NFM 26-18
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
NUMMER <strong>26</strong> • WINTER 20<strong>18</strong> | WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL<br />
new<br />
FINANCIAL<br />
MAGAZINE<br />
GELD EN DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK!<br />
BOUDEWIJN VAN UDEN<br />
OPEN DE LUIKEN!<br />
SANDER VALKENBURG<br />
GROOT GELD HEEFT<br />
ENORME POTENTIE<br />
HANS SIEPEL<br />
HOUVAST VOOR<br />
MODERNE LEIDERS<br />
RALPH VAN DAM<br />
FAILLISSEMENT<br />
ALS LEERSCHOOL<br />
PAUL DE BLOT<br />
MENSELIJK WELZIJN<br />
BERNICE NOTENBOOM<br />
IJSKOUDE LESSEN<br />
POSITIVE FINANCE DAY<br />
VERANDERING BEGINT<br />
TUSSEN DE OREN<br />
THEMA<br />
Nieuw<br />
perspectief<br />
ANNEMARIE GERRITSMA • MEREL VAN VROONHOVEN • ARNO GROOT KOERKAMP • IVO VALKENBURG
New Financial Forum<br />
Doel<br />
De stichting New Financial Forum stelt zich ten doel een<br />
bijdrage te leveren aan het helpen van de financiële sector bij<br />
het uitoefenen van haar belangrijke maatschappelijke functie<br />
op basis van de kernwaarden integriteit en duurzaamheid.<br />
Visie<br />
De financiële sector is de bloedsomloop van de economie. Om<br />
een gezonde bloedsomloop te behouden, is continue actie van<br />
binnen uit de sector gewenst.<br />
Ambitie<br />
Het New Financial Forum bundelt krachten, ideeën,<br />
inspiratie en best practices van positief ingestelde mensen<br />
en bedrijven die gezamenlijk een concrete en wezenlijke<br />
bijdrage leveren aan een gezonde en maatschappelijk<br />
relevante financiële sector. De doelstelling kent drie thema’s:<br />
het zichtbaar maken van de positieve beweging, onderlinge<br />
versterking en inspiratie.<br />
What’s in it for you?<br />
Het New Financial Forum is hét platform waar mensen uit<br />
de financiële sector vrijuit met elkaar de dialoog kunnen<br />
voeren over wezenlijke zaken. Wie deelneemt aan het<br />
Forum kan ideeën lanceren en toetsen, kennis en inspiratie<br />
opdoen en leren van anderen. En zodoende een bijdrage<br />
leveren aan het hogere doel. Hierbij is ook jouw support<br />
keihard nodig. Meld je daarom aan en bouw met ons mee<br />
aan een betere financiële wereld.<br />
Bestuurder van de Stichting New<br />
Financial Forum is oprichter Willem<br />
Vreeswijk (tevens hoofdredacteur VVP).<br />
De Raad van Toezicht bestaat sinds<br />
1 januari 20<strong>18</strong> uit: voorzitter Indra<br />
Frishert (Dazure), penningmeester<br />
Douwe Dijkstra, secretaris Robin van<br />
Been (Polis Advocaten) en de leden<br />
Amba Zeggen (Risk & Governance),<br />
Boudewijn van Uden (a.s.r.) en Faisal<br />
Setoe (Aegon).<br />
Aegon, Allianz, a.s.r., Dazure, De<br />
Goudse, Nationale-Nederlanden,<br />
Obvion, Turien & Co., Yarden en<br />
Zwitserleven zijn partners van de<br />
stichting New Financial Forum.<br />
Dankzij hun support komt de missie<br />
van de stichting een stuk dichterbij:<br />
een gezonde en gerespecteerde<br />
financiële sector die werkt aan het<br />
herstel van vertrouwen op basis<br />
van de kernwaarden integriteit en<br />
duurzaamheid.<br />
www.newfinancialforum.nl<br />
Bouw ook mee aan een gezonde en gerespecteerde financiële sector en word Ambassadeur<br />
www.newfinancialforum.nl
NIEUW PERSPECTIEF<br />
VOORWOORD<br />
Nieuw Perspectief<br />
Elk bedrijf, elke werkgever, elke werknemer, ieder<br />
mens heeft elke dag weer een keuze: bouw ik mee<br />
– hoe bescheiden ook – aan een wereld die ik mijn<br />
kinderen gun of houd ik een wereld in stand waar<br />
overleven centraal staat en de angst regeert om<br />
huis en haard te verliezen?<br />
Een nieuw perspectief is geen kant-en-klare oplossing met<br />
richtlijnen waar je aan moet voldoen. Een nieuw perspectief<br />
bouw je samen, omdat je beseft dat er een enorme klus te<br />
klaren is. Wereldwijd heb je het over klimaatverandering,<br />
ontbossing, overbevissing, honger, armoede, overbevolking,<br />
vluchtelingenproblematiek, etc.<br />
Een te ver van mijn bed show? Richt je blik eens op Nederland.<br />
Hoeveel mensen moeten aankloppen bij de voedselbank,<br />
hoeveel mensen zitten in de winter in de kou, hoeveel<br />
oudere mensen zijn eenzaam, hoe kan het dat ziekenhuizen<br />
failliet gaan en banken niet, waarom groeit het aantal economische<br />
daklozen zo snel, waarom ligt de focus in het onderwijssysteem<br />
niet op het ontwikkelen van talenten die kinderen<br />
al hebben en waarom moeten we met zijn allen toch zo<br />
blij zijn als we horen dat de koopkracht van de gemiddelde<br />
Nederlander er in 2019 1,6 procent op vooruit gaat?<br />
Samen hebben we een enorme uitdaging, maar individueel<br />
kun je in je dagelijkse leven al een verschil maken. Je<br />
draagt namelijk bij als je bewuster bent van wat je koopt,<br />
waar het is gemaakt, waarvan het is gemaakt,<br />
wat je in je mond stopt, hoe je reist, naar welk<br />
nieuws je luistert, waar je werkt, met wie je<br />
werkt en door te weten hoe bedrijven hun<br />
geld verdienen, etc. Individueel of samen,<br />
als mens of als bedrijf, we kunnen allemaal<br />
een steentje bijdragen om een samenleving te<br />
bouwen waar we wel deel van willen uitmaken.<br />
Dat is het nieuwe perspectief.<br />
Deze wintereditie laat heel veel nieuwe<br />
perspectieven zien. Neem de Positive Finance<br />
Day die Dazure en de stichting New Financial<br />
Forum voor de derde keer organiseerden. Een<br />
dag met vele voorbeelden die laten zien dan<br />
“EEN NIEUW<br />
PERSPECTIEF<br />
IS GEEN<br />
KANT-EN-KLARE<br />
OPLOSSING”<br />
het wel anders kan. Voorbeelden die mens, maatschappij en<br />
milieu centraal stellen in plaats van snelle winsten op de korte<br />
termijn.<br />
Of neem de vijftien financiële dienstverleners die de Spitsbergen<br />
ambitie opstelden. Zij committeren zich via hun financieringen<br />
en beleggingen aan scherpe klimaatdoelstellingen<br />
en zullen daar ook scherp op afgerekend worden. Financiële<br />
instellingen zijn de spin in het web van de samenleving en<br />
kunnen enorme invloed uitoefenen op het gedrag van andere<br />
bedrijven. Fantastisch als die invloed ook echt wordt aangewend.<br />
Jongeren kijken anders tegen corporates aan. Mooi voorbeeld<br />
in deze editie is Corporate Anthropologist Sander Valkenburg,<br />
die gefascineerd is door het gedrag van mensen in de financiële<br />
sector. Hij ziet een enorme potentie als we met elkaar<br />
besluiten om op basis van andere waarden te gaan werken.<br />
Wat te denken van Ralph van Dam, die in zijn boek Langs<br />
de afgrond een groot taboe doorbreekt. Hij vertelt open en eerlijk<br />
over zijn eigen faillissement en de enorme impact ervan<br />
op hem en zijn gezin. Hij wil andere ondernemers verder helpen,<br />
juist omdat hij ervan overtuigd is dat de belangrijkste<br />
ondernemerslessen uit tegenslag zijn te trekken.<br />
In deze uitgave nemen we plaats aan de keukentafel van<br />
Boudewijn van Uden, directeur Corporate Communicatie<br />
ASR: “Bedrijven moeten doen wat ze beloven en wat ze doen<br />
moet relevant zijn voor klanten. Veel moeilijker<br />
is het niet. De financiële sector heeft de<br />
afgelopen jaren enorme stappen gemaakt van<br />
productgericht denken naar een sector die<br />
werkt vanuit het klant- en maatschappelijk<br />
belang. Nu mogen de luiken verder open en<br />
dienen we in dialoog te blijven met de samenleving.<br />
En dat mag soms best gepaard gaan<br />
met wat meer zelfrelativering en humor.” Dit<br />
en veel meer. Veel leesplezier en inspiratie<br />
toegewenst. n<br />
WILLEM VREESWIJK<br />
willem@newfinancialforum.nl<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 3
COLOFON<br />
NEW FINANCIAL MAGAZINE HÉT PLATFORM<br />
VOOR DE NIEUWE FINANCIËLE WERELD<br />
Een initiatief van Willem Vreeswijk<br />
Nummer <strong>26</strong> van het New Financial Magazine<br />
verschijnt in een oplage van 1500 exemplaren.<br />
UITGEVER/HOOFDREDACTEUR<br />
Willem Vreeswijk 06 10630149,<br />
willem@willemvreeswijk.com<br />
EINDREDACTEUR<br />
Bibi Smissaert, bibi@bluebottle.nu<br />
MEDEWERKERS<br />
Toon Berendsen, Paul de Blot, Christel van<br />
Capelleveen, Annemarie Gerritsma, Arno<br />
Groot Koerkamp, Hans Siepel, Ivo Valkenburg<br />
FOTOGRAFIE<br />
ASA foto’s, Peter Beemsterboer, Eric Broere,<br />
Nathalie Brugman, Geert de Jong, Fred<br />
Libouchant (Fotobureau Roel Dijkstra), Anita<br />
de Horde, Ellen Jonges, Lopke van de Reijt<br />
(Lopke Fotografie), Fred Tigelaar<br />
6 12<br />
BOUDEWIJN VAN UDEN ZET DE LUIKEN SANDER VALKENBURG GROOT<br />
OPEN EN BLIJF IN DIALOOG<br />
GELD HEEFT ENORME POTENTIE<br />
UITGAVE VAN<br />
Stichting New Financial Forum,<br />
Heemstedelaan 51, 3523 KE Utrecht<br />
BASISIONTWERP EN VORMGEVING<br />
Peter Beemsterboer, www.beemsfoto.nl<br />
ABONNEMENTEN<br />
Een jaarabonnement (vier nummers) op het<br />
New Financial Magazine kost € 44,95, excl<br />
btw. Bedrijfsabonnementen op aanvraag:<br />
willem@willemvreeswijk.com.<br />
REPRODUCTIE<br />
Overname van artikelen, tekeningen, foto’s<br />
e.d. is slechts mogelijk na schriftelijke<br />
toestemming van de Stichting New Financial<br />
Forum<br />
24 30<br />
BERNICE NOTENBOOM IJSKOUDE PAUL DE BLOT WETGEVING OF<br />
LESSEN<br />
MENSELIJK WELZIJN<br />
REALISATIE<br />
Edicola Publishing bv<br />
Postbus 2013, 7420 AA Deventer<br />
info@edicola.nl / www.edicola.nl<br />
COÖRDINATIE<br />
Thea van Dartel<br />
DRUKWERK<br />
Veldhuis Media, Raalte<br />
38 52<br />
POSITIVE FINANCE DAY VERANDERING ANNEMARIE GERRITSMA PERSOON-<br />
BEGINT TUSSEN DE OREN<br />
LIJKER DOOR DIGITALISERING<br />
4 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
INHOUD<br />
THEMA NIEUW PERSPECTIEF<br />
19<br />
HANS SIEPEL HOUVAST VOOR<br />
MODERNE LEIDERS<br />
INTERVIEW<br />
6 Zet de luiken open en blijf in dialoogAan de keuken-tafel<br />
van Boudewijn van Uden (ASR)<br />
12 De wereld van het grote geld heeft enorme potentie |<br />
Corporate anthropologist Sander Valkenburg<br />
24 Duurzaamheid deftig woord voor gezond verstand |<br />
Klimaatjournaliste Bernice Notenboom e.a.<br />
32 Weg met het taboe op faillissementen | rasondernemer<br />
Ralph van Dam<br />
ESSAY<br />
19 Oude wijsheid als houvast voor modern leiderschap |<br />
auteur, docent en adviseur Hans Siepel<br />
EVENT<br />
38 Positive Finance Day | Verandering begint tussen de oren<br />
45 Positive Finance Award 20<strong>18</strong> | De winnaars zijn…<br />
48 Powerevents van betekenis | Alternative Finance<br />
Festival, Dive In Festival<br />
32<br />
RALPH VAN DAM FAILLISSEMENT<br />
ALS BESTE LEERSCHOOL<br />
COLUMN<br />
30 Wetgeving of menselijk welzijn | Paul de Blot (Business<br />
Universiteit Nyenrode)<br />
AMBASSADEUR AAN HET WOORD<br />
52 Persoonlijker door digitalisering | Annemarie Gerritsma<br />
(GAPP Marketing)<br />
ZINNIGE VRAGEN<br />
56 Mensen helpen maakt gelukkig | Arno Groot Koerkamp<br />
(Future of Finance)<br />
56<br />
ARNO GROOT KOERKAMP MENSEN<br />
HELPEN MAAKT GELUKKIG<br />
PARTNERARTIKEL<br />
47 10.000 uur vrijwilligerswerk | a.s.r.<br />
NEW FINANCIAL FORUM<br />
3 Voorwoord<br />
58 Overzicht Ambassadeurs<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 5
AAN DE KEUKENTAFEL<br />
BOUDEWIJN VAN UDEN:<br />
“INTRINSIEK GEDREVEN.”<br />
6 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
AAN DE KEUKENTAFEL<br />
Woorden als purpose zal hij niet gauw in de mond nemen, daar is hij een te nuchtere Rotterdammer<br />
voor. Tegelijkertijd is zijn maatschappelijke betrokkenheid groot. “Bedrijven moeten doen wat ze beloven<br />
en wat ze doen moet relevant zijn voor klanten. Veel moeilijker is het niet. De financiële sector heeft de<br />
afgelopen jaren enorme stappen gemaakt van productgericht denken naar een sector die werkt vanuit<br />
het klant- en maatschappelijk belang. Nu mogen de luiken verder open en dienen we in dialoog te blijven<br />
met de samenleving. En dat mag soms best gepaard gaan met wat meer zelfrelativering en humor”,<br />
aldus Boudewijn van Uden, directeur Corporate Communicatie bij ASR.<br />
Zet de luiken<br />
open en blijf<br />
in dialoog<br />
TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD FRED LIBOCHANT (FOTOBUREAU ROEL DIJKSTRA)<br />
Het gesprek vindt plaats aan<br />
de keukentafel van zijn huis<br />
in Nieuwerkerk aan den IJssel,<br />
vlakbij Rotterdam waar<br />
hij is geboren en getogen.<br />
Van Uden (60) is ruim 25<br />
jaar getrouwd met Mariska, juriste van<br />
huis uit. De appel valt blijkbaar niet ver<br />
van de boom, want hun twee zonen studeren<br />
allebei rechten in Rotterdam. De<br />
één woont nog thuis, de ander in een<br />
appartement in Rotterdam. Van Uden<br />
groeide samen met zijn broer Ronald<br />
op in Hillegersberg. Zijn moeder, inmiddels<br />
85 jaar, is een echte Rotterdamse<br />
en zijn vader, die tien jaar geleden overleed,<br />
kwam uit Brabant. Ze vestigden<br />
zich in de Maasstad en de Rotterdamse<br />
mentaliteit werd er met de paplepel ingegoten.<br />
Dat wil zeggen: geen woorden<br />
maar daden, doe maar gewoon, werk<br />
voor je geld, wees gastvrij, wees goed<br />
voor jezelf en voor anderen.<br />
Zijn ouders wilden graag dat hij ging<br />
studeren, maar Boudewijn wilde direct<br />
aan het werk. Hij ging een paar maanden<br />
werken in een Spaans hotel, en wilde<br />
daarna journalist worden. Bij het<br />
Rotterdams Nieuwsblad was een vacature<br />
voor leerling-journalist, maar ze<br />
besloten hem niet aan te nemen omdat<br />
hij nog in militaire dienst moest.<br />
Intussen stuitte hij op een combinatie<br />
die hem als muziek in de oren klonk:<br />
studeren met salaris bij het Ministerie<br />
“DE VOEDINGSBODEM<br />
VOOR DUURZAME<br />
INITIATIEVEN IS VRUCHT-<br />
BAARDER GEWORDEN”<br />
van Financiën en de Belastingdienst in<br />
Rotterdam. Dat traject ging hij in. Na<br />
zijn militaire dienst ging hij, in 1980,<br />
vervolgens werken als beleidsmedewerker<br />
bij het ministerie van Economische<br />
Zaken. Ook hier waren er volop in- en<br />
externe opleidingen en trainingen. “Ik<br />
ben nog altijd dankbaar voor de kansen<br />
die ik daar kreeg. Wel merkte ik dat<br />
de hobbels om daar hogerop te komen<br />
destijds een stuk lastiger waren als nietacademicus.<br />
Maar het is me uiteindelijk<br />
toch gelukt.”<br />
Vervolgens raadde een voormalig<br />
EZ-collega hem een baan aan als secretaris<br />
bij de textielvereniging KRL, de<br />
brancheorganisatie van de Nederlandse<br />
textielindustrie. “Bij EZ zat ik aan<br />
tafel met het bedrijfsleven, nu vertegenwoordigde<br />
ik het bedrijfsleven. Het<br />
waren uitstekende jaren, maar mijn<br />
ambitie reikte verder. Ik wilde graag leiding<br />
geven aan een dergelijke beroeps-<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 7
AAN DE KEUKENTAFEL<br />
organisatie. Na een eerlijk gesprek met<br />
de toenmalige algemeen secretaris<br />
bleek dat hij daar niet snel zou vertrekken.<br />
Ik ging vervolgens solliciteren en<br />
werd aangenomen bij de NBVA als directeur<br />
van het bureau en secretaris<br />
van de beroepsvereniging van onafhankelijk<br />
financieel adviseurs.”<br />
Daarmee ging Van Uden in feite zijn<br />
broer Ronald achterna, die al langer<br />
werkte in de verzekeringssector. De sector<br />
omarmde Boudewijn van Uden al<br />
snel. Niet alleen vanwege zijn inzet en<br />
energie, maar ook vanwege zijn frisse<br />
geluid en humor. Hij werd zeer gewaardeerd<br />
door de leden van de NBVA en ook<br />
de sector zag hem graag. Hij stond, samen<br />
met beroepsvoorzitter Alexander<br />
van Voorst Vader, pal voor de belangen<br />
van de leden van zijn vereniging, maar<br />
bleef in dialoog met aanbieders, ook al<br />
liepen de belangen soms behoorlijk uiteen.<br />
Met name de performance van verzekeraars,<br />
de invloed van verzekeraars<br />
op het intermediair, de ongebreidelde<br />
groei in de markt en de donkere kant<br />
daarvan en de strijd om marktaandeel<br />
dat door verzekeraars met verlies werd<br />
ingekocht, waren grote issues. Na zes<br />
jaar bij de NBVA in dienst te zijn geweest<br />
telde de brancheorganisatie duizend<br />
leden. “We stonden er goed voor<br />
en voor mij werd het langzaamaan tijd<br />
om weer eens verder te kijken. Ik twijfelde<br />
over werken bij een andere belangenorganisatie,<br />
buiten de financiële<br />
sector, of een functie binnen deze sector<br />
die ik steeds meer was gaan waarderen<br />
en waarin ik inmiddels een groot<br />
netwerk had opgebouwd. Mijn vrouw,<br />
die de sector inmiddels ook had leren<br />
kennen, opperde op een avond dat ze<br />
mij wel geschikt zou vinden voor een<br />
functie als die van Theo van Duivenbode,<br />
commercieel directeur bij Stad Rotterdam.<br />
Het rare toeval wilde dat diezelfde<br />
Van Duivenbode mij nog geen<br />
drie maanden later belde met de vraag<br />
of ik hem zou willen opvolgen.”<br />
Zeventien jaar later werkt Van Uden<br />
nog altijd bij ASR. Op 1 januari 2019<br />
heeft hij in totaal 42 jaren gewerkt<br />
waarvan ruim 23 jaar in de financiële<br />
“HET BESEF GROEIT<br />
DAT WE DE GOEDE AFSLAG<br />
HEBBEN GENOMEN”<br />
sector en zeventien bij ASR (tien jaar als<br />
commercieel directeur en zeven jaar als<br />
directeur Corporate Communicatie).<br />
Bij ASR heeft hij het fantastisch naar de<br />
zin. Wel is het uiteraard een hectische<br />
baan. Zeker als commercieel directeur<br />
moest hij er altijd zijn, ook in de weekenden,<br />
bij onder meer voetbalwedstrijden<br />
van Feyenoord. “Het hoorde bij het<br />
werk en als Rotterdammer kun je het<br />
slechter treffen natuurlijk. Mijn zoons<br />
waren er uiteraard ook blij mee dat ASR<br />
sponsor was van Feyenoord. Zij spreken<br />
ook niet over Feyenoord maar over ‘wij’.<br />
In de trant van: ‘wij’ hebben een nieuwe<br />
spits nodig of ‘wij’ gaan wel of niet<br />
Europa in. Op school was het vroeger<br />
ook feest, want zij konden zeggen dat<br />
hun vader sponsor van Feyenoord was.<br />
Toen de kinderen nog klein waren, hebben<br />
we er wel voor gekozen dat mijn<br />
vrouw een heel stuk minder ging werken<br />
en zich bijna volledig wijdde aan<br />
de opvoeding. Een gezamenlijke beslissing<br />
die goed is geweest, maar ook pittig<br />
was, juist omdat zij een goede opleiding<br />
had en zinvol werk deed dat<br />
ze leuk vond. Inmiddels werkt ze weer<br />
drie dagen in de week.”<br />
BALANCING ACT<br />
Als je al 23 jaar meeloopt in de financiële<br />
sector, kun je ontwikkelingen en<br />
trends vaak beter in perspectief zien.<br />
Van Uden is positief gestemd. “De sector<br />
is veel minder productgedreven geworden<br />
en de dienstverlening is veel<br />
meer in overeenstemming gekomen<br />
met de oorspronkelijke bestaansreden:<br />
het overnemen van risico’s die mensen<br />
niet willen of kunnen dragen en mensen<br />
helpen doelen te bereiken waarvoor<br />
een financiële component essentieel is.<br />
In het verleden stuurden met name de<br />
grote financiële instellingen voornamelijk<br />
op aandeelhouderswaarde, nu<br />
worden de belangen van andere stakeholders<br />
ook goed meegewogen. Je kunt<br />
wel spreken van een balancing act. Het<br />
vergt doorzettingsvermogen, visie, leiderschap<br />
en een luisterend oor naar<br />
de samenleving om ervoor te zorgen<br />
dat alle belanghebbenden baat hebben<br />
bij jouw organisatie. Gelukkig beseffen<br />
ook steeds meer aandeelhouders dat alleen<br />
kortetermijndoelen niet goed zijn<br />
voor de samenleving, niet goed voor<br />
het bedrijf waarin je investeert en dus<br />
niet goed voor jezelf als aandeelhouder.<br />
Steeds meer mensen begrijpen dat<br />
we de problemen in deze wereld niet<br />
kunnen oplossen door alleen maar te<br />
kijken naar de eigen portemonnee. En<br />
als bedrijven goed zijn voor zowel aandeelhouders,<br />
medewerkers, klanten als<br />
de samenleving als geheel, dan vindt<br />
Aan de keukentafel<br />
De financiële sector is people’s business,<br />
zo luidt het cliché. Maar wie<br />
zijn de mensen die in de financiële<br />
sector werken? Wat houdt hen bezig,<br />
wat drijft hen, waar lopen ze<br />
echt warm voor en wat willen ze<br />
de sector meegeven? Door financieel<br />
dienstverleners aan hun eigen<br />
keukentafel aan het woord te laten<br />
over wat hun echt bezighoudt wil<br />
de stichting New Financial Forum<br />
de financiële sector een menselijk<br />
gezicht geven. Eerdere keukentafelgesprekken<br />
waren er met Cynthia<br />
Tulp van Obvion (wintereditie 2016),<br />
Carla Verwijmeren van Centraal Beheer<br />
Achmea (lente-editie 2017), Marieke<br />
van Zuien van BNP Paribas<br />
Cardif (zomereditie 2017), Ron Bavelaar<br />
van Yarden Uitvaartorganisatie<br />
(herfsteditie 2017), Jeanette Hadderingh<br />
van NIBE-SVV (wintereditie<br />
2017), Maarten Edixhoven van Aegon<br />
(lente-editie 20<strong>18</strong>), Sjoerd Laarberg<br />
(zomereditie 20<strong>18</strong>) en Geert<br />
Bouwmeester (herfsteditie 20<strong>18</strong>).<br />
8 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
AAN DE KEUKENTAFEL<br />
niemand het ook raar dat die bedrijven<br />
een nette winst maken.”<br />
Volgens Van Uden is er met name<br />
als het gaat om transparantie en communicatie<br />
nog winst te behalen in de<br />
sector. “Het is heel belangrijk om de<br />
vele zaken die in de sector heel goed<br />
gaan, te belichten. Tegelijkertijd is het<br />
ook goed als de sector transparanter<br />
wordt over zaken die niet goed gaan.<br />
Zaak blijft wel dat je verhaal oprecht<br />
moet zijn. Klanten, media, televisiekijkers<br />
prikken er zo doorheen als een verhaal<br />
niet eerlijk is. Mijn oproep aan de<br />
sector: zet de luiken verder open en ga<br />
nog meer de dialoog aan met de samenleving.”<br />
Ook in de intermediaire distributie<br />
is uiteraard veel veranderd. “Adviseurs<br />
maken de overstap van wederverkopers<br />
van aanbieders naar adviseurs van de<br />
klant. Deze overgang is uiteraard al jaren<br />
bezig en alle varianten bestaan nog<br />
altijd. Het intermediair is hard op weg<br />
om zich meer dan ooit te bewijzen als<br />
zelfstandige en respectabele beroepsgroeporden.<br />
Dat is pure winst voor dit<br />
maatschappelijk gezien zeer betekenisvolle<br />
vak.”<br />
Belangrijk voor Van Uden is dat iedereen<br />
zijn eigen verantwoordelijkheid<br />
neemt. “Iedereen kan een bijdrage leveren<br />
aan een betere financiële wereld.<br />
Als iedereen gaat doen wat hij of zij<br />
binnen de eigen invloedssfeer wél kan<br />
doen, kunnen we daadwerkelijk het<br />
verschil gaan maken.”<br />
Van Uden hecht er aan, in deze zin,<br />
het New Financial Forum te noemen.<br />
“Een belangrijk forum dat krachten,<br />
ideeën, inspiratie en best practices bundelt<br />
van positief ingestelde mensen en<br />
bedrijven die gezamenlijk een concrete<br />
en wezenlijke bijdrage willen leveren<br />
aan een gezonde en maatschappelijk<br />
relevante sector. Op een bijeenkomst<br />
van het Forum in 2013 heb ik aangegeven<br />
dat ik een actieve bijdrage wil leveren<br />
om de zichtbaarheid van dit platform<br />
te vergroten en de continuïteit te<br />
helpen waarborgen. Dit vanuit het besef<br />
dat het Forum een belangrijk middel<br />
is om met elkaar de noodzakelijke<br />
stappen te zetten op weg naar een betere<br />
financiële sector.”<br />
INSPIRATIE<br />
Dat Van Uden een nuchtere Rotterdammer<br />
is en blijft, blijkt ook uit zijn kijk<br />
op inspiratie. “Bij mij komt mijn motivatie<br />
vooral van binnenuit, ik ben intrinsiek<br />
gemotiveerd zolang ik het idee<br />
heb dat ik zinvol werk doe waar ik mijn<br />
ei in kwijt kan. Ik probeer mijn eigen<br />
weg te vinden en heb geen specifieke<br />
voorbeelden die ik wil navolgen. Vroeger<br />
had ik ook niet echt idolen. Wel kan<br />
ik op een hoger abstractieniveau mensen<br />
bewonderen. Ik heb bijvoorbeeld<br />
veel respect voor iemand als Nelson<br />
Mandela. Ik bewonder zijn onbaatzuchtigheid<br />
en geweldloosheid. In het dagelijkse<br />
leven word ik bijvoorbeeld geïnspireerd<br />
door mensen die ik ontmoet,<br />
die een sterke voordracht houden of<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 9
AAN DE KEUKENTAFEL<br />
een ontroerend verhaal vertellen. Als ik<br />
toch iemand moet noemen die voor mij<br />
een voorbeeld is geweest, is het de inmiddels<br />
overleden Frans van den Berg,<br />
destijds adviseur van de NBVA. Een hele<br />
wijze man, die ik over allerlei zaken altijd<br />
om raad kon vragen. Hij was een<br />
van die mensen die hele ingewikkelde<br />
zaken kon terugbrengen tot de kern.<br />
Pas als je snel tot de essentie kan komen,<br />
kun je ook tot een echte oplossing<br />
komen. Dat heb ik van hem geleerd”<br />
“Zoals gezegd werk ik graag en<br />
hard. De balans tussen werk, gezin en<br />
jezelf is soms dan ook lastig te vinden.<br />
Het perfecte evenwicht heb ik in ieder<br />
geval nog niet gevonden, maar dat is<br />
vooral de aard van het beestje. Ik vind<br />
het lastig om niets te doen, stilzitten<br />
maakt me onrustig.”<br />
“ALS IEDEREEN GAAT DOEN<br />
WAT HIJ OF ZIJ WÉL KAN<br />
DOEN, KUNNEN WE DAAD-<br />
WERKELIJK HET POSITIEVE<br />
VERSCHIL GAAN MAKEN”<br />
WERELDPROBLEMATIEK<br />
Die nuchtere kijk nam Van Uden ook<br />
mee op de expeditie naar Spitsbergen<br />
(zie ook elders in deze editie, red.). “Het<br />
was voor mij een belangrijke reis met<br />
veel impact. Maar ik zou het nu ook<br />
weer niet een sleutelmoment in mijn<br />
leven willen noemen. Het heeft me wel<br />
bewuster gemaakt over wat ikzelf kan<br />
doen, wat we in de privésfeer kunnen<br />
bijdragen en welke impact organisaties<br />
kunnen hebben. Voor mij was het<br />
belangrijk dat ons RvB-lid Michel Verwoest<br />
meeging. Dan ligt het onderwerp<br />
namelijk ook meteen op de bestuurstafel.<br />
Ik eet nu bijvoorbeeld wel minder<br />
vlees en bespreek het onderwerp vaker<br />
met vrienden en kennissen. Je denkt<br />
ook beter na of je een vliegreis boekt<br />
of niet. Aan de andere kant ben ik geen<br />
veganist geworden en heb ik mijn auto<br />
niet de deur uit gedaan. Je doet wat je<br />
kunt of denkt te kunnen, binnen de<br />
context van je huidige bestaan.”<br />
Ook voor ASR is de expeditie van positieve<br />
invloed geweest. “De voedingsbodem<br />
voor duurzame initiatieven is<br />
nog vruchtbaarder geworden. We hebben<br />
de inzichten van de expeditie ook<br />
gedeeld met onze medewerkers en kregen<br />
veel positieve respons en ideeën<br />
aangereikt. Binnen het bedrijf is het besef<br />
nog meer gaan leven dat we de goede<br />
afslag hebben genomen, ook al blijft<br />
de vraag: hoe hard kun je gaan? Daarbij<br />
dien je wel te beseffen dat er geen einddoel<br />
is. Over tien jaar is het einddoel<br />
van nu waarschijnlijk al lang niet meer<br />
relevant en hebben we hele andere ambities,<br />
misschien nog wel grootser en<br />
omvangrijker omdat de bedreigingen<br />
nog groter zijn.”<br />
ONTSPANNING<br />
Ontspanning vindt Van Uden in zijn<br />
sport, korte en langere reisjes, bijvoorbeeld<br />
naar Spanje, in etentjes met vrienden<br />
en in zijn betrokkenheid bij Feyenoord.<br />
Nu ASR geen sponsor meer is,<br />
zit hij nog iedere twee weken met zijn<br />
zoons op de tribune in Rotterdam. Bijna<br />
was hij laatst door het legioen benoemd<br />
in de stichting Continuïteit Feyenoord,<br />
een soort gouden aandeel in de club. De<br />
stichting kent vijf zetels en één wordt er<br />
namens het Legioen vergeven. Het Legioen<br />
gaf nipt de voorkeur aan Vopak-bestuurder<br />
Michiel Gilsing. Van Uden feliciteerde<br />
Gilsing direct met zijn benoeming.<br />
Maar jammer vond hij het wel.<br />
Een belangrijke vrijetijdsbesteding<br />
voor Van Uden is altijd fietsen geweest.<br />
Hij deed twaalf jaar op bescheiden niveau<br />
mee aan wedstrijden, was daarna<br />
bijna tien jaar trainer, o.a. van de juniorenselectie<br />
Zuid Holland, was talentscout<br />
bij de KNWU en was in 1993 coach<br />
van de ploeg die meedeed aan de Jeugd<br />
Olympische Spelen. Van Uden zit tegenwoordig<br />
weer vaak op de fiets. Blij is hij<br />
met zijn op maat gemaakte Herman<br />
Braun. “Een fiets die niet standaard in<br />
de winkel te koop is. Echt Nederlands<br />
handwerk: een stalen frame met carbon<br />
voorvork. Met deze fiets rijd ik per<br />
seizoen zo’n 6 à 7.000 kilometer. Ik fiets<br />
drie à vier keer in de week en tijdens<br />
het fietsen kan ik vaak rustig nadenken<br />
over allerlei zaken. Voor mij is fietsen<br />
ontspanning door inspanning, ook al<br />
moest ik tijdens de beklimming van de<br />
Mont Ventoux wel heel veel inspanning<br />
leveren om te kunnen ontspannen.” n<br />
10 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
SANDER VALKENBURG:<br />
“KWETSBAARHEID MAG MEER<br />
RUIMTE KRIJGEN IN RELATIE TUSSEN<br />
BANKIER EN ONDERNEMER”<br />
12 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
Sander Valkenburg bestudeerde het menselijke gedrag in de affaire met de rentederivaten.<br />
Een paar grote banken verkochten aan duizenden kleine ondernemers<br />
een product dat uiterst nadelig bleek te zijn toen de rente daalde. “Het gaat<br />
om veel meer dan geld alleen. Het leven van ondernemers is verwoest, terwijl de<br />
bankier het idee had dat hij zijn vak goed uitoefende. We zijn terechtgekomen in<br />
een financiële jungle van top down besluitvorming, bureaucratie en gebrek aan<br />
ruimte voor sensitiviteit. Maar wat als we ons bewust worden dat het ook anders<br />
kan? Wat als we ervoor kiezen om op basis van andere waarden te werken?”<br />
Studie naar gedrag van mensen in de financiële sector<br />
De wereld van het<br />
grote geld heeft<br />
enorme potentie<br />
TEKST IVO VALKENBURG | BEELD PETER BEEMSTERBOER<br />
Bij het behalen van zijn Mastergraad<br />
in Antropologie,<br />
werd hij door zijn begeleider<br />
‘de nieuwe Joris Luyendijk’<br />
genoemd. Hij noemt<br />
zichzelf een Corporate Anthropologist.<br />
Met dezelfde verwonderde<br />
blik waarmee cultureel antropologen<br />
naar de wereld van de inheemse bevolking<br />
kijken, is Valkenburg gefascineerd<br />
door het gedrag van mensen in organisaties.<br />
De financiële sector heeft daarbij<br />
zijn speciale aantrekkingskracht.<br />
“Hoe meer je kijkt naar de wereld van<br />
het grote geld, hoe meer potentie je<br />
ziet. Terwijl de dienstverlening zichzelf<br />
nu soms verliest in blinde moraliteit en<br />
rationaliteit, mogen we niet vergeten<br />
dat deze cultuur door mensen zelf is<br />
ontwikkeld. Het wordt ook door mensen<br />
zelf in stand gehouden. Ik ben ervan<br />
overtuigd dat we er dan ook samen<br />
voor kunnen kiezen om het financiële<br />
stelsel grondig te herzien. Om opnieuw<br />
ruimte te maken voor het sociale wezen<br />
van de mens. Bewust spreek ik over<br />
‘opnieuw’, omdat ik de affaire rondom<br />
de rentederivaten als een schoolvoorbeeld<br />
beschouw van een relatie tussen<br />
“HOE MEER JE KIJKT<br />
NAAR DE WERELD VAN<br />
HET GROTE GELD HOE<br />
MEER POTENTIE JE ZIET”<br />
de warme en behulpzame bankier van<br />
weleer die verworden is tot een relatie<br />
waarin kwaliteit is opgelost in koude<br />
rationaliteit.”<br />
PLASTIC TIJDPERK<br />
‘Waarom ziet de wereld eruit zoals hij<br />
is?!’ is de kernvraag die Sander drijft in<br />
zijn werk. “Het menselijk gedrag beïnvloedt<br />
onze planeet drastisch. Wetenschappers<br />
spreken over het Antropoceen<br />
als een nieuw tijdperk in onze geschiedenis,<br />
waarin het aardse klimaat<br />
en de atmosfeer de zichtbare gevolgen<br />
ondervinden van menselijke activiteit.<br />
Er zijn nu bijvoorbeeld onderzoekers<br />
die ervan overtuigd zijn dat ons gedrag<br />
rondom plastic afval zal bijdragen tot<br />
het vormen van nieuwe aardlagen. Plastics<br />
die op vergelijkbare wijze als schel-<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 13
NIEUW PERSPECTIEF<br />
pen zullen fossiliseren. Ons menselijk<br />
gedrag drukt een stevige stempel op de<br />
kwaliteit van leven van de mens zelf, de<br />
natuur en de samenleving als geheel.”<br />
Sander verlangt naar een mooiere<br />
wereld en ziet graag dat de mens straks<br />
als meer zal worden herinnerd dan alleen<br />
de grondleggers van het plastic<br />
tijdperk. Vanuit zijn onderzoek naar de<br />
rentederivaten komt hij tot de conclusie<br />
dat onze onderlinge relaties voor alle<br />
betrokken partijen tot verlies leiden. Zowel<br />
financieel als emotioneel verlies.<br />
PARADIGMA-VERSCHUIVING<br />
“Net zoals het gebruik van plastic normaal<br />
is geworden en in hevige mate bijdraagt<br />
aan de verwoesting van onze natuur,<br />
is het korte termijngericht winst<br />
maken en de juridisering van de financiële<br />
sector ook gebruikelijk geworden.<br />
We hebben het als mens vaak niet meer<br />
door hoe schadelijk ons eigen gedrag<br />
is. We maken de wereld om ons heen<br />
steeds abstracter. Dat geldt niet alleen<br />
voor bankiers. Dat geldt voor elk mens,<br />
in welke hoedanigheid dan ook. Ook<br />
voor de consumenten en ondernemers.<br />
Hoopvol is dat ik wereldwijd, en<br />
in mijn directe omgeving, steeds meer<br />
mensen zie die zich bewuster worden<br />
van de structuren die hun leven bepalen.<br />
Je ziet op maatschappelijk niveau<br />
dat ogenschijnlijk saaie financiële thema’s<br />
steeds meer gaan leven. Kijk bijvoorbeeld<br />
naar de populariteit van het<br />
werk van Joris Luyendijk, de theatershow<br />
van De Verleiders en documentaires<br />
zoals Boom Bust Boom. Stapje voor<br />
stapje beslissen mensen op allerlei terreinen<br />
van de samenleving het anders<br />
te gaan doen. Veel eigentijdse verandering<br />
komt van onderop. Ik weet zeker<br />
dat deze beweging ook zichtbaarder<br />
gaat worden in de financiële sector.<br />
Het is in elk geval mijn droom om een<br />
steentje bij te dragen aan de verschuiving<br />
van het paradigma. In de rentederivaten-affaire<br />
zie ik alleen verliezers.<br />
Banken hebben zowel geld, reputatie<br />
als vertrouwen verloren. Bij veel ondernemers<br />
is het bedrijf onder water komen<br />
te staan en is hun persoonlijk leven<br />
ontwricht. In het nieuwe paradigma<br />
gaan we van wederzijdse verlies<br />
naar win-win voor iedereen.”<br />
ANGSTCULTUUR<br />
Het was voor Sander niet eenvoudig om<br />
in gesprek te komen met bankiers. “Velen<br />
gaven aan er persoonlijk voor open<br />
te staan, maar zakelijk het niet te kunnen<br />
of mogen doen. Alleen al het gegeven<br />
dat bankiers niet zichzelf kunnen<br />
en mogen zijn, zegt wat mij betreft<br />
veel over de oorzaak van de problematiek<br />
in de financiële sector. Er is vaak<br />
sprake van een bedrijfscultuur waarin<br />
medewerkers zich niet veilig voelen<br />
om zich vrij uit te spreken. De cultuur<br />
is veelal gesloten. De loyaliteit richting<br />
leidinggevenden speelt hierbij een sleutelrol.<br />
Angst voor fouten en juridische<br />
aansprakelijkheid leidt tot gebrekkige<br />
communicatie. Standaardisatie en protocollen<br />
nemen het persoonlijke gesprek<br />
over. Zeker als er problemen ontstaan,<br />
dan wordt de aimabele band met<br />
de accountmanager snel ingewisseld<br />
voor een onpersoonlijke interactie met<br />
een jurist. Er ontstaan dan relaties tussen<br />
mensen zonder ruimte voor kwetsbaarheid.<br />
Bepaalde pijnpunten worden<br />
niet meer uitgesproken. Partijen komen<br />
tegenover elkaar te staan. Terwijl<br />
een persoonlijke band juist broodnodig<br />
is voor een constructieve oplossing<br />
voor alle betrokkenen.”<br />
“IK VERLANG ERNAAR DAT WE STRAKS<br />
ZULLEN WORDEN HERINNERD ALS MEER DAN DE<br />
GRONDLEGGERS VAN HET PLASTIC TIJDPERK”<br />
TALENTEN<br />
Het waren dan ook vooral ex-bankiers<br />
waarmee Sander heeft gesproken. “Opvallend<br />
hoe deze vrijwel allemaal bewust<br />
uit het bankleven zijn gestapt.<br />
Neem bijvoorbeeld Ad Broere, voormalig<br />
medewerker bij de NMB-Bank, die<br />
onlangs zijn vijfde boek Geld in de Bijrol<br />
publiceerde. De druppel die bij Broere<br />
de emmer deed overlopen en de reden<br />
waarom hij uit het bankiersvak stapte,<br />
was het structureel afwijzen van een<br />
ondernemerskrediet dat volledig voldeed<br />
aan de criteria van de bank. Uiteindelijk<br />
bleek dat een hoog geplaatste<br />
bankmedewerker het krediet blokkeerde.<br />
Hij beschermde de zakelijke belangen<br />
van een vriend die in concurrentie<br />
was met de cliënt van de bank. Deze situatie<br />
eenmaal aangekaart met de leidinggevenden<br />
bij de bank, leverde geen<br />
enkele repercussies op. De cliënt heeft<br />
zijn krediet niet gekregen. Broere besloot<br />
om zijn baan op te zeggen en koos<br />
voor ‘de vrijheid’ om ook als mens in<br />
zijn werk te kunnen zijn wie hij is. Ik<br />
heb niet de oplossingen voor vernieuwing<br />
van de financiële sector. Wel is er<br />
volgens mij een verband tussen de kwaliteit<br />
van dienstverlening en de mate<br />
waarin organisaties ruimte bieden aan<br />
de talenten van mensen.”<br />
CORPORATE TRIBES<br />
Sander is tijdens het schrijven van zijn<br />
thesis over de menselijke verbindingen<br />
rondom de verkoop van renteswaps,<br />
geraakt door het werk van Jitske Kramer.<br />
Ze reisde als antropoloog de wereld<br />
over om te leren van traditionele<br />
healers, leiders, verrassende innovators<br />
en willekeurige voorbijgangers.<br />
Ze kijkt evenals Sander naar de wereld<br />
en organisaties door het oog van een<br />
antropoloog. Culturele antropologie<br />
is de discipline die zich afvraagt wat<br />
het betekent om mens te zijn tussen<br />
mensen in organisaties en daarbuiten.<br />
Ze is altijd op zoek naar manieren<br />
om sterke tribes (stammen) te bouwen<br />
en onderlinge relaties te verstevigen.<br />
Ze leidt mensen op, zodat we nooit<br />
meer hoeven te vergaderen. Ze neemt<br />
14 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
“HOE MEER JE KIJKT NAAR<br />
DE WERELD VAN HET GROTE GELD<br />
HOE MEER POTENTIE JE ZIET”<br />
je mee in verhalen die ruimte creëren<br />
voor nieuwe manieren van kijken en<br />
handelen. Gaandeweg wordt wat vertrouwd<br />
is vreemd. En wat vreemd is<br />
vertrouwd. “Kramer laat ons ontdekken<br />
hoe de mensheid al 50.000 jaar<br />
tribes bouwen en wat we daar in onze<br />
moderne organisaties van kunnen leren.<br />
Rond 2009 werd Kramer gegrepen<br />
door de zienswijze en methode<br />
van Deep Democracy. Een in post-apartheid<br />
Zuid-Afrika ontwikkelde manier<br />
van besluitvorming, waarbij de wijsheid<br />
van de minderheid wordt meegenomen<br />
in het meerderheidsbesluit.<br />
Ze laat praktijkvoorbeelden zien hoe<br />
de power (doelgerichtheid, macht en<br />
ranking) en love (mensgerichtheid, samen<br />
en verbinding) in balans met elkaar<br />
kunnen komen. Na alles wat ik<br />
heb gezien en gehoord in de financiële<br />
sector, zou ik dolgraag ook deze twee<br />
uiterste polen met elkaar in harmonie<br />
willen brengen in het bedrijfsleven.”<br />
SANDER VALKENBURG (1991)<br />
behaalde in 2016 zijn bachelor graad<br />
in sociologie aan de Universiteit van<br />
Utrecht. In september 20<strong>18</strong> heeft hij<br />
zijn Master opleiding Culturele Antropologie<br />
afgerond met een focus<br />
op de ontwikkeling van een duurzame<br />
samenleving. Parallel aan zijn<br />
masteropleiding werd hij uitgenodigd<br />
om deel uit te maken van het<br />
Young Innovators Program waarin<br />
een selecte groep van studenten, samen<br />
met bedrijven en organisaties,<br />
bouwen aan verbetering van de samenleving<br />
op het gebied van gezondheid,<br />
economie en verstedelijking.<br />
Sander is bereikbaar via email:<br />
SJValkenburg@hotmail.com<br />
VAN EIGENBELANG NAAR<br />
WEDERZIJDS BELANG<br />
Een van de praktische toepassingen<br />
vanuit de corporate tribes is Ubuntu.<br />
Nelson Mandela sprak hier veelvuldig<br />
over: ‘Ik ben omdat wij zijn’. Valkenburg<br />
ziet het concept van Ubuntu als<br />
een van de vele bronnen van inspiratie<br />
vanuit de inheemse bevolking om<br />
het menswaardig potentieel van de financiële<br />
sector aan te boren. “Mensen<br />
zijn in de kern sociale wezens. Als we<br />
het sociale element maximaal integreren<br />
in de dienstverlening van de bank,<br />
dan vloeien de belangen van de ondernemer<br />
samen met de belangen van de<br />
bank. Uit vrijwel alle verhalen tijdens<br />
mijn onderzoek knelt het eigen belang<br />
van de bank drastisch met het eigen belang<br />
van de klant. Wat is er mooier dan<br />
‘het eigen belang’ op te tillen tot een<br />
objectief toetsbaar niveau van ‘wederzijds<br />
belang’? Het gedrag van alle betrokken<br />
partijen, zowel bank als ondernemer,<br />
zal daardoor veranderen. Tot op<br />
heden wordt evenwel weinig of niet ingezet<br />
op het wederzijdse belang. Alleen<br />
op papier, maar in de praktijk van mijn<br />
onderzoek ben ik het weinig of niet tegen<br />
gekomen. Volgens mij is het vooral<br />
een kwestie van oprecht met elkaar<br />
in gesprek gaan. Met elkaar in dialoog<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 15
NIEUW PERSPECTIEF<br />
gaan en samen een nieuwe cultuur ontwikkelen.”<br />
“Nu ervaar ik nog veel gebekvecht<br />
tussen bank en ondernemer. De ondernemer<br />
zit nogal eens gevangen in<br />
een emotionele toestand van schuld en<br />
schaamte rondom zijn financiële beslissingen.<br />
De bankier zit gevangen in<br />
een vast werkpatroon gericht op korte<br />
termijn winst behalen. Vanuit die rol<br />
ontbreekt het de bankier aan ruimte<br />
om in verbinding te gaan met de ondernemer.<br />
De ondernemer ervaart te<br />
veel pijn om in gesprek te gaan met de<br />
bankier. Er worden keuzes gemaakt die<br />
partijen van elkaar niet begrijpen. In de<br />
rechtszaal vindt een polarisatie plaats<br />
van het probleem dat echte verbinding<br />
ontbreekt in de relatie tussen de bankier<br />
en de ondernemer. Het oprecht<br />
met elkaar in gesprek gaan is in het<br />
huidige systeem geen optie. De financiële<br />
risico’s zijn te groot. Terwijl een<br />
dialoog tussen beiden, een veilige plek<br />
waarin echt naar elkaar kan worden geluisterd,<br />
waar zelfs ruimte is om toe te<br />
geven dat er vergissingen zijn begaan,<br />
juist nieuwe doorgang zou geven.”<br />
VLOEIBARE WERKCULTUUR<br />
“Voor mijn thesis heb ik onder meer<br />
het werk van de antropoloog Karen Ho<br />
bestudeerd. Ze ging in 1996 werken op<br />
Wall Street. Ze bestudeerde bedrijven<br />
zoals Morgan Stanley, Lehman Brothers<br />
en Goldman Sachs. Ze kwam tot de conclusie<br />
dat niet alleen de verheerlijking<br />
van aandeelhouderswaarde leidt tot<br />
onmenselijke situaties in de financiële<br />
sector. Juist ook de werkcultuur speelt<br />
volgens haar een cruciale rol. Karen<br />
Ho spreekt over een ‘vloeibare’ werkcultuur<br />
met doorlopende onzekerheid<br />
over je baan en het continue verkleinen<br />
en herstructureren van organisaties.<br />
Een werkcultuur waarin de werkzekerheid<br />
en het gevoel van veiligheid<br />
op de werkvloer ‘vloeibaar’ zijn geworden.<br />
Ook het bankieren zelf is steeds<br />
vloeibaarder geworden. Het traditionele<br />
bankieren kent van oudsher een respectvolle<br />
relatie tussen bank en ondernemer.<br />
De bank is de dienstverlener en<br />
“WE HEBBEN HET ALS<br />
MENS VAAK NIET MEER<br />
DOOR HOE SCHADELIJK<br />
ONS GEDRAG IS”<br />
voorziet de ondernemer van geleend<br />
geld. In de wereld van de ‘finance’, het<br />
grote zakenbankieren, is de dienstverlening<br />
evenwel verworden tot de verkoop<br />
van abstractie, verpakt in veelal complexe<br />
en voor de ondernemer moeilijk<br />
begrijpbare producten. 95 procent van<br />
het geld gaat om in een soort wereldcasino,<br />
waarin er geen enkele verbinding<br />
meer is met de reële economie.<br />
Geld wordt uit het niets geschapen. De<br />
klassieke bankier, wordt steeds vaker<br />
vervangen door algoritmes waarvan<br />
we geen idee hebben hoe ethisch de<br />
inhoud ervan is. De vloeibare werkcultuur<br />
in de wereld van het zakenbankieren<br />
wordt steeds minder tastbaar.”<br />
MAAKBAARHEID<br />
“De gevolgen zijn om verdrietig en boos<br />
op te worden. Maar wat als we ons bewust<br />
worden dat het ook anders kan?<br />
Wat als we ervoor kiezen om op basis<br />
van andere waarden te werken? Een<br />
keuze die volgens mij begint bij jezelf.<br />
We bepalen ieder de mate van verantwoordelijkheid<br />
die we in ons eigen leven<br />
bereid zijn te nemen. Ik word gelukkig<br />
van de groeiende groep van<br />
mensen die onderzoekt wat er mogelijk<br />
is om andere keuzes te maken. De<br />
destructieve potentie van de financiële<br />
sector, de vernietiging van mens en<br />
natuur is overbekend. Maar hoe zit het<br />
met de potentie van de geldwereld om<br />
een sleutelrol te spelen in de positieve<br />
vernieuwing van de maatschappij? Ik<br />
geloof in die potentie. Geld is een middel,<br />
geen doel. Je kunt het middel inzetten<br />
hoe je wilt. Na de afronding van<br />
mijn thesis over het gedrag van mensen<br />
in de financiële sector, voel ik mij gedreven<br />
om bedrijven en organisaties te<br />
gaan begeleiden in het wakker maken<br />
van de potentie om vanuit maatschappelijke<br />
betekenis te werken. Elke financiële<br />
dienstverlener die deze droom<br />
met me deelt, mag contact met me opnemen.<br />
Stuur me gerust een email.” n<br />
Thesis Underwater<br />
De thesis ‘Underwater, an ethnographic<br />
account of the relationship<br />
between bank and business owner<br />
in the aftermath of interest rate derivative<br />
sales’ is kosteloos verkrijgbaar<br />
via het scriptarchief van de<br />
Universiteit van Utrecht: www.studenttheses.library.uu.nl.<br />
Voor deze<br />
thesis ging Sander in gesprek met<br />
kopstukken uit de financiële sector,<br />
zoals: Theo Kocken, Lex Hoogduin,<br />
Ad Broere, Hester Bais, Patrick van<br />
Gerwen, Pieter Lakeman, Frank<br />
Wijn, Sabijn Timmer, Floris Kleemans<br />
en Frans de Weert.<br />
16 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
– e s s a y –<br />
Oude wijsheid<br />
als houvast voor<br />
modern leiderschap<br />
De werkelijkheid van vandaag de dag verontrust velen. Het lijkt alsof de mensheid op<br />
ramkoers ligt met haar eigen toekomst. Hoe maken we rechtsomkeer? Oude wijsheden<br />
fungeren als houvast voor modern leiderschap”, aldus Hans Siepel in een lezing voor de<br />
SVDC-Kenniskring ‘Leiderschap & Communicatie in crisissituaties’ in Zeist.<br />
TEKST HANS SIEPEL<br />
“DE OPDRACHT VAN<br />
MODERNE LEIDERS<br />
IS HET HERSTELLEN<br />
VAN VERBROKEN<br />
RELATIES”<br />
Met ongeloof kijken we naar de opstand van de<br />
aarde die met overstromingen, orkanen, smeltende<br />
poolkappen, bosbranden en stijgende<br />
waterspiegels haar stem laat horen. De afkeer<br />
en woede tegen het politieke establishment<br />
wereldwijd groeit. Nagenoeg op elk continent<br />
staan burgers op tegen hun (corrupte) politieke<br />
leiders. Ook zien we de opmars van<br />
autoritaire en populistische leiders die met<br />
leugens, provocaties en haat als stijlmiddel<br />
de internationale politieke arena meer en<br />
meer domineren.<br />
Nagenoeg alle oude instituten, van de<br />
politieke tot kerkelijke, van de financiële<br />
tot de media en wetenschap lijden aan een<br />
chronisch tekort aan publiek vertrouwen<br />
en zijn daardoor meer en meer een maatschappelijke<br />
bedreiging geworden. Feiten,<br />
dé waarheid en de vermeende objectiviteit<br />
zijn hun overtuigingskracht kwijt. Nog frustrerender<br />
is dat we er geen sluitende verklaring voor hebben.<br />
Dat het ons overkomt zonder dat we het in perspectief<br />
of ‘groot verhaal’ kunnen plaatsen. Dat alles tegen de achtergrond<br />
van een groeiende, collectieve behoefte aan een nieuw<br />
inspirerend ‘groot verhaal’, dat wél houvast biedt.<br />
HOUVAST<br />
Welk houvast kan de oude wijsheid bieden?<br />
Welk groot nieuw en inspirerend verhaal<br />
reikt zij ons aan? Hoe kan zij een inspiratiebron<br />
zijn voor leiders die in dit kritisch<br />
tijdsgewricht politieke en bestuurlijke verantwoordelijkheid<br />
dragen? Wat vraagt het<br />
van hen? En wat betekent deze wijsheid<br />
voor modern leiderschap?<br />
Voordat we deze vragen kunnen beantwoorden,<br />
moeten we de vraag beantwoorden<br />
wat we onder het begrip ‘werkelijkheid’<br />
verstaan. Het woordenboek geeft de volgende<br />
omschrijving: ‘iets wat vaststaat, dat<br />
HERFST 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 19
NIEUW PERSPECTIEF<br />
werkelijk zo is’. Nu brengt deze definitie ons niet veel verder.<br />
Want het geeft geen antwoord op de kernvraag wat dan onder<br />
die vermeende objectieve werkelijkheid valt; wat feiten<br />
en waarheden zijn en wie de architecten zijn van deze werkelijkheidsdefinitie.<br />
Voor een antwoord moeten we honderden jaren terug<br />
naar het begin van wat de Verlichtingsovertuigingen zijn geworden,<br />
op basis waarvan nagenoeg het gehele westers intellectuele<br />
bouwwerk gefundeerd is. De intelligentsia en filosofen<br />
van toen droegen de tot dan toe bestaande mens- en wereldbeeld<br />
ten grave en bouwden een nieuw bouwwerk. Het<br />
dragend fundament van de werkelijkheidsdefinitie is dat alleen<br />
over dé (objectieve) werkelijkheid gesproken kan worden<br />
als deze uit ‘de stof is geboren’. Dit vertrekpunt, dat de<br />
bouwstenen van de werkelijkheid materiedeeltjes zijn, is uitgegroeid<br />
tot ‘onze’ dominante en vermeend objectieve kijk op<br />
mens en wereld.<br />
Volgens de Verlichtingswetenschap zijn we ons brein. We<br />
zijn niet meer dan een ‘vochtige robot’. De breinmens als een<br />
te programmeren machine. Lange tijd leek het erop dat deze<br />
overtuiging onaantastbaar was. De grote politiek-ideologische<br />
stromingen schreven hun partijprogramma’s vanuit dit<br />
darwinistische mens- en wereldbeeld. Hun grote mobiliserende<br />
verhalen werden met de inkt van het verlichtingsgeloof geschreven.<br />
Westerse wereldmachten veroverden in naam ervan<br />
de wereld en zegenden de ‘onwetenden’ met de hostie van het<br />
verstand, wetenschap en techniek. Het was een kwestie van<br />
tijd voor de mensheid het aardse paradijs via de deuren van<br />
wetenschap en technologische vooruitgang binnen kon gaan.<br />
Maar de tijden zijn veranderd. De toestand in de wereld oogt<br />
verre van paradijselijk.<br />
“WOORDEN ZIJN HET<br />
KRACHTIGSTE<br />
GENEESMIDDEL<br />
WAAROVER DE<br />
MENSHEID BESCHIKT”<br />
ANDERE SPELER<br />
De andere speler op het toneel is de wijsheid. Wat is haar definitie<br />
van de werkelijkheid? Niet de materie vormt het cement<br />
van de werkelijkheid, maar de niet-stoffelijke substantie<br />
‘geest’. Ook in ‘onze dagen’ zijn tal van waarheidszoekers tot<br />
dit inzicht gekomen. De wetenschapper Bernard d’Espagnat,<br />
die de Nobelprijs voor religie 2009 ontving, stelt bij voorbeeld<br />
‘dat stof of materie niet als de enige<br />
werkelijkheid bestempeld kan worden’ en<br />
Max Planck, de vader van de kwantumfysica,<br />
merkte bij de aanvaarding van de Nobelprijs<br />
op dat materie eigenlijk geen materie<br />
is. Wat wij voor het ‘stoffelijke’ houden,<br />
is het gevolg van een intelligent denkende<br />
Geest: de universele Geest. Deze mens ziet<br />
het universum niet als een dode machinerie,<br />
maar als een levend en samenhangend<br />
‘bezield’ geheel met een evolutionair doel<br />
en een richting.<br />
Over dit uiteindelijk evolutionair doel is<br />
in de oude wijsheidsliteratuur veel geschreven.<br />
Hoe onwaarschijnlijk het op het eerste gezicht ook lijkt,<br />
het is dit doel dat ons niet alleen antwoorden aanreikt om<br />
ons huidig crisistijdsgewricht te begrijpen maar ook richting<br />
en inhoud geeft van wat tegen deze achtergrond van modern<br />
leiderschap wordt gevraagd.<br />
HET WEZEN VAN WERKELIJKHEID<br />
De darwinistische evolutieleer vormt de ruggengraad van<br />
het Verlichtingsbouwwerk. De oude wijsheid stelt daar een<br />
niet-materialistische evolutieleer tegenover. De rooms-katholieke<br />
priester, mysticus en bioloog Pierre Teilhard de Chardin<br />
(<strong>18</strong>81-1955) werkte dit nader uit. Hij omarmt de inzichten<br />
van de oude wijzen dat het universum een levend en evoluerend<br />
verschijnsel is. In deze, met het menselijk verstand bijna<br />
niet te bevatten, groots evolutionair proces voorzag De Chardin<br />
een cruciaal moment in de geschiedenis, waarbij aan de<br />
mensheid een beslissende rol wordt toebedeeld in een nieuwe<br />
stap in dit groots en meeslepend verhaal. De mens(heid) als<br />
de beslissende schakel in een nieuwe fase in een groots evolutionair<br />
proces. Een collectieve bewustzijnstransformatie naar<br />
een hogere, geestelijke werkelijkheid.<br />
Wellicht dat wat abstract in de oren klinkt: meer plaats<br />
inruimen voor de geestelijke krachten. Maar wie met deze<br />
nieuwe bril een blik op de samenleving werpt, ziet dit cruciale<br />
punt in de evolutie zich manifesteren. Een steeds groter<br />
wordend koor van stemmen zingt het lied van een nieuwe<br />
tijd, van een nieuw tijdperk en bevestigen dat we op een<br />
kruispunt staan van een paradigmashift.<br />
VAN STOF NAAR GEEST<br />
Het woord ‘transitie’ is in het publieke debat met een opmerkelijke<br />
en niet te stuiten opmars bezig. Jan Rotmans is hier<br />
met zijn boek Verandering van tijdperk een voorbeeld van. Hij<br />
spreekt van de transitie van ‘systeemwaarden’ naar ‘menswaarden’.<br />
Of om met Du Chardin te spreken: de transitie van<br />
stof naar geest.<br />
Wie met deze nieuwe bril naar de maatschappelijke realiteit<br />
kijkt, ontdekt dat veel puzzelstukjes op zijn plaats vallen.<br />
Oude systeemoplossingen werken niet meer. Het maatschappelijk<br />
debat over uitgeprocedeerde asielkinderen<br />
en over de vaccinatie-kwestie zijn de<br />
‘morsetekens’ van deze paradigmashift. Ook<br />
de steeds krachtiger stemmen die oproepen<br />
om een menswaardige samenleving te<br />
scheppen, illustreren dat we op het kruispunt<br />
van oud en nieuw denken zijn beland.<br />
Ook Herman Wijffels ziet het omslagpunt<br />
als een beweging van onderop: bedrijven die<br />
anders gaan opereren, buurtinitiatieven,<br />
energiecorporaties die zich bezig gaan houden<br />
met circulaire economie.<br />
De paradigmashift zal vanzelfsprekend<br />
niet zonder slag of stoot verlopen. De oude<br />
20 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
HANS SIEPEL:<br />
“GROOT NIEUW<br />
INSPIREREND VERHAAL.”<br />
machthebbers hebben immers hun statuur, macht, inkomen<br />
en positie te verliezen. Het gaat echter om meer dan dat. De<br />
omslag treft alles: scholen, ministeries, ziekenhuizen, psychiatrische<br />
instellingen en de zorg. Denk maar eens aan de consequenties<br />
als in de zorg moet worden erkend dat dementie<br />
niet primair een hersenziekte is, maar een stem van de ziel<br />
is. Er staat teveel prestige op het spel en het verzet zal hevig<br />
zijn. Nagenoeg alle toegepaste wetenschappen, zoals de<br />
geneeskunde en farmacologie en andere aanverwante miljardenindustrieën,<br />
zouden immers hun benaderingen moeten<br />
herzien<br />
De vraag dringt zich op of we deze strijd om dé werkelijkheid<br />
langs de weg van de logica kunnen beslechten. Met andere<br />
woorden: is er een theorie te vinden die het aannemelijk<br />
maakt dat het nieuwe denken niet alleen de toekomst heeft,<br />
maar een logisch fundament legt onder het geestelijke mensen<br />
wereldbeeld van de oude wijsheid?<br />
DONKERE MATERIE<br />
Het antwoord op deze vraag is een volmondig ‘ja!’ Met dank<br />
aan theoretisch fysicus Eric Verlinde. Stelt u zich de kosmos<br />
voor als een groot energetisch geheel. Van dit totale energieveld<br />
is nog maar slechts 4 procent verklaard. De overige 96<br />
procent is een groot raadsel en wordt wel ‘donkere’ energie<br />
genoemd. Verlinde stelde in 2016 dat we het antwoord niet in<br />
de stof zullen vinden. Een achterhaalde visie, noemt hij het.<br />
Onze natuurwetten zijn te veel gebaseerd op een oud idee. De<br />
oerknal komt niet uit een nog onbekend stofje voort. De 96<br />
procent donkere energie is helemaal geen materie. Ze heeft<br />
een fundamenteel andersoortige substantie. Een niet-stoffelijke<br />
substantie. Ze is ‘geestesenergie’.<br />
Teruggebracht tot de eenvoud kunnen we met de theorie<br />
van Verlinde het volgende beeld oproepen. Het heelal kent<br />
twee soorten energetische ‘bewoners’. De stoffelijk energetische<br />
en de geestelijke. Beide spelers horen onlosmakelijk bij<br />
elkaar. Om het concreet te maken: geestesenergie kan stoffelijke<br />
energie worden en andersom.<br />
De consequenties zijn enorm. Het gehele mens- en wereldbeeld<br />
van de verlichtingsdenkers blijkt een illusionaire gedachte,<br />
gestoeld op een foute, ondeugdelijke aanname. Het<br />
wereldbeeld van vermeende objectiviteit en feitelijkheid leidt<br />
geen onafhankelijk bestaan. Integendeel. Ze komt voort uit<br />
iets anders. Ze is een geschapen werkelijkheid. Geboren en<br />
voortkomend uit de geestesenergie. Verlinde gebruikt hiervoor<br />
de term ‘emergent’.<br />
EMERGENTIE<br />
Het is Einstein geweest die ons op deze ‘emergentie-richting’<br />
reeds lang geleden wees met zijn stelling dat het systeem dat<br />
het probleem veroorzaakt nooit het oplossingsrepertoire in<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 21
NIEUW PERSPECTIEF<br />
huis heeft. Dat dát elders gezocht moet worden. Om emergente<br />
verschijnselen te verklaren, moeten we de antwoorden<br />
vinden in de werkzaamheid van de geesteswereld.<br />
Zoals eerder opgemerkt biedt de reguliere wetenschap<br />
geen houvast. Het nieuwe paradigma is om een mooie uitspraak<br />
van oud-autocoureur Jan Lammers om het succes van<br />
Max Verstappen te verklaren, de ratio voorbij en puur impulsief.<br />
Ook al wordt er op scholen en in universiteiten niets verteld<br />
over deze scheppende kracht, toch hebben we allemaal<br />
ervaringen met deze energie. In de samenleving en het publieke<br />
en vooral het sportdiscours wordt over deze energetische<br />
geesteskracht uitbundig gesproken. Vooral de laatste decennia<br />
zijn we getuige van de ‘opstanding van de geest’. Meditatie,<br />
yoga of mindfulness zijn daarvan de uithangborden.<br />
Het zijn vooral (top)sporters die ons wijzen op deze energetische<br />
kracht. In woord en daad prijzen zij de geest en zijn onvermoede<br />
krachten, met eigentijdse woorden als: ‘mindset’,<br />
‘intuïtie’, ‘gevoel’, ‘ingeving’, ‘mentale weerbaarheid’, ‘innerlijk<br />
weten’, ‘creativiteit’, ‘visualiseren’, ‘in een flow zijn’, ‘in<br />
vervoering raken’ en de ‘magische krachten’ in de sport.<br />
MODERN LEIDERSCHAP<br />
Wat betekenen deze inzichten nu voor modern leiderschap?<br />
Het is Herman Wijffels die de opdracht van leiders in dit tijdsgewricht<br />
het meest kernachtig samenvat als: het herstel van<br />
‘verbroken relaties’. Juist in het losgeraakt zijn van ‘onze oorsprong’<br />
ligt een groot deel van de problematiek. We leven<br />
in een wereld van verbroken relaties, tussen mens en aarde<br />
en tussen mensen onderling. De opdracht van moderne leiders<br />
is het herstellen van verbroken relaties. Hoe vertaalt zich<br />
deze opdracht in de praktijk van alle dag? Waaraan herkennen<br />
we moderne leiders?<br />
• Moderne leiders tonen de moed het oude denken ter discussie<br />
te stellen. Zij vertegenwoordigen de moderne variant<br />
van de mythologische helden.<br />
• Moderne leiders zijn begiftigd met het ‘Gorbatsjov’-besef.<br />
Ze realiseren zich dat ze er de populariteitsprijs wellicht<br />
niet mee winnen, maar dat de transitie van het oude naar<br />
het nieuwe denken noodzakelijk is.<br />
• Moderne leiders acteren vooral vanuit gevoel en intuïtie.<br />
• Moderne leiders zijn de aloude politieke dualiteit voorbij<br />
(links/rechts, conservatief/progressief) en beseffen dat<br />
de toekomst gebouwd moet worden op fundamenten die<br />
deze dualiteit overstijgen.<br />
• Moderne leiders beseffen dat we als mensheid op een kritiek<br />
kruispunt zijn belandt.<br />
• Moderne leiders zijn zich ervan bewust dat er een nieuwe<br />
religiositeit en taal vereist is. Zij hebben oog voor ‘de innerlijke<br />
veranderingen van de wereld’.<br />
• Moderne leiders beseffen dat niets eeuwig waar is en dat<br />
het wijs is om te luisteren naar wat de wereldgeest wil.<br />
• Wijze leiders weten dat de werkelijkheid zich niet objectief<br />
buiten ons zelf bevindt.<br />
Hans Siepel<br />
Hans Siepel (1958) studeerde politicologie met als specialisatie<br />
internationale betrekkingen en het ontwikkelingsvraagstuk.<br />
Hij was werkzaam voor de PPR en later Groenlinks<br />
en stapte in 1992 over naar de Nederlandse Spoorwegen<br />
en in 1997 naar het ministerie van Binnenlandse<br />
Zaken en Koninkrijksrelaties. Daar werd hij plaatsvervangend<br />
directeur communicatie. In deze functie was hij<br />
woordvoerder van ministers als Klaas de Vries, Hans Dijkstal<br />
en Roger van Boxtel. Hij volgde een master Spiritualiteit<br />
aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Hij is nu<br />
schrijver, moderator, docent en adviseur, vooral op het gebied<br />
van risico- en crisiscommunicatie.<br />
• Wijze leiders zijn zich bewust van hun woorden omdat<br />
woorden energiedragers zijn. Ze weten dat zij met de wijze<br />
waarop zij communiceren een nieuwe werkelijkheid creëren.<br />
• Moderne leiders beseffen dat het dé opdracht van deze<br />
tijd is de transitie van systeem- naar menswerkelijkheid te<br />
realiseren.<br />
• Moderne leiders hebben het inzicht dat het absolute recht<br />
op vrijheid van meningsuiting aan een fundamentele<br />
herziening toe is.<br />
• Moderne leiders brengen de geest terug in de taal. Woorden<br />
zijn volgens de Britse schrijver en dichter Joseph Kipling<br />
het krachtigste geneesmiddel waarover de mensheid<br />
beschikt.” n<br />
22 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
BERNICE NOTENBOOM:<br />
“DE KOELING VAN DE WERELD<br />
WORDT IN RAP TEMPO<br />
KAPOT GEMAAKT.”<br />
24 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
“De Noordpool is de indicator van de gezondheid van onze planeet. In tien jaar tijd is de<br />
hoeveelheid ijs op de Noordpool met veertig procent afgenomen. We verliezen in rap tempo<br />
de koeling van onze planeet met ingrijpende gevolgen voor iedereen op aarde”, aldus klimaatjournaliste<br />
Bernice Notenboom tijdens een bijeenkomst op de dag van de duurzaamheid<br />
voor leden van de Spitsbergen-expedities en hun relaties in de Climate Planet Utrecht.<br />
Financiële sector versnelt transitie naar duurzame economie<br />
Duurzaamheid<br />
deftig woord voor<br />
gezond verstand<br />
TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD ANITA DE HORDE<br />
De Climate Planet is een twintig<br />
meter hoge wereldbol<br />
die de wereld rondreist en<br />
tijdelijk Utrecht aandeed.<br />
De Deense initiatiefnemers<br />
Global Citizens bieden het<br />
bedrijfsleven, politici, studenten, scholieren<br />
en geïnteresseerden een aangrijpend<br />
beeld hoe fragiel de planeet aarde<br />
is. Met onder meer lesprogramma’s en<br />
een 360 graden film die de bezoekers als<br />
in een ruimtereis meenemen van de Big<br />
Bang tot in de verre toekomst. De film,<br />
die Notenboom ook vertoonde, toont de<br />
urgentie om direct in actie te komen.<br />
Een aantal expeditieleden die mee waren<br />
naar Spitsbergen deelden tijdens de<br />
bijeenkomst hun expeditie-ervaringen.<br />
Notenboom, bekend van extreme<br />
reizen op de Noord en Zuidpool, de<br />
Groenlandse ijskap, de Everest en in<br />
Siberië en Afrika, geeft op deze manier<br />
het veranderende klimaat een gezicht.<br />
Zij laat in films, in boeken en in<br />
lezingen zien wat de gevolgen van de<br />
klimaatverandering zullen zijn voor<br />
mens, dier en planeet. In haar meest recente<br />
boek Arctica, mijn biografie van de<br />
Noordpool beschrijft zij haar liefde voor<br />
de Noordpool en maakt zij een diepe<br />
buiging voor deze meest mysterieuze<br />
en minst onderzochte plek op aarde.<br />
Samen met Anita de Horde organiseerde<br />
zij in 2016, 2017 en 20<strong>18</strong> drie expedities<br />
naar Spitsbergen. Op de eerste<br />
gingen Nederlandse captains of industry<br />
mee, de tweede boot was voorbehouden<br />
voor de vastgoedwereld, mogelijk<br />
gemaakt door ING en op de derde expeditie<br />
gingen beslissers uit de financiële<br />
en energiesector mee, juist omdat<br />
deze sectoren een enorme impact kunnen<br />
hebben op het klimaatbeleid. Van<br />
de financiële instellingen waren alleen<br />
de pensioenfondsen niet vertegenwoordigd,<br />
bang dat deze reis zou worden<br />
gezien als een snoepreisje en derhalve<br />
de reputatie zou schaden. “Onzin”, volgens<br />
Notenboom. “De expedities zijn<br />
noodzakelijk om de urgentie om in actie<br />
te komen diep van binnen te ervaren.<br />
Wie op de Noordpool is geweest, is<br />
een ander mens en kan nooit meer zijn<br />
ogen sluiten voor de klimaatproblematiek.”<br />
Of zoals expeditielid Sandra<br />
Schoonhoven van ING het samenvatte:<br />
“Als je aan den lijve ervaart wat de opwarming<br />
van de aarde met het klimaat<br />
doet en wat de consequenties zijn, dan<br />
hoef je nooit meer met elkaar over het<br />
waarom we CO2-uitstoot drastisch moeten<br />
verminderen, over het wat ben je<br />
het snel met elkaar eens en over het<br />
hoe kun je nog wel met elkaar discussiëren.<br />
Je beseft dan: alleen ga je snel,<br />
samen kom je verder.”<br />
Er zijn bibliotheken volgeschreven<br />
over de effecten van de mens op het<br />
klimaat. Kort gezegd komt het hier op<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 25
NIEUW PERSPECTIEF<br />
neer: menselijke activiteiten oefenen<br />
een niet eerder vertoonde druk uit op<br />
onze planeet. De gemiddelde temperatuur<br />
is reeds gestegen met 0,8 graden<br />
en de verwachting is dat de stijging<br />
eind deze eeuw 4 graden zal bedragen.<br />
Dit leidt tot overstromingen, droogte,<br />
superstormen en een ongekende stijging<br />
van de zeewaterspiegel. Rond 40<br />
procent van de landbouwgronden is inmiddels<br />
aangetast en over een paar jaar<br />
zal twee op de drie mensen op deze aarde<br />
leven in gebieden waar een ernstig<br />
watertekort is. Het gaat kortom over de<br />
leefbaarheid van de wereld voor ons,<br />
onze kinderen en kleinkinderen. Wijzelf,<br />
in dit rijke westen, zijn degenen<br />
die de verantwoordelijkheid moeten nemen<br />
om die wereld leefbaar te houden.<br />
SPITSBERGEN AMBITIE<br />
Tijdens de derde expeditie in april 20<strong>18</strong><br />
werd niet alleen gekeken naar het smeltende<br />
ijs en de in zee stortende ijsrotsen,<br />
tevens werd met elkaar naar oplossingen<br />
gezocht. Die oplossingen<br />
werden uiteindelijk samengevat in de<br />
Spitsbergen ambitie 20<strong>18</strong>-2020. De expeditie<br />
werd georganiseerd aan de<br />
vooravond van het nieuwe Nationaal<br />
Energieakkoord. Arie Koornneef overhandigde<br />
de ambitie aan de voorzitter<br />
“ALS JE NIET GOED VOOR<br />
DE NATUUR ZORGT, ZAL DE<br />
NATUUR OOK NIET GOED<br />
VOOR JOU ZORGEN”<br />
van het klimaatberaad Ed Nijpels en delen<br />
van de ambitie zijn opgenomen in<br />
het uiteindelijke akkoord. De Spitsbergen<br />
ambitie is een verbintenis tussen<br />
vijftien Nederlandse financiële instellingen<br />
die samen klimaatverandering<br />
willen tegengaan via hun financieringen<br />
en beleggingen. Doel is om gezamenlijk<br />
de transitie naar een groene en<br />
koolstofarme economie te versnellen.”<br />
In de ambitie committeren de instellingen<br />
zich aan het meten en extern<br />
rapporteren van de klimaatimpact<br />
van hun financieringen en beleggingen<br />
voor 2020. Ook gaan de instellingen gebruikmaken<br />
van klimaatscenario-analyses<br />
en Science Based Targets. Dit zijn<br />
klimaatreductiedoelen die worden gesteld<br />
aan de hand van de wetenschap.<br />
Zo kunnen de instellingen voldoen aan<br />
de doelen in het Parijsakkoord.<br />
GEZOND VERSTAND<br />
Expeditielid Carola Wijdogen (directeur<br />
Duurzaam Ondernemen NS), werd<br />
zich tijdens de reis nog bewuster van de<br />
enorme impact van de klimaatverandering.<br />
“Ook in Nederland. Hier hebben<br />
we te maken met meer grondverzakkingen,<br />
bermbranden, blikseminslag<br />
en droogte. En door die droogte kunnen<br />
bijvoorbeeld bomen minder goed<br />
wortelen. De stormen nemen in kracht<br />
toe en meer bomen waaien dus om.<br />
Ook voor het werk van de NS heeft dit<br />
ef . Wijzelf veroorzaken geen klimaatschade,<br />
maar dienen wel te betalen wel<br />
voor de ontstane schade. Dit bracht mij<br />
op het idee dat we de kosten van de klimaatverandering<br />
voor iedereen inzichtelijker<br />
dienen te maken. Door dit te<br />
doen, wordt het duidelijk dat klimaatmaatregelen<br />
geen geld kosten maar<br />
geld opleveren. Hoe langer we immers<br />
wachten met de maatregelen, hoe hoger<br />
de kosten zullen worden.”<br />
Bram Adema (CFP Green Buildings)<br />
ging terug naar zijn roots. Hij groeide<br />
op in een boerendorp nabij Leiden. “Ik<br />
houd van praktische duurzaamheid en<br />
dat is wat boeren in de praktijk brengen.<br />
Zij weten dat als je niet goed voor<br />
de natuur zorgt, de natuur ook niet<br />
voor jou zal zorgen. Duurzaamheid is<br />
Expeditieleden Spitsbergen.<br />
<strong>26</strong> | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
dus een duur woord voor gezond verstand.<br />
Ook zei Adema dat het mooi is<br />
dat wij in het rijke westen een duurzaam<br />
leven leiden, maar dat dat niet genoeg<br />
is. “We hebben de plicht om onze<br />
verantwoordelijkheid uit te dragen, zodat<br />
ook andere mensen bewuster worden<br />
en gaan meedoen.”<br />
Boudewijn van Uden (ASR) hield het<br />
ook vooral praktisch. Zelf droeg hij actief<br />
bij aan de voorbereidingen van de<br />
derde expeditie. Belangrijk voor hem<br />
was ook dat RvB-lid Michel Verwoest<br />
mee ging naar Spitsbergen. “Dan liggen<br />
de issues direct op de bestuurstafel<br />
en kan er sneller worden geschakeld.”<br />
Verwoest zei direct na de expeditie<br />
dat hij geraakt was om te zien wat CO2<br />
met de aarde doet. “Wij brengen op dit<br />
moment veel schade toe aan de wereld<br />
waarin toekomstige generaties moeten<br />
leven. Voor mij is het dan ook geen<br />
keuze meer: we moeten met elkaar de<br />
CO2-uitstoot drastisch terugdringen. Ik<br />
merkte dat alle deelnemers deze overtuiging<br />
hebben.”<br />
Ook Van Uden zei zich pas op de<br />
Noordpool te hebben gerealiseerd hoe<br />
erg het in feite is met de klimaatveranderingen.<br />
“Je hoort er letterlijk het<br />
snerpende geluid van afbrokkelend ijs.<br />
Dit heeft ook effect gehad op mij persoonlijk.<br />
Je eet bewuster, gebruikt minder<br />
plastic en je hebt het in gesprekken<br />
met anderen ook over wat je ervaren en<br />
geleerd hebt.”<br />
Anita de Horde zei zich zorgen te<br />
maken over de duurzaamheidsambities<br />
van het huidige kabinet. Op 5 september<br />
vond er in de Tweede Kamer<br />
een debat plaats over klimaat en energie.<br />
Er werden Kamervragen gesteld<br />
over de rol van financiële dienstverleners<br />
en het tegengaan van klimaatverandering.<br />
Minister Wiebes zei toen letterlijk:<br />
‘Ikzelf denk dat we niet moeten<br />
denken dat wij de aarde gaan vergroenen<br />
als wij banken vragen om te rapporteren<br />
over hun investeringsportfolio.<br />
Wat wij als samenleving vragen,<br />
wordt op een gegeven moment gefinancierd.<br />
De belangrijkste manier om het<br />
portfolio van banken te veranderen, is<br />
OPROEPEN AAN DE FINANCIËLE SECTOR<br />
Ga zelf aan de slag<br />
“De bijeenkomst op de dag van de duurzaamheid in Climate Planet Utrecht was<br />
opnieuw een hoogtepunt in onze Spitsbergen expeditie. Die is in januari 20<strong>18</strong> begonnen<br />
en loopt door zolang we met de partners uit de expeditie samenwerken<br />
aan de doelen uit de Spitsbergen ambitie. Inmiddels zijn er ook nieuwe partijen<br />
aangesloten en werken we samen met oa. het NVB. Op Climate Planet hebben we<br />
onze droom, onze ambities, onze verhalen, onze beelden en energie opnieuw<br />
gedeeld met anderen. Hopelijk hebben we ze geïnspireerd. Ik wil iedereen oproepen<br />
om zelf aan de slag te gaan. Ga minder met de auto, stap over op groene<br />
stroom, eet minder vlees, gebruik minder plastic. Alles helpt. Doe dat vooral ook<br />
in jouw sociale kring en waar je werkt. In bredere zin hoop ik vooral dat de coalition<br />
of the willing and the actionable groter wordt en samen met ons en anderen aan<br />
de slag gaat. We moeten veel doen en we moeten versnellen. Wat mij betreft mag<br />
de overheid ook een tandje scherper instappen. Ik vind de huidige beschouwingen<br />
rondom het klimaatakkoord niet echt lijken op een groen licht. Dat kan beter.<br />
In dat opzicht vind ik Frank Elderson (DNB) een prachtig voorbeeld. Zulke leiders<br />
hebben we nodig om vaart en verschil te maken” (Tekst: Pieter Lugtigheid, Head<br />
of Responsible & Sustainable Business, Aegon Nederland. Foto: Ellen Jonges)<br />
gewoon om onze samenleving anders<br />
met energie te laten omgaan. Als we<br />
huizen vergroenen, ontstaat daar vraag<br />
naar financiering. Het is niet zo dat je<br />
de raffinage uitbant door banken te laten<br />
rapporteren over hoeveel financiering<br />
ze verschaffen aan raffinage. Dat<br />
is uiteindelijk niet de weg, maar het<br />
is wel een van de dingen waarmee de<br />
banken en de financieringsinstellingen<br />
op dit moment bezig zijn.’ Een verbazingwekkende<br />
uitspraak volgens De<br />
Horde. “Volgens Wiebes pakt de financiële<br />
sector de handschoen dus niet op.<br />
Dat is onzin. De sector laat blijken dat<br />
het een groene en koolstofarme economie<br />
wil versnellen. Met het sturen op<br />
de klimaatimpact van de financieringen<br />
en beleggingen kan de sector zelfs<br />
hierin een leidende rol spelen. De minister<br />
zou dit moeten snappen en serieus<br />
moeten nemen!” n<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 27
NIEUW PERSPECTIEF<br />
OPROEPEN AAN DE FINANCIËLE SECTOR<br />
Wie volgt de klimaathelden?<br />
“DNB moet een katalysator worden<br />
van duurzaamheid”, zei DNB-president<br />
Klaas Knot op 27 november 2015<br />
tijdens een bijeenkomst met bestuurders<br />
uit de Nederlandse financiële<br />
sector en Simon Zadek van het United<br />
Nations Environment Programme<br />
(UNEP) in de aanloop naar de klimaattop<br />
in Parijs.<br />
Het was de eerste keer dat bestuurders<br />
uit de financiële sector, op initiatief<br />
van het Sustainable Finance Lab,<br />
bij elkaar kwamen om over klimaatverandering<br />
te praten. Ik realiseerde<br />
me toen hoe gek het was dat in deze<br />
sector nooit eerder gezamenlijk was<br />
gesproken over een van de grootste<br />
uitdagingen van deze tijd.<br />
DNB voegde de daad bij het woord<br />
en startte onder leiding van toezichtdirecteur<br />
Frank Elderson het Platform<br />
Duurzame Financiering. Inmiddels<br />
ziet DNB klimaatverandering als een<br />
van hun kernonderwerpen.<br />
Er zijn bankiers en verzekeraars<br />
die hun leiderschapsrol oppakken.<br />
Drie jaar geleden richtten elf Nederlandse<br />
instellingen op initiatief van<br />
ASN Bank het Platform Carbon Accounting<br />
Financials (PCAF) op. Dit<br />
platform ontwikkelde een methode<br />
om de CO2-uitstoot van hun beleggingen<br />
en financieringen te meten.<br />
Tijdens de poolexpeditie stelden financieel<br />
dienstverleners de Spitsbergen<br />
ambitie op. Ook heel bijzonder,<br />
want het is complex om de klimaatimpact<br />
van financieringen goed in kaart<br />
te brengen, laat staan hierop te gaan<br />
sturen. Het zijn geen loze beloften,<br />
want de ondertekenaars worden daadwerkelijk<br />
op hun ambities afgerekend.<br />
Helaas werken nog niet alle financiële<br />
dienstverleners mee aan het nationale<br />
CO2-reductiepad. Gelukkig nam<br />
de Tweede Kamer de motie van Dirk-<br />
Faber (CU) en Jetten (D66) aan. Minister<br />
Wiebes gaat met de sector concrete<br />
afspraken maken om transparanter<br />
te worden over hun totale gefinancierde<br />
negatieve klimaatimpact en hoe zij<br />
deze gaan verminderen.<br />
Laten we hopen dat al de klimaathelden<br />
in de financiële sector de wind<br />
in de zeilen krijgen en ver komen. Wie<br />
volgt hen? (Tekst: Anita de Horde, Consultant,<br />
interim manager en organisator van<br />
de derde expeditie naar Spitsbergen. Foto:<br />
ASA Foto’s)<br />
“DE MINISTER ZOU DE<br />
DUURZAAMHEIDSAMBITIES<br />
VAN DE FINANCIËLE SECTOR<br />
SERIEUS MOETEN NEMEN”<br />
28 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
COLUMN<br />
PAUL DE BLOT:<br />
“EEN DEMOCRATISCH<br />
BESTUUR IS OOK EEN<br />
MAATSCHAPPELIJK<br />
VERANTWOORD BESTUUR”<br />
30 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
COLUMN<br />
Wetgeving of menselijk welzijn<br />
TEKST PAUL DE BLOT | BEELD NYENRODE<br />
Twee kinderen die het land<br />
moesten verlaten mochten<br />
tenslotte toch blijven. Dat<br />
was uiteindelijk het besluit<br />
van onze democratisch gekozen<br />
regering. Bij mij roept<br />
het de vraag op of we bij democratie<br />
vooral aan wetgeving<br />
moeten denken of vooral<br />
aan menselijk welzijn?<br />
Paul de Blot<br />
Indien niet wettelijk, dan zeker<br />
in sociaal opzicht was het voorlopige<br />
besluit van de regering de<br />
kinderen weg te sturen aanvechtbaar.<br />
Onze maatschappij heeft<br />
een groot gebrek aan jonge mensen.<br />
Waarom worden kinderen dan op<br />
wettelijke gronden weggestuurd die al<br />
in Nederland zijn geworteld?<br />
Een wet die kinderen wegstuurt die<br />
zich in ons land thuisvoelen en daarom<br />
juist hier willen opgroeien om later<br />
een bijdrage te kunnen leveren aan<br />
onze maatschappij, vraagt om bestuurlijke<br />
vernieuwing die meer belang<br />
hecht aan het welzijn van onze volgende<br />
generaties.<br />
Het zou meer voor de hand liggen<br />
om alle kinderen in Nederland van harte<br />
welkom te heten en te helpen zich<br />
dienstbaar te maken aan onze maatschappij,<br />
die een nijpend tekort heeft<br />
aan jonge krachten.<br />
De universele mensenrechten vormen<br />
wettelijk óók voor kinderen een<br />
wezenlijk aspect van ons democratisch<br />
bestuur. Wie echter het hoogste wettelijke<br />
recht laat gelden, veroorzaakt in<br />
het geval van het wegsturen van kinderen,<br />
tegelijk ook het hoogste bestuurlijke<br />
onrecht dat kinderen in een democratie<br />
kan worden aangedaan. Hier<br />
zegt de wet: geen schuld, wel straf.<br />
Elk besluit een kind uit ons land<br />
weg te sturen is duidelijk gebaseerd op<br />
een te strikte toepassing van ons rechtssysteem.<br />
Zo’n besluit is onvoldoende gericht<br />
op verbetering van het huidige en<br />
toekomstige maatschappelijk welzijn<br />
van alle mensen in Nederland.<br />
De regering moet zich bij de besluitvorming<br />
over kinderen steeds bewust<br />
zijn dat sociale onzekerheid tot ernstig<br />
psychisch letsel bij kinderen kan leiden.<br />
Dit geldt vooral als de besluitvorming,<br />
of de verbeterde wetgeving, jarenlang<br />
op zich laat wachten. Veel kinderen<br />
raken getraumitiseerd en voelen<br />
zich nog lang veroordeeld te moeten leven<br />
met frustraties.<br />
Zonder aandacht en begeleiding<br />
kunnen deze kinderen op latere leeftijd<br />
ernstige persoonlijke moeilijkheden<br />
ontwikkelen. Hierdoor wordt niet<br />
alleen het kind beperkt in de ontwikkeling<br />
van zijn of haar toekomstige bijdrage<br />
aan het maatschappelijk welzijn.<br />
Ook ons rechtssysteem wordt onnodig<br />
beperkt door het hierop vaak onvermijdbare<br />
verval tot onrechtmatig gedrag.<br />
Een democratisch bestuur is ook<br />
een maatschappelijk verantwoord bestuur<br />
dat rekening houdt met het toekomstige<br />
welzijn en de mensenrechten<br />
van alle kinderen in Nederland. n<br />
Paul de Blot (1924, Java) studeerde theologie, filosofie, natuurkunde, psychologie,<br />
wetenschapsfilosofie, bedrijfskunde en spiritualiteit. Op Nyenrode promoveerde<br />
hij op zijn proefschrift Vernieuwing in een chaotische omgeving door vernieuwing<br />
van de mens. In deze studies specialiseerde hij zich vooral op de evolutie, het<br />
geluk bij Plato en de cultuurfilosofie.<br />
Tijdens deze vorming deed hij werk als bouwarbeider bij de Bouworde in<br />
Duitsland voor de huisvesting van de Oostduitse vluchtelingen, in het Midden-<br />
Oosten in de kibboets van Tel Aviv en gaf les in het lager en middelbaar onderwijs<br />
op Java. Van 1962 tot 1978 doceerde hij Indonesische staatsleer, filosofie,<br />
godsdienstleer en ecologische technologie aan de staatsuniversiteit in Yogyakarta<br />
en was aalmoezenier van de Indonesische Marine.<br />
Na de mislukte communistische staatsgreep in Indonesië van 1965 werd<br />
hij belast met de zorg voor de slachtoffers van de staatsgreep, waaronder de<br />
500.000 gevangenen in de concentratiekampen.<br />
In 1979 werd hij benoemd tot studentenmoderator aan de Universiteit Nyenrode<br />
en gaf daar ook trainingen voor bedrijfskundigen. In 2007 volgde zijn aanstelling<br />
tot hoogleraar Business Spiritualiteit aan de Business Universiteit Nyenrode.<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 31
NIEUW PERSPECTIEF<br />
RALPH VAN DAM:<br />
“JE ONDERNEMERSTALENT<br />
GAAT NOOIT FAILLIET.”<br />
32 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
Je bent rasondernemer, je onderneemt met hart en ziel en toch gaat het<br />
helemaal fout. Achter elk faillissement gaat een persoonlijk drama schuil<br />
en uit elk faillissement vallen belangrijke lessen te leren. Toch praten ondernemers<br />
het liefst alleen over hun successen en zwijgen ze over hun tegenslag.<br />
Ondernemer Ralph van Dam, tevens Head of Digital Change bij<br />
Centraal Beheer Bedrijven, doorbrak dit taboe met het schrijven van Langs<br />
de afgrond, een goudeerlijk boek over zijn eigen ingrijpende faillissement.<br />
“De belangrijkste ondernemerslessen zijn te trekken uit tegenslag.”<br />
Weg met<br />
het taboe op<br />
faillissementen<br />
TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD NATHALIE BRUGMAN<br />
Z<br />
elfs in deze hoogconjunctuur<br />
gaan jaarlijks nog altijd<br />
een paar duizend ondernemingen<br />
failliet. Als de wind<br />
draait, komen daar vele faillissementen<br />
bij. De impact<br />
van een faillissement is enorm. Natuurlijk<br />
zijn ondernemers gewend dag en<br />
nacht te werken, ze geloven in wat ze<br />
doen en zijn bereid risico’s te nemen<br />
die anderen niet aandurven. Soms nemen<br />
ze teveel risico’s, maar vaker nog<br />
zijn er allerlei andere factoren die leiden<br />
tot een neergang: medewerkers of<br />
partners die niet te vertrouwen zijn, relaties<br />
die afspraken niet nakomen, contracten<br />
die worden verscheurd, etc. Ondernemers<br />
zijn ook strijders die tot het<br />
laatst aan toe er alles aan zullen doen<br />
om het lek weer te dichten. En als het<br />
dan toch niet lukt dan krijg je als ondernemer<br />
en als mens het stigma ‘mislukt’<br />
opgeplakt. Een faillissement heeft<br />
uiteraard enorme gevolgen voor het bedrijf<br />
zelf en de eventuele medewerkers.<br />
Daarnaast heeft een faillissement ook<br />
veel impact op de eigenwaarde van een<br />
ondernemer en kunnen de gevolgen<br />
“SUCCES IS DE<br />
OPTELSOM VAN HET<br />
AANTAL KEREN FALEN<br />
EN WEER OPSTAAN”<br />
voor het gezinsleven desastreus zijn.<br />
Voor Van Dam, ondernemer van jongs<br />
af aan en oprichter van een aantal succesvolle<br />
ondernemingen, doorbrak het<br />
taboe en schreef een openhartig boek<br />
over een ingrijpend faillissement dat<br />
hem en zijn gezin tot op een millimeter<br />
van de afgrond bracht. “Je kunt je laten<br />
inspireren door andermans successen,<br />
maar echte lessen leer je van de fouten<br />
die andere ondernemers durven delen.<br />
Ik heb de donkere kant van het ondernemerschap<br />
leren kennen: de kant<br />
van de keerzijde van geld, van verraad<br />
door compagnons en werknemers, van<br />
een faillissement dat niet alleen mezelf<br />
maar ook mijn gezin tot de bodem van<br />
ons bestaan bracht. Ik heb in dit boek<br />
de zakelijke en de persoonlijke lessen<br />
die ik heb geleerd willen delen.”<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 33
NIEUW PERSPECTIEF<br />
HET FAILLISSEMENT<br />
Wat was kort gezegd het geval? Van<br />
Dam had zijn sporen als ondernemer<br />
vaak verdiend. Zijn kracht is vooral<br />
het verzilveren van kansen. Kernwaardes<br />
van zijn ondernemerschap zijn vertrouwen<br />
en varen op intuïtie.<br />
Ook zijn nieuwe bedrijf, een online<br />
besparingsconcept dat zich in de hypotheekwereld<br />
al had bewezen en zich nu<br />
ook richtte op de energiewereld, was<br />
een succes. Honderdduizenden mensen<br />
werden aangespoord kritisch naar<br />
hun maandelijkse uitgaven te kijken en<br />
eventueel over te stappen naar een kwalitatief<br />
goede, maar goedkopere aanbieder<br />
van energie, telecom en internet.<br />
Na twee jaar was er een databestand opgebouwd<br />
van meer dan 800.000 consumenten.<br />
De perspectieven van het bedrijf<br />
werden verder vergroot toen een<br />
energieleverancier een contract sloot<br />
voor een omvangrijk project met een<br />
omzet van twintig miljoen euro. Van<br />
Dam en zijn vrouw kochten in die tijd<br />
ook nog een boerderij met een aanzienlijke<br />
hypotheek. Ergens had Van Dam<br />
al een tijdje het idee het succesvolle bedrijf<br />
van de hand te doen en een nieuw<br />
ondernemersavontuur te beginnen.<br />
Een stemmetje waar hij niet naar heeft<br />
geluisterd met alle gevolgen van dien.<br />
Ineens is het goed mis. De nieuwe<br />
directeur van de energieleverancier<br />
verscheurt van de ene op de andere<br />
dag het bestaande contract. Desastreus,<br />
want het contract zorgde voor tachtig<br />
procent van de omzet in het bedrijf van<br />
Van Dam en een groot deel van de diensten<br />
uit het contract waren door Van<br />
Dam voorgefinancierd. Van Dam onderzoekt<br />
mogelijkheden om zijn bedrijf<br />
te verkopen en komt erachter dat drie<br />
medewerkers interne en zeer vertrouwelijke<br />
informatie hebben toegespeeld<br />
aan een mogelijke koper. Die weet dan<br />
dat het bedrijf van Van Dam volkomen<br />
afhankelijk is van het contract met<br />
de energieleverancier. Daarnaast vertrekt<br />
een van zijn belangrijkste ontwikkelaars.<br />
Later blijkt dat hij achter<br />
“WIE JE BENT ALS PERSOON<br />
IS ONLOSMAKELIJK<br />
VERBONDEN MET WIE<br />
JE KUNT ZIJN ALS<br />
ONDERNEMER”<br />
de schermen alle data en gegevens te<br />
hebben gekopieerd en dat hij met een<br />
soortgelijk bedrijf tot op de dag van<br />
vandaag succesvol is.<br />
De rechtszaken beginnen. Hij houdt<br />
goede hoop en deelt eerlijk informatie<br />
met een mogelijke koper, nog niet wetende<br />
dat de curator alles wat hij doet<br />
of laat tegen hem zal gebruiken. Van<br />
Dam heeft het geluk dat hij wordt bijgestaan<br />
door de zeer ervaren insolventieadvocaat<br />
Rinke Dulack die niet meer<br />
kan voorkomen dat het faillissement in<br />
mei 2011 wordt uitgesproken. Bijzonder<br />
is dat Dulack in het boek adviezen<br />
geeft aan ondernemers die in zwaar<br />
weer terechtkomen.<br />
Van Dam dacht dat het einde van<br />
alle ellende met het uitspreken van<br />
het faillissement in zicht was. Hij zegt<br />
in het boek: “We leven in Nederland<br />
en hier zijn de zaken goed geregeld.<br />
Ik heb als werkgever verzekeringen<br />
op het gebied van aansprakelijkheid,<br />
ik heb een goede juridische structuur<br />
voor mijn bedrijven, ik ben getrouwd<br />
op huwelijkse voorwaarden, er staat<br />
een concurrentiebeding in het arbeidscontract<br />
van mijn medewerkers. Ik<br />
heb mijn risico’s goed ingedekt. Toch?<br />
Ik had er niet erger naast kunnen zitten.<br />
Transparantie en openheid helpen<br />
je in deze fase niet, maar maken je extra<br />
kwetsbaar. Het heeft, zeker op het<br />
gebied van bestuurlijke aansprakelijkheid,<br />
mijn belagers een stok gegeven<br />
om mee te slaan.”<br />
En dat gebeurt. Er wordt een vrouwelijke<br />
curator aangesteld. Het merkwaardige<br />
is dat een curator zijn eigen salaris<br />
uit de failliete inboedel moet zien<br />
te halen. Als de voormalige opdrachtgever<br />
haar belt om een bod te doen op de<br />
waardevolle database van het bedrijf,<br />
is dat voor de curator heel verleidelijk.<br />
Ook de voormalige medewerkers willen<br />
de database kopen. Samen met de<br />
ex-klant een ideale combinatie omdat<br />
ze dan zelf de software en de techniek<br />
kunnen exploiteren.<br />
Vervolgens begint het gevecht met<br />
de curator die Van Dam tot zijn grote<br />
woede en frustratie beschuldigt van oneigenlijk<br />
gebruik van de database. Ook<br />
schendt zijn bank het bankgeheim. Een<br />
accountmanager vertelt aan de curator<br />
dat Van Dam de database van een ander<br />
bedrijf wil verkopen. Bij de curator<br />
slaan de stoppen door omdat zij denkt<br />
dat het om de database gaat van het<br />
failliet verklaarde bedrijf. Er volgt beslaglegging<br />
op alle bezittingen.<br />
Uit het boek: “Door de curator word<br />
ik volledig geïsoleerd. Ik sta met mijn<br />
rug tegen de muur en mag met niemand<br />
praten. Over de middelen om<br />
hulp in te schakelen, beschik ik niet<br />
langer. Ook emotioneel word ik door<br />
de curator tijdens de afhandeling van<br />
mijn faillissement maximaal onder<br />
druk gezet. Ze slaat me knock-out met de<br />
ene na de andere maatregel (…). Naast<br />
beslaglegging zijn er voortdurend dreigementen.<br />
De curator laat me weten<br />
dat de kans reëel is dat ik thuis word<br />
opgehaald en vastgezet. De gedachte<br />
dat Kristel en onze twee jonge dochters<br />
dát moeten meemaken, is huiveringwekkend.<br />
Is het pech dat we een curator<br />
treffen die bloed ruikt en geen enkel<br />
mededogen kent? Ze laat me weten<br />
dat mijn administratie zo keurig op<br />
orde is dat ze daaruit nog voor jaren<br />
munitie kan halen om mij het leven<br />
zuur te maken. Ze stelt me persoonlijk<br />
en bestuurlijk aansprakelijk voor mijn<br />
34 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
faillissement. Ze trekt hiervoor alle mogelijke<br />
registers open. Als ik de verslagen<br />
hierover lees, word ik er letterlijk<br />
ziek van. Wat een onzin allemaal! Na<br />
de cruciale fout van mijn bank heeft<br />
de curator beslag gelegd op álles wat ik<br />
bezit. Ook op het geld van Kristel, hoewel<br />
wij op huwelijkse voorwaarden zijn<br />
getrouwd. Ook op de spaarrekeningen<br />
van mijn kinderen.”<br />
Het duurt jaren eer Van Dam en zijn<br />
gezin dit inktzwarte hoofdstuk kunnen<br />
afsluiten. Dit mede dankzij de hulp van<br />
vrienden en twee vaste inkomens. Van<br />
Dam had, ondanks de nodige tegenzin,<br />
mede op verzoek van zijn vrouw, een<br />
baan in loondienst gezocht en gevonden<br />
bij een internationaal softwarebedrijf.<br />
“ACHTER ELK FAILLISSEMENT GAAT EEN<br />
PERSOONLIJK DRAMA SCHUIL EN UIT ELK FAILLISSEMENT<br />
VALLEN BELANGRIJKE LESSEN TE LEREN”<br />
LEERSCHOOL<br />
“Dit boek is niet bedoeld als klaagzang.<br />
Ik ben altijd gefascineerd geweest door<br />
het ondernemerschap en las graag boeken<br />
over ondernemers. Ik was niet zozeer<br />
op zoek naar hun succesverhalen,<br />
maar probeerde te achterhalen<br />
welke lessen geleerd kunnen worden.<br />
Met name de lessen uit tegenslag zijn<br />
schaars, terwijl deze de meeste leerpunten<br />
bevatten. Natuurlijk heb ik tijd nodig<br />
gehad om een en ander te laten bezinken.<br />
Je voelt je verraden, het doet<br />
wat met je eigenwaarde en je levensenergie.<br />
Maar niemand heeft er baat bij<br />
als je blijft hangen in wrok en rancune.<br />
Ik bedacht dat er vele duizenden ondernemers<br />
in Nederland zijn die soortgelijke<br />
verhalen te vertellen hebben, maar<br />
dat ze eigenlijk nooit worden gedeeld<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 35
NIEUW PERSPECTIEF<br />
en gehoord. Ik besloot om mijn verhaal<br />
open en eerlijk te delen, juist om andere<br />
ondernemers aan te sporen hetzelfde<br />
te doen.”<br />
Het boek biedt overigens niet alleen<br />
de lessen van Van Dam zelf. Naast zijn<br />
eigen verhaal, deelt hij in zijn boek ook<br />
de persoonlijke ondernemerslessen van<br />
René Frijters, Arko van Brakel, Arthur<br />
Schaap, Atilay Uslu, Pieter de Leeuw en<br />
Tjarko Rikkerink.<br />
ZELFKENNIS<br />
“Door jezelf te laten zien in alle<br />
eerlijkheid wordt ook sneller duidelijk<br />
dat de mens achter de ondernemer<br />
uiteindelijk allesbepalend<br />
is voor de onderneming<br />
en de wijze waarop je invulling<br />
geeft aan je ondernemerschap.<br />
Dat ondernemers mensen zijn<br />
die ook deels gestuurd worden<br />
door hun verlangens, dromen en<br />
angsten, wordt wel eens vergeten.<br />
Misschien zijn het bijzondere<br />
mensen die meer kansen zien<br />
dan anderen en ook meer durven<br />
dan anderen, maar het blijven<br />
mensen. Ondernemerschap<br />
begint met zelfkennis. Als je echt<br />
weet wie je bent en hoe je in elkaar<br />
zit, kun je een betere ondernemer<br />
worden. Ook denk ik dat<br />
het van belang is dat ondernemers<br />
veel meer gaan beseffen dat<br />
het maken van fouten en het tonen<br />
van kwetsbaarheid succesfactoren<br />
zijn voor persoonlijk leiderschap<br />
en dus voor je ondernemerschap.”<br />
Van Dam is al bezig met de<br />
contouren van een nieuw boek dat volgend<br />
jaar moet verschijnen. Dan tekent<br />
hij meer lessons learned van ondernemers<br />
op.<br />
Dat Van Dam na alle ellende het ondernemerschap<br />
niet voorgoed aan de<br />
wilgen heeft gehangen, blijkt uit het<br />
feit dat hij een nieuw bedrijf, Journey<br />
of Enterprises (JOE), heeft opgericht.<br />
Het boek is in feite onderdeel van JOE.<br />
Met JOE inspireert, adviseert en coacht<br />
hij ondernemers en corporates op het gebied<br />
van ondernemerschap, innovatie<br />
en verandering. Belangrijkste thema’s<br />
zijn ondernemerschap, leiderschap en<br />
persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast<br />
organiseert hij ondernemersreizen<br />
waarbij het delen van ervaringen en geleerde<br />
lessen centraal staat. “Mijn vertrouwen<br />
in ondernemerschap ben ik<br />
niet kwijtgeraakt. Ik heb mijn geloof in<br />
mensen houden en durf nog altijd te<br />
vertrouwen op mijn intuïtie. Wel is het<br />
zo dat ik juist veel bewuster en alerter<br />
hiermee omga. Ik hoor veel eerder innerlijke<br />
alarmbellen afgaan.”<br />
“Je zou kunnen zeggen dat mijn<br />
faillissement mij m’n nieuwe missie<br />
als ondernemer heeft gebracht. En<br />
het mooie is dat mijn missie zich ook<br />
uitstekend laat combineren met mijn<br />
werk voor Centraal Beheer Bedrijven,<br />
de grootste ondernemersverzekeraar<br />
van Nederland. Binnen Achmea zijn<br />
Arno Brons, Gerard Rooks en ik bezig<br />
hun bestaande Voorzie programma<br />
voor intermediairs om te vormen naar<br />
een ondernemersprogramma voor het<br />
MKB in Nederland. Hierbij zal het boek<br />
een prominente rol krijgen om in het<br />
verlengde daarvan thema’s als identiteit,<br />
cultuur en persoonlijk leiderschap<br />
met ondernemers beet te gaan pakken.<br />
Je kunt hierbij denken aan wekelijkse<br />
bijeenkomsten bij Centraal Beheer in<br />
Apeldoorn, waarin ondernemers even<br />
afstand nemen van hun dagelijkse<br />
beslommeringen en met elkaar<br />
in gesprek gaan over hun persoonlijke<br />
en zakelijke uitdagingen<br />
als ondernemers.”<br />
BALANS<br />
Met de balans tussen privé en zakelijk<br />
is het beter gesteld. “Bij alles<br />
wat zich aandient, zorg ik<br />
eerst voor goede afstemming met<br />
het thuisfront. Daarnaast is er eigenlijk<br />
altijd een goede balans<br />
tussen mijn werk voor Centraal<br />
Beheer Bedrijven en mijn ondernemerschap,<br />
omdat ik in beide<br />
hoedanigheden werk aan dezelfde<br />
missie: ondernemers verder<br />
helpen groeien zowel persoonlijk<br />
als zakelijk. Er is op dit vlak nog<br />
heel veel te doen. De behoefte bij<br />
ondernemers om echte lessen te<br />
leren, is groot. Recent opende de<br />
Kamer van Koophandel bijvoorbeeld<br />
een hulplijn voor ondernemers.<br />
Binnen twee weken werd<br />
deze 600 keer geraadpleegd. Soms<br />
zeggen mensen weleens dat iedere<br />
ondernemer recht heeft op zijn eigen<br />
leerpunten en dat je ze misstappen<br />
daarom juist niet moet helpen voorkomen.<br />
Onzin! Ondernemers zijn gewend<br />
regelmatig langs de afgrond te lopen,<br />
maar er in vallen kun je natuurlijk beter<br />
voorkomen. Als ik ertoe kan bijdragen<br />
dat ondernemers beter beslagen<br />
ten ijs komen, kan dat onnoemelijk<br />
veel leed besparen.” n<br />
36 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
ZORG AAN DE BASIS<br />
Emergency Management<br />
of Severe Burns (EMSB)<br />
Omdat de behandeling tijdens het eerste uur van levensbelang is<br />
goed te behandelen. En dit is juist zo belangrijk voor<br />
brandwondenslachtoffers. Daarom wil de Nederlandse<br />
Brandwonden Stichting artsen en verpleegkundigen<br />
van reguliere ziekenhuizen opleiden. Artsen leren van<br />
professionals uit de drie Nederlandse brandwondencentra<br />
hoe zij brandwondenslachtoffers het beste<br />
kunnen behandelen en levens kunnen redden.<br />
Voor brandwondenslachtoffers is het van levensbelang<br />
dat de artsen en verpleegkundigen direct<br />
op de juiste manier behandelen. De beslissingen<br />
die de arts op dit kritieke moment neemt, hebben<br />
cruciale gevolgen. Hoeveel vocht is nodig? Moet<br />
er beademd worden? Moet de patiënt worden<br />
doorverwezen naar een brandwondencentrum?<br />
Deze beslissingen maken het verschil tussen leven<br />
en dood.<br />
Helaas wordt er in medische opleidingen te weinig<br />
aandacht besteed aan de complexe brandwondenzorg.<br />
Daardoor ontbreekt het veel artsen en verpleegkundigen<br />
in reguliere ziekenhuizen aan de juiste<br />
kennis en handvatten om brandwondenslachtoffers<br />
AnsvarIdéa en Turien & Co. Assuradeuren weten als<br />
brandverzekeraars hoeveel impact een brand kan<br />
hebben. Natuurlijk, wij proberen een klant na een<br />
brand zo goed mogelijk te helpen, maar dit komt in de<br />
praktijk toch neer op ontlasten en financieel schadeloos<br />
stellen. Uiteraard is dat belangrijk en fijn om te<br />
mogen doen, maar het valt in het niets met het leed<br />
dat een brand teweeg brengt als er mensen gewond<br />
raken of komen te overlijden. Daarom ondersteunen<br />
wij de Brandwondenstichting en maken het zo samen<br />
met hen mogelijk om 125 artsen en verpleegkundigen<br />
uit reguliere ziekenhuizen op te leiden. Zodat zij, op de<br />
afdeling spoedeisende hulp (SEH) van het ziekenhuis,<br />
echt het verschil kunnen maken!<br />
Nederlandse Brandwonden Stichting:<br />
IBAN: NL78INGB0000202122
NIEUW PERSPECTIEF<br />
VOLKERT ENGELSMAN: “FINANCIALS MOETEN EERLIJK LEREN REKENEN.”<br />
MICHEL VERWOEST: “ONZE IMPACT OP HET KLIMAAT IS SCHRIKBAREND.”<br />
PETRA HOOGERWERF: “CREËER JE EIGEN SCHOKACTIE.”<br />
AMBA ZEGGEN: “WERVINGSMETHODIEK DEUGT NIET.”<br />
MARIUS WOENSDREGT: “HET SIGNAAL VAN SPTISBERGEN IS OOK TE ZIEN IN JE ACHTERTUIN.”<br />
38 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
“Echte verandering begint bij onszelf. Wij zijn de consument, wij<br />
zijn de kiezer, wij bepalen welke kant we met deze wereld op willen<br />
gaan. Deze wereld hebben we niet geërfd van onze ouders, maar<br />
hebben we te leen van onze kinderen. Het is onze taak om de wereld<br />
beter achter te laten dan we hem aantroffen.” Dit zei Michel Verwoest,<br />
lid Raad van Bestuur ASR, tijdens de Positive Finance Day,<br />
die Dazure en de stichting New Financial Forum dit jaar voor de<br />
derde keer organiseerden. Thema was: ‘Positive vibes only’.<br />
Positive Finance Day 20<strong>18</strong><br />
Verandering<br />
begint tussen<br />
de oren<br />
TEKST TOON BERENDSEN | BEELD LOPKE FOTOGRAFIE<br />
Verwoest sprak over de praktijk<br />
na Spitsbergen. Hij was<br />
deelnemer aan een van de<br />
drie poolexpedities die klimaatjournaliste<br />
Bernice Notenboom<br />
organiseerde. Verwoest<br />
ging mee op de expeditie in april<br />
20<strong>18</strong> die speciaal was georganiseerd<br />
voor financieel dienstverleners en energieleveranciers.<br />
Notenboom hanteert<br />
het principe: ‘je moet de klimaatverandering<br />
aan den lijve ondervinden om<br />
tot gerichtere acties over te gaan’. En<br />
die veronderstelling klopt. Aan boord<br />
van de expeditie werd de Spitsbergen<br />
ambitie opgesteld. Dit is een verbintenis<br />
tussen vijftien Nederlandse financiële<br />
instellingen die samen klimaatverandering<br />
willen tegengaan via hun financieringen<br />
en beleggingen. Doel is<br />
de transitie naar een groene en koolstofarme<br />
economie te versnellen. De<br />
tekst is grotendeels overgenomen in<br />
het Nationaal Energieakkoord (zie het<br />
artikel elders in deze uitgave).<br />
“De poolexpeditie heeft mij duidelijk<br />
gemaakt dat we nu in actie moeten<br />
komen. Als bedrijven en als mensen.<br />
Het is niet vijf voor twaalf, het is over<br />
twaalven. Onderweg heb ik mijn ogen<br />
uitgekeken; wat je ziet is beeldschoon,<br />
het lijkt puur. Maar de meegereisde wetenschappers<br />
wezen ons op de steeds<br />
sneller smeltende gletsjers. We zijn in<br />
rap tempo de koeling van de wereld aan<br />
het kapotmaken, met desastreuze gevolgen<br />
voor de hele planeet. Als dat bij<br />
je binnenkomt, schrik je je rot en kun<br />
je nooit meer op dezelfde manier naar<br />
de wereld kijken. De manier waarop<br />
wij leven is enorm bepalend voor toekomstige<br />
generaties. Als gezin hebben<br />
we ons gedrag inmiddels aangepast. We<br />
eten minder vlees, pakken minder vaak<br />
de auto en zijn veel bewuster gewor-<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 39
NIEUW PERSPECTIEF<br />
DAGVOORZITTERS WILLEM VREESWIJK EN INDRA FRISHERT.<br />
den van de invloed die we hebben op<br />
het klimaat. Dat geldt voor elk bedrijf,<br />
dus ook voor ASR. Je kunt je bedrijf klimaatneutraal<br />
maken en je medewerkers<br />
bewuster maken. Tevens kun je als<br />
bedrijf met je financieringen en beleggingen<br />
grote invloed uitoefenen en kun<br />
je je inzetten om verduurzaming voor<br />
Nederlanders beter mogelijk te maken.<br />
Het is economisch gezien bijvoorbeeld<br />
een no brainer om je huis duurzaam te<br />
maken. Toch komen mensen niet in beweging.<br />
Er is niet echt één loket waar<br />
je terecht kunt met je vragen. We moeten<br />
het zo gaan organiseren dat mensen<br />
een echt goed beeld krijgen bij de<br />
verduurzaming van hun huis en de kosten<br />
en baten daarvan.”<br />
De boodschap van Verwoest past<br />
uitstekend bij het gedachtegoed van<br />
het New Financial Forum. De financiële<br />
sector is de bloedsomloop van de<br />
samenleving en financieel dienstverleners<br />
hebben de taak om deze bloedsomloop<br />
gezond te houden en waar mogelijk<br />
gezonder te maken. Dat kan alleen<br />
als iedereen verantwoordelijkheid<br />
neemt voor zijn gedragingen. Individuen<br />
maken het verschil, in welke positie<br />
dan ook. Door vervolgens de krachten<br />
te bundelen en ervaringen te delen,<br />
ontstaat versnelling.<br />
VERBORGEN KOSTEN<br />
Deze visie werd bekrachtigd door Volkert<br />
Engelsman, ceo Eosta, opgericht<br />
in de jaren ‘90. Hij stond vorig jaar op<br />
nummer 1 in de Duurzame honderd, is<br />
Europees marktleider als distributeur<br />
van verse biologische en eerlijke groente<br />
en fruit, maar noemt zich een simpele<br />
groenteboer uit Waddinxveen West.<br />
“Verandering begint tussen de oren en<br />
die zitten op harthoogte als het goed<br />
gaat. Verandering gaat altijd uit van<br />
een trendsettende minderheid, nooit<br />
van de volgende meerderheid.”<br />
Engelsman is voorloper van het inzichtelijk<br />
maken van de verborgen kosten<br />
van de economie. “People, planet,<br />
profit is een soort duurzaamheidsmantra<br />
geworden. Deze mantra mist echter<br />
het punt dat de kosten van people en<br />
planet in de profit moeten worden verwerkt.<br />
Dat gebeurt nu niet. Je kunt niet<br />
spreken van winst zolang we deze kosten<br />
afwentelen op toekomstige generaties.”<br />
Volgens Engelsman dienen financiële<br />
dienstverleners ook te gaan rekenen<br />
met eerlijke kosten. Dan zouden hun<br />
balansen er anders uitzien en kun je<br />
heel eenvoudig duidelijk maken waarom<br />
bijvoorbeeld biologische groenten<br />
en fruit juist geld opleveren. Hij deed<br />
meer suggesties, zoals: “Laat banken<br />
hogere reserves aan houden als ze investeren<br />
in niet-duurzame bedrijven.”<br />
SCHOKACTIES<br />
Petra Hoogerwerf (Veleda) gaf de deelnemers<br />
tips om verandering in gang te<br />
zetten. Zij schreef onder meer het boek<br />
Échte winst. In zeven stappen naar succesvol<br />
ondernemen met maatschappelijk<br />
impact, een standaard werk over<br />
impact ondernemen. “Prachtig dat er<br />
steeds meer sociale ondernemingen komen,<br />
maar we maken pas echt meters<br />
40 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
MODELS AT WORK: DUURZAME MODE VAN HET MERK ALCHEMIST.<br />
POSITIVE VIBES OP DE POSITIVE FINANCE DAY 20<strong>18</strong>.<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 41
NIEUW PERSPECTIEF<br />
“TOPVROUWEN ZIJN ER VOLOP, MAAR ALS JE VISSEN GAAT VANGEN, VANG JE VISSEN EN NOOIT VOGELS”<br />
als de grote bestaande organisaties in<br />
beweging komen. De financiële sector<br />
zou van grote betekenis moeten zijn<br />
om de Global Goals van de Verenigde<br />
Naties te realiseren.”<br />
Hoogerwerf riep op tot schokacties:<br />
“Ieder individu kan het verschil maken,<br />
we hebben alleen meer lef nodig.”<br />
Ze vertelde over haar eigen schokactie,<br />
toen ze werkzaam was bij het ministerie<br />
van VROM. Doelstelling in die tijd<br />
was de Nederlander milieubewuster te<br />
maken. “Dit werd tot mijn leedwezen<br />
gedaan door zoveel mogelijk folders te<br />
drukken en te verspreiden. Naar andere<br />
suggesties werd niet geluisterd. Ik heb<br />
zoveel mogelijk van die voorlichtingsfolders<br />
in een vuilniszak gepropt en<br />
heb de zak uitgestort over het bureau<br />
van toenmalig minister Pronk en zei:<br />
‘We moeten mensen voorlichten over<br />
hoe goed om te gaan met het milieu en<br />
zelf produceren we enorme bergen papier’.<br />
Deze boodschap werd door de minister<br />
goed begrepen en vanaf dat moment<br />
waren andere oplossingen ineens<br />
wel mogelijk. Bedenk je eigen schokactie<br />
en voer die uit.”<br />
MYTHES OVER VROUWEN AAN<br />
DE TOP<br />
Actuaris Amba Zeggen (Risk & Governance)<br />
pakte een ander onderwerp op:<br />
‘Vrouwen aan de top: mythes, feiten en<br />
(mis)verstanden’. Volgen Zeggen is het<br />
een feit dat vrouwen anders zijn en dat<br />
vrouwen het verschil maken. Maar het<br />
is een fabel dat er geen vrouwen te vinden<br />
zouden zijn voor topfuncties. Dat<br />
ze moeilijk worden gevonden, heeft ermee<br />
te maken dat de wervingsmethode<br />
niet klopt. “Als je vissen gaat vangen,<br />
vang je vissen en nooit vogels. Pas dus<br />
je wervingsmethodiek aan.”<br />
Het allerbelangrijkst is dat de bedrijfscultuur<br />
werkelijk gaat veranderen.<br />
Daarom is Zeggen tegen een quotum<br />
vrouwen aan de top. “Noorwegen<br />
heeft zo’n quotum en hierdoor zijn er<br />
inderdaad meer vrouwen aan de top gekomen,<br />
maar in de functies daaronder<br />
juist niet. Het is dan meer een kwestie<br />
van moeten. Van een mindshift is geen<br />
sprake.”<br />
UITVINDERS AGILE WERKEN<br />
Imker Marius Woensdregt (De Gulden<br />
Raat) gaf diep inzicht in de wereld van<br />
de bijen, die goed zijn georganiseerd en<br />
die de talenten van iedere individuele<br />
bij weten te benutten. De communicatie<br />
is er excellent en het product is uitermate<br />
duurzaam. “Bijen bestaan miljoenen<br />
jaren en bieden ons mensen een<br />
spiegel hoe we onszelf kunnen organiseren.<br />
Alles en iedere bij draagt bij aan<br />
het geheel en aan het voortbestaan van<br />
komende generaties. Bijen zijn ook de<br />
uitvinders van agile werken. Voor bedrijven<br />
bestaat er geen beter voorbeeld<br />
om je bedrijf in te richten en te verduurzamen.”<br />
Helaas wordt de bij serieus bedreigd,<br />
niet omdat ze het zelf niet goed<br />
meer kunnen organiseren, maar vanwege<br />
veranderende externe omstandigheden,<br />
veroorzaakt door de mens. “Alleen<br />
al in Nederland zijn bijvoorbeeld<br />
steeds minder bloemen in de natuur,<br />
een levensvoorwaarde voor de bij. Vijfenzeventig<br />
procent van de insecten is<br />
er al niet meer, de vogels zijn nu aan de<br />
beurt. Een signaal vergelijkbaar met de<br />
boodschap van Spitsbergen, maar dan<br />
gewoon uit onze eigen achtertuin.”<br />
De Positive Finance Day startte dit<br />
jaar met een duurzame modeshow om<br />
te laten zien dat verduurzaming in alle<br />
sectoren gaande én mogelijk is. Modellen<br />
van Models at Work showden kleding<br />
van het duurzame merk Alchemist.<br />
Tevens was er een marktplein<br />
dat een podium bood aan betekenisvolle<br />
initiatieven uit de financiële sector<br />
zelf, zoals MFLjunior, Swim for Tim, de<br />
ASR Participatiedesk en was er de uitreiking<br />
van de Positive Finance Awards<br />
20<strong>18</strong>. De dag werd ondersteund door<br />
ASR, Flexfront Groep en ING. n<br />
42 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
Broodfonds040 en FiKks zijn de<br />
winnaars van de Positive Finance<br />
Award 20<strong>18</strong>. Broodfonds 040<br />
in de categorie Proven en FiKks<br />
in de categorie Go Viral.<br />
Positive Finance Award 20<strong>18</strong><br />
Broodfonds040 en FiKks winnaars<br />
Positive Finance Award 20<strong>18</strong><br />
TEKST WILLEM VREESWIJK<br />
BEELD LOPKE FOTOGRAFIE<br />
De jury van de Positive Finance<br />
Award, bestaande uit voorzitter<br />
Odette Bakker (Dazure),<br />
Alexander Koene (BR-ND)<br />
en marketeer Arjen Bijlsma,<br />
ging op zoek naar initiatieven waar de<br />
samenleving écht iets aan heeft, waar<br />
mensen duurzaam mee geholpen zijn<br />
en waar de - financiële - wereld mooier<br />
door is geworden. Dit jaar koos de<br />
jury voor twee categorieën: Proven (bewezen<br />
betekenisvol) en Go Viral (vooruitstrevende<br />
initiatieven). De vijf genomineerden<br />
kregen drie minuten de tijd<br />
om hun initiatief te presenteren. Volgens<br />
de jury allen winnaars. “De genomineerden<br />
bieden met een vernieuwende<br />
kijk, een het-kan-wel mentaliteit en<br />
veel daadkracht oplossingen voor grote<br />
maatschappelijke uitdagingen. Vertrouwen<br />
blijkt de belangrijkste bouwsteen.”<br />
Het publiek koos de twee winnaars.<br />
De winnende pitch in de categorie<br />
Proven werd gepresenteerd door Financial<br />
Life Planner Thom Boot, tevens secretaris<br />
van Broodfonds040. Het Broodfonds<br />
bewijst dat ondernemers in staat<br />
zijn zich gezamenlijk te organiseren<br />
om zaken financieel goed voor elkaar<br />
te regelen. Boot was ook te zien in de<br />
Juryvoorzitter Odette Bakker (Dazure), Award-winnaars Ron Steenkuijl (FiKks) en Thom Boot<br />
(Broodfonds 040) en mede-dagvoorzitter Indra Frishert (Dazure).<br />
aflevering over Broodfondsen van VPRO<br />
Tegenlicht. Het succes staat of valt met<br />
vertrouwen. Boot maakte duidelijk dat<br />
Broodfonds040 hier ver in gaat. “Als iemand<br />
aangeeft niet te kunnen werken,<br />
vragen wij niet naar het waarom. Wij<br />
hoeven niet te weten of iemand niet<br />
kan werken vanwege ziekte, mantelzorg<br />
of liefdesverdriet, maar keren uit<br />
op basis van vertrouwen.”<br />
FiKks werd door het publiek gekozen<br />
tot winnaar in de categorie Go Viral.<br />
Ron Steenkuijl (ADG Dienstengroep)<br />
deed de pitch. Missie van FiKks is: ‘heel<br />
Nederland schuldenvrij’. Via een app<br />
kan op een laagdrempelige manier een<br />
buddy worden geraadpleegd die helpt<br />
geldzaken weer op orde te brengen. De<br />
maatschappelijke relevantie is groot,<br />
alleen al gezien het feit dat één op de<br />
vijf Nederlanders schulden heeft. “Nu<br />
telt FiKks duizend vrijwilligers. Dat<br />
moeten er in 2020 10.000 worden. Samen<br />
kunnen we ervoor zorgen dat Nederland<br />
schuldenvrij wordt. Waar een<br />
wil is, is een wij.”<br />
ANDERE GENOMINEERDEN<br />
De andere genomineerden in de categorie<br />
Proven waren Eyevestor en Gavin.<br />
Eyevestor, initiatief van oud-bankier<br />
Gijs van Dalen Meurs, is een platform<br />
waar klanten, werknemers en<br />
investeerders aandelen online kopen<br />
en verkopen van bedrijven waar ze in<br />
geloven. Eyevestor maakt het mogelijk<br />
met elkaar te bouwen aan mooiere bedrijven.<br />
Gavin van Matthijs Nelemans<br />
is een risk-sharing-service. Gavin draait<br />
het bestaande verzekeringsmodel om:<br />
deelnemers betalen niet langer premie<br />
voor schades die mogelijk nooit plaatsvinden,<br />
maar een variabele bijdrage zodra<br />
de schades zijn vastgesteld.<br />
Naast winnaar FiKks werd United<br />
Economy genomineerd in de categorie<br />
Go Viral. De pitch werd gepresenteerd<br />
door Niels Braamse (Kyotolease). “Doel<br />
is een renteloze, schuldenvrije samenleving.<br />
Bedrijven betalen elkaar in Uniteds.<br />
Speculatie is niet mogelijk. Tientallen<br />
bedrijven doen mee, zoals Eosta,<br />
Peeze en Kyotolease.” n<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 45
PARTNERARTIKEL<br />
10.000 uur<br />
vrijwilligerswerk<br />
WAT VERWACHT NEDERLAND VAN<br />
EEN VERZEKERAAR DIE MIDDEN IN<br />
DE MAATSCHAPPIJ WIL STAAN?<br />
Dit zette rapper Sticks in 2016 op een rij met de campagne<br />
‘Het Andere Verhaal’. In 2017 lieten we met<br />
de vervolgcampagne ‘Het Andere Bewijs’ zien dat<br />
a.s.r. elke dag stappen zet om te voldoen aan die verwachtingen.<br />
In het najaar van 20<strong>18</strong> rapt Sticks samen<br />
met de elfjarige Roos over de inzet door a.s.r. medewerkers voor<br />
de maatschappij. Activiteiten die worden geïnitieerd vanuit a.s.r.<br />
foundation.<br />
A.S.R. FOUNDATION<br />
Het bestaansrecht van a.s.r. is mensen helpen. a.s.r. helpt klanten<br />
bij het samen delen van risico’s en het samen opbouwen van vermogen<br />
voor later. Klanten moeten daarvoor bewuste financiële<br />
keuzes kunnen maken. Om dat te kunnen, is het belangrijk om financieel<br />
zelfredzaam te zijn. a.s.r. foundation helpt door medewerkers<br />
te stimuleren zich naast hun werk vrijwillig in te zetten voor<br />
de maatschappij door kinderen voor te lezen of les te geven in omgaan<br />
met geld, maar ook door mensen met financiële problemen<br />
te helpen hun financiën weer op orde te krijgen.<br />
VOORLEZEN OP SCHOLEN EN BIJ GEZINNEN THUIS<br />
a.s.r. foundation richt zich op het bevorderen van de financiële educatie<br />
voor kinderen en jongeren. Goed kunnen lezen hoort daar bij.<br />
Mandy van Schaaik is een van de vrijwilligers die via de Voorlees-<br />
Express twintig weken lang voorleest aan kinderen met een taalachterstand.<br />
“Het is een laagdrempelige manier om mensen te helpen.”<br />
Ook tijdens het Nationale Voorleesontbijt lezen elk jaar veel<br />
a.s.r. collega’s voor. Vorig jaar op bijna zeventig verschillende basisscholen.<br />
LEREN OMGAAN MET GELD<br />
Naast voorlezen geven we lessen in omgaan met geld. Kenny Zartarian,<br />
manager a.s.r. vastgoed vermogensbeheer: “Het was mijn<br />
eerste ervaring, erg leerzaam en volgend jaar zeker voor herhaling<br />
vatbaar.” In maart dit jaar gaven bijna honderd collega’s meer dan<br />
honderd gastlessen tijdens de Week van het Geld. Niet eerder waren<br />
het er zoveel. Ook in het MBO staan a.s.r. collega’s regelmatig<br />
voor de klas. Deze lessen vragen een langere tijdsinvestering, zoals<br />
lessen via Stichting LEF en het programma MoneyWays van Diversion.<br />
FINANCIËN OP ORDE<br />
Ook ondersteunen we huishoudens met (risico op) problematische<br />
schulden. Het hebben van een ongeordende administratie, het<br />
ontbreken van een goede financiële opvoeding en laaggeletterdheid<br />
verhoogt de kans op schulden. Daarom helpen we via de vrijwilligersorganisaties<br />
U-centraal en de Tussenvoorziening mensen<br />
hun financiën weer op orde te krijgen. Arne van Weenen, manager<br />
klantreis: “Van het openen van een bankrekening tot het kwijtschelden<br />
of verlagen van de gemeentelijke belasting. Dat moeten<br />
ze allemaal zelf doen, dat is veel toekomstbestendiger dan dat ik<br />
dat voor hen doe.”<br />
HELPEN DOOR TE DOEN<br />
Naast de financiële educatie stimuleren we collega’s om te helpen<br />
bij maatschappelijke organisaties, zowel in teamverband als thuis.<br />
We organiseren Maatschappelijke Teamactiviteiten waarbij collega’s<br />
maatschappelijke organisaties helpen door hun handen uit de<br />
mouwen steken. Daarnaast ondersteunen we collega’s die in de<br />
privé-omgeving vrijwilligerswerk doen met een financiële bijdrage.<br />
Marijke Troost, hoofd a.s.r. foundation: “In 2017 hebben ruim duizend<br />
collega’s bijna 10.000 uur vrijwilligerswerk gedaan. Een ongekend<br />
aantal! Daar ben ik enorm trots op en daar willen wij ons<br />
graag voor blijven inzetten.” n<br />
Christel van Capelleveen is contentmarketeer Merk & Positionering<br />
bij a.s.r.<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 47
NIEUW PERSPECTIEF<br />
Powerevents<br />
van betekenis<br />
Zonder zingeving geen zinnig event. Steeds meer events richten zich op betekenis. Hoe zorg je ervoor<br />
dat werknemers hun talenten kunnen ontplooien, hoe zorg je ervoor dat klanten weer als mensen worden<br />
gezien en hoe draag je bij aan een menswaardige samenleving? Bedrijven zien de enorme uitdagingen<br />
van deze tijd onder ogen en buigen zich over mogelijke oplossingen. Het New Financial Forum<br />
belicht twee powerevents: het Alternative Finance Festival en het Dive In Festival.<br />
TEKST WILLEM VREESWIJK EN IVO VALKENBURG<br />
Het begint bij bewustzijn<br />
Het is tien jaar geleden dat Lehman Brothers omviel waarna het<br />
hele mondiale financiële systeem als een kaartenhuis in elkaar zakte.<br />
Tien jaar later lijken we niet heel veel geleerd te hebben van de<br />
crisis. Banken zijn nog steeds too big to fail, de schuldenberg is groter<br />
geworden, de verschillen tussen rijk en arm eveneens en de huizenbubbel<br />
staat weer op knappen.<br />
Precies tien jaar na het omvallen<br />
van Lehman Brothers<br />
vond het Alternative Finance<br />
Festival plaats, een groot<br />
grassroots festival door heel<br />
Nederland dat het bestaan<br />
viert van financiële alternatieven en iedereen<br />
die bezig is met financiële verandering,<br />
van burgercoöperaties tot<br />
ethisch bankieren, van lokaal geld tot<br />
onvoorwaardelijk geven. Het Festival<br />
is een initiatief van Our New Economy<br />
(ONE) en wordt ondersteund door De<br />
Grote Transitie, SOMO, TNI, Milieudefensie,<br />
Sustainable Finance Lab, Rethinking<br />
Economics NL, Good Finance, Jongeren<br />
Milieu Actief (JMA), Ons Geld en<br />
de stichting New Financial Forum.<br />
Tijdens het festival was er onder<br />
meer een indringende videoboodschap<br />
van hoogleraar Saskia Sassen, reacties<br />
van hoogleraar Ewald Engelen en Paul<br />
“HET SCHEPPEN VAN GELD<br />
IS GEEN TAAK VAN<br />
COMMERCIËLE BANKEN”<br />
Tang (lid Europees Parlement) en een<br />
optreden van acteur George van Houts<br />
(de Verleiders). Verder veel prachtige<br />
voorbeelden hoe het anders kan. Onder<br />
meer met ex-bankier Heidi Leenaarts,<br />
oprichter van United Economy. Zij ontwikkelde<br />
een circulair geldsysteem<br />
voor bedrijven, zonder rente, zonder<br />
speculatie. Tientallen bedrijven doen<br />
mee, zoals Eosta (Europees marktleider<br />
als distributeur van eerlijke groente en<br />
fruit), koffiebranderij Peeze en Kyotolease.<br />
Zij betalen voor elkaars diensten<br />
in Uniteds. Leenaarts: “Als ruilmiddel<br />
werkt geld prima, maar tot 95 procent<br />
van al het geld wordt gebruikt om te<br />
speculeren. Speculatie is een manier<br />
om geld te verdienen zonder een productieve<br />
prestatie te leveren, het is dus<br />
een financieel product zonder economische<br />
tegenwaarde.” De United maakt<br />
aan dit systeem een einde.<br />
Er was niet één organisator van<br />
het festival “omdat een nieuwe economie<br />
wat ons betreft meer gericht is op<br />
48 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
NIEUW PERSPECTIEF<br />
lokale omstandigheden, behoeftes en<br />
dromen, is het geen centraal georganiseerd<br />
festival, maar nodigen we iedereen<br />
juist uit om lokaal activiteiten<br />
te organiseren met een eigen karakter.<br />
Een grassroots festival dus!”<br />
Er werden meer dan dertig bijeenkomsten<br />
in Nederland georganiseerd.<br />
Ook het New Financial Forum deed<br />
mee met een bijeenkomst in de Ambassade<br />
van de Vrije geest in Amsterdam.<br />
Niet alleen werden succesvolle initiatieven<br />
in het zonnetje gezet (zoals Stichting<br />
LEF, Ons Geld, Broodfonds040,<br />
Manifesto en Coöperatie Business Versnellers),<br />
maar werd tevens het nieuwe<br />
boek Geld in de bijrol van Ad Broere<br />
gelanceerd. Het eerste exemplaar werd<br />
uitgereikt aan ‘Verleider’ George van<br />
Houts. Het theaterstuk ‘Door de bank<br />
genomen’ (geïnspireerd op een eerder<br />
boek van Broere) was een ongekend<br />
succes. Omdat bezoekers vaak lijkbleek<br />
wegtrokken zodra ze begrepen hoe het<br />
geldsysteem echt werkt, lanceerden<br />
de Verleiders het Burgerinitiatief Ons<br />
Geld. Het scheppen van geld is geen<br />
taak van commerciële banken, maar<br />
van de overheid, aldus het initiatief,<br />
dat 120.000 handtekeningen ophaalde<br />
en dat leidde tot een historisch debat<br />
in de Tweede Kamer. Sterker nog, de regering<br />
gaf de WRR opdracht het thema<br />
‘geldcreatie weer in publieke handen’<br />
nader te onderzoeken.<br />
Dat meer bewustzijn over geldcreatie<br />
noodzakelijk is, maakte Van Houts<br />
duidelijk. De theatergroep werd verzocht<br />
‘Door de bank genomen’ voor<br />
zo’n honderd beleidsbepalers te spelen<br />
in het DNB-gebouw. Na afloop bleek<br />
dat ook de DNB-medewerkers niet wisten<br />
hoe het geldsysteem daadwerkelijk<br />
Acteur George van Houts (links) neemt het<br />
nieuwe boek van Ad Broere in ontvangst.<br />
Foto: Eric Broere.<br />
werkt. DNB-president Klaas Knot kon<br />
na afloop niet anders dan beamen dat<br />
er geen onwaarheden werden verteld.<br />
Op de vraag “Waarom weet niemand<br />
dit dan?”, zou Knot hebben gezegd:<br />
“We moeten de mensen niet onnodig<br />
angst aanjagen.”<br />
Alles begint bij bewustzijn. Hoe<br />
meer mensen weten hoe het huidige systeem<br />
werkt, hoe meer mensen zullen<br />
opstaan om bruikbare alternatieven<br />
aan te dragen.<br />
Stap uit je bubbel<br />
Zorg voor een bedrijfscultuur waarin het veilig is om je kwetsbaar<br />
op te stellen en waarin je fouten mag maken en zorg voor diversiteit<br />
en inclusiviteit op alle niveaus. Stap uit je bubbel. Dit was de boodschap<br />
van AFM-bestuursvoorzitter Merel van Vroonhoven op het<br />
Dive In Festival in Zeist.<br />
Het Dive In Festival belicht wereldwijd<br />
diversiteit en inclusiviteit<br />
in de verzekeringssector.<br />
Vier jaar geleden<br />
begon Inga Beale (ceo<br />
Lloyds of London) met het<br />
initiatief. Zij wil de verzekeringssector<br />
bewuster maken dat diversiteit en inclusiviteit<br />
in bestuurskamers een must<br />
is om in te kunnen blijven spelen op<br />
de veranderingen in de samenleving,<br />
waarin innoveren een must is. Vorig<br />
jaar trok het Dive In Festival meer dan<br />
7000 mensen in 17 landen en 32 steden.<br />
Initiatiefnemers van het event in Nederland<br />
zijn Marguerite Soeteman-Reijnen<br />
en Bianca Tetteroo, topvrouwen<br />
van respectievelijk Aon en Achmea. Een<br />
van de keynote sprekers was van Vroonhoven<br />
die onderstreepte dat het met<br />
de diversiteit in de bestuurskamer nog<br />
droevig is gesteld. De Raden van Bestuur<br />
bestaan voor 76 procent uit mannen.<br />
Kijk je naar de achtergrond van<br />
de bestuurders dan heeft 69 procent<br />
een economische opleiding en heeft <strong>18</strong><br />
procent rechten gestudeerd. Daarnaast<br />
zijn er nog wat accountants doorge-<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 49
NIEUW PERSPECTIEF<br />
stroomd naar de bestuurskamers. “Hoe<br />
divers ben je dan? En dan hebben we<br />
het nog niet gehad over leeftijd of culturele<br />
achtergrond. Ik geloof wel dat iedere<br />
bestuurder naar eer en geweten<br />
werkt, maar als je zonder andere perspectieven<br />
een onderneming runt dan<br />
is het een stuk lastiger om de juiste beslissingen<br />
te maken.”<br />
Van Vroonhoven, die sinds 1 april<br />
2014 aan het roer staat van de AFM,<br />
was daarvoor bestuurder van de NS.<br />
Mede onder haar leiding nam het aantal<br />
vrouwelijke beslissers binnen de NS<br />
fors toe. “We organiseerden veel bijeenkomsten<br />
om de diversiteit binnen de NS<br />
te bevorderen. Op een keer vroegen we<br />
de vrouwelijke bestuurders twee vrouwen<br />
mee te nemen uit een andere cultuur<br />
naar een volgende bijeenkomst. Er<br />
brak paniek uit, simpelweg omdat bijna<br />
niemand dergelijke vrouwen kende.<br />
Op dat moment begreep ik dat we<br />
in onze eigen bubbel leefden en dat we<br />
daar uit moeten stappen.”<br />
Van Vroonhoven verwees ook naar<br />
haar favoriete Netflix-serie The Crown.<br />
In de serie wordt duidelijk hoe het Engelse<br />
koningshuis begin jaren zestig<br />
de band met de samenleving volledig<br />
kwijtraakte en dat Koningin Elisabeth<br />
niet eens doorhad hoe het volk morde.<br />
Auteur Lord Altrincham schreef in de<br />
krant dat het koningshuis diende te<br />
veranderen, dat ze weer normaal Engels<br />
moesten leren spreken en weer onder<br />
de mensen moesten komen. De koningin<br />
begreep dit, opende de deuren<br />
van Buckingham Palace, zorgde voor<br />
hervormingen en zorgde ervoor dat<br />
het koningshuis weer de aansluiting<br />
vond met de samenleving. Volgens Van<br />
Vroonhoven staat de verzekeringssector<br />
voor eenzelfde uitdaging. “Financiële<br />
instellingen zijn vaak gesloten bastions<br />
die de ogen sluiten voor wat er gaande<br />
is in de samenleving. De samenleving is<br />
namelijk divers, het is aantoonbaar dat<br />
bedrijven die diversiteit en inclusiviteit<br />
omarmen succesvoller zijn en alerter<br />
inspelen op de uitdagingen in de snel<br />
veranderende samenleving. De verzekeringssector<br />
moet oppassen dat het niet<br />
Initiatiefnemers Bianca Tetteroo (Achmea)<br />
en Marguerite Soeteman-Reijnen (Aon). Foto:<br />
Fred Tigelaar.<br />
net zo archaïsch wordt als het Engelse<br />
Koningshuis toen.”<br />
Hoe krijg je weer aansluiting bij de<br />
samenleving? “Door daadwerkelijk diversiteit<br />
en inclusiviteit te omarmen<br />
en door een veilige cultuur te creëren<br />
waarin fouten gemaakt mogen worden,<br />
geleerd mag worden van fouten en<br />
waarin leiders kwetsbaar mogen zijn.<br />
De verantwoordelijkheid hiervoor ligt<br />
bij de sector zelf en uiteraard niet bij de<br />
toezichthouder. Wij zullen geen gedrag<br />
voorschrijven, ook al vinden we het<br />
soms heel lastig om op onze handen te<br />
moeten blijven zitten. Wat we wel kunnen<br />
doen, is de sector een spiegel voorhouden,<br />
bijvoorbeeld als wij zien dat<br />
het beloningsbeleid en het solidariteitsbeginsel<br />
uit balans raken.”<br />
Aansluitend vond een debat plaats<br />
aan de hand van een aantal stellingen<br />
met Marry de Gaay Fortman (RvC DNB,<br />
partner Houthoff en voorzitter Stichting<br />
Topvrouwen), Mijntje Luckerath<br />
(RvC Achmea en professor Corporate<br />
Governance Universiteit van Tilburg),<br />
Marco Keim (ceo Aegon Continental Europe)<br />
en David Knibbe (ceo Nederland<br />
NN Group). De debaters waren het allen<br />
eens met de stelling: ‘het argument dat<br />
kwaliteit gaat boven diversiteit is een<br />
dooddoener’. Luckerath: “Het is wel een<br />
hardnekkige dooddoener, want je kunt<br />
het er simpelweg niet niet mee eens<br />
zijn. Iedereen zal zeggen dat er voor<br />
kwaliteit is gekozen, maar de leider bepaalt<br />
uiteindelijk wat er onder kwaliteit<br />
wordt verstaan en niemand komt<br />
erachter wat het bedrijf zou winnen als<br />
er wel voor diversiteit zou zijn gekozen.<br />
Het gaat niet alleen om de kwaliteit van<br />
personen, maar ook om de sterkte van<br />
het team als geheel.”<br />
Keim: “De lens waardoor je kijkt,<br />
bepaalt hoe je je bedrijf organiseert.<br />
Je bent er uiteraard niet met een herschikking<br />
in de bestuurskamer alleen,<br />
je zult diversiteit en inclusiviteit in je<br />
hele organisatie moeten inbedden. Je<br />
hebt kritische massa nodig om veranderingen<br />
door te voeren.”<br />
Volgens Knibbe is er na de overname<br />
van Delta Lloyd heel goed gelet op<br />
diversiteit. “Het totale management<br />
werd opnieuw aangesteld en dat leidde<br />
tot een sprong in het aantal vrouwelijk<br />
managers. Nu staat dat op 35 procent.<br />
Toch zijn er ook lastige afwegingen.<br />
Ons bedrijf is internationaal georiënteerd.<br />
Kies je dan voor een topfunctie<br />
voor een excellente Nederlander of voor<br />
een hele goede buitenlander?”<br />
Lang niet iedereen was het eens<br />
met de stelling: ‘zonder quota komen<br />
we er niet’. De Gaay Fortman wel. “We<br />
hebben al te lang geroepen dat het wel<br />
goed komt. Alle landen waar Nederland<br />
aan grenst, hebben wel een quota ingevoerd<br />
en met succes.”<br />
De laatste stelling luidde: ‘de stijl<br />
van leidinggeven van vrouwelijke executives<br />
is bedreigend voor mannen’.<br />
Vreemd genoeg was niemand het hier<br />
mee eens. Toch lijkt het een logische<br />
stelling. Als mannen het immers niet<br />
bedreigend zouden vinden, zou je toch<br />
mogen verwachten dat het percentage<br />
vrouwelijke executives een stuk hoger<br />
zou zijn. Mooi voorbeeld blijft Audur<br />
Capital uit IJsland, een bank geleid<br />
door vrouwen, gefundeerd op vrouwelijke<br />
waarden en met als beleid dat er<br />
geen enkel product mocht worden verkocht<br />
dat de bestuurders zelf niet begrepen.<br />
Het was de enige bank in IJsland<br />
die glansrijk de crisis doorstond.<br />
Als dit zo aantoonbaar werkt in de<br />
praktijk, wat houdt mannen dan echt<br />
tegen om diversiteit en inclusiviteit<br />
daadwerkelijk te omarmen? n<br />
50 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
AMBASSADEURS<br />
ANNEMARIE GERRITSMA:<br />
“DE ‘BUURVROUW’ WORDT<br />
STEEDS BELANGRIJKER.”<br />
52 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
AMBASSADEURS<br />
Ambassadeurs over werken in de financiële wereld<br />
Persoonlijker door<br />
digitalisering<br />
TEKST ANNEMARIE GERRITSMA<br />
Het New Financial Magazine<br />
stelt in iedere editie een<br />
Ambassadeur een aantal vragen<br />
over de financiële sector.<br />
Ditmaal aan Annemarie<br />
Gerritsma van GAPP Marketing.<br />
Hoe ziet de dienstverlening in de financiële<br />
dienstverlening er idealiter uit? In<br />
hoeverre speelt innovatie en vernieuwing<br />
hierin een rol? En het nemen van<br />
verantwoordelijkheid?<br />
Alles wordt persoonlijker. We gaan van<br />
formeel naar informeel en van institutioneel<br />
naar persoonlijk. Bedrijven, organisaties<br />
en merken worden steeds<br />
minder vertrouwd. Maar de mensen die<br />
er werken, waarmee contact is geweest,<br />
worden wel vertrouwd. Gek genoeg of<br />
misschien wel heel logisch kunnen we<br />
persoonlijker worden door digitalisering.<br />
Persoonlijk kan natuurlijk de adviseur<br />
van vlees en bloed zijn maar ook<br />
je digitale adviseur die je door middel<br />
van chatbots op een ‘conversational’<br />
manier je door de stappen heenleidt<br />
en voor jou relevante informatie biedt.<br />
Hoe relevanter, hoe zinvoller.<br />
Daarom worden gegevens nog belangrijker.<br />
Toegang hebben tot de juiste<br />
data en het gebruik hiervan om klanten<br />
inzicht te geven in hun financiën.<br />
Hoe beter een organisatie met deze<br />
data om kan gaan hoe makkelijke het<br />
is om de data te koppelen aan kennis<br />
en producten en relevant advies. PSD2<br />
stelt organisaties in staat om toegang<br />
te krijgen tot individuele bankdata. De<br />
zogenaamde ‘aggregators’ maken hier<br />
hun businessmodellen op. Kijk naar<br />
een Mint in de VS of naar Tink. Apps die<br />
bankdiensten bieden ongeacht bij welke<br />
bank je geld staat. Door de aggregatie<br />
van data is het mogelijk alle financiële<br />
informatie te bundelen in een app.<br />
Ik verwacht dat de ‘verapping’ niet<br />
meer te stoppen is. Mensen willen snel<br />
toegang hebben tot data en steeds meer<br />
zelf doen. Het is de consument die het<br />
tempo van de technologische ontwikkeling<br />
versnelt.<br />
“DOE WAT JE BELOOFT,<br />
LEVER WAT JE AANBIEDT<br />
EN HOUD REKENING<br />
MET JE FOOTPRINT ”<br />
Wat versta jij onder vernieuwing en het<br />
nemen van verantwoordelijkheid?<br />
Verantwoordelijkheid betekent in de<br />
eerste plaats dat je moet doen wat je belooft,<br />
leveren wat je aanbiedt rekening<br />
houdend met je footprint. Daarom komt<br />
de klant naar je toe. Maar het betekent<br />
ook verder kijken dan alleen winstgevendheid,<br />
verder dan alleen de afvinklijstjes<br />
om maar niet te hoeven worden<br />
afgerekend door de toezichthouder.<br />
Vernieuwing vraagt om ethisch leiderschap.<br />
Ethisch leiderschap vergroot<br />
het vertrouwen bij de klanten en trekt<br />
talent aan. Uit een experiment van de<br />
universiteit van Chicago bleek dat wanneer<br />
een bedrijf een duidelijke MVOstrategie<br />
communiceert, het bedrijf<br />
31 procent meer sollicitanten kreeg.<br />
Bovendien bleken de werknemers die<br />
naast winst ook voor een goed doel werken,<br />
10 tot 15 procent productiever te<br />
zijn.<br />
Vernieuwing vraagt ook om creativiteit.<br />
Creativiteit is nog niet weg te<br />
robotiseren en is juist heel belangrijk.<br />
Creativiteit met als doel je organisatie<br />
beter, slimmer, wendbaarder en winstgevender<br />
te maken in plaats van focus<br />
op de huidige dingen en processen nog<br />
slimmer en efficiënter te doen. Creativiteit<br />
geeft energie en brengt nieuwe<br />
ideeën en mogelijkheden.<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 53
AMBASSADEURS<br />
Wat zijn de belangrijkste kernwaarden<br />
van de financiële sector? Zien we ze voldoende<br />
terug in de sector? En welke<br />
stappen zijn eventueel nodig om deze<br />
kernwaarden beter te verankeren?<br />
De bestaansreden voor de financiële wereld<br />
is dat je goed op het geld van de<br />
klant past of de klant aan geld helpt als<br />
hij dit nodig heeft voor bijvoorbeeld de<br />
aankoop van een huis. Wederzijds vertrouwen.<br />
Maar laat dit vertrouwen in<br />
instituten en organisaties nu steeds<br />
minder worden en het vertrouwen in<br />
personen die op mij als consument lijken<br />
steeds meer. Experts blijven belangrijk<br />
maar de ‘buurvrouw’ wordt steeds<br />
belangrijker. Daarom zijn reviews ook<br />
zo van waarde. Reviews vertellen hoe<br />
mensen je dienstverlening waarderen,<br />
stellen je organisatie open.<br />
Openheid gaat steeds verder. Met<br />
de komst van PSD2 geven we zelfs inzicht<br />
in onze betalingen weg aan organisaties.<br />
Velen denken dat het zo’n<br />
vaart niet zal lopen, dat de consument<br />
die data niet zo maar geeft vanwege de<br />
privacy. De snelheid waarmee de consument<br />
nieuwe tools adapteert bepaalt<br />
hoe snel en kansrijk deze initiatieven<br />
zijn. Het lijkt tegenstrijdig, maar openheid<br />
geeft ook vertrouwen.<br />
Is een financiële sector mogelijk met<br />
rendement voor zowel medewerkers,<br />
klanten als de samenleving?<br />
Het woord rendement heeft in zich dat<br />
iets moet renderen, winstgevend moet<br />
zijn. Maar de manier waarop je winstgevend<br />
bent, welke waarden je hebt bepaalt<br />
of je ook rendement oplevert voor<br />
je medewerkers. Uit het eerder genoemde<br />
onderzoek blijkt dat je meer medewerkers<br />
weet te vinden en dat ze productiever<br />
zijn wanneer het om meer<br />
gaat dan alleen winst maken. Ook klanten<br />
kiezen steeds meer voor verantwoord,<br />
groen, eco, duurzaam en de andere<br />
mooie termen die we nu steeds<br />
meer horen. Het bewustzijn dringt<br />
steeds verder de samenleving in. Een<br />
betere tijd om aan een rendement voor<br />
medewerkers, klanten en samenleving<br />
te werken is er volgens mij niet.<br />
Is verjonging noodzakelijk om de financiële<br />
sector te vernieuwen?<br />
Er moet aansluiting zijn bij de verschillende<br />
doelgroepen. Zo maakt generatie<br />
Z zich veel meer druk over maatschappelijk<br />
en politieke onderwerpen. Ook is<br />
generatie Z meer privacy georiënteerd<br />
dan bijvoorbeeld de millennials.<br />
De huidige jonge generatie heeft<br />
moeite met omgaan met geld. Ze willen<br />
wel sparen maar geven spontaan<br />
toch het geld bijvoorbeeld uit aan een<br />
festival. Als je aan hen vraagt wat sparen<br />
zo moeilijk maakt, is het antwoord<br />
dat betalen te makkelijk gaat. We hebben<br />
het te makkelijk gemaakt om geld<br />
uit te geven. Contactloos betalen is hier<br />
een voorbeeld van.<br />
De doelgroepen kennen, weten wat<br />
er speelt en hoe je daarop kan aansluiten<br />
is essentieel. Is daarvoor verjonging<br />
nodig? Ja, het helpt om de doelgroep<br />
in huis te hebben maar met een grote<br />
groep co-creëren, goed onderzoek<br />
doen, design thinking en andere technieken<br />
helpen ook om de juiste inzichten<br />
te krijgen.<br />
Welke boodschap zou je de financiële<br />
sector graag meegeven?<br />
Al sinds er geld is, bestaat de financiële<br />
sector. En ook al gaan we meer ruilen<br />
en delen, stimuleren we de circulaire<br />
economie en ziet de jeugd minder contant<br />
geld, de basisbehoefte blijft gelijk.<br />
Door goed te kijken naar klantgedrag,<br />
de tijdgeest en na te gaan welke footprint<br />
je als mens en organisatie op deze wereld<br />
wil achterlaten, kan je een onderscheidende<br />
propositie realiseren.<br />
“WE HEBBEN HET TE MAKKELIJK GEMAAKT<br />
OM GELD UIT TE GEVEN”<br />
Annemarie Gerritsma<br />
Annemarie Gerritsma werkt al<br />
sinds 1993 in de financiële wereld<br />
en sinds 2002 als zelfstandig marketing-<br />
en communicatie professional.<br />
Ze heeft bijgedragen aan<br />
productintroducties en marketingprogramma’s<br />
bij banken en verzekeraars,<br />
maar ook de marketing verzorgd<br />
voor hypotheekadviesketens.<br />
Daarbij heeft ze zowel bij bedrijven<br />
gewerkt die zich positioneren met<br />
persoonlijk advies als bij organisaties<br />
die uitgaan van de financiële<br />
zelfredzaamheid van de klant. Door<br />
haar werk ziet ze veel organisaties<br />
van binnen. “Het is iedere keer weer<br />
een cadeautje om bij een nieuwe organisatie<br />
aan de slag te gaan. De afwisseling<br />
en diversiteit aan mensen<br />
en onderwerpen geven energie om<br />
uitdagende projecten en opdrachten<br />
aan te pakken.” Daarnaast heeft<br />
ze een mantelzorg agenda, de MiessAgenda,<br />
ontwikkeld die mensen<br />
helpt de dagelijkse zorg en aandacht<br />
te eenvoudig te organiseren.<br />
Wat draag je zelf bij om een betere financiële<br />
sector te bereiken?<br />
Als interimmer zie ik veel organisaties<br />
van binnen. Ik merk de gedrevenheid<br />
om het echt goed voor de klant te willen<br />
doen. Door te luisteren naar de klant, de<br />
klant te bellen, klantsignalen op te pakken<br />
en te vertalen naar de producten,<br />
processen en diensten draag je bij aan<br />
het maken van iets wat de klant echt wil.<br />
Daarmee ga je al veel verspilling tegen.<br />
Wat is de belangrijkste les die je in het<br />
afgelopen jaar hebt geleerd?<br />
Met techniek wordt de dienstverlening<br />
aan de klant beter. De klant wil zelf meer<br />
doen, is beter geïnformeerd. Je hebt een<br />
ander gesprek met de klant en meer tijd<br />
om echt te kijken hoe je hem of haar<br />
kan helpen in het bereiken van zijn financiële<br />
doelen. Omarm de technologie<br />
zodat je persoonlijk kan worden. n<br />
54 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
INSPIRATIE<br />
De redactie stelt in iedere editie van het New<br />
Financial Magazine vijfentwintig ‘zinnige vragen’<br />
aan een (financieel) dienstverlener die zich in het<br />
afgelopen kwartaal positief heeft onderscheiden.<br />
Ditmaal Arno Groot Koerkamp, consultant bij<br />
Future of Finance.<br />
ARNO GROOT<br />
KOERKAMP:<br />
“MENSEN HELPEN<br />
MAAKT GELUKKIG.”<br />
Zinnige<br />
vragen<br />
TEKST ARNO GROOT KOERKAMP | BEELD GEERT DE JONG<br />
1<br />
Hoe wil je herinnerd worden als financieel<br />
dienstverlener?<br />
Onze klanten hebben één ding gemeen:<br />
het persoonlijk contact maakt<br />
het verschil. Het ondersteunen van bedrijven<br />
in hun persoonlijke contact en<br />
dat klanten hierover vervolgens complimenten<br />
geven, leidt tot meer energie<br />
bij alle betrokkenen. Wanneer een<br />
bedrijf oprecht meer waardering krijgt<br />
van de klanten verbetert dit het humeur<br />
van ieder mens. Als ik een traject<br />
inga met een financieel dienstverlener<br />
die meer complimenten ontving dan<br />
voorheen, is mijn missie geslaagd.<br />
2<br />
En als mens?<br />
Een betekenisvol mens die een zinvolle<br />
impact heeft op levens van anderen<br />
die op mijn pad komen, een sociale<br />
verbinder die mensen bij elkaar brengt.<br />
3<br />
Waarom ga jij (iedere ochtend) aan<br />
het werk?<br />
Als jongen van zestien ging ik vrijwilligerswerk<br />
doen kort na de oorlog in Bosnië<br />
om mensen te helpen. Ik heb van<br />
dichtbij gezien welke impact de oorlog<br />
heeft gehad op het land en de mensen.<br />
Dit liet een diepe indruk achter. Hulp<br />
aan die mensen (soms in kleine dingen)<br />
heeft mij veel teruggegeven. Nog steeds<br />
maakt mensen helpen mij gelukkig.<br />
Tijdens een rit naar mijn werk denk ik<br />
dan: wie kan ik vandaag helpen? Dit resulteert<br />
altijd gegarandeerd in een winwin.<br />
4<br />
Op welke (zakelijke) beslissing ben<br />
je het meest trots?<br />
Inmiddels ben ik er niet meer werkzaam,<br />
maar waar ik enorm trots op<br />
ben, is dat ik in een korte tijd een succesvolle<br />
adviesorganisatie heb opgezet<br />
met een team van enthousiaste collega’s<br />
die elke dag met plezier naar hun<br />
werk gingen.<br />
5<br />
En op welke het minst?<br />
Niet mijn gevoel volgen, maar teveel<br />
op ratio gebaseerde beslissingen<br />
nemen. Zo ben ik een samenwerkingsvorm<br />
aangegaan waar ik geen grip had<br />
over de kwaliteit van de dienstverlening,<br />
maar waarvoor ik toch verantwoordelijk<br />
was. In mijn onderbuik wist<br />
ik dit al en toch ging ik ervoor.<br />
6<br />
Wat is de mooiste eigenschap van<br />
een mens?<br />
Het luisterend oor en oprechte interesse<br />
in anderen.<br />
7<br />
Zijn mensen van nature goed of<br />
slecht?<br />
Goed, alleen door bepaalde omstandigheden<br />
in de opvoeding, milieu etc. kan<br />
het gedrag slecht worden.<br />
56 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
8<br />
Welk dier kan de aarde wel missen?<br />
Dieren die een ziekte kunnen overdragen<br />
op de mens. Een teek is zo’n<br />
voorbeeld. Van dichtbij heb ik gezien<br />
wat voor schade en verdriet de ziekte<br />
van Lyme kan aanrichten.<br />
9<br />
Ben je meer rationeel of meer intuïtief<br />
ingesteld? Is er zakelijk en<br />
privé een verschil?<br />
Ik ben meestal meer intuïtief ingesteld,<br />
echter onderbouw ik dit graag met de<br />
ratio. Er is zakelijk of privé geen verschil.<br />
10<br />
Wat is de mooiste herinnering<br />
uit jouw leven?<br />
De eerste twinkeling in de ogen van<br />
mijn zoon na de geboorte.<br />
11<br />
Als je een boek zou schrijven,<br />
wat zou de titel dan zijn?<br />
Van dromen naar doen. Door te zeggen<br />
dat je iets gaat doen, heb je het niet gedaan.<br />
12<br />
Door wie of wat word jij geïnspireerd?<br />
Door mijn vader. Begin dit jaar is mijn<br />
vader overleden na een korte ziekteperiode.<br />
Ondanks zijn ziekte had hij een<br />
positieve instelling. Een realistische optimist.<br />
Mijn vader is iemand die doet<br />
wat hij zegt en echt iets voor iemand<br />
anders over heeft. Dit neem ik mee in<br />
de rest van mijn leven.<br />
13<br />
Wat vind je echt mooi? Kun je<br />
uitleggen waarom?<br />
Tijd maken voor gezelschap van vrienden<br />
en familie, om die te zien genieten.<br />
Wie goed doet, goed ontmoet.<br />
14<br />
Draag je bij aan een groenere of<br />
duurzamere wereld?<br />
Als ik aan de plastic soep denk in de<br />
oceanen, de opwarming van de aarde,<br />
overbevissing, etc, dan voel ik mij genoodzaakt<br />
een steentje bij te dragen<br />
aan een groenere en duurzamere wereld.<br />
Toch is dit niet zo gemakkelijk.<br />
Denk aan het plastic dat je nog altijd<br />
krijgt aangedragen in de supermarkt<br />
of een bank waarvan je denkt dat deze<br />
duurzaam is maar toch blijkt te investeren<br />
in niet duurzame projecten. Dit<br />
blijft een zoektocht, ook al merk ik dat<br />
de algemene mindset langzaam verandert.<br />
Zelf probeer ik zoveel mogelijk<br />
duurzaam te leven door te kiezen voor<br />
producten met een duurzaam keurmerk<br />
die op een milieuvriendelijke manier<br />
zijn geproduceerd. Met de auto rijd<br />
ik sinds kort volledig elektrisch, ben bewust<br />
flexitariër en ga niet snel met het<br />
vliegtuig op reis voor een aantal dagen.<br />
Met het bedrijf proberen we ook zoveel<br />
mogelijk te handelen in een groenere<br />
en duurzame gedachte. We hebben<br />
geen printer op kantoor, adviseurs<br />
kunnen met onze tooling advies op afstand<br />
geven en daardoor een autorit besparen<br />
en collega’s kiezen bewust voor<br />
het openbare vervoer om naar hun<br />
werk te gaan.<br />
15<br />
Geef je aan goede doelen? Geloof<br />
je in het nut ervan?<br />
Als je niets geeft, weet je zeker dat je<br />
niet hebt bijgedragen. Natuurlijk heb<br />
ik mijn twijfels wel eens over sommige<br />
goede doelen. Ik probeer zo gericht mogelijk<br />
geld aan goede doelen te geven,<br />
waarvan ik het resultaat kan volgen.<br />
16<br />
Is het leven op aarde een illusie<br />
of is het leven de enige realiteit?<br />
In die zin ben ik nuchter en is het leven<br />
voor nu mijn realiteit.<br />
17<br />
Geloof je in een leven na de<br />
dood?<br />
Ik hoop het wel, maar verwacht het<br />
niet.<br />
<strong>18</strong><br />
Zou je eeuwig willen leven?<br />
Ik ben geboren om te leven. Geniet<br />
van het leven. Als iedereen gezond<br />
blijft, wil ik eeuwig blijven leven.<br />
19<br />
Ben je bang voor de dood?<br />
Op dit moment ben ik voor het<br />
doodgaan niet bang. Ik ben er wel bang<br />
voor dat mensen die mij lief zijn dood<br />
zullen gaan.<br />
20<br />
INSPIRATIE<br />
Waar haal jij troost/steun vandaan?<br />
Door te weten wat je niet meer hebt, besef<br />
je wat je wel hebt of hebt gehad.<br />
21<br />
22<br />
Wat versta jij onder liefde?<br />
Vertrouwen in elkaar hebben.<br />
Ben jij honderd procent verantwoordelijk<br />
voor je eigen leven?<br />
Nee, ik heb door omstandigheden gemerkt<br />
dat het soms anders verloopt.<br />
Wel ben ik honderd procent verantwoordelijk<br />
voor nieuwe ingeslagen wegen.<br />
23<br />
Welke levenswijsheid zou je je<br />
kinderen op dit moment willen<br />
meegeven?<br />
Het maakt niet uit wat je doet, als je er<br />
maar met volle overgave voor gaat en<br />
maximaal geniet van wat je doet.<br />
24<br />
Welke levensvraag zou jij graag<br />
voor je dood beantwoord zien?<br />
Heb ik voldoende tijd gegeven aan de<br />
mensen die mij dierbaar zijn?<br />
25<br />
Wat moet je voor je dood ooit<br />
nog een keer absoluut hebben<br />
gedaan?<br />
Een tweede wereldreis samen met mijn<br />
vrouw. n<br />
Arno Groot Koerkamp<br />
Arno Groot Koerkamp is ruim<br />
tien jaar werkzaam in de financiële<br />
dienstverlening en heeft ervaring<br />
op het gebied van optimalisatie<br />
klantcontact, bedrijfsprocessen,<br />
efficiënte en kosteneffectieve ICTdienstverlening.<br />
Future of Finance<br />
laat financieel dienstverleners efficiënter<br />
en klantvriendelijk werken<br />
door het leveren van software<br />
en het volledig uitvoeren van klantreizen.<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 57
AMBASSADEURS<br />
Ambassadeurs van het<br />
• Dick-Jan Abbringh | Purpose<br />
Newfinancialforum.nl/dick-jan-abbringh<br />
• Roy van den Anker | MultiSafe<br />
Newfinancialforum.nl/roy-van-den-anker<br />
• Martin van Arendonk | Univé<br />
Newfinancialforum.nl/martin-van-arendonk<br />
• Bjørn Aris | Return on People<br />
Newfinancialforum.nl/bjorn-aris<br />
• Armand Baas Becking | DELA<br />
Newfinancialforum.nl/armand-baas-becking<br />
• Jeroen Bais | Next Step Factory<br />
Newfinancialforum.nl/jeroen-bais<br />
• Ferdinand Bakker | Schouten Zekerheid<br />
Newfinancialforum.nl/ferdinand-bakker<br />
• Pieter van den Ban | Univé<br />
Newfinancialforum.nl/pieter-van-den-ban<br />
• Jelle Bartels | Next Step Factory<br />
Newfinancialforum.nl/jelle-bartels<br />
• Ewald Bary | Lindenhaeghe<br />
Newfinancialforum.nl/ewald-bary<br />
• Ron Bavelaar | Yarden<br />
Newfinancialforum.nl/ron-bavelaar<br />
• Lambert Becks | Qees<br />
Newfinancialforum.nl/lambert-becks<br />
• Robin van Beem | Polis Advocaten<br />
Newfinancialforum.nl/robin-van-beem<br />
• Johanneke Behrend | AEGON<br />
Newfinancialforum.nl/johanneke-behrend<br />
• Ted van den Bergh | Triodos Foundation<br />
Newfinancialforum.nl/ted-van-den-bergh<br />
• Toon Berendsen | VVP<br />
Newfinancialforum.nl/toon-berendsen<br />
• Egbert Berkhoff | NNEK<br />
Newfinancialforum.nl/egbert-berkhoff<br />
• Joke Bijleveld | Achmea Academy<br />
Newfinancialforum.nl/joke-bijleveld<br />
• Ria Blok-Leenheer | Zwitserleven<br />
Newfinancialforum.nl/ria-blok-leenheer<br />
• Olette Bollen | Connect4Value<br />
Newfinancialforum.nl/olette-bollen<br />
• Thom Boot | Thomorrow LifePlanning<br />
Newfinancialforum.nl/thom-boot<br />
• Yvonne Bouman | Florijn College<br />
Newfinancialforum.nl/yvonne-bouman<br />
• Kevin Bourgonje | a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/kevin-bourgonje<br />
• Jules Brader | De Goudse<br />
Newfinancialforum.nl/jules-brader<br />
• Nanda Bramer | MY Organization<br />
Newfinancialforum.nl/nanda-bramer<br />
• Michiel Brandt | SVC Brandt Advies<br />
Newfinancialforum.nl/michiel-brandt<br />
• Ad Broere | Ceder Consult<br />
Newfinancialforum.nl/ad-broere<br />
• Arno Brons | Avéro Achmea, Voorzie<br />
Newfinancialforum.nl/arno-brons<br />
• Mark de Bruijn | Obvion<br />
Newfinancialforum.nl/mark-de-bruijn<br />
• Wilma de Bruijn | Eurapco<br />
Newfinancialforum.nl/wilma-de-bruijn<br />
• Christel van Capelleveen / a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/christel-van-capelleveen<br />
• Urjan Claassen | Quilify<br />
Newfinancialforum.nl/urjan-claassen<br />
• Klaas Coolen | Coolen Expertise<br />
Newfinancialforum.nl/klaas-coolen<br />
• Marcel Coopman | Next Step Factory<br />
Newfinancialforum.nl/marcel-coopman<br />
• Kim Cramer | Emotone<br />
Newfinancialforum.nl/kim-cramer<br />
• Gijs Dalen Meurs / Eyevestor.com<br />
newfinancialforum.nl/gijs-dalen-meurs<br />
• Ralph van Dam | Centraal Beheer Achmea<br />
Newfinancialforum.nl/ralph-van-dam<br />
• Gary Damen | Paradigma Groep<br />
Newfinancialforum.nl/gary-damen<br />
• Petrosjan Damen | Sintering<br />
Newfinancialforum.nl/petrosjan-damen<br />
• Chris Das | Taurus Financiële Belevingen<br />
Newfinancialforum.nl/chris-Das<br />
• Douwe Dijkstra<br />
Newfinancialforum.nl/douwe-dijkstra<br />
• Jan Donselaar | DMA<br />
Newfinancialforum.nl/jan-donselaar<br />
• Frank van den Dungen Bille<br />
Newfinancialforum.nl/frank-van-den-dungen<br />
• Peter Dussel | Figlo<br />
Newfinancialforum.nl/peter-dussel<br />
• Wilko Emmens | Allianz Nederland<br />
Newfinancialforum.nl/wilko-emmens<br />
• Madelon Engels | Beyond Marketing<br />
Newfinancialforum.nl/Madelon-engels<br />
• Patrick Eppink | Turner<br />
Newfinancialforum.nl/patrick-eppink<br />
• Serge Evers | Yarden<br />
Newfinancialforum.nl/serge-evers<br />
• Jolanda Franken | Obvion<br />
Newfinancialforum.nl/jolanda-franken<br />
• Erik Friedeberg | Manifesto<br />
Newfinancialforum.nl/erik-friedeberg<br />
• Indra Frishert | Dazure<br />
Newfinancialforum.nl/indra-frishert<br />
• Nancy Gaertner | Schouten Zekerheid<br />
Newfinancialforum.nl/nancy-gaertner<br />
• Karin van Geelen | Yellow communicatie<br />
Newfinancialforum.nl/karin-van-geelen<br />
• Steven Geldof | Inspirerende Hutspot<br />
Newfinancialforum.nl/steven-geldof<br />
• Annemarie Gerritsma | GAPP<br />
Newfinancialforum.nl/annemarie-gerritsma<br />
• Jacky van de Goor | Legende<br />
Newfinancialforum.nl/jacky-van-de-goor<br />
• Peter van Geijtenbeek | Turien & Co<br />
Newfinancialforum.nl/peter-van-geijtenbeek<br />
• Claudia Goossen | AEGON<br />
Newfinancialforum.nl/claudia-goossen<br />
• Frank Jan de Graaf | Hogeschool van Amsterdam<br />
Newfinancialforum.nl/frank-jan-de-graaf<br />
• René de Haan | acht!<br />
Newfinancialforum.nl/rene-de-haan<br />
• Jeanette Hadderingh | NIBE SVV<br />
Newfinancialforum.nl/jeanette-hadderingh<br />
• Roger Hagen / Rebels in Finance<br />
Newfinancialforum.nl/roger-hagen<br />
• Arjan Hakkennes | Arag<br />
Newfinancialforum.nl/arie-hakkennes<br />
• Jan Hamburger | Turien & Co<br />
Newfinancialforum.nl/jan-hamburger<br />
• Aloys Harmsen | Pensioen Support Nederland<br />
Newfinancialforum.nl/aloys-harmsen<br />
• Kees Haverkamp | Newest Industry<br />
Newfinancialforum.nl/kees-haverkamp<br />
• Maurice van den Hemel | All-Insure<br />
Newfinancialforum.nl/maurice-van-den-hemel<br />
• Marco Hoekstra<br />
Newfinancialforum.nl/marco-hoekstra<br />
• Liesbeth Hogervorst | Energizer<br />
Newfinancialforum.nl/liesbeth-hogervorst<br />
• Jack Hommel | Centraal Beheer Achmea<br />
Newfinancialforum.nl/jack-hommel<br />
• Ton van Hooft | Van Hooft & Postema<br />
Newfinancialforum.nl/ton-van-hooft<br />
• Gerard Hulsman | Interim en Advies<br />
Newfinancialforum.nl/gerard-hulsman<br />
• Arno Groot Koerkamp | Future of Finance<br />
Newfinancialforum.nl/arno-groot-koerkamp<br />
• Sylvia Janssen | Onkar Compliance<br />
Newfinancialforum.nl/sylvia-janssen<br />
• Jelle Jansons | Nationale-Nederlanden<br />
Newfinancialforum.nl/jelle-jansons<br />
• Jorad Jongeneel | AEGON<br />
Newfinancialforum.nl/jorad-jongeneel<br />
• Femke de Jong<br />
Newfinancialforum.nl/femke-de-jong<br />
• Mark Jordens | Edmond Halley<br />
Newfinancialforum.nl/mark-jordens<br />
• Antoinette Kalkman | FlexFront<br />
Newfinancialforum.nl/antoinette-kalkman<br />
• Roland van Kemenade | Verberkmoes<br />
Newfinancialforum.nl/roland-van-kemenade<br />
• Oskar Kemperman | Nationale-Nederlanden<br />
Newfinancialforum.nl/oskar-kemperman<br />
• Ron van Kesteren | Stv<br />
Newfinancialforum.nl/ron-van-kesteren<br />
• Zairah Khan | Blue02<br />
Newfinancialforum.nl/zairah-khan<br />
• Jan Willem Kirpestein | Spirit, Heart & Mind Corpus<br />
Newfinancialforum.nl/jan-willem-kirpestein<br />
• Pepijn van Kleef | MoneyView Research<br />
Newfinancialforum.nl/pepijn-van-kleef<br />
• Kees Klomp | Karmanomics<br />
Newfinancialforum.nl/kees-klomp<br />
• Wibo Koole | Create2connect<br />
Newfinancialforum.nl/wibo-koole<br />
• Theo Kocken | Cardano Group<br />
Newfinancialforum.nl/theo-kocken<br />
• Alexander Koene | BR-ND<br />
Newfinancialforum.nl/alexander-koene<br />
• Erna Knipscheer | Lifebalance4u<br />
Newfinancialforum.nl/erna-knipscheer<br />
58 | <strong>NFM</strong> WINTER 20<strong>18</strong>
AMBASSADEURS<br />
New Financial Forum<br />
• Wiro Kuipers | Zin in de Zaak<br />
Newfinancialforum.nl/wiro-kuipers<br />
• Sjoerd Laarberg | Allianz Nederland<br />
Newfinancialforum.nl/sjoerd-laarberg<br />
• Denise Land | Financial life planner<br />
Newfinancialforum.nl/denise-land<br />
• Michel van Leeuwen | Flanderijn<br />
Newfinancialforum.nl/michel-van-leeuwen<br />
• Peter Paul Leutscher | RedZebra Group<br />
Newfinancialforum.nl/peter-paul-leutscher<br />
• Joke Lodewijk | Urban Knowmads<br />
Newfinancialforum.nl/joke-lodewijk<br />
• Nicolette Loonen | Fidet Finance Professionals<br />
Newfinancialforum.nl/nicolette-loonen<br />
• Michael Mackaaij | Verne Business Excellence<br />
Newfinancialforum.nl/michael-mackaaij<br />
• Thom Mallant | Allianz Nederland<br />
Newfinancialforum.nl/thom-mallanT<br />
• Gilbert Mattu | a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/gilbert-mattu<br />
• Mark de Meij | PLANgroepFS<br />
Newfinancialforum.nl/mark-de-meij<br />
• Hubrien Meijaard | Hubrien financieel advies 2.0<br />
Newfinancialforum.nl/hubrien-meijaard<br />
• Patrick Meijn | Allianz<br />
Newfinancialforum.nl/patrick-meijn<br />
• Richard Meinders | SVC Groep<br />
Newfinancialforum.nl/richard-meinders<br />
• Hans Ludo van Mierlo<br />
Newfinancialforum.nl/hans-ludo-van-mierlo<br />
• Constant Moolenaar | Rabobank<br />
Newfinancialforum.nl/constant-moolenaar<br />
• Marc de Moor / Sandstreet Consultants<br />
Newfinancialforum.nl/marc-de-moor<br />
• Kaj Morel / De Zaak van Betekenis<br />
Newfinancialforum.nl/kaj-morel<br />
• Saskia van Muijsenberg | BiomimicryNL<br />
Newfinancialforum.nl/saskia-van-den-muijsenberg<br />
• Natasja Naron | Garbriël Financiële Bescherming<br />
Newfinancialforum.nl/natasja-naron<br />
• Ton Nijenhuis | Tonsultancy<br />
Newfinancialforum.nl/ton-nijenhuis<br />
• Arjan Nollen | Delta Lloyd<br />
Newfinancialforum.nl/arjan-nollen<br />
• Harrie-Jan van Nunen | De Financiële Makelaar<br />
Newfinancialforum.nl/harrie-jan-van-nunen<br />
• Jurjen Oosterbaan Martinius | Bureau DFO<br />
Newfinancialforum.nl/jurjen-oosterbaan<br />
• Thera van Osch | OQ consulting<br />
Newfinancialforum.nl/thera-van-osch<br />
• Jeroen Oversteegen | Nationale Hypotheekbond<br />
Newfinancialforum.nl/jeroen-oversteegen<br />
• Inge Philippart | AEGON<br />
Newfinancialforum.nl/inge-philippart<br />
• Li An Phoa | Drinkable Rivers<br />
Newfinancialforum.nl/li-an-phoa<br />
• Monique Piet | Manifesto<br />
Newfinancialforum.nl/monique-piet<br />
• Gilbert Pluym / Onderlinge ‘s-Gravenhage<br />
Newfinancialforum.nl/gilbert-pluym<br />
• Peter Post | MoneyView Research<br />
Newfinancialforum.nl/peter-post<br />
• Kathy Reinerie | Vivendi Financieel Advies<br />
Newfinancialforum.nl/kathy-reinerie<br />
• Hamid Ressang | RedZebra Group<br />
Newfinancialforum.nl/Hamid-ressang<br />
• Paul Rijns | a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/paul-rijns<br />
• Tim Rijvers | DAK Intermediairscollectief<br />
Newfinancialforum.nl/tim-rijvers<br />
• Marije Romeijn | Zwitserleven<br />
Newfinancialforum.nl/marije-romeijn<br />
• Peter Ronteltap | Zwitserleven<br />
Newfinancialforum.nl/peter-ronteltap<br />
• Tamara Ronteltap / Purpose Coaching<br />
Newfinancialforum.nl/tamara-ronteltap<br />
• Katja van Roosmalen | MKB journalist<br />
Newfinancialforum.nl/katja-van-roosmalen<br />
• Rolf Rozestraten | Obvion<br />
Newfinancialforum.nl/rolf-rozestraten<br />
• Eline Rugebregt | a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/eline-rugebregt<br />
• Han de Ruiter<br />
Newfinancialforum.nl/han-de-ruiter<br />
• Gerard van Santen | Inventiv<br />
Newfinancialforum.nl/gerard-van-santen<br />
• Mike Schilperoort | Lindenhaeghe<br />
Newfinancialforum.nl/mike-schilperoort<br />
• Faisal Setoe | Aegon<br />
Newfinancialforum.nl/faisal-setoe<br />
• Pauline Sibbel | Courage to move<br />
Newfinancialforum.nl/pauline-sibbel<br />
• Peggy van der Smitte | Marcel van der Smitte en Partners<br />
Newfinancialforum.nl/peggy-van-der-smitte<br />
• Ansfried Snijders | Meerwaarde en meer<br />
Newfinancialforum.nlansfried-snijders<br />
• Patrick Steehouwer | DAK Intermediairscollectief<br />
Newfinancialforum.nl/patrick-steehouwer<br />
• Ellen Steijvers | Senvy Consulting<br />
Newfinancialforum.nl/ellen-steijvers<br />
• Pieter van Stratum | FIDIB<br />
Newfinancialforum.nl/pieter-van-stratum<br />
• René Teuwen | The Flourish Company<br />
Newfinancialforum.nl/rene-teuwen<br />
• Fred Toussaint | Nationale-Nederlanden<br />
Newfinancialforum.nl/fred-toussaint<br />
• Minke Tromp | Bureau voor Toegepaste Filosofie<br />
Newfinancialforum.nl/minke-tromp<br />
• Boudewijn van Uden | a.s.r.<br />
Newfinancialforum.nl/boudewijn-van-uden<br />
• Ivo Valkenburg | Valkenburg bv<br />
Newfinancialforum.nl/ivo-valkenburg<br />
• Tjibbe van der Veen | Oare Wei<br />
Newfinancialforum.nl/tjibbe-van-der-veen<br />
• Cas Verhage | Nh <strong>18</strong>16 Verzekeringen<br />
Newfinancialforum.nl/cas-verhage<br />
• Pauline Versteegh | Create Your Future<br />
Newfinancialforum.nl/pauline-versteegh<br />
• Jan Verstegen | Eerste stap.nl<br />
Newfinancialforum.nl/jan-verstegen<br />
• Carla Verwijmeren | Centraal Beheer Achmea<br />
Newfinancialforum.nl/carla-verwijmeren<br />
• Hans Visser | Zwitserleven<br />
New financial forum.nl/hans-visser<br />
• Valentina Visser | Havelaar & Van Stolk<br />
Newfinancialforum.nl/valentina-visser<br />
• Wim Vonk | Sparkling CRM<br />
Newfinancialforum.nl/wim-vonk<br />
• Jack Vos | Luyten Adviesgroep<br />
Newfinancialforum.nl/jack-vos<br />
• Willem Vreeswijk | NFF/VVP<br />
Newfinancialforum.nl/willem-vreeswijk<br />
• Owen de Vries | Heartful Banking<br />
Newfinancialforum.nl/owen-de-vries<br />
• Michiel van Vugt / NNEK<br />
Newfinancialforum.nl/michiel-van-vugt<br />
• Petra van der Wal | Petra van der Wal Detachering<br />
Newfinancialforum.nl/petra-van-der-wal<br />
• Ruud van der Wal | Monuta<br />
Newfinancialforum.nl/ruud-van-der-wal<br />
• Ozewald Wanrooij | Neutralis<br />
Newfinancialforum.nl/ozewald-wanrooij<br />
• Judith Webber | Pure Human<br />
Newfinancialforum.nl/judith-webber<br />
• Johan Wempe / VU/FEWEB<br />
Newfinancialforum.nl/johan-wempe<br />
• Richard Weurding | Verbond van Verzekeraars<br />
Newfinancialforum.nl/richard-weurding<br />
• Angelo Wiegmans | Bedrijf Plus<br />
Newfinancialforum.nl/angelo-wiegmans<br />
• Marijn Wiersma / Arise<br />
Newfinancialforum.nl/marijn-wiersma<br />
• Enno Wiertsema | Adfiz<br />
Newfinancialforum.nl/enno-wiertsema<br />
• Marc Wilhelmus | VLPN<br />
Newfinancialforum.nl/marc-wilhelmus<br />
• Gijs Wintzen | LEF<br />
Newfinancialforum.nl/gijs-wintzen<br />
• Patricia Wouda | Patricia Wouda<br />
Newfinancialforum.nl/patricia-wouda<br />
• Diana Zandbergen | WIFS<br />
Newfinancialforum.nl/diana-zandbergen<br />
• Meino Zandwijk | dutch<br />
Newfinancialforum.nl/meino-zandwijk<br />
• Amba Zeggen | Risk & Goverance<br />
New financial forum.nl/amba-zeggen<br />
• Marieke van Zuien | BNP Paribas Cardif<br />
Newfinancialforum.nl/marieke-van-zuien<br />
• Harry van der Zwan | Nationale-Nederlanden<br />
Newfinancialforum.nl/harry-van-der-zwan<br />
WINTER 20<strong>18</strong> <strong>NFM</strong> | 59
New Financial<br />
Magazine<br />
Het meest inspirerende en<br />
vooruitstrevende magazine voor<br />
financieel dienstverleners<br />
Boordevol Crazy Ones, Young Ones, Innovatie,<br />
Diversiteit, Leiderschap, Taboes, Betekenis,<br />
Rendement en Pure winst<br />
Het magazine is een van de uitingen van de stichting New<br />
Financial Forum. De stichting bundelt krachten, ideeën,<br />
inspiratie en best practices van positief ingestelde mensen<br />
die gezamenlijk een bijdrage leveren aan een gezonde en<br />
gerespecteerde financiële sector. Het Forum organiseert bijeenkomsten,<br />
workshops, faciliteert dialogen, is aanjager<br />
van vernieuwing, voegt betekenis toe en is de stem van een<br />
innovatieve en betrokken financiële sector.<br />
WEES VERZEKERD VAN PURE INSPIRATIE EN BEST PRACTICES<br />
EN MELD JE AAN OP WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL