working Café, aan een van de vele desk-sharingplekken<br />
of in de Silent Room werken. Directeur Jan<br />
Radanitsch begroet ons met een stuk chocoladetaart<br />
in plaats van met het standaard kopje koffie. “Vandaag<br />
vieren we ons 12-jarig jubileum.” Wat een mooie gelegenheid<br />
voor een interview over de ontwikkeling van<br />
de kantoorcultuur in de 21e eeuw.<br />
In 2007 heeft u uw bedrijf samen met uw collega<br />
Christian Gorbach opgericht en 10 jaar later heeft uw<br />
bedrijf Smarter Ecommerce een nieuw kantoor in de<br />
tabakfabriek Linz. Wat was voor u het belangrijkst bij<br />
het zoeken naar een nieuwe locatie?<br />
Omdat wij sterk zijn gegroeid, is het laatste kantoor al<br />
driekwart jaar na intrek te klein geworden. Onze afdelingen<br />
werden over verschillende verdiepingen of over<br />
andere locaties in de stad verdeeld. Onze verschillende<br />
afdelingen moeten in de softwareontwikkeling veel<br />
met elkaar bespreken en samenwerken. Daarom vond<br />
ik het belangrijk dat wij iedereen op één groot opper-<br />
© smec<br />
vlak kunnen onderbrengen en er voldoende ruimte is<br />
voor groei. Een verder criterium was dat we dicht bij<br />
het stadcentrum zitten. Ik vind het fijn om na werktijd<br />
naar buiten te lopen waar het stadsleven op mij wacht.<br />
In de tabakfabriek Linz heeft het campuskarakter<br />
zich bovendien in de afgelopen twee jaar sterk verder<br />
ontwikkeld.<br />
Wat vond u met name belangrijk bij de planning en<br />
realisatie van het nieuwe kantoor? Waar haalde u uw<br />
inspiratie en motivatie vandaan?<br />
Wij vonden het belangrijk dat we een gezamenlijk<br />
middelpunt zouden hebben waar de medewerkers<br />
elkaar konden ontmoeten. Daarom hebben wij een<br />
grote centrale zone in de vorm van een open<br />
gezamenlijke keuken gecreëerd en in de<br />
vleugels afgezien van voorzieningsunits.<br />
Uiteraard zijn er daar ook<br />
mogelijkheden voor samenwerking<br />
en korte teamgesprekken,<br />
maar in ons Working Café<br />
spreken de medewerkers van<br />
verschillende afdelingen in<br />
de loop van de dag altijd weer<br />
af voor een snel kopje koffie,<br />
lunch of een brainstormsessie.<br />
Het tweede belangrijke punt was<br />
om het karakter van dit historische<br />
gebouw in ere te houden. De ruimten<br />
moeten in balans blijven en dat lukt alleen<br />
Jan<br />
Radanitsch,<br />
CEO smec<br />
als ik de geschiedenis leer kennen en daar een<br />
plekje voor vrijhoud. De gebruikssporen horen bij het<br />
fabrieksgebouw en nu ook bij ons.<br />
Met betrekking tot het desk-sharing-concept hebben<br />
wij andere kantoren bezocht en ons laten adviseren<br />
© Jürgen Grünwald<br />
door architecten. We hebben daar ook onze eigen medewerkers<br />
bij betrokken. In meetings kwamen sprekers<br />
van de afzonderlijke afdelingen samen en hebben ze<br />
besproken wat zij belangrijk vinden en hoe wij dat het<br />
beste kunnen realiseren.<br />
Wat waren de grootste uitdagingen tijdens de verbouwing<br />
en hoe heeft u deze opgelost?<br />
Vanwege de geringe hoogte van de ruimten was het<br />
lastig een optimaal ventilatieconcept voor de grote<br />
ruimten te integreren. Om de oude muren te kunnen<br />
behouden, werkten we samen met de Monumentenzorg.<br />
De centrale gang werd toentertijd door architect<br />
Peter Behrens in een licht gebogen vorm gebouwd.<br />
Deze hebben wij vrij van techniek gehouden<br />
om deze “banaan” onaangetast te laten.<br />
Hoe interpreteert u het begrip<br />
“kantoorcultuur“? Welke rol speelt<br />
architectuur daarbij?<br />
Cultuur is de set gefundeerde<br />
handelswijzen die een gemeenschap<br />
creëert. Ik herinner mijn<br />
medewerkers er steeds weer aan:<br />
iedereen die hier binnenkomt,<br />
helpt de kantoorcultuur vorm te<br />
geven. Ik kan als directeur niemand<br />
dwingen zich in te mengen in de<br />
gemeenschap, maar ik kan wel randvoorwaarden<br />
stellen. Klimaat, akoestiek en ruimtelijke<br />
vormgeving zijn essentiële factoren om ervoor te zorgen<br />
dat men zich lekker voelt op de werkplek. Ik denk<br />
niet dat medewerkers meer presteren alleen door meer<br />
te werken. Ze moeten het werk ook effectief, op het<br />
8 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 9
© Sabine Kneidinger Photography<br />
Interview<br />
juiste tijdstip en op de juiste plek kunnen uitvoeren.<br />
Ons Working-Café wordt bijvoorbeeld niet alleen gebruikt<br />
tijdens pauzes, maar ook als ontmoetingspunt<br />
voor besprekingen.<br />
Churchill zei ooit: “Eerst vormen wij onze<br />
gebouwen, dan vormen zij ons.” Hoe kijkt<br />
u daar tegenaan met betrekking tot het<br />
leven op kantoor, specifiek in uw bedrijf ?<br />
We hebben er vooraf natuurlijk veel<br />
over nagedacht en bewust enkele dingen<br />
opengelaten en geobserveerd hoe die zich<br />
ontwikkelden. Bijzonder interessant was<br />
de ontwikkeling van de grote kantoorruimte,<br />
waar men eerst sceptisch tegenover<br />
stond. Het geluidsniveau werd automatisch<br />
minder - zo heeft de Open Space<br />
de manier van werken van de medewerkers gevormd.<br />
Het feit dat wij de 110 meter lange en 4 meter brede<br />
gang open hebben gelaten, kan ook als ruimteverspilling<br />
worden gezien, omdat deze gang nu alleen maar<br />
fungeert als gang. Een positief bijkomende effect: de<br />
gang brengt mensen samen.<br />
Uw medewerkers mogen zelf hun werkplek kiezen. Welke<br />
ruimtelijke maatregelen heeft u getroffen om ervoor te<br />
zorgen dat dit desk-sharing-concept als positief wordt<br />
ervaren?<br />
In het begin leverde het voor sommige mensen stress<br />
op. Maar langzaamaan is men eraan gewend geraakt.<br />
De desk-sharing-plekken worden niet veel onderling<br />
gewisseld. Waar de medewerkers werkelijk van profiteren,<br />
is de mogelijkheid om verschillende zones te kunnen<br />
gebruiken - afhankelijk van wat voor hun actuele<br />
taken het meest geschikt is. Voor speciale projecten<br />
kunnen ook tijdelijk tafels voor een team worden<br />
gereserveerd. Wij creëren structuren, proberen deze<br />
weer open te breken en te verbeteren - flexibiliteit is<br />
hierbij gevraagd.<br />
Waar de<br />
medewerkers werkelijk<br />
van profiteren,<br />
is de mogelijkheid om<br />
verschillende zones te<br />
kunnen gebruiken.<br />
Desk-sharing-concepten zijn over het algemeen gekoppeld<br />
aan een Clean Desk Policy. Hoe wordt dat beleid<br />
binnen uw bedrijf gehandhaafd?<br />
Er zijn voldoende kluisjes voorhanden.<br />
Daar worden na werktijd de persoonlijke<br />
voorwerpen, laptops enz.<br />
in opgeborgen. Wij controleren onze<br />
medewerkers echter niet, want zij<br />
maken elkaar onderling attent op het<br />
naleven van bepaalde regels. Via de<br />
instant-messaging-dienst wordt men<br />
attent gemaakt op dingen als vergeten<br />
koffiemokken: een beetje zoals in een<br />
grote leefgemeenschap.<br />
Uw bedrijf biedt een deel van het kantoor<br />
ook als coworking space aan. Hoe<br />
ziet dat concept er concreet uit? In hoeverre beïnvloedt<br />
dit “openstellen” van uw bedrijf de cultuur van het kantoor<br />
en het werk van uw eigen medewerkers?<br />
Vanwege onze groei hebben wij meer kantooroppervlakte<br />
gehuurd dan wij aanvankelijk nodig hadden. We<br />
hebben een deel van onze kantoorruimten aangeboden<br />
aan een start-up-onderneming. Wij hadden voor<br />
ogen dat er een uitwisseling zou plaatsvinden, ook al<br />
zou dat op een ander gebied van kunstmatige intelligentie<br />
zijn. Natuurlijk heeft dit openstellen het bedrijf<br />
beïnvloed. Daarom is het belangrijk dat dergelijke projecten<br />
voor alle medewerkers goed voorbereid worden<br />
en er regels worden opgesteld, zodat het samenleven<br />
voor alle betrokkenen voordelig werkt.<br />
Als u in de toekomst kijkt: hoe ziet u de verdere ontwikkeling<br />
van het samenspel tussen kantoorcultuur en<br />
architectuur?<br />
Dat houdt mij heel erg bezig. Wij hebben het privilege<br />
ons in een echt coole architectuur te bevinden, die<br />
natuurlijk ook bepaalde beperkingen heeft, maar<br />
voldoende speelruimte biedt voor omvorming. De<br />
werkomgeving kan de efficiëntie van het werk aanzienlijk<br />
ondersteunen of verlagen. Architectuur moet<br />
er niet alleen mooi en geordend uitzien, zij moet ook<br />
mobiliteit mogelijk maken. Wij moeten leren om met<br />
de eenvoudigste middelen en met oude gebouwen een<br />
omgeving te creëren waarin mensen zich op hun gemak<br />
voelen. Wij moeten in de toekomst hulpbronnen<br />
sparen en inzetten op kwaliteit en niet op kwantiteit.<br />
© FEEDLY<br />
Trendwatching<br />
Nuttige zaken voor<br />
een dag op kantoor.<br />
AirBar –<br />
touchscreen à la minute<br />
Met de AirBar kan elke laptop via een<br />
eenvoudige USB-plug-in worden veranderd<br />
in een apparaat met touchscreen.<br />
De Bar creëert een onzichtbaar lichtveld<br />
over het beeldscherm. Als dit lichtrelais<br />
wordt onderbroken, stuurt de AirBar de<br />
betreffende signalen naar de laptop - en<br />
verandert zo in een touchscreen.<br />
Heel praktisch.<br />
Feedly – alle berichtenfeeds<br />
in één app<br />
© Shapr<br />
Alle berichten in één app: Met Feedly kunt u newsfeeds<br />
van talloze berichtenaanbieders in één app verzamelen.<br />
Bovendien heeft u de mogelijkheid om lijsten<br />
met categorieën van verschillende nieuwsberichten<br />
aan te maken.<br />
Ember Coffee Mug –<br />
nooit meer koude koffie<br />
Koude koffie is goed voor je? Misschien. Maar de<br />
meeste mensen drinken hem liever heet. De Ember<br />
Coffee Mug zorgt ervoor dat uw koffie op kantoor<br />
niet koud wordt. De via een app te configureren<br />
koffiemok is niet alleen een echte blikvanger, ook de<br />
techniek is formidabel: via de app stelt u de gewenste<br />
temperatuur van het drankje in, dan krijgt u een<br />
berichtje als de inhoud van de mok gereed is om te<br />
worden gedronken. Bovendien kunt u diverse drankjes<br />
vooraf instellen - zodat ook theedrinkers blij zijn met<br />
de Ember Mug.<br />
© AIRBAR<br />
© Ember<br />
10 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 11
Office Life<br />
De kleine<br />
Open-Spaceetiquette.<br />
Een straal van een meter. Zo definieert antropoloog<br />
Edward T. Hall de afstand tussen<br />
twee of meerdere mensen die iedereen als<br />
aangenaam ondervindt. In het Open-Spacekantoor<br />
is het niet altijd gemakkelijk om deze<br />
afstand aan te houden. Het gezamenlijke<br />
werk in de grote ruimte kan goed functioneren<br />
als iedereen zich aan bepaalde regels<br />
houdt. Daarbij geldt: de eigen persoonlijke<br />
ruimte houdt daar op waar de grenzen van<br />
de collega beginnen.<br />
Om zeker te stellen dat de open ruimte niet verandert<br />
in een beroepsmatig vacuüm dat tussen mensen in<br />
hangt, bieden wij u een overzicht van de gedragscode<br />
in een grote kantoorruimte. Vooraf: de ideale oplossing<br />
bestaat niet. Wat belangrijk is, zijn voordelige<br />
compromissen voor de gemeenschap om onder de<br />
Open-Space-voorwaarden zo goed mogelijk te kunnen<br />
presteren.<br />
Bij alle potentiële problemen zou de bereidheid tot<br />
collegiale compromissen op de voorgrond moeten<br />
staan. Aangezien we gemiddeld acht uur per dag op<br />
kantoor doorbrengen, zouden we de werktijd ook als<br />
leeftijd moeten beschouwen.<br />
Geluidsoverlast<br />
Om productief en geconcentreerd te kunnen werken,<br />
hebben de meeste mensen rust nodig. Wat moet men<br />
dus doen wanneer men een of meerdere collega‘s van<br />
het type “menselijke luidspreker” in de grote kantoorruimte<br />
bij zich heeft zitten?<br />
Tip 1: zelfbescherming. Van koptelefoons tot oordopjes<br />
is alles toegestaan, als de baas er maar toestemming<br />
voor geeft.<br />
Tip 2: bescherming van anderen. Spreek de luidruchtige<br />
collega er nadrukkelijk maar vriendelijk op aan.<br />
Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat ze aan de<br />
telefoon te hard praten. Indien er niets verandert aan<br />
het gedrag van de luidspreker: of tip 1 opvolgen, of<br />
tijdens bijzonder luidruchtige fases de punten op uw<br />
agenda afwerken die minder concentratie vereisen.<br />
Geurtjes<br />
Een van de vaakst voorkomende conflictpunten in een<br />
grote kantoorruimte: exotische maaltijden of de klassieke<br />
broodjes met ‘Leberkäse’ (Duits gehaktbrood)<br />
zijn uit den boze in open kantoorruimten.<br />
Tip: als de bloedsuikerspiegel daalt, staat het een<br />
welwillende collega netjes om te kiezen voor snacks<br />
die geen sterke geur hebben, zoals noten of groenten.<br />
Als men dan toch meer behoefte heeft aan kruidencombinaties<br />
die de concentratie belemmeren of sterk<br />
ruikende maaltijden, is de pauzeruimte daar de aangewezen<br />
plek voor. Daar kunnen liefhebbers van geurig<br />
en kruidig eten samenkomen en genieten.<br />
De vaakst<br />
voorkomende<br />
conflictoorzaken<br />
op een rijtje:<br />
Kamertemperatuur<br />
Van de drie dingen die het vaakst wrijvingen veroorzaken<br />
in een Open Space, staat omgevingstemperatuur<br />
bovenaan. De optimale kamertemperatuur ligt<br />
theoretisch gezien bij 21 tot 22° C. Maar niet iedereen<br />
is het daar altijd mee eens op kantoor. De grenzen<br />
tussen een aangename temperatuur voor de een en<br />
een golf van koude rillingen voor de ander zijn vaag.<br />
Vaak worden deze grenzen hardvochtig afgebakend en<br />
verdedigd, wat ook begrijpelijk is.<br />
Tip: blijf pragmatisch. Spreek vaste ventilatietijden<br />
af met collega‘s, zodat subtropische temperaturen<br />
of Arctische flair worden voorkomen. Ook de eigen<br />
kledingstijl kan verkoelend of verwarmend worden<br />
aangepast, mits geschikt voor op kantoor.<br />
12 <strong>contact</strong><br />
© Shutterstock<br />
<strong>contact</strong> 13
Office Life<br />
Referentieverhaal<br />
Clean Desk:<br />
Tijd om op te ruimen!<br />
Bij veel bedrijven mogen de medewerkers zelf hun werkplek kiezen in de vorm van<br />
desk sharing. Zo hebben individuele medewerkers geen vaste werkplek meer nodig,<br />
maar wel duidelijke gebruiksrichtlijnen, oftewel Clean Desk Policy.<br />
Dit zogeheten Clean Desk Policy staat standaard<br />
in de arbeidsovereenkomsten en geldt<br />
voor alle medewerkers en projectgroepen – met<br />
inbegrip van het management. Voor laatstgenoemde<br />
kunnen uitzonderingsregelingen worden<br />
ingevoerd, mits de ruimte het toelaat.<br />
Invloed van het Clean Desk Policy op de<br />
arbeidsroutine.<br />
Een Clean Desk Policy wordt ingevoerd door bedrijven<br />
die werken met gevoelige gegevens, desk sharing<br />
aanbieden of klanten<strong>contact</strong>en onderhouden. Om<br />
gevoelige gegevens te beschermen, moeten documenten<br />
– elektronisch en op papier – veilig worden opgeborgen.<br />
Afhankelijk van de bedrijfsbranche zijn dat<br />
facturen, klantengegevens en ontwikkelingsplannen.<br />
Bij desk sharing wordt de werkplek gedeeld en moet<br />
schoon achter worden gelaten. De arbeidsmotivatie<br />
daalt op het moment dat vieze koffiemokken moeten<br />
worden opgeruimd. Bij regelmatig klanten<strong>contact</strong><br />
staan professionaliteit en neutraliteit op de eerste<br />
plaats. Externe personen moeten een neutrale en nette<br />
eerste indruk krijgen.<br />
Gapende leegte in<br />
plaats van aantrekkelijke<br />
aankleding<br />
Motto: Clean Desk Policy<br />
PLAN: Plan uw dag voordat u met uw werk begint en<br />
plaats alleen spullen op uw bureau die u ook daadwerkelijk<br />
nodig zult hebben.<br />
PROTECT: beveilig uw documenten. Doe ze in<br />
fysieke of digitale mappen. Niet vergeten: beveilig uw<br />
elektronische apparaten met wachtwoorden of biometrische<br />
functies.<br />
PICK: berg aan het einde van de dag uw documenten<br />
en uw bedrijfslaptop veilig op en laat uw bureau leeg<br />
achter.<br />
In hoeverre bedrijven het<br />
Clean Desk Policy uitdragen,<br />
hangt af van de<br />
branche en van de persoonlijke<br />
ervaringen. Sommige<br />
bedrijven staan op een<br />
schone werkomgeving.<br />
Daarvoor moeten echter<br />
ook de ideale ruimtelijkheden<br />
worden gecreëerd. Een nette en schone werkplek<br />
is de basis om te zorgen dat medewerkers positief<br />
tegen een gebruikersrichtlijn aankijken. Aangezien het<br />
om een contractuele overeenkomst gaat, moeten de<br />
consequenties vooraf worden bepaald. Een waarschuwing<br />
voor een koffiemok die is blijven staan klinkt een<br />
beetje overdreven, terwijl die voor het vergeten van<br />
vertrouwelijke gegevensbladen zeer gepast zou zijn.<br />
Tegenover consequenties moeten echter ook beloningen<br />
staan: kleine waarderingen, zoals gratis koffie of<br />
cadeaubonnen kunnen mensen meer motiveren alles<br />
netjes te houden.<br />
Creatieve orde in plaats van creatieve<br />
chaos.<br />
Voor veel werknemers is creativiteit iets wat heel<br />
moeilijk hand in hand gaat met een Clean Desk Policy.<br />
Werkgevers zouden deze tegenstrijdigheid weg moeten<br />
poetsen en ruimtelijke mogelijkheden voor creatief en<br />
open werken moeten creëren. Activity Based Working<br />
is onontkoombaar. Werkgevers moeten echter niet te<br />
streng zijn. De werktijd neemt immers voor veel mensen<br />
het grootste deel van de week in beslag. Medewerkers<br />
vinden manieren om<br />
uitdrukking te geven aan<br />
hun identiteit. Bij de een<br />
is het een sticker van zijn<br />
of haar favoriete band op<br />
de laptop, bij de ander een<br />
familiefoto als bureaubladachtergrond.<br />
Het strekt tot<br />
de aanbeveling om ruimte<br />
voor persoonlijke dingen te<br />
creëren. Want de individualiteit<br />
van elke medewerker<br />
versterkt het hele team en<br />
dus ook het succes van het<br />
bedrijf.<br />
NOTINO:<br />
Don’t worry – be pretty!<br />
Een referentieverhaal uit Brünn.<br />
Natuurlijkheid en schoonheid. Deze twee waarden wil de<br />
grootste online winkel voor cosmetica-artikelen in Europa<br />
in haar nieuwe hoofdkantoor toonbaar maken. Met het<br />
idee om de geurnoot van een parfum visueel weer te geven,<br />
ontwierp het architectenbureau Kyzlink Architects<br />
in 2017 het nieuwe kantoor van Notino. Want met een<br />
parfum ontwikkelde zich in 2004 het succesverhaal van<br />
Notino in de Tsjechische Republiek.<br />
© jirka hlousek<br />
© jirka hlousek<br />
14 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 15
Referentieverhaal<br />
Het hart van het nieuwe kantoor is de conferentieruimte,<br />
die is uitgerust met yuno stapeltafels en nooi<br />
vergaderstoelen. De ruimte is in eenvoudig zwart-wit<br />
gehouden, zodat hij aan elke gelegenheid kan worden<br />
aangepast. Dankzij de flexibiliteit van de meubels kan<br />
een vergadering met gemak worden veranderd in een<br />
presentatie of evenement.<br />
© jirka hlousek<br />
© jirka hlousek<br />
Een elegante, duidelijke stijl, die begint bij de ontvangsthal<br />
en in de hele architectuur is doorgetrokken.<br />
De donkere, bijna zwarte houten vloer lijkt als<br />
een hoofdader door de ruimten te slingeren.<br />
In het begin was Notino nog een kleine online<br />
winkel voor parfum en cosmetica. 15 jaar later<br />
heeft Notino meer dan 1200 medewerkers in 23<br />
landen en is haar cosmetica inmiddels ook te koop<br />
in beautyshops. Het is dus niet zo raar dat er meer<br />
ruimte moet worden gecreëerd voor medewerkers.<br />
Het bedrijvenpark Brünn bood hiervoor de beste<br />
gelegenheid: Het cosmeticabedrijf richtte 4000<br />
vierkante meter verdeeld over iets meer dan twee<br />
verdiepingen in voor haar nieuwe hoofdkantoor.<br />
Daarbij vertrouwde het bedrijf niet alleen op de<br />
vormgevingstalenten van Kyzlink Architects, maar<br />
ook op de eigen medewerkers. Aangezien het nieuwe<br />
hoofdkantoor zich op slechts enkele minuten<br />
van de oude locatie bevindt, was het logisch dat de<br />
medewerkers werden betrokken bij de vormgeving<br />
van hun nieuwe kantoor. Misschien dat dat ook<br />
heeft bijgedragen aan het succes van de verhuizing<br />
van het gehele bedrijf, die binnen slechts een enkel<br />
weekend kon worden voltooid, zonder dat de online<br />
verkoop moest worden gestaakt.<br />
De open kantoorruimten worden aangevuld door<br />
glazen vergadernissen, telefooncellen en knusse<br />
zitgroepen, die dankzij de akoestische afscherming<br />
altijd voor besprekingen of rustige denkpauzes<br />
kunnen worden gebruikt. De Open-Space-werkplekken<br />
zijn uitgerust met 220 paro_2 draaistoelen<br />
van Wiesner-Hager.<br />
De architecten hebben gespeeld met hout, glas en<br />
licht en daarmee een natuurlijk ogende werkomgeving<br />
gecreëerd. Het glas accentueert de schoonheid<br />
van het hout, dat terug te vinden is in de kozijnen<br />
van de vergaderruimten en aan de muren.<br />
In de ontvangstruimte van de tweede verdieping<br />
wordt een installatie aan de muur, die doet denken<br />
aan een reusachtig oogschaduwpallet, gescheiden<br />
door middel van houten panelen. Dit samenspel<br />
tussen cosmetica en natuur geeft het kantoor een<br />
tijdloze uitstraling en past perfect bij onze eeuw.<br />
Een compromis dat ook over 15 jaar nog modern en<br />
stijlvol uit zal zien.<br />
Projectomvang<br />
Omvang: 4.000 m²<br />
Binnenhuisarchitectuur: Kyzlink Architects<br />
Realisering:<br />
PREMIER interiors<br />
Meubilering:<br />
Wiesner-Hager, arper, ICF, offect,<br />
pedrali, ancal und viccarbe<br />
© jirka hlousek<br />
16 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 17
Interieurarchitectuur<br />
GRIJZE ZONE KANTOOR:<br />
Hoe kleur op kantoor onze<br />
prestaties verhoogt.<br />
De woonkamer heeft zachte groene tinten, die aan rijpe olijven doen denken. De keuken krijgt door de<br />
rode houten stoelen een levendige uitstraling. En in de badkamer maken donkerblauwe handdoeken<br />
en kaarsen de witte ruimte minder sober. Alleen het kantoor ziet er somber, zelfs bijna levenloos, uit<br />
door de grijze eenheidsbrij.<br />
In de woonkamer heeft het gerichte gebruik van<br />
kleuren altijd al een hoge prioriteit gehad, want<br />
kleuren hebben invloed op onze stemming en op het<br />
optische klimaat. Op de werkplek brengen wij meer<br />
tijd door dan in de woonkamer, daarom is het ook<br />
juist hier zo belangrijk om na te denken over kleuren.<br />
Een saaie, eentonige sfeer in het kantoor zal zelden<br />
iemand aanzetten tot productiviteit. Andersom: in<br />
een kantoor dat is gedoopt in neonkleuren en eerder<br />
een discotheek lijkt, zal niemand echt rust vinden.<br />
“Het is de hoofdtaak van een goede kantoorarchitect<br />
om mens, functie, ruimte en inrichting in harmonie te<br />
brengen. Daarom zal een goede binnenhuisarchitect<br />
zijn best doen om een behoedzame balans te krijgen<br />
tussen zaken die te onaantrekkelijk zijn en zaken die te<br />
aantrekkelijk zijn“, weet Helga Eigner, binnenhuisarchitect<br />
bij Office Consulter Roomware.<br />
Kleur, licht en ruimte in harmonie.<br />
Om ervoor te zorgen dat kleuren een weldadig effect<br />
hebben, moeten kleur en oppervlak de juiste verhouding<br />
krijgen. Een groot, eentonig oppervlak is voor<br />
onze ogen net zo inspannend als een felgekleurd<br />
oppervlak. In de natuur zijn er geen grote homogene<br />
oppervlakken. Zelfs een wei is een mengeling van tal<br />
van groentinten. Als er daardoor geen of te veel prikkelingen<br />
voor onze ogen zijn, kan dat concentratieproblemen,<br />
hoofdpijn of zelfs slecht zicht veroorzaken.<br />
Op de universiteit van Wenen werd in een vigilance-studie,<br />
een onderzoek naar de foutenquote bij<br />
langdurige concentratie, vastgesteld dat kleurenprikkels<br />
de concentratie aanzienlijk verbeteren. Kleurloze<br />
of te bonte ruimten verhoogden de foutenquote van<br />
de geteste personen. Een kleurbalans die een compenserende<br />
spanning opwekt, zou dus het beste voor de<br />
ogen en het hoofd zijn. Het licht speelt bij de keuze<br />
van de kleur een net zo belangrijke rol als de functie<br />
van de ruimte. Helga Eigner legt uit: “Afhankelijk van<br />
de lichtbron wordt kleur op verschillende manieren<br />
waargenomen. Wat bij daglicht een aangename tint<br />
heeft, kan er in het gelige licht van een plafondlamp<br />
volkomen anders uitzien.” Het gebruik van de ruimte<br />
moet de leidraad bij de kleurkeuze vormen. De vormgeving<br />
van communicatieruimten mag opener voor gedurfde<br />
kleurconcepten zijn dan die van voortdurende<br />
bezette werkplekken. Daar mogen kleuren alleen als<br />
accenten worden toegepast.<br />
Smaken verschillen zoals men weet, maar de invloed<br />
van kleuren op de mens is geen kwestie van persoonlijke<br />
smaak, maar een objectieve, kleurpsychologische<br />
effectenleer. Voor bepaalde kleuren zijn er daarom heel<br />
concrete toepassingsgevallen, die men op kantoor in<br />
de praktijk omzet.<br />
Warm of koud?<br />
Welke kleur voor het kantoor?<br />
Rood wordt niet voor niets als waarschuwingskleur<br />
gebruikt. Deze kleur trekt onmiddellijk onze<br />
aandacht. Wij verbinden rood zowel met gevaar<br />
als met liefde en passie. Rood mag in haar pure<br />
vorm alleen voor accenten worden gebruikt, met<br />
name in ruimten die bedoeld zijn om communicatie<br />
te stimuleren.<br />
Blauw is een koele kleur en doet denken aan<br />
de uitgestrekte zee of aan de hemel. De kleur<br />
verhoogt ons concentratievermogen en heeft<br />
een rustgevend effect. Een blauw prikbord, een<br />
blauw schilderij of een blauwe beeldschermachtergrond<br />
zijn manieren om een dag op kantoor<br />
een beetje leven in de blazen.<br />
Geel is naast wit de zuiverste kleur.<br />
Zij straalt helderheid en levendigheid<br />
uit. Geel is het meest geschikt voor<br />
ontvangstruimten en Working Cafés.<br />
Voor plekken dus waar mensen willen<br />
ontspannen.<br />
Bruin is met zijn grondachtige werking<br />
met name zeer geschikt voor gebruik op<br />
de vloer. Bruin zorgt voor stabiliteit.<br />
Groen is een gemengde kleur en kan veel schakeringen<br />
en facetten hebben. Zij staat voor groei<br />
en doet denken aan natuur. Net als geel wordt<br />
groen gebruikt voor een knusse sfeer, maar ook<br />
in ruimten die ontworpen zijn voor geconcentreerd<br />
werken. Met grote kamerplanten kunt u<br />
natuurlijkheid en kleur in het ruimteconcept<br />
integreren.<br />
Ook oranje is een gemengde kleur en heeft de<br />
eigenschappen van rood – waarschuwingskleur<br />
– en geel – helderheid. In communicatieen<br />
conferentieruimten bundelt oranje het<br />
concentratievermogen en de alertheid van de<br />
aanwezigen.<br />
Wit is officieel geen kleur en wordt vooral geassocieerd<br />
met puurheid. Wit dient als homogene kleur op grotere<br />
oppervlakken te worden vermeden. Witte of lichte<br />
bureaus doen denken aan een “onbeschreven” blad en<br />
richten de concentratie op de actuele bezigheid. Daarbij<br />
moet men erop letten dat het oppervlak mat is en niet<br />
reflecterend.<br />
18 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 19
Office Concepts<br />
Cultuurshock<br />
voor de arbeidsmarkt.<br />
Andere landen, andere gebruiken. Dat is zeer zeker ook het geval bij de manier<br />
waarop wij onze kantoorruimten vormgeven. Bepaald door mentaliteit, huurkosten<br />
en individuele ruimtebehoefte liggen tussen Azië, Europa en Amerika niet<br />
alleen kilometers, maar hele werelden.<br />
Monsieur Hulot dwaalt door de gangen en begrijp het<br />
allemaal niet meer. Als in een futuristische mierenhoop<br />
rennen de werknemers gehaast van hot naar her,<br />
wapperend met opbergmappen, hectisch papier uit de<br />
typemachine scheurend, terwijl ze alle collega‘s omwille<br />
van de anonimiteit links laten liggen. In de 22e<br />
minuut belandt de heer met mantel, hoed en paraplu<br />
uiteindelijk op een glazen plateau en kijkt uit over<br />
de vele kleine hokjes, die in het collectieve geheugen<br />
van de filmgeschiedenis gebrand zijn. De in 1967<br />
verschenen bioscoopsatire “Playtime” van de Franse<br />
regisseur Jacques Tati is een kritiek op de moderne<br />
en de toenemend karakterloze vormgeving van onze<br />
woon- en werkruimten.<br />
Tegenwoordig zijn de grijze en beige Open-Spacehokjes,<br />
zoals ze vaak te zien zijn in kantoorscenes in<br />
tal van Amerikaanse speelfilms, overwegend te vinden<br />
in de economische en financiële sector. De schouderhoge<br />
scheidingswanden maken aan de ene kant<br />
geconcentreerd werken in een zekere privésfeer met<br />
akoestische bescherming en zonder beeldschermverblinding<br />
mogelijk. Aan de andere kant heeft men een<br />
goed overzicht (en controle) over de medewerkers.<br />
Maar ook bij deze architectuur komen enkele verrassende<br />
en zelfs choquerende werksituaties voor. De<br />
Japanse shooting-star Junya Ishigami zit met zijn team<br />
in een voormalige discotheek in Roppongi, midden<br />
in Tokio, in een kelderruimte van zo‘n 400 vierkante<br />
meter zonder ramen. “Toen ik mijn kantoor oprichtte,<br />
had ik de keuze: een klein kantoor met uitzicht of een<br />
groot kantoor zonder uitzicht? Maar ik geef toe: ook<br />
wanneer men als architect veel fantasie en een zeer<br />
goed ruimtelijk en atmosferisch inzicht heeft, willen<br />
wij allemaal graag een kantoor met raam. We willen de<br />
hemel zien.”<br />
De twee Pritzker-prijswinnaars Kazuyo Sejima en<br />
Ryue Nishizawa, die het kantoor SANAA runnen,<br />
werken al vele jaren in een magazijn in het zuiden van<br />
Tokio. Via een steile metalen trap met een deur met<br />
een klein etiket erop, bereikt men een weliswaar heel<br />
licht, maar nauw gemeubileerd kantoor, waar elke<br />
medewerker - vanwege de enorm hoge huurkosten<br />
- zo‘n 80 centimeter bureauruimte ter<br />
beschikking heeft. Werktijd: 14:00 uur tot middernacht.<br />
Deze ongebruikelijke inrichting is met name<br />
te wijten aan het feit dat SANAA niet alleen in Japan<br />
bouwt, maar veel projecten in Europa en in de VS runt.<br />
In Europa en Noord-Amerika is de kantoorlay-out dan<br />
weer vaak een uiting van de eigen cultuur en bedrijfsfilosofie:<br />
bij Christoph Ingenhoven in Düsseldorf<br />
zitten de medewerkers aan een centraal gepositioneerde<br />
bureautafel die tig meter lang is. In het Parijse<br />
kantoor van Lacaton & Vassal, een oude fabriekshal<br />
met betonnen vloer, krijgen de orchideeën in de kas<br />
minstens net zoveel aandacht als de mensen. En bij<br />
Hermann Czech in de Weense binnenstad verdwijnt<br />
men letterlijk achter stapels boeken en tot barstens toe<br />
gevulde, van glazen deuren voorziene kasten tot aan<br />
het plafond.<br />
Wojciech Czaja<br />
20 <strong>contact</strong><br />
© Foto: Jaques Tati Playtime (1967), alamy<br />
<strong>contact</strong> 21
Kantoren uit de hele wereld<br />
Quarter Pounder<br />
with cheese.<br />
Vorig jaar heeft McDonald’s zijn hoofdkantoor van Oak Brook 30 km verderop, naar Downtown<br />
Chicago, verhuisd. Het nieuwe kantoor met themagedeelten met verschillende verdiepingen heeft<br />
een zodanig gezonde en knusse uitstraling, dat men zich afvraagt wanneer het eten die geslaagde<br />
trend zal volgen. Een hoogtepunt is de op elke verdieping ingerichte wellness-suite met rustruimten,<br />
bibliotheek en gebedsruimte. I’m lovin’ it.<br />
de Campus aan de rand van de stad opgeheven en<br />
werden de in totaal 2.000 medewerkers gehuisvest in<br />
Randolph Street, Downtown Chicago.<br />
Het gebouw met acht verdiepingen op basis van<br />
ontwerpen van Gensler Architects ziet er verrassend<br />
degelijk uit. Op de bakstenen gevel met zijn stalen<br />
lisenen en vierkant ingezette glazen oppervlakken is<br />
niet de allang beproefde McDonald‘s-esthetiek te zien.<br />
De bouw is met zijn 50,000 vierkante meter eerder<br />
typisch voor Chicago en zit als een logisch puzzelstukje<br />
in de basis, waar zich ooit een nuchtere opslag- en<br />
logistiekhal bevond. Drie gescheiden toegangen leiden<br />
naar het hoofdkantoor, naar de zogeheten Hamburger<br />
University, waar toekomstige medewerkers en franchisenemers<br />
worden opgeleid, evenals het McDonald’s<br />
Global Menu Restaurant, waar tal van burgers, patat<br />
© Garrett Rowland<br />
In het hart van het gebouw ontvouwt zich een<br />
reusachtig atrium met van glas voorziene gangen,<br />
galerijen en kriskras lopende, schijnbaar in de hoeken<br />
in elkaar overlopende trappen en verhogingen. Op<br />
elke verdieping verdwijnen glazen vergaderruimten<br />
in het niets, alsof men nieuwsgierige Aagjes een blik<br />
naar binnen of naar buiten wil gunnen. En te midden<br />
van dat alles hangt een ruimtevullende installatie van<br />
de New Yorkse kunstenaar Jacob Hashimoto aan het<br />
plafond. A Gateway to a Whispered Possibility of<br />
Existence, zo luidt de titel van het werk, dat bestaat uit<br />
honderden bontgekleurde en gewichtloos doorzichtige<br />
vliegers van bamboe, kunsthars en acryl. Het is net<br />
alsof men in een kamer van geluk is gevangen - ergens<br />
tussen flower power, M. C. Escher en de elegantie van<br />
een pas geopende Louis-Vuitton-flagship-winkel. 47<br />
jaar lang bevond het hoofdkantoor van McDonald’s<br />
zich op zijn traditionele adres in Oak Brook, ca. 30<br />
kilometer ten westen van Chicago. De kantoren waren<br />
verdeeld over verschillende gebouwen, die zich weer<br />
over een grote, groene campus uitstrekten. Met de<br />
identity change weg van de voorstedelijke fastfoodketen<br />
en meer richting stedelijk lifestylerestaurant, zoals<br />
het burgerimperium het graag voor ogen heeft, is het<br />
de bedoeling dat ook de noodzakelijke symbolische<br />
stap op managementgebied wordt gezet. In 2018 werd<br />
© Garrett Rowland<br />
22 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 23
Kantoren uit de hele wereld<br />
What's on your desk?<br />
© Garrett Rowland<br />
en shakes op het menu staan, die wereldwijd te koop<br />
zijn.<br />
Pas wanneer men het heiligdom betreedt, ziet men<br />
gaandeweg wat voor een bedrijf zich hier heeft gevestigd.<br />
Via twee asymmetrische bogen – een citaat op<br />
de Golden Arches, die de tekst van het bedrijf al sinds<br />
1968 dragen – komt men in de volledig in Amerikaans<br />
walnoothout ingerichte lobby, die daardoor<br />
een zeer warme en aangename uitstraling heeft. De<br />
wanden zijn verder zwart en wit, het textiel heeft<br />
verschillende grijstinten en de houten oppervlakken<br />
zijn fraai bewerkt. Hier en daar wordt het homogene<br />
beeld van koele blauwe en turquoise tinten en van<br />
sommige signature-meubels afgewisseld met het typische<br />
geel van het bedrijf. “De meubilering en interne<br />
vormgeving zijn tijdloos terughoudend, op sommige<br />
plekken misschien zelfs een beetje minimalistisch”,<br />
zegt Ruben Gonzales, hoofdarchitect en projectleider<br />
bij IA Interior Architects, die het interieur samen<br />
met Studio O+A hebben ontworpen en gerealiseerd.<br />
“Veel bedrijfskleuren zijn hier niet te vinden. De enige<br />
uitzondering is het McDonald’s-geel, dat in de vorm<br />
van stoelen, banken en wandbekledingen hier en daar<br />
een accent zet.” Voor de nodige digitale communicatie<br />
zorgen plasmatouchscreens, die verdeeld zijn over het<br />
hele gebouw. Zowel akoestisch als atmosferisch valt<br />
het nauwelijks op dat een groot deel van het kantoor<br />
als Open Space is ingericht. Nissen en heterogeen<br />
vormgegeven kleine ruimten vormen een sterk contrast<br />
met het normale beeld van een grote kantoorruimte.<br />
Ook de verdiepingen zelf zijn verschillend vormgegeven.<br />
Net als de lagen in een reuzengrote Big Mac<br />
zijn de themagebieden Geschiedenis, Gastvrijheid,<br />
Smaken, Verpakkingscultuur en Design en Architectuuridentiteit<br />
op elkaar gestapeld. Die thema‘s zijn<br />
niet alleen terug te vinden in de managementstructuur,<br />
maar ook in de architectonische vormgeving van<br />
de verdiepingen. De kers op de taart - of in dit geval de<br />
kaas op de burger - biedt een milestone-galerij met de<br />
belangrijkste prestaties in de geschiedenis van McDonald‘s,<br />
evenals een verzameling Happy Meal-speelgoed<br />
uit alle tijdperken.<br />
Misschien wel het mooiste en meest respectvolle geschenk<br />
aan de medewerkers is de zogeheten wellnesssuite<br />
op elke verdieping. Naast een klassieke quiet<br />
space vindt men hier een bibliotheek, een speel- en<br />
stilteruimte en een gebeds- en aandachtsruimte. Smaakvoller<br />
en voedzamer voor de lange termijn kan men zijn<br />
kantoor-Big-Mac nauwelijks maken. I’m lovin’ it. Rest<br />
de vraag: wanneer slaat het hier toegepaste wellnessen<br />
gezondheidsconcept eindelijk eens over op het<br />
menu? Nog een appelflap na? Nee, bedankt.<br />
Wojciech Czaja<br />
© Garrett Rowland<br />
06<br />
07<br />
08<br />
02<br />
What’s on your desk,<br />
Christoph Thun-Hohenstein?<br />
Christoph Thun-Hohenstein, algemeen directeur van het Museum voor<br />
Toegepaste Kunst, heeft waarschijnlijk een van de mooiste kantoren van Wenen.<br />
Vanaf zijn bureau op de eerste verdieping kijkt hij niet alleen uit over de straat<br />
de Stubenring, maar ook op een ruimte met een oppervlak van ca. 100 vierkante<br />
meter en zes meter hoogte. “Ik ben tenslotte ook een grote man“, zegt<br />
de 1,97 meter grote MAK-baas. “De royaliteit doet mij goed. Ik krijg er het<br />
gevoel door dat ik mij hier zowel fysiek als mentaal goed kan bewegen. Daar<br />
komt nog eens bij dat ik mijn best doe telefoontjes naar het secretariaat te<br />
vermijden. Ik sta liever op en loop door de ruimte, waarbij ik 15 tot 20 meter<br />
in elke richting afleg. Dat geldt voor mij als vervangende sport, want voor<br />
echte sport heb ik helaas veel te weinig tijd.” Met wandelingen naar kantoor<br />
en naar afspraken daarbij opgesteld, legt hij op sommige dagen wel 15 tot 20<br />
kilometer af, zegt hij.<br />
De ruimte is royaal verfraaid, heeft een opvallend cassetteplafond en is naast<br />
een bureau en een ellelange vergadertafel ingericht met een Franz-West-bank<br />
met oranje-groene stoffering. “Aan de ene kant is de ruimte spartaans ingericht,<br />
aan de andere kant staat het bureau aardig vol. Ik vind deze combinatie<br />
van leegte en opvulling aangenaam en rustgevend.” Een wens heeft Thun-Hohenstein,<br />
die de meeste e-mails en teksten inmiddels op de iPhone bewerkt,<br />
nog voor de toekomst: “Wanneer men interesse heeft in zoveel dingen, blijft<br />
er weinig ruimte voor vrije tijd over. Ik zou graag wat meer tijd voor mezelf<br />
hebben. Wensen staat immers vrij.”<br />
01<br />
04<br />
03<br />
09<br />
05<br />
01<br />
02<br />
03<br />
04<br />
05<br />
06<br />
07<br />
08<br />
09<br />
10<br />
Het bureau van notenhout is ontworpen door Karl Schreitl.<br />
Ik vind het schitterend. En het heeft geschiedenis: volgens<br />
onze MAK-inventarisatielijst is het in 1944 aangekocht.<br />
Het MAK-systeem is op de PC gebaseerd. Privé maak ik<br />
gebruik van een Apple-computer. Ik ben flexibel. Ook kan<br />
ik met beide handen, dan weer links en dan weer rechts,<br />
de muis gebruiken.<br />
Ik heb een duidelijk ordeningssysteem op mijn bureau:<br />
elke stapel staat voor projecten en ideeën in verschillende<br />
fases.<br />
De belangrijkste handbeweging bij vergaderingen is water<br />
inschenken.<br />
Op de aluminium stoelen van Eames wordt de orde voortgezet,<br />
de drie extra stoelen zijn niet om op te zitten, maar<br />
dienen als ordeningsbasis voor documenten.<br />
Als het donker wordt, gaat in de ramen de lichtinstallatie<br />
van James Turrell aan. Dan wordt de ruimte afwisselend in<br />
rood, blauw en paars ledlicht gehuld.<br />
De staande Toio-lamp van Achille en Pier Giacomo Castiglioni<br />
is een van mijn favoriete designklassiekers.<br />
De spreekstoel van beton en steen heeft mijn voorganger<br />
Peter Noever ontworpen. Ik gebruik hem om boeken op<br />
te zetten.<br />
Het wandobject van Donald Judd (aluminium en lak,<br />
1989) stond vroeger in de gevechtstoren. Nadat wij de<br />
MAK-toren echter moesten sluiten, is het nu het centrale<br />
kunstwerk in mijn kantoor.<br />
De vier hangende wandkasten van staal en beton zijn<br />
ontworpen door Peter Noever. Ze bieden ruimte voor<br />
veel boeken, zonder dat de bonte boekruggen de ruimte<br />
domineren.<br />
10<br />
24 <strong>contact</strong><br />
Wojciech Czaja op bezoek bij Christoph Thun-Hohenstein<br />
<strong>contact</strong> 25
Showroom<br />
Think New Work.<br />
De werk- en communicatieruimte “kantoor” verandert steeds meer in een creatieve leefruimte. Keuzevrijheid<br />
staat op de voorgrond: “ons kantoor” in plaats van “mijn bureau“. De onderstaande productselectie<br />
toont u een breed scala aan mogelijkheden – ook buiten het idee van een klassiek bureau.<br />
yuno & nooi:<br />
Twee bestsellers op een nieuwe missie.<br />
yuno is oorspronkelijk ontworpen als stapeltafel voor<br />
evenementen en seminars, maar is uitgebreid voor<br />
gebruik op kantoor: met yuno Office heeft Wiesner-<br />
Hager een onconventioneel kantoorprogramma<br />
speciaal voor de mobiele behoeften van coworking<br />
spaces ontwikkeld. Daarmee volgt het merk de trend<br />
van flexibel, ongecompliceerd kantoorgebruik in de<br />
“New Work“ wereld. Een plug-in-box van een gepoedercoate<br />
metalen behuizing kan op de yuno worden<br />
aangesloten en verandert hem in een handomdraai<br />
in een volwaardige werkplek. De plug-in-box biedt<br />
aansluitingen voor stroom, netwerk en USB met laadfunctie.<br />
Hij dient echter ook als afsluitbaar opbergvak<br />
voor benodigdheden en waardevolle eigendommen.<br />
Bij tafels die tegenover elkaar zijn opgesteld (bijv. met<br />
twee of vier personen) zorgt een textielen L-paneel<br />
met prikbordfunctie als eenvoudige afscherming. De<br />
tafel zelf blijft altijd vrij van kabels en behoudt de<br />
volledige mobiliteit.<br />
Design: Andreas Krob<br />
Ook het toepassingsgebied van de reeks multifunctionele<br />
stoelen van nooi is uitgebreid: de nieuwe<br />
vergaderstoel maakt van nooi een ideale partner voor<br />
afspraken met meer man dan verwacht, of het werk<br />
tussendoor – bijvoorbeeld in coworking spaces of<br />
projectwerkruimten. Het draaibare 4-sterrenframe en<br />
de armleuningen van stalen buizen bieden comfort en<br />
flexibiliteit bij conferenties, workshops of tijdelijk<br />
werk. Naast verschillende uitvoeringen van de zitkuipen<br />
heeft u de keuze uit twee frames: de vergaderstoel<br />
kan met glijders of als mobiele variant worden<br />
voorzien van wieltjes.<br />
Design: neunzig°design<br />
element & m.zone Cloud: woonkamer,<br />
markplaats of lounge?<br />
Werken in gedifferentieerde, steeds weer wisselende omgevingen,<br />
die afhankelijk van de taak een ondersteunende sfeer bieden, is<br />
een van de hoofdkenmerken van het “Nieuwe werken“. Het kantoor<br />
wordt een ontmoetingsplek en een plek voor samenwerken<br />
en communicatie. Met element voor gestoffeerde meubels en het<br />
„Meeting island“ m.zone Cloud presenteert Wiesner-Hager twee<br />
meubelprogramma‘s die van klassieke kantoren echte crea-tieve<br />
werkplekken maken.<br />
De onconventionele groep vergadertafels<br />
m.zone Cloud dient voor het uitwisselen van<br />
informatie binnen een team. Het sierdak<br />
van textie – verkrijgbaar in tal van verschillende<br />
stoffen en kleuren – dient als zachte<br />
afscherming zonder een beklemmend gevoel<br />
te geven of optisch op de tafelgroep te drukken.<br />
De Cloud wordt optioneel aangeboden<br />
met geïntegreerde verlichting en plug-in<br />
voor mobiele technische apparaten.<br />
Design: Lucy.D<br />
Het modulaire element voor gestoffeerde<br />
meubels in het programma is speciaal voor<br />
centrale zones in Open Space-kantoren<br />
ontwikkeld. De rugelementen van de bank<br />
kunnen afzonderlijk – en onderling gecombineerd<br />
– verticaal op elkaar worden<br />
gestoken. De hoogte van het gestoffeerde<br />
meubel bepaalt het niveau van de visuele<br />
en akoestische afscherming. Ruimtelijk<br />
kan het element van de eiland-bank tot<br />
grote samenstellingen worden gegroepeerd.<br />
Daardoor is het bijzonder geschikt<br />
voor nieuwe vormen van communicatie,<br />
als plek om zich terug te trekken of als<br />
tijdelijke werkplek.<br />
Design: Boris Klimek / samenwerking:<br />
mminterier<br />
26 <strong>contact</strong><br />
<strong>contact</strong> 27
yuno<br />
De nieuwe generatie stapeltafels.<br />
“Stapelen zonder te klappen” – of waarom de nieuwe stapeltafel<br />
yuno sneller opgebouwd en praktischer in de omgang is dan<br />
een gebruikelijke klaptafel, ontdekt u hier: wiesner-hager.com