FysiekFabriek 2020 Verantwoording Chronisch Gezond
Inhoudelijk Verslag open call Chronisch Gezond #1 Stimuleringsfonds, Agis Innovatiefonds Periode maart 2020 - January 2021 FysiekFabriek realiseert hulpmiddelen op maat door mensen met een fysieke beperking, zorgverleners en handige makers lokaal te verbinden. Een samenwerking tussen: Aurore Brard (inclusive designer), Lotte de Haan (sociaal ontwerper) Jeroen Lambriks voorzitter Raad van Bestuur Fokus Wonen en Rianne Cuppen regiomanager ADL assistentie Noord Brabant Fokuswonen.
Inhoudelijk Verslag open call Chronisch Gezond #1
Stimuleringsfonds, Agis Innovatiefonds
Periode maart 2020 - January 2021
FysiekFabriek realiseert hulpmiddelen op maat door mensen met een fysieke beperking, zorgverleners en handige makers lokaal te verbinden.
Een samenwerking tussen:
Aurore Brard (inclusive designer), Lotte de Haan (sociaal ontwerper)
Jeroen Lambriks voorzitter Raad van Bestuur Fokus Wonen
en Rianne Cuppen regiomanager ADL assistentie Noord Brabant Fokuswonen.
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
FysiekFabriek
Inhoudelijk Verslag
1/49
“IK ZOU WEL
EEN PERSOONLIJKE
ONTWERPER WILLEN...”
- MARIEKE CLIËNT VAN FOKUSWONEN
2/49
FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Inhoudelijk Verslag open call Chronisch Gezond #1
Stimuleringsfonds
Periode maart 2020 - January 2021
Een samenwerking tussen:
Aurore Brard (inclusive designer), Lotte de Haan (sociaal ontwerper)
Jeroen Lambriks voorzitter Raad van Bestuur Fokus Wonen
en Rianne Cuppen regiomanager ADL assistentie Noord Brabant
Fokuswonen.
Inhoud
Proloog - Hoe het startte
1 Introductie
1.1 Lexicon
2 Een behoedzame start
2.1 Online (veld) verkenning
2.2 De cliënten
2.3 De WMO
2.4 De adaptatie technicus
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
3.1 Thema scenario’s
3.2 Tone of voice
3.3 De Uitkomsten
3.4 Echt vs. virtueel
3.5 De deelnemers, Wie zijn het?
4 De workshops
5
4.1 Workshop #1 - van hulpvraag naar uitdaging
4.2 Makers waar zijn ze?
4.3 Workshop #2 - Brainstormen
4.4 Workshop #3 - eerste ontwerp en uittesten
4.5 De Ontwerpen
4.6 De samenwerkingen
4.7 De workshop tools
4.8 Zelfstandig
4.9 Ultra-maatwerk
5 Presentatie en discussie / meedenken / uitkomsten
5.1 Tandje erbij
5.2 De presentatie
5.3 De kwesties
5.4 Ambassadeurs
5.5 Groot Cadeau
6 De Toekomst
6
8
9
12
20
40
47
Proloog - Hoe het startte
Marieke van Gastel, haar ADL en Lotte de Haan op de Dutch Design Week , Eindhoven, 2019.
(© Maatschappelijk vormgevers )
In 2020 ontmoetten de ontwerpers Aurore en Lotte Marieke van Gastel op de Dutch Design Week.
Met de wens de ontwerpwereld inclusiever te maken organiseerden de ontwerpers een reeks inclusieve tours voor
mensen die normaal gesproken niet of nauwelijks in aanraking komen met ontwerp en design. Waaronder een tour
in het Arabisch en een tour voor mensen met een kleine beurs. De tours werden gefinancierd door de gemeente
Eindhoven. Als tegenprestatie namen wij de cliënten raad van de gemeente ook mee op een tour. Marieke van Gastel
maakt ook deel uit van de cliëntenraad. Marieke heeft MS en zit al haar hele leven in een rolstoel. Samen met haar
hulphond Bolan leeft ze volop.
6 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
De “hoestmachine”
Marieke was zelf ook nog nooit in contact gekomen met ontwerpers en design. Na de tour realiseerde ze zich dat
‘design’ niet alleen voor dure winkels was maar ook iets is wat een andere blik kan werpen op maatschappelijke
vraagstukken en ook handige tools en voorzieningen kan ontwerpen. Aan het einde van de tour zei Marieke tegen ons:
“Ik zou wel een persoonlijke ontwerper willen die allemaal uitvindingen voor mij kan maken”
- Marieke, cliënt Fokuswonen
Toen dachten wij “Hé, dat is best een goed idee!” De ontwerpers bezochten het huis van Marieke. Zij is een cliënt van
Fokus wonen en woont in een aangepaste woning met 24/7 ADL assistentie. De woning zelf is uitgerust met allerlei
hulpmiddelen die het mogelijk maken voor Marieke om een zelfstandiger leven te leiden. Toch zijn er veel hulpmiddelen
waar Marieke geen aanspraak op maakt omdat de verstrekker het niet noodzakelijk acht voor een waardig leven of
omdat de hulpmiddelen simpelweg nog niet bestaan. Als tekenend voorbeeld liet zij ons haar “Hoestmachine” zien, een
houten constructie die Marieke helpt zelf te kunnen hoesten. Door gebrek aan spierkracht lukt haar dit zelf niet. Zij zou
daarvoor de ADL assistentie kunnen oproepen maar het komt voor dat ze daar meer dan een uur op moet wachten. Een
uur niet kunnen hoesten is erg lang. Door tegen de hoestmachine aan te rijden met haar rolstoel kan zij op elk moment
zelf hoesten. Deze hoestmachine inspireerde de ontwerpers die zich afvroegen of er niet meer mensen zijn met
soortgelijke problemen die opgelost zouden kunnen worden met een simpel ontwerp.
Naar aanleiding daarvan hebben de ontwerpers samenwerking gezocht met de organisatie Fokus wonen. Samen werd
er een projectplan geschreven welke werd gehonoreerd door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Agis
Innovatiefonds vanaf maart 2020 startte het project officieel.
De COVID-19 epidemie maakte dat de start minder vliegend was dan gehoopt. Verder in het document zullen we daar
nog inhoudelijk op ingaan. Desalniettemin heeft een enthousiaste groep cliënten, ADL medewerkers en makers zich
opgeworpen de uitdaging aan te gaan dit spannende project samen met ons vorm te geven. In december werden de
eerste resultaten gepresenteerd.
Proloog - Hoe het startte
7
1 Introductie
Het project FysiekFabriek is een onderzoeksproject waarin ontwerpers Aurore Brard en Lotte de Haan in samenwerking
met FOKUSwonen op zoek gaan naar de manier om hulpmiddelen te realiseren door een nieuw lokaal netwerk op te
zetten van mensen met een fysieke beperking, ADL assistentie en Makers uit de buurt, wat goede werkmethoden
daarvoor zijn en hoe deze nieuwe samenwerkingen een duurzame toekomst krijgen. Het doel is enerzijds, het vergroten
van de EIgen Regie en meer ruimte te creëren voor eigen keuzes voor een persoon met een fysieke beperking. Een ander
doel is de verlichting en verdieping van het werk van een ADL assistent en meer plezier voor beiden in het proces van
het verkrijgen van een hulpmiddel. Anderzijds is het doel ook om zingeving te brengen in het werk van makers.
Het project is ook een onderzoek naar de ruimte in het veld wat de nu hulpmiddelen faciliteert. Waar zit een opening
en hoe kan de FysiekFabriek deze opvullen? Dit document is een inhoudelijk verslag van activiteiten, inzichten en
tussentijdse resultaten van de FysiekFabriek van de periode maart 2020 - december 2020.
1.1 Lexicon
In dit document komen een aantal termen voor die hieronder toegelicht worden .
ADL medewerker of ADLer
Een ADL medewerker is een werknemer van Fokuswonen. ADLers ondersteunen mensen met een fysieke beperking
in het Algemeen Dagelijks Leven bij Fokuswonen. Zij zijn voor een persoon met een fysieke beperking meer een soort
menselijk hulpmiddel. Het is niet de taak van een ADL assistent om een kop koffie te gaan drinken, of een spel te spelen
met de persoon die zij helpen.
Cliënt
In dit document gebruiken we “cliënt” wanneer we de personen met een fysieke beperking aanhalen die ondersteund
woont bij Fokuswonen. Hierbij ligt de nadruk op het feit dat de mensen met een fysieke beperking geen patiënt zijn.
In het project hebben we tot nu toe alleen met mensen met een fysieke beperking gewerkt die ook cliënt zijn bij
Fokuswonen. De cliënten hebben fysieke beperkingen van verschillende in gradaties maar wel zo ernstig dat ze niet
kunnen leven zonder assistentie. De beperkingen worden vaak veroorzaakt door progressieve spierziekten. Wanneer zij
bij Fokus cliënt worden is er geen uitzicht op genezing.
Maker
De term “maker” gebruiken we voor makers van allerlei soorten.
Een maker heeft in het project ook verschillende taken.
Van ontwerp tot uitvoering.
WMO
“De WMO” wordt in dit rapport gebruikt voor de WMO beleidsadviseurs.
8 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
2 Een behoedzame start
De start van het project was erg voorzichtig. Het kernteam bestond in maart uit Rianne Cuppen, (regio directeur
Brabant ADL assistentie), Jeroen Lambriks (directeur Fokuswonen), Aurore Brard (inclusive design) en Lotte de Haan
(sociaal ontwerper). De corona epidemie maakte dat Jeroen Lambriks de ontwerpers verzocht nog niet te starten
met het project. Het zou onrust veroorzaken onder de cliënten van Fokuswonen. De cliënten bevinden zich in de
meest kwetsbare doelgroep omdat zij vaak al moeite hebben met ademhalen. Jeroen wilde niet de indruk wekken dat
Fokuswonen als organisatie met een leuk project zou starten wanneer er ernstiger zaken aan de hand zijn. Dit verzoek
had invloed op de aanpak van het project. In plaats van breed de oproep uit te zetten binnen de organisatie met de vraag
voor deelname aan het project FysiekFabriek, kozen we ervoor om als eerste stap online interviews te houden met
cliënten en met mensen die werkzaam zijn in het hulpmiddelen veld.
2.1 Online (veld) verkenning
Langzaam aan begonnen de ontwerpers wegwijs te worden in het systeem van het verkrijgen van hulpmiddelen. De
huidige gang van zaken is dat wanneer iemand met een met een fysieke beperking een hulpvraag heeft, een aanvraag
doet bij de WMO-afdeling van de gemeente waar hij/zij woont. De WMO beoordeelt de hulpvraag en neemt een besluit
of de cliënt het hulpmiddel toegekend krijgt of verwijst de cliënt door naar een ergotherapeut. De WMO kan alleen
hulpmiddelen toekennen die te maken hebben met mobiliteit, aanpassingen van de woning of assistentie in de woning
of algemene voorzieningen zoals een boodschappenhulp. De WMO verstrekt geen geld voor een hulpmiddel maar
geeft een gecontracteerd hulpmiddelenleverancier, zoals Medipoint of Welzorg, de opdracht om de cliënt voor een
bepaald bedrag een hulpmiddel te verstrekken. Een adviseur van de hulpmiddelenleverancier komt dan bij een cliënt
thuis om de opties te bespreken die in hun de specifieke situatie mogelijk zijn. De cliënt kan uit deze opties een keuze
maken. Wanneer een cliënt geen aanspraak maakt op een hulpmiddel via de WMO, kan er via de zorgverzekering een
hulpmiddel vergoed worden. De zorgverzekeraar beslist of een cliënt de vergoeding krijgt op basis van een rapport
gemaakt door een arts of ergotherapeut. De laatste optie om een hulpmiddel te krijgen is om het simpelweg zelf te
betalen.
2.2 De cliënten
Online chat met Cindy en Remy Sniekers uit Nijmegen , Eindhoven, 2020.
2 Een behoedzame start
9
Allereerst spraken de ontwerpers met verschillende cliënten van Fokuswonen. Alhoewel de situatie van cliënt tot cliënt
sterk verschilt kwamen er een paar thema’s telkens terug. Snel werd duidelijk dat het proces van aanvraag van een
hulpmiddel langdradig en vervelend is. Het is een proces waar je keer op keer je verhaal moet vertellen, steeds weer
bewijslast op moet voeren dat je “nog steeds” een beperking hebt en dus recht hebt op hulpmiddelen. Ook als je een
progressieve spierziekte hebt waardoor de situatie per definitie niet zal verbeteren. Doordat de communicatie tussen
de instanties volgens de cliënten niet optimaal is, moeten zij hun volledige verhaal keer op keer vertellen. Dit kost erg
veel energie, iets waarvan zij al niet veel hebben, en het geeft hen het gevoel dat ze niet serieus worden genomen en
gecontroleerd worden.
“Een beperking hebben kost evenveel tijd als een fulltime baan”
- Martin Mansvelders, cliënt Fokuswonen
Het is mogelijk voor een cliënt om zelf hulpmiddelen aan te schaffen. Maar medische hulpmiddelen zijn erg duur.
“Door het woord “medisch” voor een object te plakken kun je gelijk 3 nullen achter de prijs zetten.” Aldus Bert
Vrijhoeven, een van de deelnemers. Veel cliënten leven van een bijstandsuitkering en een pakket aan aanvullende
uitkeringen zoals huurtoeslag, een Pgb en een zorgtoeslag. Sommigen van hen zouden wel willen werken om extra
bij te verdienen maar door de beperking kunnen ze dit vaak maar één of twee dagen in de week. Niet genoeg om van
rond te komen maar wel genoeg om de uitkering te verliezen. Daarom kiezen er een aantal cliënten voor om niet te
werken of om een vrijwilligers positie in te vullen om zo toch zinvol te kunnen zijn voor een ander. Wat wel opviel is
dat er veel geklaagd wordt over de WMO. Een enkeling merkte op wel blij te zijn met de hulp die er in ieder geval wordt
aangeboden.
2.3 De WMO
WMO medewerkers doen natuurlijk weldegelijk hun best om samen met de cliënt de beste oplossing te vinden binnen
de mogelijkheden die zij hebben. Die zijn ook beperkt. De budgetten van de WMO krimpen al jaren. Daarnaast zijn
er sinds 2020 weer abonnementsgelden ingevoerd. Volgens WMO consulente Susan van der Laan uit de gemeente
Groningen geeft dit een impuls aan mensen om hulpmiddelen aan te vragen die zij misschien niet echt nodig hebben
om zelfstandig te kunnen leven en dat daardoor de budgetten ook leeglopen. De mensen die bij de WMO werken doen
dat ook om mensen te helpen maar zitten aan strenge regels gerbonden. Daarvoor lijkt bij de cliënten niet veel begrip
te zijn. De WMO kijkt noodgedwongen heel erg naar de balans tussen is aangevraagde steun NOODZAKELIJK om
een zelfstandig leven te kunnen leiden of is het WENSELIJK? Daartussen moeten zij een keuze maken. Onvrede bij de
cliënten zit vooral op het vlak dat er een externe partij bepaalt of een oplossing voor hen noodzakelijk of alleen maar
wenselijk is.
“Wie bepaalt, betaalt”
- Remy Sniekers ,cliënt Fokuswonen
Het is interessant om na te denken over wie er verantwoordelijk is voor de zelfstandigheid van iemands anders zijn
leven. Wettelijk zijn gemeenten verplicht om “hulp en ondersteuning te regelen voor burgers, zodat zij zo lang mogelijk
zelfstandig thuis kunnen wonen en deel kunnen blijven nemen aan de maatschappij”. Dus wanneer gemeenten aan deze
regel voldoen maar de cliënt is het daar niet mee eens, kan deze niet zo veel. Je zou kunnen zeggen dat aanvullende
hulpmiddelen gewoon aangeschaft moeten worden door de cliënt maar doordat zij niet kunnen werken hebben zij daar
vaak de financiën niet voor. Het is natuurlijk zeer begrijpelijk dat een gemeente een grens moet stellen in tot waar
zij hulpmiddelen verschaft maar er zou wel meer ruimte gemaakt kunnen worden voor andere manieren waarop cliënten
een hulpmiddel kunnen krijgen. Bijvoorbeeld door niet te korten op hun toeslagen als ze wel gaan werken
of om cliënten gewoon geld aan te bieden in plaats van een beperkte keuzemogelijkheid. Nu heerst het gevoel
dat “de gemeente gewoon zo goedkoop mogelijk af wil zijn” Dat is een ongenuanceerd beeld maar wel een heel erg
echt sentiment. Het zou mooi zijn als er een relatie ontstaat tussen cliënt en gemeente op basis van vertrouwen.
Cliënten willen namelijk echt voor zichzelf kunnen zorgen maar daar moeten zij dan wel de ruimte voor krijgen
“Ik ben toch niet verwendicapped?”
- Han de Laat, cliënt van Fokuswonen
Een groot inzicht wat betreft de cliënten (in het specifiek de cliënten van Fokus wonen) is dat ze bijna een allergie
hebben om met andere mensen met een fysieke beperking iets te gaan ondernemen. Niemand vindt het leuk om
gestigmatiseerd te worden en wanneer je een fysieke beperking hebt is de kans dat dat wel gebeurt erg groot. Veel
mensen met een fysieke beperking ervaren dat mensen zonder beperking je behandelen alsof je ook mentaal niet
helemaal in orde bent. Daarom kiezen ze ook voor een woning van Fokus, je woont zelfstandig, midden in een gewone
wijk maar wel met hulp in de buurt. Ze benadrukken telkens dat ze niet in een zorginstelling wonen. Er wonen dan wel
veel anderen met een fysieke beperking om de hoek maar het contact gaat niet verder dan een begroeting. Het werd
10 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
dus duidelijk dat het een uitdaging is om een groep mensen met een beperking samen iets te laten ondernemen.
“Als je met drie rolstoelen naar de supermarkt gaat, zie je mensen al denken;
kijk daar gaan de gekkies”
- Marieke, cliënt Fokuswonen
Dit zou ook een van de redenen kunnen zijn dat ideeën en oplossingen die mensen met een beperking zelf al hebben
bedacht voor hun dagelijks leven niet veel gedeeld worden en daardoor niet met trots uitgedragen worden. In de
FysiekFabriek is het juist wel de bedoeling dat mensen samen komen om ervaringen te delen en zo de oplossingen
rijker maken en van elkaars kennis profiteren. Door in de communicatie de oplossing en de samenwerking centraal te
stellen in plaats van de persoonlijke beperking werd het voor mensen makkelijker om de ervaringsdeskundigheid in te
zetten en er ook trots op zijn .
2.4 De adaptatie technicus
In het vooronderzoek sprak de FysiekFabriek met de adaptatie technicus Gonnie van Lente, werkzaam in het UMCG.
Gonnie maakt oplossingen op maat. Vaak betreft het aanpassingen op bestaande hulpmiddelen, zoals een haak voor
een wandelstok op de rollator. De mensen die zij helpt moeten via een specialistisch arts doorverwezen worden. Ook als
dit alleen een extra stukje klitteband op een brace betreft. Op deze manier kunnen mensen dit op hun zorgverzekering
verhalen. Zij gaf aan genoeg te hebben van de bureaucratie rondom het kunnen helpen van mensen. Soms is iemand zo
geholpen met een hele kleine aanpassing maar moet eerst door de hele papiermolen. Het betekent ook dat sommigen
helemaal geen aanspraak maken op de service van iemand als Gonnie omdat ze geen patiënt zijn van de specialistisch
arts.
“Ik denk erover na om ZZP te worden maar mijn cliënten kunnen mijn service
zelf niet betalen ”
- Gonnie van Lente, adaptatietechnicus UMCG
Gonnie spoorde de FysiekFabriek daarom aan om vooral de creatieve kant van het project uit te diepen en niet te veel
bezig te zijn met wat wel en niet mag maar gewoon te doen!
Van Gonnie leerde de FysiekFabriek dat wanneer je met mensen met een beperking werkt je heel behoedzaam moet zijn
in hoe je met hen omgaat. Jij kan immers de deur achter je dichttrekken en op de fiets naar huis springen.
Ze vertelde er altijd eerst voor te zorgen dat een cliënt zich op zijn gemak voelt voordat je het überhaupt over
de aandoening gaat hebben.
“Zorg voor glutenvrije en suikervrije koekjes! Veel cliënten hebben ook suikerproblemen
Gonnie van Lente
2 Een behoedzame start
11
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
Aurore filmt de ADL medewerker, Samanta die scenario’s uitspeelt voor de uitdagingen scan, Nuenen, 2020.
(© Lotte de Haan)
Na de eerste gesprekken, die een inzicht gaven in het moeten leven met een fysieke beperking, was het nodig om er
achter te komen wat nou de zaken zijn waar mensen met een fysieke beperking dagelijks tegenaan lopen en welke
opgelost zouden kunnen worden met een hulpmiddel wat ze nu niet hebben. Deze stap was ook belangrijk om erachter
te komen wat voor soort makers er nodig zijn om de samenwerking aan te gaan. Wat zijn de benodigde vaardigheden
om een dagelijks probleem het hoofd te bieden? Daarvoor was het allereerst nodig om een groep cliënten en ADLers
bijeen te brengen die mee wilde werken aan dit onderzoek.
12 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Vanwege corona werden deze cliënten persoonlijk uitgenodigd door managers van de Fokusprojecten. In de eerste
instantie meldde zich 10 cliënten zich en 12 ADL assistenten. Het was lastig om een goede uitnodiging te schrijven
omdat mensen in de zorg gewend zijn aan heel praktische opdrachten en duidelijke taken. In dit stadium was het voor
de FysiekFabriek nog niet geheel duidelijk wat er zou gaan gebeuren en wat er uit zou komen. Zorgmedewerkers zijn
vaak ook sceptisch over nieuwe ideeën, ze hebben vaak al zo veel innovaties meegemaakt die niet werken maar wel
meer werk opleveren. Ook voor de communicatie naar de cliënten moest genoeg informatie bieden om geïnteresseerd
te worden maar niet beloven dat ze elk hulpmiddel maar kunnen krijgen door deelname aan het project. Dit werd
ondervangen door elke geïnteresseerde eerst te bellen en persoonlijk uit te leggen hoe het proces zou gaan verlopen en
dat de uitkomst nog onbekend zou zijn maar dat ze wel mee konden bouwen aan een innovatie.
Eerder was het project al gecommuniceerd met verschillende makers met de vraag mee te doen. Zij lieten weten het
een mooi idee te vinden maar niet precies te weten hoe zij met hun specifieke vaardigheden zouden kunnen bijdragen.
Een te open uitnodiging tot deelname werkt niet. Daarom werd er besloten om te starten met een inventarisatie van het
soort problemen waar mensen met een beperking tegenaan lopen en er in een later stadium een passende maker bij te
vinden.
Om die problemen in beeld te brengen wilde we een manier vinden die niet te veel energie zou kosten, leuk is om te doen
en ook nog efficiënt is. In het initiële plan zou dit een gezamenlijke workshop worden, vanwege COVID - 19 moest dit
nu op afstand gebeuren. We kozen om een uitdagingen scan te maken, een serie korte scenario filmpjes waarin er een
vraag werd gesteld over een dagelijkse uitdaging. Deelnemers kregen gedurende zes dagen, elke dag een filmpje via
Whatsapp waarop zij op hun eigen manier konden antwoorden. Typen, gesproken bericht of een filmpje terug.
3.1 Thema scenarios
Uit de voorgesprekken kwamen een aantal duidelijke thema’s naar boven die zorgen voor dagelijkse problemen van
mensen met een fysieke beperking. Deze thema’s waren dan ook het uitgangspunt van de uitdagingen scan:
• Gebrek aan Tijd
• Gebrek aan Hulp van Anderen
• Gebrek aan Fysieke Kracht
• Gebrek aan Hulpmiddelen
• Gebrek aan Politieke Invloed
Een alomtegenwoordig sentiment rondom het verkrijgen van hulpmiddelen is dat het vervelend, saai en langdradig
is. Ook is het een reactief proces. Als je een hulpmiddel wil dan kun je niet aangeven wat je nodig hebt, je kunt alleen
kiezen uit een beperkt aanbod. De uitdagingen scan moest zo ontworpen worden dat mensen met een fysieke
beperking maar ook ADL assistenten gingen nadenken over hoe ze het voor zich zagen als alles wel kan en ook nog
op een leuke manier. Daarom maakte we voor elk thema een kort filmpje met een toekomstscenario plus een vraag.
Scenarios waren bijvoorbeeld:
• Tijd:
“Hey, heb je het al gehoord? Een uitvinder heeft een tijdstopper uitgevonden. Door op de pauzeknop te drukken krijg
je maximaal één uur langer in je dag”
“Vandaag krijg jij een uur extra om aan een dagelijkse activiteit te besteden. Wat zou deze activiteit zijn? Waar je
normaalgesproken dus niet aan toekomt?”
• Lichamelijke kracht:
“Heb jij je ook al ingeschreven? Echt niet? Ik zal het uitleggen: Er is een medicijn uitgevonden die elke spier in het
lichaam versterkt en ervoor zorgt dat je abnormaal sterk wordt. Het medicijn is per dag maximaal 30 minuten
werkzaam. Je moet je wel snel inschrijven hoor want je komt op een wachtlijst!”
“Je krijgt het medicijn en 30 minuten per dag heb je dus een abnormale lichamelijke kracht
Welke activiteiten zou jij nu zelf doen in plaats van met de ADL medewerker? ”
Alle scenario’s en vragen kun je hier bekijken:
https://youtube.com/playlist?list=PLxQvr5l1u-aQOFTC60rdKTKl6LjBhU7tI
De vragen die aan de cliënten werden gesteld verschilden wel iets van de vragen voor de ADL assistenten om bij de
belevingswereld aan te blijven sluiten. De filmpjes voor de uitdagingen scan werden ook gemaakt samen met de
doelgroep. Hierdoor konden zij de scenarios aanscherpen en zorgden we ervoor dat de boodschap op een goede
manier overgebracht werd.
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
13
3.2 Tone of voice
Lotte en Aurore onder een geïmproviseerde opstelling om
Marieke coronaproof en droog te filmen, Eindhoven, 2020.
(© Aurore Brard)
Het was Tricky om de juiste tone of voice te bepalen.. Het moest een duidelijke tegenstelling zijn met het reguliere saaie
proces maar ook weer niet te kinderachtig of speels worden. We kozen er daarom voor om de filmpjes uitdagingen
samen met de doelgroep te maken. Hierdoor konden zij de scenario’s ook nog aanscherpen en zorgden we ervoor dat
de boodschap op een goede manier overgebracht werd.
3.3 De Uitkomsten
De antwoorden op de vragen en de scenario’s waren to the point en gaven inzicht over de thema’s. De deelnemers
aan de uitdagingen scan gingen er enthousiast mee aan de slag en soms ontvingen de ontwerpers A4’tjes vol getypt.
Opvallend waren de verschillen tussen de antwoorden van de ADLers en die van de cliënten. Vooral bij het onderwerp
Tijd antwoordde de ADLers dat ze wel meer tijd wilde hebben voor een persoonlijk gesprek, een kop koffie en het
kunnen leveren van “algehele zorg” in plaats van alleen de praktische taken.
“Je bent toch de zorg in gegaan om voor iemand te zorgen, niet om het huis op te ruimen”
- Monique Wilhelms, ADL assistent
Cliënten dachten meer aan het laten uitvoeren van een minder leuk klusje door een ADL zoals de kast opruimen of
cd’s organiseren. Dan hoefde ze niet een buurman of familielid te vragen dit vervelende klusje te doen. Verder kwamen
antwoorden toch wel overeen. Het hoofdthema was: “Laat mij een normaal leven leiden waarover ik zelf mag beslissen.”
Heel duidelijk werd de frustratie over het enerzijds moeten wachten op een ADL voor een heel klein klusje en anderzijds
dit klusje niet te kunnen kunnen doen omdat een andere cliënt naar de wc moet. Het bleek voor veel deelnemers nog
14 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
wel lastig om bij de categorie “hulpmiddelen” na te denken over dingen die nog niet bestaan. Ook waren deelnemers
het meest benieuwd naar de antwoorden van anderen op dit thema en welke ideeën zij bedacht hadden. De andere
antwoorden interesseren hen niet zo.
Een ander opmerkelijk gegeven is dat de ADL medewerkers gevoeliger leken te zijn voor hoe mensen met een fysieke
beperking soms worden behandeld of bekeken worden in de maatschappij. Brigitte Klerks schreef zelfs een heel verhaal
om de ontwerpers in te laten zien hoe het is om te leven met een fysieke beperking.
Doc: Lees het verhaal hier: https://drive.google.com/file/d/1IZTrdTjzv757rQM9sNnn041vVDk9kALr/view?usp=sharing
Doc: Voor een volledig overzicht van de antwoorden van de uitdagingen scan: https://docs.google.com/document/d/14-
FmZ364de6v-7f1dOUN0miQeE6VNkrazwzilPe5Kls/edit?usp=sharing
De zes videos met zes verschillende scenarios om de toekomstige deelnemers op afstand te leren kennen.
Samantha, Marieke en Phillipp, Eindhoven, 2020.
(© Aurore Brard)
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
15
3.4 Echt vs. virtueel
Videos, teruggestuurd door de deelnemers die reageren op de verschillende scenariovragen; Frank, Lise, Brigitte, Matijn,
Han, en Tim, Whatsapp, 2020.
De uitdagingen scan hadden we het liefst offline uitgevoerd in een workshop. Dan was het mogelijk geweest het binnen
een dag te doen. Nu kozen we voor het medium dat iedereen het meeste gebruikt, Whatsapp. Omdat het sommige
cliënten veel energie kost online deel te nemen stuurden we één filmpje per dag zodat mensen in hun eigen tijd konden
antwoorden. Het was een uitdaging om mensen online te enthousiasmeren. Dit deden we door ook filmpjes van onszelf
te sturen. Het hielp dat er een grote whatsapp groep gestart werd met alle deelnemers waarin iedereen zich ook
voorstelde. Zo werd er toch een soort gevoel van samenzijn gecreëerd en de lijntjes kort gemaakt. In de appgroep kon
er makkelijk inspiratie worden gedeeld over makers en slimme oplossingen om het enthousiasme bij de deelnemers
een boost te geven. Toch bleek het online contact voor sommige deelnemers niet te werken en haakten om deze reden
af. De ontwerpers hadden het gevoel sommige mensen te overvragen. Mensen die in de zorg werken hebben het heel
druk. Dit zorgde ook voor een paar afhakers.
Sommige cliënten konden toch de energie niet opbrengen om mee te doen. In de toekomst is het nog een uitdaging om
een manier te vinden waarop mensen die weinig energie hebben ook mee kunnen doen aan de FysiekFabriek. Het kan
zijn dat juist deze mensen gebaat zijn bij een leuke samenwerking die ook nog eens een zelfstandiger leven oplevert.
De antwoorden van de uitdagingen scans werden verwerkt in handzame inzichten welke de basis vormden voor de
workshops waarin er oplossingen voor deze uitdagingen zouden worden gezocht. Met de zes cliënten en achr ADL
assistenten die overbleven konden we de rest van het traject starten.
3.5 De deelnemers, Wie zijn het?
De deelnemers zijn allemaal heel enthousiaste mensen, ze staan open voor vernieuwing en zijn niet bang voor een
experiment. Deze instelling was nodig voor het begin van het project omdat er nog niet precies duidelijk was wat
er zou gaan gebeuren.
Cliënten
Han de Laat
Han is een zelfstandige vrouw die houdt van terrasjes en strand. Ze gaat er
graag op uit. Haar droom is om alle trapjes van Toscane op te kunnen. Zij
werkt als vrijwilliger om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan
een baan te helpen.
Woont in: Tilburg
16 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Frank Rietman
Tot 2013 is frank werkzaam geweest als technisch tekenaar als laatste
bij DHV in Eindhoven. Daarna is hij vrijwilliger geworden bij Toegankelijk
Tilburg waar hij als ervaringsdeskundige de toegankelijkheid van openbare
gebouwen in Tilburg checked. Verder is hij ook vrijwilliger bij het regionaal
archief. Frank is vader van drie dochters.
Woont in: Tilburg
Marieke van Gastel
Marieke is een ondernemende vrouw die zich niet zomaar nee laat verkopen.
Zij is zeer politiek geëngageerd en manifesteert dit door deel te nemen aan
de cliëntenraad van de gemeente Eindhoven en Fokus wonen. Sinds kort is
zij een commissielid van de VVD in Eindhoven. Ook is zij niet bang bij de
minister van volksgezondheid aan de bel te trekken wanneer er haar inziens
iets beter kan voor mensen in haar situatie. Zij heeft een hulphond Bolan.
Woont in: Eindhoven
Berry Vrijhoeven
Berry heeft altijd gewerkt bij de sociale werkplaats Baanbrekers als
meewerkend voorman elektro, kwaliteits-controleur, via detachering
als Autocad-tekenaar en later als Projectmanager De laatste paar jaren
bekleedde hij een functie als ontwerper/tekenaar en maakte hulpmiddelen
voor mensen met een handicap die werkzaam zijn bij Baanbrekers zelf.
Helaas moest hij door zijn spierziekte stoppen met werken.
Bert Vrijhoeven
Bert heeft ook altijd bij Baanbrekers gewerkt. Hij heeft de opleiding
LEAO, BISI (Brabants In-Stroomproject Informatica) gedaan. Hij heeft er
jaren gewerkt op de financiële afdeling. Hij heeft daarnaast veel functies
bekleed als OR-lid,voorzitter OR, secretaris OR, en buiten het bedrijf in de
Cliëntenraad WSW Midden Langstraat. De laatste paar jaar werkte Bert
op de afdeling Archief en was hij bezig met digitalisering van inkomende
documenten.
Wonen in: Den Bosch
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
17
Henk van Lent
Henk van Lent is een oud bedrijfsdeskundige en heeft bij verschillende
bedrijven geholpen de organisatie te professionaliseren. Nu schrijft hij veel.
Henk is zeer kritisch en neemt niet zomaar alles voor zoete koek.
Woont in: Nijmegen
ADL medewerkers
Brigitte Klerks
Birgitte is ADL medewerker bij Fokus al 8 jaar en ruim 60 uur in de maand.
Meestal zijn het er 85 maar dat terzijde. Daarnaast heeft ze een partner en
twee kinderen, tieners. In haar vrije tijd is ze creatief bezig met bijvoorbeeld
schilderen.
Werkt in: Tilburg
Tim Tayeb
Tim is een ADL assistent in Tilburg. Van origine is hij israelisch. Hij is naar
Nederland gekomen om mode te studeren. Op de mode school kwam hij
erachter dat hij mode wil inzetten om mensen te helpen.
Werkt in: Tilburg
Isabelle Coray - image
Isabelle is een werknemer bij Fokuswonen. Zij is een zorgverlener in hart
en nieren. Ze vindt het ontzettend leuk om mee te denken over nieuwe
ontwikkelingen binnen Fokus.
Werkt in: Den Bosch
18 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Monique Wilhelms
Monique werkt ook al lang bij FokusWonen en vindt het jammer dat er
weinig tijd is om de cliënten die ze helpt echt te leren kennen. Ze begrijpt
dat het concept van Fokus is dat de ADLers alleen de hulp verlenen die echt
noodzakelijk is en dat de cliënten de rest van de hulp zelf moeten regelen of
vragen, maar ze merkt ook dat sommigen wel eenzaam zijn. Ook zij vind het
erg leuk om over nieuwe dingen na te mogen denken binnen de organisatie.
Werkt in: Den Bosch
Esther de Vries
Esther werkt als ADL in Den Bosch . Een normale week is voor Esther toch
wel ongeveer 30/40 uur werken per week. Houdt de van familie, muziek en
concerten!
Werkt in: Den Bosch
Martijn Ubbink
Martijn werkt bij Fokus in Nijmegen als ADL assistent. Daarnaast volgt hij
ook de opleiding zorg en technologie in Eindhoven en daarbij zoekt hij naar
technische oplossingen voor de cliënten en verzorgers om het leven wat
makkelijker te maken en daarom vond hij het tof om samen met cliënten en
ADL medewerkers te zoeken naar oplossingen.
Werkt in: Nijmegen
3 De uitdagingen scan, een uitdaging op zich
19
4 De workshops
De serie workshops die volgde op de uitdagingen scan werd stap voor stap ontworpen. Pas na elke sessie werd er
gekeken hoe de volgende workshop in te richten en de nodige tools te ontwerpen. Na afloop van elke workshop werd
er geëvalueerd om te kijken of de workshop voldoende ondersteunend was om tot een resultaat te komen. In het plan
was opgenomen om de workshops gezamenlijk uit te voeren op één plek. Vanwege corona kon dit niet en werd elk
van de workshops meerdere keren uitgevoerd op verschillende plekken. Dit gaf wel ruimte om dezelfde workshop al te
verbeteren voor de volgend groep. In de workshops trachtte de FysiekFabriek steeds om deelnemers zo veel mogelijk
zelf te laten doen en zo min mogelijk te faciliteren. Dit om mensen zelf kennis op te laten doen en de deelnemers, vooral
de cliënten, niet het gevoel te geven dat er een externe partij voor hen zou bepalen wat te doen en te maken. Het was
een constant zoeken naar een balans tussen niet te veel maar ook niet te weinig bemoeienis.
4.1 Workshop #1 - van hulpvraag naar uitdaging
Tools: ( or just the images of the real tools)
Antwoorden op de uitdagingen scan van de deelnemers. Gecategoriseerd en gebruikt als discussiemateriaal voor de
eerste workshops, Tilburg, 2020.
(© Aurore Brard)
20 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Tim en Han selecteren hulpvragen om te herformuleren. Tilburg, 2020.
(© Aurore Brard)
In het initiële plan werd er beschreven dat er groepjes van cliënten, ADLers en makers samen aan de slag zouden gaan.
Dit bleek in realiteit niet mogelijk te zijn omdat we niet specifiek genoeg in beeld hadden wat voor soort makers er nodig
waren. Daarom deden er in de eerste workshop alleen cliënten en ADL assistenten mee. Het doel van workshop #1 was
samenwerkingen te vormen van tenminste 1 cliënt en 1 ADLer die zich aan een van de problemen zou committeren die
uit de uitdagingen scan kwamen. Aan de hand van het probleem dat uitgekozen werd zou er een maker uitgenodigd
worden. De kunst was om de probleemeigenaren dit probleem te laten omdenken in een mogelijkheid en daar gelijk een
prikkelende uitdaging voor een maker mee te maken.
Zo werd: “Ik kan mijn hond niet belonen als ik met hem buiten wandel”
omgetoverd in “Hé Maker, Kun jij hondenkoekjes laten vliegen?”
En “Ik kan niet zelf boodschappen doen” in
“Hé maker, kun jij mijn boodschappen naar huis laten lopen?”
Dit was, zo bleek later, een cruciale stap in het proces. Het zorgde ervoor dat de cliënten en ADLers ineens plezier
vonden in het nadenken over alledaagse problemen. Samen grapte ze over manieren om de problemen een leuke
formulering te geven. Het zorgde voor een nieuw soort contact en gesprek tussen de cliënt en de ADLer, een relatie
normaal gesproken puur praktisch is en nu opeens verdiepend werd. Ook waren ze niet bezig met “het zorgen voor een
cliënt” of “verzorgd worden” maar waren ze samen iets nieuws aan het bouwen.
“Wow, hier hangt wel even andere sfeer dan bij de normale overleggen”
- Jolanda Weijers, manager Fokusproject Den Bosch
4 De workshops
21
Workshop #1 template ingevult door Bert en Monique met hun definitieve uitdaging, Tilburg, 2020.
22 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Berry en Isabelle bedenken de meest pakkende uitnodigingen, Tilburg, 2020.
(© Lotte de Haan)
Later bleek ook dat het her-formuleren van de hulpvraag van de cliënt in een uitdaging voor een maker de cliënt
hielp om mensen te betrekken bij hun dagelijks ongemak. Je vraagt immers niet zo snel een bekende of vriend om
je boodschappen te doen maar wel om samen een leuke uitdaging op te lossen. Om dit te kunnen doen ontwierp
de FysiekFabriek gedachte experimenten waardoor de deelnemers aan de slag konden met de uitkomsten van de
uitdagingen scan. Workshop ronde 1 resulteerde
in een zestal uitdagingen voor makers.
4 De workshops
23
De uitnodigingen met de geherformuleerde hulpvragen. De foto’s zijn gemaakt door de ADLassistenten. 2020.
24 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
4.2 Makers waar zijn ze?
De groepjes van ADL en Cliënt hadden nu hun uitdaging klaar voor een maker om aan te sluiten. Maar waar vind je de
makers? Dit was nog wel spannend. Zoals gezegd werden de deelnemers aangespoord om zo veel mogelijk zelf op
zoek te gaan naar een mogelijke maker in hun eigen netwerk. Denk aan de handige buurman of aan je neef die op de
technische universiteit studeert. Hierdoor gingen de cliënten en ADLers met andere ogen naar hun netwerk kijken. Veel
kennis is er immers al, er moet alleen een goede manier gevonden worden om het te ontsluiten. Wanneer er bestaand
netwerk wordt ingezet is er al een band en gaat het proces sneller.
Bert, Berry, Frank en Brigitte raakten geïnspireerd op de MakerFair. Eindhoven, 2020.
4 De workshops
25
Een andere goede zet was om met de deelnemers samen naar de MakerFair te gaan in Eindhoven. Op de fair maakten
de deelnemers van FysiekFabriek kennis met allerlei makers. Met de uitgeprinte uitnodigingen probeerden zij de
juiste maker te vinden om met hen samen te werken. Tijdens de fair werd het duidelijk dat er een uitdaging ligt in
het de cliënt laten realiseren dat een maker niet zomaar een hulpmiddel uit zijn mouw tovert. Sommige makers
werden nogal overdonderd door een cliënt die direct vroeg of deze iets voor hem kon maken in plaats van de maker
te enthousiasmeren voor een mogelijke samenwerking. Dit heeft te maken met hoe cliënten normaalgesproken aan
hulpmiddelen komen, het proces draait dan helemaal om hen. Nu moeten ze inzetten op een samenwerking.
Het bezoeken van de Fair bracht geen directe samenwerkingen op maar wel twee contacten met maker organisaties
uit de buurt. Namelijk Madlab en FontysPulsed. Dit bleek ook een goede manier te zijn om met makers in contact te
komen. De contactpersonen van MadLab En Fontys Pulsed konden makers persoonlijk benaderen om hen te tippen
over FysiekFabriek en de uitdagingen. Interessant is dat er aan alle makers die zich aanmeldden niet was vermeld dat er
een betaling tegenover stond. De makers meldden zich dus allemaal aan met een intrinsieke motivatie.
Aurore en Lotte presenteren de FysiekFabriek en de uitdagingen aan de leerlingen van FontysPulsed. Eindhoven, 2020.
Het vinden van makers was het meest spannende deel van van het hele project. We wisten niet of er iemand zou
reageren op de uitdagingen of dat na een ontmoeting eenieder nog steeds bereid zou zijn het project in te stappen.
Wie zijn de Makers?
Omdat het van te voren niet precies duidelijk was wie er zou reageren op de uitnodiging van FysiekFabriek om mee te
werken is er toegezegd op alle soorten makers. Hierdoor kan er wel een goed beeld geschetst worden van de mogelijke
makers in het project.
Studenten
Studenten die een technische of praktische studie volgen zijn een mogelijk soort maker. Voordeel van het inzetten
van studenten is het enthousiasme waarmee ze aan de slag gaan. Risico van het inzetten van studenten is dat ze
onervaren zijn, meer moeten proberen en er is een kans dat het project niet af komt tijdens de termijn die zij van school
krijgen. Een ander aandachtspunt is dat de leerdoelen die hun opleiding stelt kunnen afwijken van de doelen van de
FysiekFabriek.
Deze risico’s zijn te ondervangen door een goede briefing aan de docent vanuit FysiekFabriek en door een student te
koppelen aan een ervaren maker. In het nieuwe programma van een FysiekFabriek project zal dan ook de opdracht
worden gegeven aan studenten of om een goede brief te schrijven om het project aan een andere maker over te kunnen
dragen. Een praktisch voordeel van de inzet van studenten is dat zij vanuit school beschikking hebben over allerlei
machines en gereedschap, soms zelfs materiaal.
Studenten in de FysiekFabriek
De studenten die deelnamen aan de FysiekFabriek kwamen allemaal van de minor Fontys Pulsed, people and societies
track. en werden begeleid door Steffie Ballemans.
26 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Jelmer van de Koolwijk
Student Megatronics
Raymond de Bruijn
Student Megatronics
Stan Thijssen
Student automotive engineering
Zelfstandige makers
Makers die leven van hun makerschap zijn efficiënte en ervaren makers. Vaak zijn zij gespecialiseerd in het werken met
een materiaal of manier van maken. Ze hebben vaak hun eigen werkplaats. Voordeel van zelfstandige makers is dat zij
gewend zijn om projecten op te pakken en dus ook goed kunnen plannen en aan weten te geven wat ze nodig hebben.
Dat versoepelt het proces. Ook bezitten zij over een groot makers netwerk waardoor ze hiaten in hun kennis snel weten
op te lossen. Deze makers zijn het meest “kostbaar”. Omdat zij leven van hun makerschap is het wenselijk deze makers
een redelijke vergoeding te geven voor hun inzet.
Tineke Reijbroek - allround ontwerper
Tineke die houdt wel van een uitdaging. Ze heeft haar eigen studio en is
opgeleid als grafisch ontwerper maar heeft wel gevoel voor sociale en
maatschappelijke vraagstukken nadat haar man gediagnosticeerd is met
alzheimer. Zij heeft niet veel kennis van product ontwerp maar weet wel hoe
ze die kennis moet vergaren. Halverwege het ontwerp proces heeft zij dan
ook zelf externe expertise ingeroepen van Rob Duurland een andere
handige maker.
https://www.tinekereijbroek.nl/
4 De workshops
27
André Wiersma - Wickie design
André heeft zijn eigen metaal werkplaats waar hij allerlei kunstwerken
uit metaal maakt. André is ook ingeschakeld door Tineke om het
boodschappen frame voor Bert te produceren. André vond het waardevol om
aan het project mee te doen en bij te kunnen dragen aan het doel van
de FysiekFabriek.
https://www.facebook.com/Wickie-Wickie-Design-
338561203613581/?ref=py_c
Wout Pijpes - WoWt product design
Wout is de maker van de zwenktas voor Henk uit Nijmegen. Wout is
benaderd door de ADL uit het groepje en samen hebben zij de zwenkarm
ontworpen.
https://www.wowt.works/
René Pare - Directeur Mad Emergent art center en maker fair
René is eigenlijk een klasse apart. Hij is de directeur van een heel makers
netwerk en daardoor de perfecte verbinder van uitdagingen van cliënten en
makers maar hij vindt het ook leuk om mee te denken met de ontwerpen
zelf. Uiteindelijk is hij betrokken bij 2 FysiekFabriek projecten waar hij steeds
taken aan anderen koppelde.
https://madlab.nl/?lang=en
Makers met een baan
Dit soort makers werken bij een groter bedrijf maar vinden het leuk om in hun vrije tijd iets voor een ander te betekenen
met de inzet van hun vaardigheden. Voordeel is dat zij geen “uren aan inkomsten verliezen” wanneer ze meewerken
aan een FysiekFabriek project. Ook leveren ze gegarandeerd kwaliteit omdat ze dat op de werkvloer ook doen. Nadeel
is dat ze beperkt zijn in vrije uren en het dus langer kan duren voor een project af is. Het plannen van meetings is ook
moeilijker. Ook is er een kans dat zij minder bedreven zijn in het managen van een project van A-Z dan de zelfstandige
makers. In het bedrijf “geven ze het project vaak door” naar een interne afdeling. Binnen de FysiekFabriek Zal elk project
anders zijn dus zal de methode hierin moeten ondersteunen.
28 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Lucas Haude - Industrial Design at Studio Mango
Lucas wilde vooral meewerken met de FysiekFabriek om meer samen te
werken met de eindgebruiker en zo met eigen ogen de impact van zijn werk
te zien.
https://studiomango.nl/
Wouter Klop - Technologist bij Philips Innovation Services
Wouter Klop werkt bij Philips als technologist en in de avond uren werkt
hij hard aan het Nederlands Robotvoetbalteam samen met een groep
enthousiastelingen. Het zijn techneuten in hart en nieren en werken het liefst
dag en nacht aan slimme oplossingen. Wouter staat te trappelen om mee te
doen in de FysiekFabriek puur om het feit dat hij iets kan maken.
https://www.innovationservices.philips.com/
Vrijwilligers
Vrijwilligers zijn makers die enkel projecten doen die ze leuk vinden of het deel van het
project dat ze leuk vinden. Dit betekent voor de FysiekFabriek dat als ze toestemmen een project op te pakken, er
duidelijke afspraken gemaakt moeten worden over de verwachtingen. Risico van het werken met vrijwilligers is dat
wanneer ze niet meer leuk vinden, het project neerleggen. Dit kan worden ondervangen door de afspraak te maken
tenminste een goede ontwerpbrief af te leveren voor een overdracht naar een volgende maker.
Erik Sprik
Erik is een gepensioneerd elektrotechnicus maar is nu vooral bezig met
concepten maken waar hij blij van wordt. Het was lastig om hem onderdelen
uit te laten voeren die hij niet zo leuk vond De communicatie met hem was
daarom lastig. Erik kwam via het netwerk van Madlab binnen.
Kees van Balkon
Kees van Balkon is heel handig en kan eigenlijk alles wel maken. Hij kwam
er iets later bij in het proces. Kees is een kennis van Berry die hem zelf vroeg
om mee te doen. Bij Kees kon je merken dat hij niet heel veel waarde zag
in het netwerk van de FysiekFabriek. Hij was blij iets te kunnen maken voor
Berry maar zocht niet de interactie met de anderen.
4 De workshops
29
(Sociale) Werkplaatsen
Sociale werkplaatsen zijn plekken waar alle gereedschappen en expertise aanwezig zijn om een project op te pakken.
Voordeel is dat veel mensen met een fysieke beperking een sociale werkplaats in het netwerk hebben en dat het
contact dus makkelijk gelegd is. Een aandachtspunt in het werken met sociale werkplaatsen is dat er aandachtig
omgegaan moet worden met de mensen die er werken. Zij kunnen over het algemeen iets minder stress verduren.
Oplossing is om het eerste contact met de woordvoerder te maken en deze een goede maker(s) in de werkplaats toe
te laten wijzen.
Baanbrekers
Baanbrekers is de de oude sociale werkgever van Berry en Bert. Daarom
hebben zij Berry kosteloos geholpen zijn ontwerp oplossing in elkaar te
zetten. Het duurde wel even voordat Berry durfde te vragen of zij hem
konden helpen maar uiteindelijk deden ze dat meer dan graag.
https://www.baanbrekers.org/
Ideeën-Makers en Waar-Makers
In alle hierboven beschreven categorieën vind je grofweg IdeeënMakers en WaarMakers.
IdeeënMakers zijn goed in het brainstormen met de persoon met de Fysieke beperking en zorgverlener. Zij zijn
kunnen buiten de kaders denken en zien overal oplossingen. Dit is heel tof omdat de cliënt en zorgverlener mee worden
genomen in het ontwerpdenken en mogelijkheden gaan zien in plaats van obstakels. Risico is dat zij te lang blijven
hangen in de brainstormfase en niet concreet worden. Dat kan een valkuil zijn omdat de persoon met fysieke beperking
en de zorgverlener dan het vertrouwen verliezen in het project. Om het vertrouwen hoog te houden is er een snelle
concretisering van de ideeën nodig. Dit is te ondervangen door een strakker FysiekFabriek curriculum te maken waarin
er sneller wordt gevraagd om modellen en keuzes. Deze IdeeënMakers moeten in het begin van een FysiekFabriekproject
betrokken zijn.
Waarmakers zijn makers die niet kunnen wachten met het uitvoeren. Dit zijn makers met zeer specialistische kennis.
Risico van deze makers is dat zij te veel maken om het maken en het doel van het project uit het oog verliezen.
“Techneuten willen graag zo veel mogelijk techniek in een oplossing stoppen
maar soms minder beter! Dan kan er ook minder kapot”
- Wouter, lid van het Robovoetbal team van VDL
Deze makers zijn goed om te betrekken na de eerste ideeën fase. De Waarmakers kunnen aangetrokken worden door
de Ideeënmakers zodat de ideeënmaker het stokje kan overdragen.
Uit de pilot kwam naar voren dat een combinatie van de twee soorten makers het beste werkt.Het doel van fysiekfabriek
is wel om mensen samen te laten werken en niet zomaar een tekening over te geven aan de volgende maker.
4.3 Workshop #2 - Brainstormen
Workshop #2 stond in het teken van een kennismaking tussen de makers en de groepjes van ADL en Cliënten.
Oorspronkelijk was het plan om er een gezamenlijk kennismakings evenement van te maken.
Daarin was het de bedoeling dat elke cliënt even kennismaakte met alle geïnteresseerde makers zodat
mensen waartussen het goed klikte, samen konden gaan werken. Vanwege COVID werkten we met een voorselectie
waar makers al een keuze maakte uit de uitdagingen. Dit leverde verder geen problemen op. Toch ontstond er een
groepje waarbij de match minder soepel ging. Dit vertraagt het proces en is nog een reden waarom het beter is als de
deelnemers de makers uit hun eigen netwerk kunnen halen. Een andere oplossing is een strengere selectie wanneer
makers zich aanmelden of wel de voorwaarden duidelijker gecommuniceerd moeten worden.
30 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
MoKaMa lijst
(MOET KAN MAG)
Welkom
bij de FysiekeFabriek
WAAROM DOE JE MEE AAN DE FYSIEKFABRIEK?
WAT WIL JE ERUIT HALEN EN WAAROM?
Welkom
bij de FysiekeFabriek
WAAROM DOE JE MEE AAN DE FYSIEKFABRIEK?
WAT WIL JE ERUIT HALEN EN WAAROM?
Welkom
bij de FysiekeFabriek
WAAROM DOE JE MEE AAN DE FYSIEKFABRIEK?
WAT WIL JE ERUIT HALEN EN WAAROM?
MOET
Waar moet de oplossing voor de uitdaging echt aan voldoen? Wat zijn de
essentiële elementen om deze oplossing echt te laten werken?
Voorbeeld: Het moet vast gemaakt kunnen worden aan de rolstoel.
Richtlijnen voor
het ontwerp
ONTWERP
Dit zijn geen strenge regels maar een streven.
Als we het binnen deze richtlijnen kunnen realiseren dan
Is het wordt het makkelijker dit project te implementeren
in Bestaande structuren.
KAN
Waar zou de oplossing voor de uitdaging aan kunnen voldoen? Wat zijn
de elementen welke niet echt noodzakelijk zijn maar wel heel fijn zouden
zijn om te hebben?
Voorbeeld: Het ontwerp zou opvouwbaar kunnen zijn.
DIT KAARTJE HELPT OM VERWACHTINGEN TE
COMMUNICEREN NAAR JE PROJECTGROEP!
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
DIT KAARTJE HELPT OM VERWACHTINGEN TE
COMMUNICEREN NAAR JE PROJECTGROEP!
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
DIT KAARTJE HELPT OM VERWACHTINGEN TE
COMMUNICEREN NAAR JE PROJECTGROEP!
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
Richting
- HET MATERIAAL BUDGET
Max €500,-
Als je meer nodig hebt, laat het weten dan bespreken we
de mogelijkheden en kansen
- DE TIJD (IN UREN)
33 uren makers hebben om aan dit project te werken.
(incl. deze workshops)
- DE DEADLINE (maar niet een hele strenge)
17 DECEMBER
Deze dag houden we een presentatie waar we
de voorlopige uitkomsten willen laten zien. Het zou heel
tof zijn als er dan een prototype is. Zie het als een leuke
uitdaging.
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
MAG
Waar mag de oplossing voor de uitdaging aan voldoen maar alleen als
er tijd over is ;)
Voorbeeld: Het zou leuk zijn als het werkt op zonne-energie.
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
Stappenplan
RICHTING
Wat is de richting die jullie opgaan? Welk idee willen jullie
uit gaan voeren?
COMMUNICATIE
Hoe gaan jullie communiceren?
-> Whatsapp Whatsapp // Telefoon Telefoon // Online Online // Fysiek? Fysiek?
En op welke momenten?
STAPPEN:
Wat zijn de stappen die jullie nemen in het proces?
Deze stappen zijn voorbeelden om je te helpen, vul aan of
streep weg wat niet van toepassing is.
- Onderzoeken
Misschien wil je de situatie van de uitdaging in het echt
samen onderzoeken?
Je zou ook kunnen onderzoeken wat er al bestaat aan
hulpmiddelen in deze categorie om wat inspiratie op te
doen.
- (TECHNISCHE) TEKENING
MAKEN
Deze tekening is een precieze werktekening van wat je gaat
maken. Het helpt je om een goed inzicht te krijgen in hoe je
iets precies in elkaar gaat zitten.
- PROTOTYPE MAKEN
Door een prototype te maken kun je je idee goed testen en
aanpassingen maken voordat je het uiteindelijke design
gaat maken.
- KOSTENPLAATJE MAKEN
Door een kostenplaatje te maken weet je ook gelijk welke
onderdelen en
Materialen er nodig zijn. Misschien kun je de onderdelen
dan wel ergens vinden.
TAKEN
Jullie verdelen de taken
WORKSHOP #3
Het 1e testbare model of prototype testen.
- Schetsen maken
Door schetsen te maken, visualiseer je de ideeën.
- SELECTEREN
Selecteer het idee waar je verder mee wil, door samen te
kiezen ga je gezamenlijk met de neuzen dezelfde kant op
het proces in.
VERBETERINGEN EN AANPASSINGEN
MAKEN AAN HET ONTWERP
PRESENTATION 17 DECEMBER
- MODEL(LEN)L MAKEN
Een model maken van het idee. Dit helpt om samen te
praten over het ontwerp.
Wat kan er beter en wat kan er anders?
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
WORKSHOP #2
FysiekFabriek
Workshop #2 Tools
• Richtlijnen voor het ontwerp
• MoKaMa lijst
• Verwachting templates,
• Richting poster
• Stappenplan
Verwachting templates, Tilburg, 2020.
4 De workshops
31
Toen de groepjes eenmaal gevormd waren begonnen deze met het uitspreken van verwachtingen van het project.
Dit onderdeel was goed om te kijken of de verwachtingen wel overeen kwamen en om deze bespreekbaar te maken.
Zo kwam Bert erachter dat hij open moest staan voor ideeën van makers die misschien niet overeen zouden komen
met zijn eigen ideeën.
Brainstormsessies, Tilburg en Den Bosch, 2020.
(© Lotte de Haan)
32 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Daarna brainstormde de groepjes over de mogelijkheden van de uitdaging. Aan de hand van de Mokama lijst (de moet -
kan - mag lijst ) stelde samen de eisen voor de oplossing samen. Een stap in het proces, die in deze workshop miste, is
een grondige analyse van de uitdaging. De groepjes gingen gelijk over in brainstorm fase. Door de uitdaging eerder goed
te analyseren waren de deelnemers misschien met een helderder idee over wat te doen naar huis gegaan. Nu moesten
er meerdere meetings tussendoor gepland worden om ideeën te concretiseren. Dit werd nog eens moeilijker doordat de
COVID maatregelen met de dag strenger werden en groepen elkaar alleen online konden zien. Het was lastig om fysiek
dingen te testen en modellen te maken. Het vergde van iedereen veel extra organisatie en planning.
Na deze workshop konden de makers aan de slag. In de Whatsapp groepen vlogen de afbeeldingen heen en weer.
De ADLers maten rolstoelen op, of kropen eronder om een of andere bevestiging te fotograferen en zette ikea kastjes
in elkaar. De makers stuurde updates, schetsen en filmpjes. Door corona kwam het goed uit dat dit via Whatsapp kan
maar het bood ook een mooie gelegenheid om te testen of dat inderdaad op afstand kon. Dat biedt mogelijkheden
voor de toekomst.
Brainstormsessie, Zoom, 2020.
4 De workshops
33
MoKaMa lijst
(MOET KAN MAG)
MOET
Waar moet de oplossing voor de uitdaging echt aan voldoen? Wat zijn de
essentiële elementen om deze oplossing echt te laten werken?
KAN
Waar zou de oplossing voor de uitdaging aan kunnen voldoen? Wat
zijn de elementen welke niet echt noodzakelijk zijn maar wel heel fijn
zouden zijn om te hebben?
MAG
Waar mag de oplossing voor de uitdaging aan voldoen maar
alleen als er tijd over is ;)
WORKSHOP #2
Fysiek-
Fab-
Stappenplan en
takenverdeling
RICHTING
Wat is de richting die jullie opgaan? Welk idee willen
jullie uit gaan voeren?
COMMUNICATIE
Hoe gaan jullie communiceren?
-> Whatsapp // Telefoon // Online Online // Fysiek? Fysiek
En op welke momenten?
STAPPEN:
Wat zijn de stappen die jullie nemen in het proces?
Deze stappen zijn voorbeelden om je te helpen, vul aan
of streep weg wat niet van toepassing is.
- ONDERZOEKEN
Misschien wil je de situatie van de uitdaging in het echt
samen onderzoeken? Je zou ook kunnen onderzoeken
wat er al bestaat aan hulpmiddelen in deze categorie om
wat inspiratie op te doen.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
- SCHETSEN MAKEN
Door schetsen te maken, visualiseer je de ideeën.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
- SELECTEREN
Selecteer het idee waar je verder mee wil, door samen
te kiezen ga je gezamenlijk met de neuzen dezelfde
kant op het proces in.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
WORKSHOP #2
- MODEL(LEN) MAKEN
Een model maken van het idee. Dit helpt om samen te
praten over het ontwerp.
Wat kan er beter en wat kan er anders?
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
- (TECHNISCHE)
TEKENING MAKEN
Deze tekening is een precieze werktekening van wat je
gaat maken. Het helpt je om een goed inzicht te krijgen in
hoe je iets precies in elkaar gaat zitten.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
- PROTOTYPE MAKEN
Door een prototype te maken kun je je idee goed testen
en aanpassingen maken voordat je het uiteindelijke
design gaat maken.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
- KOSTENPLAATJE MAKEN
Door een kostenplaatje te maken weet je ook gelijk
welke onderdelen en
Materialen er nodig zijn. Misschien kun je de onderdelen
dan wel ergens vinden.
Doen? Resultaat datum? Wie doet dat?
WAT HEB JE NODIG VAN
FYSIEKFABRIEK?
Voor volgende keer:
- WORKSHOP #3: Het 1e testbare model of prototype testen.
- VERBETERINGEN EN AANPASSINGEN MAKEN AAN HET ONTWERP.
- PRESENTATION 17 DECEMBER
FysiekFabriek
4.4 Workshop #3 - eerste ontwerp en uittesten
In workshop #3 moesten de eerste ontwerpen uitgetest worden. Het bleek alleen dat de meeste groepjes nog niet klaar
waren met een prototype. We hadden de groepen 3 maanden gegeven om tot een prototype te komen maar dit was
voor sommigen niet genoeg. De materialen en tools ontworpen voor de workshop waren dan ook niet passend op dat
moment. Dit kan in het vervolg voorkomen worden door een duidelijker programma te maken en deze helemaal van te
voren te communiceren naar deelnemers. De materialen kunnen later nog gebruikt worden wanneer de groepen klaar
zijn om te testen.
De derde workshop ging nu vooral over hoe voor te bereiden op de eindpresentatie die op 17 december gehouden zou
worden, de WaHoWa lijst (waarom-hoe-wat lijst) die daarvoor ontwikkeld was kwam wel goed van pas.
Test Tips en Tools
Je test je eerste modellen uit
om te kijken hoe je verder kunt.
1. CHECK JE MOKAMA LIJST.
Heb je iets over het hoofd gezien?
Pas en vul aan waar het nodig is.
2. TEST ROUTEKAART
Teken uit hoe jouw route met je nieuwe uitvinding gaat worden.
Welke stappen moet je doen en wat zijn de belangrijke momenten? Vul de momenten in op de route kaart.
WAHOWA lijst
(WAAROM HOE WAT)
WAAROM
Waarom hebben jullie dit gemaakt?
Voorbeeld: Een hulphond moet beloond worden buiten zodat hij goed luistert en de zelfstandigheid
daardoor vergroot wordt.
Wie vertelt?
HOE
Hoe hebben jullie dit aangepakt?
Voorbeeld: Wij hebben gekeken naar bestaande ballenschieters en deze aangepast naar de goede
koekjes grootte, en door goed samen te werken en regelmatig contact te hebben.
bv: “Je wil de hond uitlaten”
bv: “Je gaat naar buiten”
bv: “Je drukt op het knopje om
een koekje te laten vliegen etc”
Wie vertelt?
WAT
Wat is het geworden / moet het worden?
Voorbeeld: Een koekjes machine die met de stem bediend kan worden.
bv: “Je vult de koekjes machine
3. PROBEER HET UIT!
Selecteer samen de meest cruciale momenten uit de routekaart. Welke momenten zijn echt noodzakelijk?
Probeer deze momenten samen uit te voeren, hoe gaat het?
HOE DOE JE DAT?
bv: “Je vraagt de hond een opdracht te doen”
Wie vertelt?
WORKSHOP #3
FysiekFabriek
1 persoon voert het moment uit. 1 persoon schrijft op wat er gebeurt 1 persoon maakt foto’s of filmt de uitvoering.
4. EVALUEER DE ACTIES.
Wat zou beter kunnen
Hoe kun je het verbeteren?
Wat is het meest belangrijk om als eerste op te lossen?
5. STAPPENPLAN.
Kijk opnieuw naar je stappenplan, hoe ga je verder?
Wat heb je nu nog nodig om het doel te bereiken?
WORKSHOP #3
Workshop #3 Tools
• Test Tips en Tools (testroute kaart)
• WaHoWa Lijst
• uit-NODIG-ing
FysiekFabriek
uit-NODIG-ing
Wat heb je nog nodig om het project te laten slagen, waar zou je dat
kunnen vinden en wie kan helpen om dat voor elkaar te krijgen?
?
MATERIAAL
KENNIS
NOG NODIG
WAAR TE
VINDEN?
WIE KAN JE HELPEN?
Zoek op welke personen
jou kunnen helpen,
zoek ook de
contactgegevens erbij.
bv: Buismateriaal bv: Praxis bv: Filiaalmanager van
Praxis
bv: Hondentrain kennis bv: HulphondNederland bv: Hondentrainer
hulphond Nederland
GEREEDSCHAPPEN
PLEKKEN
...
De lijst onder wie kan je helpen kun je nodig je uit voor de presentatie, op
17 december.
WORKSHOP #3
FysiekFabriek
34 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
4.5 De Ontwerpen
De ontwerpen die uit de samenwerkingen zijn gekomen of nog gaan komen variëren van een simpel hulpstuk tot een
robot arm. Een budget voor materiaalkosten en makersuren werd gefaciliteerd door FysiekFabriek daarnaast droeg
Fokuswonen bij door de ADL-assistenturen voor haar rekening te nemen. (17 uur per project)
Hans’Schans
Een draagbare en meeneembare rolstoel ramp die Han elk drempeltje laat
overkomen.
Prototype materiaal kosten: te realiseren
Zwenkarm
Een handige arm voor Henk met een tas die aan de rolstoel bevestigd kan
worden en achter de rolstoel opgeborgen
kan worden.
https://www.youtube.com/watch?v=QEN0ZrSpQS4&t=24s
Prototype materiaal kosten: €105.22
Boodschappenhulp
Een structuur aan de rolstoel die Bert helpt een winkelkarretje vast te
houden en die hem in staat stelt de boodschappen makkelijk op de lopende
band kan zetten.
Prototype materiaal kosten: €250.00
4 De workshops
35
Grijparm
Een arm voor Frank die hem helpt dingen van de vloer af te tillen.
Prototype materiaal kosten: €541.35
Cookie machine
Een automatische koekjes dispenser die Marieke in staat stelt haar
hulphond Bolan onderweg zelf te belonen.
Prototype materiaal kosten: €48.35 + Fontys Pulsed prototyping-budget
Op en Neer kast
Een kast voor Berry die automatisch omhoog en naar beneden kan zodat hij
ook spullen op de bovenste en onderste plank kan opbergen.
https://www.youtube.com/watch?v=WPlkpPimEYA&t=95s
Prototype materiaal kosten: €300.00 + Baanbrekers bijdrage
Mooie product foto’s worden binnenkort gepubliceert op de website www.fysiekFabriek.nl
36 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
4.6 De samenwerkingen
De ADLers in actie, Den Bosch, 2020.
De samenwerkingen gingen over het algemeen goed en de contacten tussen de mensen waren warm en meegaand. In
het begin kon je wel merken dat sommige makers moesten wennen aan het werken met een persoon met een fysieke
beperking. Het is even zoeken naar wat je wel of niet kan zeggen of doen. Vooral de precieze rol van de ADLer was niet
meteen helemaal helder. De organisatie Fokuswonen stond er op dat de ADLers mee zouden doen met de FysiekFabriek
omdat zij kennis hebben van wat werkt binnen de organisatie. Zij bleken in de projectgroepen een soort “geweten”. Zij
kunnen omgaan met de emoties rondom het hebben van een fysieke beperking waar een maker vaak niet bekend mee
is. Hiermee brengen zij een objectieve blik op hetgeen wat ontworpen wordt. Veel ADLers hielpen ook met assisteren
in het maakproces door dingen op te meten en foto’s te maken waar de makers verder mee konden werken. Maar op
sommige momenten voelde ze zich een beetje nutteloos. Er zijn twee oplossingen hiervoor; de ADL alleen op cruciale
momenten erbij vragen bijvoorbeeld bij workshop 1, en de presentatie of de ADL als groepsleider benoemen en deze
ook verantwoordelijk te laten zijn voor de agenda van de projectgroep. Het blijft belangrijk om de ADLers mee te nemen
omdat zij in de toekomst ook rollen gaan vervullen in de FysiekFabriek.
“De presentatie die de FysiekFabriek gaf in de ondernemingsraad van Fokus was
echt een Eye opener, Ik ben overtuigd dat vele cliënten en medewerkers bij Fokus
genoeg momenten kennen waarin met kleine, soms huishoudelijke onderdelen oplossingen
bedacht zijn. Ik kan er zelf al legio noemen.”
- Jolanda Wieringa, OR voorzitter
4 De workshops
37
4.7 De workshop tools
MokaMa lijst. Tilburg, 2020.
De tools bleken voor sommige groepjes goed te werken en andere groepjes maakte er minder gebruik van. Achteraf
gezien miste er sommige stappen in het proces en was de timing soms niet helemaal perfect. Er had een analyse van
de uitdaging plaats moeten vinden in workshop 1 en de tools om te testen zijn nu niet uitgeprobeerd. Ook merkte Steffie
Ballemans, de begeleider van de studenten van Fontys Pulsed op dat de omgeving waarin de workshops gehouden
werden (in buurtcentra) inspirerender had kunnen zijn. Bijvoorbeeld in een werkplaats of atelier. Dat zou de groepjes
meer aansporen om sneller te beginnen met modellen maken.
4.8 Zelfstandig
In bovenstaand traject werden de groepjes best intensief begeleid. De afspraken werden ingepland door de ontwerpers
en zij stuurden ook herinneringen zodat de oplossingen goed zouden vorderen. Interessant was dat in Nijmegen cliënt
Henk van Lent en ADL Martijn Ubbink zelfstandig aan de slag gingen met de workshop materialen. Zij kwamen zo ook
tot een nieuwe oplossing. Hierdoor werd duidelijk hoeveel begeleiding noodzakelijk is voor een groepje om samen een
oplossing te maken! Dat is prettig voor het project want dat betekent dat de kennis deelbaar is.
38 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
4.9 Ultra-maatwerk
De koekjesmachine, werd zo persoonlijk dat zelfs de naam van Bolan erin gegrafeerd werd. 3D geprinte onderdelen.
Eindhoven, 2020. (© Jelmer van de Koolwijk en Raymond de Bruijn)
De aanpak van het extreem op maat werken, namelijk één ontwerp voor één persoon, is anders dan nu veel gezien
wordt. Door een oplossing helemaal voor één iemand te maken gaat het proces heel snel. Er kunnen snel besluiten
worden genomen en er zijn minder mitsen en maren. Dit maakt dat de energie en het plezier in de groepjes hoog blijft.
Later kan gekeken worden hoe een oplossing ook voor iemand anders kan werken. Het zal nooit helemaal hetzelfde zijn.
Je zou daar een kanttekening bij kunnen plaatsen maar dit is wel de reden waarom er binnen 4 maanden een prototype
is ontwikkeld voor Marieke om haar hulphond zelf een koekje te geven waar Hulphond Nederland al 5 jaar doet
over een prototype.
4 De workshops
39
5 Presentatie en Meedenksessie
Breakout-rooms organiseren, behind the scenes.
Eindhoven, 2020.
Als afsluiting van de pilot van de FysiekFabriek was er een expositie gepland waar niet alleen de gemaakte
hulpmiddelen zouden worden geshowd maar het zou ook een mooi moment zijn voor een evaluatie van de
samenwerkingen. Het idee was om professionals uit het veld te betrekken en mee te laten denken over de voortzetting
van het project. Deze presentatie werd nu helemaal online ingericht. Om de toeschouwers toch een inkijkje te kunnen
geven in de samenwerkingen en wat deze betekende voor de deelnemers werd er een mini documentaire gemaakt.
5.1 Tandje erbij
Doordat er gefilmd zou worden voelden de projectgroepen ineens het vuur aan de schenen. Ook al wisten sommigen
dat de ontwerpen niet af zouden zijn voor de officiële presentatie was de aankomende film een impuls om net een
tandje harder werken. Hierdoor werd het duidelijk dat het goed werkt als er een presentatie moment wordt opgenomen
in het programma wat de groepjes samen doorlopen.
Bekijk de film: https://vimeo.com/491974335
De film was ook een goed moment om te kunnen peilen wat de deelnemers uit het project gehaald hebben. Waar zien
zij de waarde van FysiekFabriek? Ruben van de Story Supplier, interviewde alle deelnemers over hun ervaring. Alle
deelnemers waren over het algemeen positief over het proces en de uitkomsten. Opvallend was dat de meeste mensen
niet de uitkomsten als belangrijkste deel van het project zagen maar de samenwerkingen en de opgedane kennis en
ervaringen.
40 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Opbouwende kritiek was dat de communicatie en planning duidelijker had gekund. Ook vonden sommige makers de
tijd die ze kregen erg kort maar vonden ze het wel fijn dat er een deadline was omdat je dan ook sneller met een idee of
uitkomst komt.
Een groot compliment voor de FysiekFabriek was dat alle deelnemers aangaven het idee te hebben dat de FysiekFabriek
echt luistert en probeert te faciliteren in wat er nodig is om tot een resultaat te komen. Dat is echt een verschil met de
reguliere weg naar het verkrijgen van hulpmiddelen en een waarde die behouden moet worden in de vervolgaanvraag.
“Jullie maken wondertjes”
- René Paré
De cliënten die deelnamen vonden het vooral een mooi idee dat ze iets aan het ontwikkelen waren waardoor ze
misschien ook anderen kunnen helpen in de toekomst.
Ruben Peeters interviewt en filmt Frank over zijn ervaring
als deelnemer in de FysiekFabriek. Tilburg, 2020.
(© Aurore Brard)
Niet alle interview clips zijn verwerkt in de video maar de audio opname wordt gebruikt voor documentatie.
5.2 De presentatie
De presentatie van 17 december had als doel om het project te laten zien aan verschillende (potentiële)
belanghebbenden. In het eerste deel presenteerde we het project de FysiekFabriek. De presentatie was open voor
iedereen. Het publiek bestond uit ongeveer 55 bezoekers van de doelgroep zelf tot professionals uit het veld. Na het
concept gepresenteerd te hebben gingen de bezoekers uiteen in break-out rooms waarin de projectgroepen zelf hun
project presenteerden en feedback vroegen aan hun publiek. Dankzij de uitgebreide briefing van de deelnemers van de
FysiekFabriek verliep het soepel.
Het tweede deel van de presentatie stond in het teken van professionals mee te laten denken over verschillende
kwesties die opkwamen tijdens de pilot. Dit gebeurde weer in break-out rooms. De ideeën en inzichten die opgehaald
werden zijn gebruikt in de vervolgaanvraag. Elk van de break-out rooms werd geleid door een moderator die deel
uitmaakt van de FysiekFabriek. Zo werd het een collectieve presentatie. Bij elk van de break-out rooms was ook een
cliënt aanwezig om de stem van hen te vertegenwoordigen bij het bespreken van de kwesties.
5 Presentatie en discussie / meedenken / uitkomsten
41
5.3 De kwesties
De kwesties die met professionals besproken werden in het tweede deel van de presentatie waren als volgt:
Notulisten gids en notities over de gesprekken in de breakout rooms gemaakt door deelnemers. 2020.
Hoe kunnen de WMO en hulpmiddelenleveranciers de FysiekFabriek ondersteunen en andersom?
Moderator: Lotte de Haan
De aanwezigen waren onder andere Jeroen Lambriks, directeur Fokus Wonen en Anouk van Bavel,
kwaliteitsmedewerker gemeente Breda. Er werd gediscussieerd over hoe de gemeente zou kunnen helpen de
FysiekFabriek een duurzame toekomst te geven. Kan er een aanpassing gemaakt worden in het aanbestedingsbeleid?
Volgens Anouk is dit geen goed idee omdat het inkoopbeleid veranderd moet worden. Als je snel wil beginnen is dat
geen optie. Het idee om het PGB in te zetten voor het financieren van een maker en of materiaal werd door Marieke, het
geweten van de cliënten, snel van tafel geveegd.
“Gemeente moet meer lef krijgen om de cliënt zelf mee te laten beslissen.
Ook om zelf met een maker in zee te kunnen gaan. En ook niet elke cliënt
kan zelf met een PGB omgaan wat het ook lastig kan maken”
- Marieke van Gastel
Daarnaast is het PGB budget ook aan veel voorwaarden en regels gebonden.
Een oplossing zou kunnen zijn om een clausule in te bouwen. Waardoor er ook een lokale maker Ingehuurd kan worden
door een cliënt als zijnde hulp. Dit is een erg belangrijke opmerking omdat zoals eerder gezegd; wie betaalt bepaalt. Er
moet dus een constructie bedacht worden waarop de cliënt het geld zelf kan besteden naar eigen inzicht. Dit gaat dus
ook over het vertrouwen wat de gemeente toont in mensen die aanspraak maken op de WMO of het PGB budget. Zij
zullen het een en ander los moeten laten.
Hoe past FysiekFabriek binnen bestaande organisaties zoals Fokuswonen?
Moderator: Martijn Ubbink
In deze break-out Room gingen er vooral ADL assistenten, zowel deelnemers als niet deelnemers in gesprek met
manager ADL assistentie om te bespreken. Hoe een organisatie als Fokus ruimte kan maken om hun werknemers te
betrekken in een project als de FysiekFabriek en daarmee ook mee laat werken aan een innovatie in de organisatie.
Duidelijk werd dat het nodig is dat het niet MEER werk is maar juist een aanvulling op. Er zullen dus uren vrij moeten
worden gemaakt voor ADL assistenten om mee te werken. Daarnaast zien de ADL een goede rol voor zichzelf als
een soort tussenpersoon tussen de cliënten en de FysiekFabriek, ZIj pikken immers allerlei soort problemen op.
Sommige opmerkingen van cliënten kunnen zij nu geen plek geven, dat geeft soms een onbevredigt gevoel op. Als de
FysiekFabriek hen kan opleiden in het herkennen van kansen om met de FysiekFabriek op te pakken zou dat een mooie
aanvulling op hun werk zijn. Het is dus nodig dat Fokus gaat faciliteren dat de ADL assistenten weten van en kunnen
leren van de FysiekFabriek.
42 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
Wie neemt het risico van de producten die gemaakt worden?
Moderator: Jurre Ongering (projectleider de Waag MakeHealth)
Een interessant onderdeel van de FysiekFabriek is het Risico vraagstuk. Een break-out room werd daarom hieraan
gewijd. Bij een regulier hulpmiddel is de fabrikant verantwoordelijk voor fouten en of ongelukken veroorzaakt
door het hulpmiddel. Nu is het een ander verhaal; wat als er iets kapot gaat of als er een ongeluk gebeurt, Wie is er dan
verantwoordelijk en aansprakelijk? De cliënt heeft immers zelf meegewerkt aan het hulpmiddel. De groep vond het niet
zo een probleem zolang het maar goed wordt afgesproken van te voren. Ook merkte Han (cliënt) op dat ze nu eindelijk
wel eens klaar zijn met de betutteling en dat ze zelf het risico wil nemen. Een voorwaarde is dan het vertrouwen tussen
haar en de maker en dat is een keuze die mensen zelf kunnen maken.
De groep concludeerde dat het risico (nog) niet de belangrijkste vraag is. De goede voorbeelden en ontwikkelkansen
van dingen die al bestaan of in samenwerkingen ontwikkeld zijn, zijn vaak onzichtbaar! Daar moet een platform voor
komen.
Daar zien mensen ook wat verder vermarkt kan worden. Dat trekt wellicht mensen aan die het risico van de volgende
stap durven nemen. We moeten niet blijven hangen in ons afvragen waarom het niet gebeurt, maar juist bedenken hoe
het wél kan.
Hoe wordt fysiekfabriek financieel haalbaar en zelfstandig?
Moderator: Clarissa Thimm
Deze groep ging in gesprek over hoe de FysiekFabriek financiëel haalbaar kan worden
Het is belangrijk om hierover na te denken omdat dit ook een groot deel van de duurzaamheid van het project bepaalt.
Clarissa Thimm, oud ADL medewerker en nu financieel consulent en Henk van Lent, cliënt bij Fokus en veel ervaring
in bedrijfs optimalisering, maakten samen een bedrijfsplan die van toepassing zou kunnen zijn op de FysiekFabriek.
Interessant is het om te kijken wat de FysiekFabriek kan verkopen in de toekomst. Zij zien een kans in het maken van
goede opleidings trajecten en deze aanbieden bij andere instellingen. Het is waarschijnlijk niet haalbaar om nooit meer
afhankelijk te zijn van subsidies maar afbouwen is wel belangrijk.
Een andere kans werd gezien door ontwerper Robin Weidner: laat de FysiekFabriek een soort innovatie lab zijn voor
grotere hulpmiddelen leveranciers! Zij kunnen dan profiteren van relatief goedkope onderzoek en ontwerp kosten en het
stokje overnemen nadat het prototype is ontwikkeld en uitgetest. Wellicht kunnen zij bijdragen in de materiaalkosten
voor de ontwikkeling. De groep raadde ook aan om te kijken naar een heldere en goede bedrijfsstructuur met
verschillende rollen.
Hoe zijn de makers betrokken in de toekomstige FysiekFabriek?
Moderator: Tineke Reijbroek
Hier gingen vooral makers, zowel degene die hebben meegedaan als geïnteresseerde makers in gesprek over hoe
makers betrokken zouden willen worden in de FysiekFabriek. Het werd duidelijk dat alle makers er niet aan hoefden te
verdienen maar dat een kleine vergoeding wel op zijn plek is. Zij zien wel een duidelijk verschil in een rol als “gewoon
maker” en als projectleider dus dat je ook nog alle communicatie eromheen moet doen. Dat is een deel wat ze minder
leuk vinden. De rol van projectleider zal dus door iemand anders vervuld moeten worden als de vergoeding klein blijft.
Een grote waarde van deelname aan de FysiekFabriek voor makers is dat zij toegang hebben tot een nieuw netwerk met
veel kennis en kunde. Dit is iets wat de FysiekFabriek meer zou kunnen gaan faciliteren in de toekomst.
“Omdat je allemaal aan hetzelfde doel werkt is het ook makkelijker om contact te leggen”
- Tineke Reijbroek, maker in de FysiekFabriek
5 Presentatie en discussie / meedenken / uitkomsten
43
5.4 Ambassadeurs
De sessie leverde maar liefst 12 ambassadeurs op. Jeroen Lambriks opperde voor de presentatie op dat het belangrijk
was mensen aan het project te verbinden en zich aar publiekelijk voor moesten opgeven. Daarom werd de presentatie
geëindigd met het benoemen van de ambassadeurs. Jeroen Lambriks liet ze beloven het concept van de FysiekFabriek
minstens vier keer te laten vallen aan verschillende tafels het komende jaar.
Ambassadeurs zeggen live toe om de FysiekFabriek te helpen op het scherm achter
Lotte en Aurore in de online presentatie. Eindhovem, 2020.
Door het benoemen van de ambassadeurs werd wel duidelijk dat er nog geen duidelijke rol voor hen uitgestippeld was.
Wat wordt er van hen verwacht en welk materiaal van de FysiekFabriek krijgen zij om het woord te verspreiden.
44 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
5.5 Groot Cadeau
De ontwerpers wilde de presentatie afsluiten toen Jeroen Lambriks uit het scherm verdween en onder zijn tafel een
whiteboard vandaan haalde met €20.000 erop. Het was een enorme verrassing voor alle deelnemers! Dit is niet alleen
een enorm cadeau maar ook een blijk van vertrouwen en daarnaast een verzekering van een samenwerking voor de
komende twee jaar. Jeroen Lambriks zal vertrekken als directeur van Fokus wonen maar door deze verzekering is de
samenwerking gewaarborgd, ook met de nieuwe directeur in zicht.
Jeroen Lambriks doneert €20.000 aan FysiekFabriek tijdens de oline presentatie. 2020.
5 Presentatie en discussie / meedenken / uitkomsten
45
De ambassadeurs bekijk je op: https://fysiekfabriek.nl/community
46 FysiekFabriek | Inhoudelijk Verslag
6 De Toekomst
Nu is het zaak om alle geleerde lessen mee te nemen en te verwerken in de vervolgaanvraag die zich voornamelijk zal
concentreren op het verduurzamen van het project en alle kansen die genoemd zijn te onderzoeken. Verduurzaming van
het concept vinden we erg belangrijk omdat we veel van cliënten gehoord hebben dat zij zorgverleners, beleidsmakers,
plannen en innovaties zien komen en gaan maar de beperking blijft. Dat is zo demotiverend. Dat maakt de motivatie om
het project voort te laten bestaan groot. Een grote focus zal uitgaan naar het verspreiden en deelbaar maken van kennis
over zowel de oplossingen zelf als over de manier van werken.
In het eerste plan werd beschreven dat de oplossingen die gemaakt zouden worden open-source beschikbaar zouden
komen. Het is in de pilot niet gelukt te onderzoeken hoe dit het beste gedaan kan worden omdat sommige groepjes nog
niet klaar zijn met het prototype. Daarom zijn ze niet tevreden genoeg om het prototype te delen met anderen. Dit is wel
een heel belangrijk onderdeel, niet alleen omdat de FysiekFabriek alle ontwerpen voor een zo groot mogelijk publiek
beschikbaar wil stellen maar ook om aan deelnemers te kunnen laten zien dat zij ook anderen helpen met hun eigen
deelname en inzet. Dat blijft toch een van de belangrijkste redenenen om zichzelf in te zetten voor de FysiekFabriek.
6 De Toekomst
47
“HET IS HEEL LEUK
OM ZO ECHT SAMEN
MET DE CLIËNT AAN
EEN VERBETERING
TE WERKEN ”
- BRIGITTE ADL ASSISTENT IN TILBURG
48/49
Wij bedanken
Berry, Kees, Isabelle, Tineke, Bert, Esther, Monique W, Rene, Rob, Andre, Jelmer, Raymond,
Marieke, Bolan, Stan, Tim, Han, Eric, Steffie, Henk, Martijn, Wout, Frank, Lucas, Brigitte,
Wouter, Ton, Jeroen, Rianne, Jolanda, Richard, Annelies, Cindy, Remy, Niels, Samantha,
Lise, Nicole, Birgit, Sylvia, Inge,Marcel, Stephan, Birgit, Martin, Monique T.
Minsung, Mayra, Sibel, Bregje, Reinout, Jurre, Oscar, Clarissa, Sara, Ismail, Mike,
Annemarie, Lucette, Gonnie, Sara, Oriane, Ruben, Nazanin.
FokusWonen, MAD lab, FONTYS pulsed, Art-Tech society,
Stimuleringsfonds Creatieve industrie, Agis Innovatie fonds, Baanbrekers.
Zonder jullie had dit project niet kunnen gebeuren.
We zijn er klaar voor om alle energie die we kregen van deze eerste pilot, te
investeren in de volgende fase! Eindhoven, 2020.
49
Hulpmiddelen op maat
maak je samen.
www.FysiekFabriek.nl
www.aurorebrard.com
www.lotdehaan.nl