culture
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De geschiedenis van de Chinezen in Indonesië
moest betalen, aan welke wetten men moest gehoorzamen, voor welke rechter men moest
verschijnen, hoe zwaar men gestraft werd, zelfs hoe men gekleed moest gaan. „Neat
racial distinctions had to be displayed openly, precisely because real racial distinctions
were not even skin deep‟, aldus Shiraishi. 199 Vermenging moest tot alle prijs vermeden
worden, want vermenging zou funeste gevolgen kunnen hebben voor de koloniale
regering.
Het toneel stond klaar voor wat zou volgen: de Chinezen ontwaakten als
Chinezen, de inlanders ontwaakten als Indonesiërs en de Indische regering kon er zeker
van zijn dat „anti-Sinicism would henceforth be firmly in place in the native mind and
that Chinese and natives would go their separate ways without mixing‟. De regering kon
de Chinezen zonder gevaar voor haarzelf allerlei concessies 200 geven, want ze was er met
groot succes in geslaagd van de Chinezen „paria‟s‟ te maken.
3.5.4.3. Resinificatie
In Nederlands-Indië volgden de Chinezen de ontwikkelingen in China met grote
belangstelling. Bij hen riep het zwakke China, verdeeld in grote stukken die Rusland,
Duitsland, Engeland en Frankrijk voor 99 jaar in concessie hadden gekregen, juist
nationalistische gevoelens op. „De Chinezen van Java waren in die tijd niet zo betrokken
bij de gebeurtenissen in China als nu het geval is, maar dit vonden ze erg, ze zagen niet
graag dat China uitgebuit en vernederd werd door andere landen‟, 201 vertelt Kwee Tek
Hoay 202 in zijn geschrift Atsal Moelahnja Timboel Pergerakan Tionghoa jang Modern di
Indonesia (De oorsprong van de moderne Chinese beweging in Indonesië), dat werd
gepubliceerd in 1936-1939. Kwee‟s relaas over de positie en houding van de Chinezen in
Nederlands-Indie rond de vorige eeuwwisseling en wat daartoe geleid heeft geldt als
referentie voor wie over die belangrijke fase in de geschiedenis van de Chinezen in
Indonesië schrijft. 203
Het vernieuwd gevoel van Chineeszijn werd nog in de hand gewerkt door allerlei
grieven die de Chinezen hadden tegenover de Nederlands-Indische regering. Fromberg 204
vatte die grieven samen in zijn brochure, getiteld De Chineesche beweging op Java
199 Shiraishi 1997, pag.
200 Met „concessies‟ wordt hier bedoeld „toegevingen‟ aan de Chinezen, o.m. de afschaffing van de passen- en
wijkenstelsels.
201 Kwee 1969, pag. 1.
202 Kwee Tek Hoay (1885-1952) was een schrijver van Chinees-Maleise romans Hij werd in Bogor geboren uit
eenvoudige ouders en volgde onderwijs op een school waar het Fujians de voertaal was, waar hij niet veel van begreep.
Hij spijbelde dan ook vaak. Maar omdat zijn ouders het belangrijk vonden dat hij behoorlijk onderwijs kreeg, lieten ze
hem Nederlands leren van een Nederlandse onderwijzeres, die ze bij hen thuis lieten komen, en Engels van een Indiër.
Sidharta 1996.
203 De Engelse vertaling door Lea E. Williams, The Origins of the Modern Chinese Movement in Indonesia, verscheen
in 1969. Een moderne versie van het oorspronkelijke Maleise geschrift is opgenomen in Volume 4 van de serie
Kesastraan Melayu Tionghoa dan Kebangsaan Indonesia, 2001, pag. 393 – 534.
204
Pieter Hendrik Fromberg (1857-1924) had grote kennis van de Chinese sociale wetgeving. Hij begon zijn loopbaan
in Indonesië bij de Landraden te Kudus en Jepara en in 1885 als waarnemend lid van de Raad van Justitie te Semarang.
Achtereenvolgens werd hij voorzitter van de Landraden in verschillende steden. In 1894 werd hem de belangrijke
regeringsopdracht tot herziening van de privaatrechtelijke toestand der Chinezen gegeven. Na zijn benoeming tot lid
van de Raad van Justitie te Batavia (1896), werd hij het volgende jaar belast met het geven van onderwijs in het N-I
burgerlijk recht, handelsrecht en burgerlijk procesrecht aan het Gymnasium Willem III te Batavia. Bij keuze werd hij in
1903 lid van het Hooggerechtshof, om in 1908 op eigen verzoek eervol te worden ontslagen. Klassiek is zijn brochure
'De Chineesche beweging op Java' (1911). In 1921 vertrok hij opnieuw naar de tropen, waar hij zijn krachten dienstbaar
stelde aan het uitwerken van het Unificatie-probleem. Hij overleed enkele maanden nadat hij met zijn echtgenote in
Nederland terugkeerde.
76