ref-niv_taal en rekenen mbo_folder.indd - Steunpunt taal en ...
ref-niv_taal en rekenen mbo_folder.indd - Steunpunt taal en ...
ref-niv_taal en rekenen mbo_folder.indd - Steunpunt taal en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het <strong>mbo</strong>: e<strong>en</strong><br />
vergelijking op hoofdlijn<strong>en</strong><br />
vergelijking op hoofdlijn<strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het <strong>mbo</strong>: e<strong>en</strong><br />
Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
1
2<br />
Colofon<br />
Titel: Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het <strong>mbo</strong>: e<strong>en</strong> vergelijking op hoofdlijn<strong>en</strong><br />
Uitvoering Taal: Piet Litj<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Christel Kuijpers (CINOP)<br />
Uitvoering Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>: Monica Wijers <strong>en</strong> Vinc<strong>en</strong>t Jonker (Freud<strong>en</strong>thal Instituut)<br />
Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap<br />
Tekstredactie: Daphne Doemges-Engel<strong>en</strong><br />
Ontwerp: Evert van de Biez<strong>en</strong><br />
Uitgave: CINOP, ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch<br />
Februari 2010<br />
© Ministerie van Onderwijs, Cultuur <strong>en</strong> Wet<strong>en</strong>schap 2010<br />
Niets uit deze uitgave mag word<strong>en</strong> verm<strong>en</strong>igvuldigd <strong>en</strong>/of op<strong>en</strong>baar gemaakt<br />
door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook zonder<br />
voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.<br />
Postbus 1585<br />
5200 BP ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch<br />
Tel: 073-6800800<br />
www.cinop.nl EvdB_v01/100223
Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het <strong>mbo</strong>: e<strong>en</strong><br />
vergelijking op hoofdlijn<strong>en</strong><br />
Uitvoering Taal: Piet Litj<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> Christel Kuijpers (CINOP)<br />
Uitvoering Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>: Monica<br />
Wijers <strong>en</strong> Vinc<strong>en</strong>t Jonker<br />
(Freud<strong>en</strong>thal Instituut)<br />
3
4<br />
Inhoudsopgave<br />
Inleiding 5<br />
De belangrijkste overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rijtje — Taal 8<br />
De belangrijkste overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rijtje — Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> 11<br />
Taal (Nederlands) in het <strong>mbo</strong> 13<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde in het <strong>mbo</strong> 22<br />
Bijlage: Inhoud<strong>en</strong> per subdomein 34
Inleiding<br />
Op verzoek van het ministerie van OCW hebb<strong>en</strong> CINOP <strong>en</strong> Freud<strong>en</strong>thal<br />
Instituut e<strong>en</strong> handzame brochure sam<strong>en</strong>gesteld voor het <strong>mbo</strong>-veld die<br />
duidelijk maakt wat op hoofdlijn<strong>en</strong> de overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> zijn<br />
tuss<strong>en</strong> het Raamwerk Nederlands <strong>en</strong> het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde<br />
<strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> de vastgestelde <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> van de<br />
Expertgroep Doorlop<strong>en</strong>de leerlijn<strong>en</strong> <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Deze brochure is<br />
bedoeld voor <strong>taal</strong>- <strong>en</strong> rek<strong>en</strong>doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, vakdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, managers <strong>en</strong><br />
beleidsmedewerkers van <strong>mbo</strong>-instelling<strong>en</strong>.<br />
Het doel van deze brochure is om de beide Raamwerk<strong>en</strong> die speciaal voor<br />
het <strong>mbo</strong>-veld ontwikkeld zijn <strong>en</strong> die hun weg naar de praktijk reeds<br />
gevond<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> te vergelijk<strong>en</strong> met de defi nitieve versie van het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> (versie november 2009).<br />
Hieronder gev<strong>en</strong> we allereerst e<strong>en</strong> korte schets van de rec<strong>en</strong>t versch<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
publicaties die voor de sector <strong>mbo</strong> van belang zijn. Vervolg<strong>en</strong>s zett<strong>en</strong> we de<br />
kernpunt<strong>en</strong> voor <strong>taal</strong> <strong>en</strong> voor rek<strong>en</strong><strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rij. Deze kernpunt<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
tev<strong>en</strong>s speciaal voor het <strong>mbo</strong>-veld op e<strong>en</strong> handzame fl yer gezet.<br />
Daarna gaan we in dezelfde volgorde — eerst <strong>taal</strong> <strong>en</strong> daarna rek<strong>en</strong><strong>en</strong> —<br />
dieper in op de overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het Raamwerk <strong>en</strong> het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader van de Commissie Meijerink.<br />
In het voorjaar van 2008 versche<strong>en</strong> het rapport van de Commissie Meijerink<br />
Over de drempels met <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het rapport bestaat uit drie del<strong>en</strong>:<br />
e<strong>en</strong> hoofdrapport, e<strong>en</strong> deelrapport Taal <strong>en</strong> e<strong>en</strong> deelrapport Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
5
6<br />
Hoofdrapport Deelrapport Taal Deelrapport Rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
januari 2008 januari 2008 januari 2008<br />
Over de drempels met <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Over de drempels<br />
met <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Hoofdrapport van de<br />
Expertgroep Doorlop<strong>en</strong>de Leerlijn<strong>en</strong><br />
Taal <strong>en</strong> Rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Over de drempels met <strong>taal</strong><br />
Over de drempels<br />
met <strong>taal</strong><br />
De <strong>niv</strong>eaus voor de <strong>taal</strong>vaardigheid<br />
Onderdeel van de eindrapportage van de Expertgroep<br />
Doorlop<strong>en</strong>de Leerlijn<strong>en</strong> Taal <strong>en</strong> Rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
In het najaar van 2008 zijn voor de sector<strong>en</strong> primair onderwijs (po),<br />
voortgezet onderwijs (vo) <strong>en</strong> middelbaar beroepsonderwijs (<strong>mbo</strong>)<br />
verschill<strong>en</strong>de veldraadpleging<strong>en</strong> georganiseerd. In diezelfde periode voerd<strong>en</strong><br />
<strong>taal</strong>- <strong>en</strong> rek<strong>en</strong>specialist<strong>en</strong> van CINOP <strong>en</strong> het Freud<strong>en</strong>thal Instituut e<strong>en</strong><br />
contrastieve analyse uit om te bepal<strong>en</strong> hoe het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong> (Meijerink) zich verhield tot het in het <strong>mbo</strong> gangbare kader:<br />
Raamwerk Nederlands <strong>en</strong> Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde.<br />
In 2009 heeft de Commissie Meijerink e<strong>en</strong> beperkte revisie gepleegd die<br />
gerealiseerd <strong>en</strong> toegelicht is in het rapport E<strong>en</strong> nadere beschouwing (juli<br />
2009). In november 2009 is op de website www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl e<strong>en</strong><br />
publieksversie van het Refer<strong>en</strong>tiekader geplaatst.<br />
Over de drempels met rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Over de drempels<br />
met rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Consolider<strong>en</strong>, onderhoud<strong>en</strong>, gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong><br />
Onderdeel van de eindrapportage van de Expertgroep<br />
Doorlop<strong>en</strong>de Leerlijn<strong>en</strong> Taal <strong>en</strong> Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>
E<strong>en</strong> nadere beschouwing Defi nitieve versie<br />
juli 2009 oktober 2009<br />
E<strong>en</strong> nadere beschouwing<br />
Over de drempels met <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
<strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
De <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus<br />
Hierna zett<strong>en</strong> we de belangrijkste overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
rijtje tuss<strong>en</strong> het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> (defi nitieve versie –<br />
november 2009) <strong>en</strong> de Raamwerk<strong>en</strong> <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het OCW-beleid is erop<br />
gericht dat vanaf augustus 2010 het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het<br />
gehele onderwijs — van primair onderwijs tot <strong>en</strong> met het hoger beroepsonderwijs<br />
— het leid<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t wordt. Hiertoe wordt in wet- <strong>en</strong><br />
regelgeving vastgelegd dat dit <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader de standaard wordt voor<br />
curricula, kwalifi catiedossiers, (diagnostische) toets<strong>en</strong>, exam<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
onderwijs leerpakkett<strong>en</strong> die vanaf hed<strong>en</strong> voor deze onderwijssector<strong>en</strong><br />
beschikbaar kom<strong>en</strong>.<br />
7
8<br />
De belangrijkste overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rijtje<br />
Taal<br />
De domeinindeling<strong>en</strong> van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> het Raamwerk<br />
Nederlands kom<strong>en</strong> sterk overe<strong>en</strong>. Onderstaand schema maakt de relatie<br />
tuss<strong>en</strong> de domeinindeling<strong>en</strong> in beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zichtbaar.<br />
Schema vergelijking Refer<strong>en</strong>tiekader Nederlandse <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
Raamwerk Nederlands<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader Nederlandse Taal<br />
Monde linge<br />
<strong>taal</strong>vaardigheid<br />
Lees vaardigheid<br />
Schrijf vaardigheid<br />
Begripp<strong>en</strong> lijst <strong>en</strong><br />
<strong>taal</strong> verzorging<br />
Sprek<strong>en</strong><br />
Gesprekk<strong>en</strong><br />
voer<strong>en</strong><br />
Luister<strong>en</strong><br />
Lez<strong>en</strong><br />
Schrijv<strong>en</strong><br />
Taal verzorging<br />
Sprek<strong>en</strong><br />
Gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong><br />
Luister<strong>en</strong><br />
Lez<strong>en</strong><br />
Schrijv<strong>en</strong><br />
Raamwerk Nederlands <strong>mbo</strong>
De vier <strong>niv</strong>eaus die uitgewerkt word<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> (1F-2F-<br />
3F-4F) kom<strong>en</strong> in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> met de vier <strong>niv</strong>eaus in het<br />
Raamwerk Nederlands: A2-B1-B2-C1. In schema:<br />
Niveauvergelijking Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> – Raamwerk Nederlands<br />
Niveaus Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> 1F 2F 3F 4F<br />
Niveaus Raamwerk Nederlands A1 A2 B1 B2 C1 C2<br />
De uitwerking<strong>en</strong> van de subdomein<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het domein mondelinge<br />
<strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong> (gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>, luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> sprek<strong>en</strong>) van<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> kom<strong>en</strong> grot<strong>en</strong>deels overe<strong>en</strong> met die in het<br />
Raamwerk Nederlands. In sommige gevall<strong>en</strong> is het Raamwerk explicieter,<br />
bijvoorbeeld in het beschrijv<strong>en</strong> van de tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
van de luisteraar. In andere gevall<strong>en</strong> is het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong><br />
concreter.<br />
Binn<strong>en</strong> het domein mondelinge <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> de omschrijving,<br />
de aard <strong>en</strong> inhoud van de drie <strong>niv</strong>eaus die voor de sector <strong>mbo</strong>-sector<br />
cruciaal zijn (1F-A2; 2F-B1 <strong>en</strong> 3F- B2) in de beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders in<br />
grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>.<br />
De uitwerking<strong>en</strong> van het subdomein lez<strong>en</strong> van zakelijke tekst<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
het domein leesvaardigheid van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> verton<strong>en</strong><br />
voornamelijk overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met die in het Raamwerk Nederlands. De<br />
omschrijving, aard <strong>en</strong> inhoud van de drie <strong>niv</strong>eaus die voor de <strong>mbo</strong>-sector<br />
cruciaal zijn, kom<strong>en</strong> in de beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>:<br />
1F-A2; 2F-B1 <strong>en</strong> 3F-B2.<br />
Binn<strong>en</strong> het domein schrijv<strong>en</strong> zijn er ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s vooral overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>.<br />
De <strong>niv</strong>eaus van schrijfvaardigheid zijn vrijwel hetzelfde. De tak<strong>en</strong> die<br />
b<strong>en</strong>oemd zijn in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> kom<strong>en</strong> vrijwel letterlijk<br />
overe<strong>en</strong> met de subvaardighed<strong>en</strong> die in het Raamwerk Nederlands zijn<br />
beschrev<strong>en</strong>. In het Raamwerk Nederlands vormt de deelvaardigheid<br />
spelling e<strong>en</strong> onderdeel van het domein schrijv<strong>en</strong>. Inhoudelijk kom<strong>en</strong> de<br />
geformuleerde eis<strong>en</strong> voor de <strong>niv</strong>eaus 1F-A2, 2F-B1 <strong>en</strong> 3F-B2 overe<strong>en</strong>.<br />
9
10<br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> onderscheidt e<strong>en</strong> extra domein begripp<strong>en</strong>lijst<br />
<strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging. De begripp<strong>en</strong>lijst bestaat uit e<strong>en</strong> beperkt aantal<br />
grammaticale term<strong>en</strong> dat nodig is om op e<strong>en</strong> elem<strong>en</strong>tair <strong>niv</strong>eau<br />
(beroepsopleidings<strong>niv</strong>eau 1 <strong>en</strong> 2) beter over <strong>taal</strong> <strong>en</strong> met name<br />
<strong>taal</strong>verzorging (spelling) te kunn<strong>en</strong> prat<strong>en</strong>. Onder de noemer<br />
<strong>taal</strong>verzorging beschrijft het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> achtti<strong>en</strong> spellingcategorieën<br />
voor de <strong>niv</strong>eaus 1-3. In het Raamwerk Nederlands vall<strong>en</strong> deze<br />
spellingcategorieën geheel onder het domein schrijv<strong>en</strong>.<br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> b<strong>en</strong>adrukt het belang van het onderhoud<strong>en</strong> van<br />
de elem<strong>en</strong>taire spelling <strong>en</strong> stimuleert alle opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aanbod te<br />
do<strong>en</strong> om te voorkom<strong>en</strong> dat deze vaardigheid weer terugvalt op e<strong>en</strong><br />
ongew<strong>en</strong>st laag <strong>niv</strong>eau.
De belangrijkste overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rijtje<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
De domeinindeling<strong>en</strong> van Raamwerk <strong>en</strong> Refer<strong>en</strong>tiekader verschill<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>igszins. Onderstaande tuss<strong>en</strong>kolom maakt de relatie tuss<strong>en</strong> de<br />
domeinindeling<strong>en</strong> zichtbaar.<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Getall<strong>en</strong><br />
Verhouding<strong>en</strong><br />
Met<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
meetkunde<br />
Verband<strong>en</strong><br />
Getall<strong>en</strong><br />
Verhouding<strong>en</strong><br />
Met<strong>en</strong><br />
Meetkunde<br />
Verband<strong>en</strong><br />
statistiek<br />
Verband<strong>en</strong><br />
algebra<br />
Getall<strong>en</strong>,<br />
hoeveelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte <strong>en</strong> vorm<br />
Gegev<strong>en</strong>sverwerking<br />
<strong>en</strong> onzekerheid<br />
Verband<strong>en</strong>,<br />
verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> formules<br />
De <strong>niv</strong>eauaanduiding<strong>en</strong> 2F <strong>en</strong> 3F zijn relevant voor het <strong>mbo</strong>. Hieronder<br />
word<strong>en</strong> deze beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus weergegev<strong>en</strong> in het Raamwerk<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde.<br />
Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong><br />
11
12<br />
2F<br />
(gekoppeld aan <strong>mbo</strong>-1-2-3)<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte<br />
<strong>en</strong> vorm<br />
Gege v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
Ver band<strong>en</strong>,verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
3F<br />
(gekoppeld aan <strong>mbo</strong>-4)<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte Gege-<br />
<strong>en</strong> vorm v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
y2 y2<br />
y1 y1 x x<br />
x2 x x x x2 x x x x<br />
x1 x x x x x1 x x x x<br />
2F = x2-x2-x2-x1 3F = y1-x2-y1-x2<br />
Ver band<strong>en</strong>,verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
In het Refer<strong>en</strong>tiekader Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn de kolomm<strong>en</strong> van het Raamwerk<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde als volgt herverdeeld:<br />
Getall<strong>en</strong>, hoeveelhed<strong>en</strong>, mat<strong>en</strong>: opgesplitst in — <strong>en</strong> verdeeld over — de<br />
subdomein<strong>en</strong>:<br />
— getall<strong>en</strong>: al het ‘rek<strong>en</strong>werk’;<br />
— verhouding<strong>en</strong>: alles met verhouding<strong>en</strong> <strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>;<br />
— met<strong>en</strong>: alles met mat<strong>en</strong>, met<strong>en</strong>, meetinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>.<br />
Ruimte <strong>en</strong> vorm: blijft intact <strong>en</strong> past in zijn geheel in het subdomein<br />
met<strong>en</strong> <strong>en</strong> meetkunde. Daarbinn<strong>en</strong> vult deze Raamwerk-kolom alle<strong>en</strong> de<br />
meetkunde.<br />
Gegev<strong>en</strong>sverwerking <strong>en</strong> onzekerheid: ge<strong>en</strong> apart domein in het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. De inhoud<strong>en</strong> op het gebied van gegev<strong>en</strong>sverwerking<br />
kom<strong>en</strong> in het subdomein verband<strong>en</strong>. Subdomein onzekerheid<br />
(=kans <strong>en</strong> nauw-keurigheid) komt in het Refer<strong>en</strong>tiekader niet voor. De<br />
bet<strong>ref</strong>f<strong>en</strong>de inhoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> toegevoegd word<strong>en</strong> aan het subdomein<br />
verhouding<strong>en</strong> of ev<strong>en</strong>tueel getall<strong>en</strong>.<br />
Verband<strong>en</strong>, verandering<strong>en</strong> <strong>en</strong> formules: Valt in zijn geheel onder het<br />
subdomein verband<strong>en</strong>.
Taal (Nederlands) in het <strong>mbo</strong><br />
Twee <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders kort gekarakteriseerd<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> Raamwerk Nederlands voor (v)<strong>mbo</strong><br />
Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
<strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
De <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus<br />
Bron: www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl Bron: www.<strong>mbo</strong>raad.nl <strong>en</strong> www.cinop.nl<br />
Overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de twee <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders<br />
• beide vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beschrijvingsstandaard;<br />
• beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong> inhoud<strong>en</strong> — het wat — in de vorm van<br />
vaardighed<strong>en</strong> of handeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> operationaliser<strong>en</strong> die met voorbeeld<strong>en</strong>;<br />
• het zijn ge<strong>en</strong> curricula <strong>en</strong> ook ge<strong>en</strong> exam<strong>en</strong>programma’s;<br />
• doel<strong>en</strong> zijn voorbeeldmatig uitgewerkt ter afgr<strong>en</strong>zing van het <strong>niv</strong>eau;<br />
• beide werk<strong>en</strong> met to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de mate van verfi jning <strong>en</strong> concretisering.<br />
13
14<br />
Verschill<strong>en</strong><br />
• voor hele onderwijs: van primair<br />
onderwijs tot hoger beroepsonderwijs:<br />
van po -> vo -> <strong>mbo</strong> -> hbo/wo;<br />
• <strong>taal</strong> verdeeld in vier domein<strong>en</strong>:<br />
mondelinge <strong>taal</strong>vaardigheid, lez<strong>en</strong>,<br />
schrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging;<br />
• <strong>taal</strong> verdeeld in vier <strong>niv</strong>eaus, met elk<br />
twee kwaliteit<strong>en</strong>: fundam<strong>en</strong>teel <strong>en</strong><br />
streef.<br />
Toelichting<br />
Verschill<strong>en</strong><br />
• specifi ek voor het (v)<strong>mbo</strong>;<br />
• <strong>taal</strong> in vijf subdomein<strong>en</strong>;<br />
• <strong>niv</strong>eauaanduiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> –inhoud<br />
gebaseerd op <strong>en</strong> corresponder<strong>en</strong>d met<br />
het Europees Refer<strong>en</strong>tiekader voor<br />
Moderne Tal<strong>en</strong>.<br />
Het Raamwerk Nederlands voor (v)<strong>mbo</strong> is in 2007 ontwikkeld <strong>en</strong><br />
gepubliceerd. Het Raamwerk Nederlands biedt daartoe e<strong>en</strong><br />
beschrijvingskader met vijf domein<strong>en</strong> <strong>en</strong> vijf <strong>niv</strong>eaus waarin per cel<br />
functionele <strong>taal</strong>tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>taal</strong>handeling<strong>en</strong> Nederlands zijn getypeerd. Het<br />
Raamwerk Nederlands is gebaseerd op het Europees Refer<strong>en</strong>tiekader (ERK).<br />
Met het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> — voortkom<strong>en</strong>d uit het werk van de Commissie<br />
Meijerink — is e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidig kader ontstaan voor <strong>taal</strong> (Nederlands) waaraan<br />
het hele onderwijs kan <strong>ref</strong>erer<strong>en</strong>. Het richt zich daarbij op het hele<br />
onderwijs, vanaf de start in het primair onderwijs tot aan het eind van het<br />
onderwijstraject (hbo) <strong>en</strong> dan met name op de scharnierpunt<strong>en</strong> (drempels).<br />
Er is voor deelnemers op de leeftijd van 12, 16 <strong>en</strong> ongeveer 18 jaar<br />
vastgelegd wat ze moet<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>. De k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong><br />
zijn in grote mate van detail vastgelegd. Omdat het irreëel is om te<br />
verwacht<strong>en</strong> dat alle deelnemers op dezelfde leeftijd hetzelfde <strong>niv</strong>eau<br />
bereik<strong>en</strong>, zijn er twee differ<strong>en</strong>tiaties aangebracht, die kwaliteit<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>oemd. De fundam<strong>en</strong>tele kwaliteit (F), waarbij het acc<strong>en</strong>t ligt op<br />
functioneel gebruik<strong>en</strong>, hoort — aldus het Refer<strong>en</strong>tiekader — door alle<br />
deelnemers gerealiseerd te kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De streefkwaliteit (S), met het<br />
acc<strong>en</strong>t op formaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> abstraher<strong>en</strong>, biedt e<strong>en</strong> ‘uitdag<strong>en</strong>d perspectief<br />
voor deelnemers die op dat mom<strong>en</strong>t meer aankunn<strong>en</strong>’. Elk van de vier<br />
<strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus is verdeeld <strong>en</strong> uitgewerkt in deze twee kwaliteit<strong>en</strong>.
Bij de ontwikkeling van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> — <strong>en</strong> dan met name voor<br />
de <strong>niv</strong>eaus 2 <strong>en</strong> 3 die voor het (v)<strong>mbo</strong> relevant zijn — is het Raamwerk<br />
Nederlands als belangrijke bron gebruikt. Vandaar dat er vooral sprake is<br />
van overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Domeinindeling voor <strong>taal</strong><br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> beschrijft e<strong>en</strong> longitudinale lijn voor<br />
het <strong>taal</strong>onderwijs van het po via het vo, v<strong>mbo</strong> <strong>en</strong> <strong>mbo</strong> naar het hbo <strong>en</strong> heeft<br />
daarmee e<strong>en</strong> grotere reikwijdte dan het Raamwerk Nederlands.<br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> b<strong>en</strong>oemt vier domein<strong>en</strong> voor het Nederlands:<br />
1 mondelinge <strong>taal</strong>vaardigheid, met de subdomein<strong>en</strong>:<br />
— gespreksvaardigheid;<br />
— luistervaardigheid;<br />
— spreekvaardigheid;<br />
2 leesvaardigheid, met de subdomein<strong>en</strong>:<br />
— lez<strong>en</strong> van zakelijke tekst<strong>en</strong>;<br />
— lez<strong>en</strong> van fi ctionele <strong>en</strong> literaire tekst<strong>en</strong>;<br />
3 schrijfvaardigheid: het producer<strong>en</strong> van creatieve <strong>en</strong> zakelijke tekst<strong>en</strong>;<br />
4 begripp<strong>en</strong>lijst <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging.<br />
Het Raamwerk Nederlands hanteert analoog aan het ERK het volg<strong>en</strong>de<br />
format:<br />
1 luister<strong>en</strong>;<br />
2 lez<strong>en</strong>;<br />
3 gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>;<br />
4 sprek<strong>en</strong>;<br />
5 schrijv<strong>en</strong>.<br />
De indeling van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> wijkt af van de indeling van het<br />
Raamwerk Nederlands. Veel problem<strong>en</strong> levert dit voor het <strong>mbo</strong> niet op,<br />
omdat bij de ontwikkeling van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> zorgvuldig gebruik<br />
gemaakt is van <strong>niv</strong>eaubeschrijving<strong>en</strong> van het Raamwerk. Hieronder gaan we<br />
op hoofdlijn<strong>en</strong> in op de overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> beide<br />
<strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie kaders voor de vier domein<strong>en</strong>.<br />
15
16<br />
Mondelinge <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong><br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> heeft <strong>niv</strong>eaubeschrijving<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> voor het<br />
domein mondelinge <strong>taal</strong>vaardigheid <strong>en</strong> onderscheidt daarbij de volg<strong>en</strong>de<br />
subdomein<strong>en</strong>:<br />
gespreksvaardigheid;<br />
luistervaardigheid;<br />
spreekvaardigheid.<br />
Deze subdomein<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> met die in Raamwerk Nederlands, alle<strong>en</strong><br />
is de volgorde anders:<br />
luister<strong>en</strong>;<br />
sprek<strong>en</strong>;<br />
gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>.<br />
Bij de <strong>niv</strong>eaubeschrijving<strong>en</strong> mondelinge <strong>taal</strong>vaardigheid maakt het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> vervolg<strong>en</strong>s onderscheid tuss<strong>en</strong> de compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
tak<strong>en</strong>: soort gesprok<strong>en</strong> tekst<strong>en</strong>, bijvoorbeeld vraaggesprek, vergadering,<br />
debat;<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de taakuitvoering: k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van gesprok<strong>en</strong> tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van het proces, bijvoorbeeld beurt<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>, woord<strong>en</strong>schat<br />
<strong>en</strong> woordgebruik, hanter<strong>en</strong> registers <strong>en</strong>zovoort;<br />
<strong>en</strong> bij luister<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s: tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.<br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> merkt bij het domein mondelinge vaardighed<strong>en</strong><br />
steeds op dat de vier beschrev<strong>en</strong> <strong>niv</strong>eaus cumulatief zijn: “e<strong>en</strong> leerling op<br />
e<strong>en</strong> hoger <strong>niv</strong>eau beheerst alle deelvaardighed<strong>en</strong> die op e<strong>en</strong> lager <strong>niv</strong>eau<br />
g<strong>en</strong>oemd word<strong>en</strong>”.<br />
Belangrijkste bevinding<strong>en</strong> voor het domein mondelinge <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong><br />
In grote lijn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> de uitwerking<strong>en</strong> van de subdomein<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het<br />
domein mondelinge <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong> (gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>, luister<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
sprek<strong>en</strong>) van Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> overe<strong>en</strong> met die in het Raamwerk<br />
Nederlands. In sommige gevall<strong>en</strong> is het Raamwerk explicieter,<br />
bijvoorbeeld in het beschrijv<strong>en</strong> van de tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
van de luisteraar. In andere gevall<strong>en</strong> is het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong><br />
concreter.<br />
Vaststelling t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de <strong>niv</strong>eauvergelijking binn<strong>en</strong> het domein<br />
mondelinge <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 1F-A2; 2F-B1 <strong>en</strong> 3F-B2: de<br />
omschrijving, aard <strong>en</strong> inhoud van de drie <strong>niv</strong>eaus die voor de <strong>mbo</strong>-sector
cruciaal zijn, kom<strong>en</strong> in de beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders (Meijerink/Raamwerk<br />
Nederlands) in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>.<br />
Lez<strong>en</strong><br />
Voor het <strong>mbo</strong> gaat het om het lez<strong>en</strong> van zakelijke tekst<strong>en</strong> (zie brief van<br />
staatssecretaris van Bijsterveldt van 7 oktober 2009 (Kamerstuk 2008-2009,<br />
31332, nr. 10)<br />
Zakelijke tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong><br />
In grote lijn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> de uitwerking<strong>en</strong> van het subdomein lez<strong>en</strong> van<br />
zakelijke tekst<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het domein leesvaardigheid van het Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
<strong>taal</strong> overe<strong>en</strong> met die in het Raamwerk Nederlands. De omschrijving,<br />
aard <strong>en</strong> inhoud van de drie <strong>niv</strong>eaus die voor de <strong>mbo</strong>-sector cruciaal zijn,<br />
kom<strong>en</strong> in de beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>: 1F-A2; 2F-B1 <strong>en</strong><br />
3F-B2.<br />
De invulling van de formats in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> is volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> ander<br />
ord<strong>en</strong>ingsprincipe dan in het Raamwerk Nederlands. Het Raamwerk<br />
Nederlands sluit bij de beschrijving van de <strong>niv</strong>eauaanduiding<strong>en</strong> dichter aan<br />
bij het Europese Refer<strong>en</strong>tiekader voor moderne tal<strong>en</strong>. Bij vergelijking van<br />
de <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus <strong>taal</strong> voor lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> het Raamwerk Nederlands lez<strong>en</strong><br />
vind<strong>en</strong> we inhoudelijk dezelfde informatie binn<strong>en</strong> beide beschrijvingskaders<br />
terug. Zij zijn echter wel verschill<strong>en</strong>d geord<strong>en</strong>d.<br />
In het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> zi<strong>en</strong> we na e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e omschrijving van het<br />
lez<strong>en</strong> van zakelijke tekst<strong>en</strong> e<strong>en</strong> overzicht van de tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van<br />
tekst<strong>en</strong>. Hierin staan per <strong>niv</strong>eau zak<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> die in het Raamwerk<br />
Nederlands zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder dezelfde noemer: tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. In<br />
beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders staan k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oemd t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de<br />
structuur van e<strong>en</strong> tekst, sam<strong>en</strong>hang binn<strong>en</strong> de tekst, de informatiedichtheid,<br />
de woord<strong>en</strong>schat <strong>en</strong> het woordgebruik. In het Raamwerk<br />
Nederlands wordt in het subdomein verder de l<strong>en</strong>gte van tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> zinn<strong>en</strong><br />
beschrev<strong>en</strong>, net als de zinsbouw, uiterlijke tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schematische<br />
overzicht<strong>en</strong>/grafi sche informatie. In het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> zijn deze<br />
elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het domein <strong>taal</strong>verzorging.<br />
In het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> zijn daarnaast tak<strong>en</strong> per <strong>niv</strong>eau beschrev<strong>en</strong>.<br />
Er wordt e<strong>en</strong> onderverdeling gemaakt in het lez<strong>en</strong> van informatieve tekst<strong>en</strong>,<br />
van instructieve <strong>en</strong> van betog<strong>en</strong>de tekst<strong>en</strong>. In het Raamwerk Nederlands zijn<br />
17
18<br />
subvaardighed<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>: aanwijzing<strong>en</strong> <strong>en</strong> instructies lez<strong>en</strong>;<br />
correspond<strong>en</strong>tie lez<strong>en</strong>; rapport<strong>en</strong>, verslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> artikel<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>;<br />
schematische overzicht<strong>en</strong>, formulier<strong>en</strong> <strong>en</strong> grafi sche informatie lez<strong>en</strong>.<br />
Aanwijzing<strong>en</strong> <strong>en</strong> instructies lez<strong>en</strong> correspondeert met het lez<strong>en</strong> van<br />
instructieve tekst<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong>. Of de aard van<br />
correspond<strong>en</strong>tie, rapport<strong>en</strong>, verslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> artikel<strong>en</strong> informatief of betog<strong>en</strong>d<br />
is, wordt in het Raamwerk Nederlands pas duidelijk door voorbeeld<strong>en</strong> van<br />
tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> door de opbouw in k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de taakuitvoering van de<br />
lezer. Vergelijking van voorbeeld<strong>en</strong> die in beide beschrijvingskaders word<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>oemd, maakt veel overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> zichtbaar.<br />
In beide beschrijvingskaders zijn k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de taakuitvoering<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> onderscheidt techniek <strong>en</strong><br />
woord<strong>en</strong>schat; begrijp<strong>en</strong>; interpreter<strong>en</strong>; evaluer<strong>en</strong>; sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
opzoek<strong>en</strong>. Het Raamwerk Nederlands ord<strong>en</strong>t k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de<br />
taakuitvoering in opzoek<strong>en</strong>; begrijp<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong>. Daarnaast word<strong>en</strong> in<br />
het Raamwerk Nederlands strategieën b<strong>en</strong>oemd: oriëntatie op de taak;<br />
sturing van het proces; evaluatie van de resultat<strong>en</strong>. Dat is e<strong>en</strong> ander<br />
ord<strong>en</strong>ingsprincipe. Wie echter de beschrijving<strong>en</strong> per <strong>niv</strong>eau bestudeert <strong>en</strong><br />
vergelijkt, neemt waar dat er binn<strong>en</strong> de <strong>niv</strong>eaubeschrijving<strong>en</strong> inhoudelijk<br />
veel overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> te vind<strong>en</strong> zijn.<br />
Opzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong> zijn in grote lijn vergelijkbaar in beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Verwerk<strong>en</strong> in het Raamwerk is in grote lijn vergelijkbaar met formulering<strong>en</strong><br />
onder de kopjes interpreter<strong>en</strong>, evaluer<strong>en</strong>, sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> van het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong>. Evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>ref</strong>l ecter<strong>en</strong> zijn in het Raamwerk<br />
Nederlands in elk domein opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder de noemer strategieën.<br />
In het Raamwerk Nederlands word<strong>en</strong> in de domein<strong>en</strong> per <strong>niv</strong>eau <strong>en</strong>kele<br />
dim<strong>en</strong>sies apart b<strong>en</strong>oemd: k<strong>en</strong>nis van de wereld <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis van <strong>taal</strong> <strong>en</strong><br />
tekst<strong>en</strong>. Deze zijn in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> niet zo expliciet uitgewerkt<br />
naar <strong>niv</strong>eaus.<br />
Schrijv<strong>en</strong><br />
Binn<strong>en</strong> het domein schrijv<strong>en</strong> zijn er vooral overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> Raamwerk Nederlands. De <strong>niv</strong>eaus van schrijfvaardigheid<br />
zijn vrijwel hetzelfde. De tak<strong>en</strong> die b<strong>en</strong>oemd zijn in het
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> kom<strong>en</strong> vrijwel letterlijk overe<strong>en</strong> met de<br />
subvaardighed<strong>en</strong> die in het Raamwerk Nederlands zijn beschrev<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> voor de taakuitvoering zijn in beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> id<strong>en</strong>tiek:<br />
sam<strong>en</strong>hang;<br />
afstemming op doel (alle<strong>en</strong> bij 2F <strong>en</strong> 3F uitgewerkt);<br />
afstemming op publiek;<br />
woordgebruik <strong>en</strong> woord<strong>en</strong>schat;<br />
spelling, interpunctie <strong>en</strong> grammatica;<br />
leesbaarheid.<br />
In het Raamwerk is interpunctie geplaatst onder de kop leesbaarheid.<br />
Het grootste verschil zit in het onderdeel spelling <strong>en</strong> grammaticale<br />
correctheid dat in het Raamwerk functioneel is uitgewerkt binn<strong>en</strong> het<br />
domein schrijv<strong>en</strong>. Taalverzorging is in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> e<strong>en</strong> apart<br />
domein, daar waar in het Raamwerk Nederlands deze vaardighed<strong>en</strong><br />
ondergebracht <strong>en</strong> verwerkt zijn binn<strong>en</strong> de (sub)domein<strong>en</strong>. Het ERK — waar<br />
het Raamwerk Nederlands op gebaseerd is — k<strong>en</strong>t dit domein niet, omdat<br />
het ERK <strong>niv</strong>eaus van functioneel <strong>taal</strong>gebruik beschrijft. Taalbeschouwing <strong>en</strong><br />
<strong>taal</strong>verzorging mak<strong>en</strong> daarvan ge<strong>en</strong> onderdeel uit. Dit betek<strong>en</strong>t echter niet<br />
dat het Raamwerk Nederlands ge<strong>en</strong> uitsprak<strong>en</strong> doet over spelling <strong>en</strong><br />
grammaticale correctheid. Deze zijn echter b<strong>en</strong>oemd in de <strong>niv</strong>eaubeschrijving<br />
van de vijf vaardighed<strong>en</strong>. Ze zijn wel minder expliciet <strong>en</strong><br />
specifi ek geformuleerd. Hieronder gaan we kort in op het domein<br />
<strong>taal</strong>verzorging dat uitgewerkt is in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong>.<br />
Taalverzorging<br />
In het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> is om diverse red<strong>en</strong><strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> apart<br />
domein <strong>taal</strong>verzorging. Allereerst werd er e<strong>en</strong> duidelijke breuk<br />
geconstateerd tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de onderwijstyp<strong>en</strong> bij de bestudering<br />
van de kerndoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> eindterm<strong>en</strong> voor <strong>taal</strong>beschouwing <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging.<br />
E<strong>en</strong> ander probleem was de algem<strong>en</strong>e vaagheid waarmee doel<strong>en</strong> op het<br />
gebied van <strong>taal</strong>beschouwing <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging zijn beschrev<strong>en</strong>. Veel verder<br />
dan de constatering dat tekst<strong>en</strong> correct gespeld moet<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> vrij van<br />
grammaticale fout<strong>en</strong>, kwam<strong>en</strong> de meeste doelstelling<strong>en</strong> niet. Zo blek<strong>en</strong><br />
bijvoorbeeld de kerndoel<strong>en</strong> basisonderwijs explicieter te zijn in de<br />
formulering van doel<strong>en</strong> voor <strong>taal</strong>beschouwing <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verzorging dan de<br />
eindterm<strong>en</strong> van de andere onderwijstyp<strong>en</strong>. Het vo <strong>en</strong> <strong>mbo</strong> beschikt<strong>en</strong> over<br />
19
20<br />
e<strong>en</strong> weinig specifi ek kader. Dit kader bood in ieder geval onvoldo<strong>en</strong>de<br />
houvast voor oef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> instructie <strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de garantie voor<br />
automatische beheersing.<br />
Vandaar dat er in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> voor is gekoz<strong>en</strong> om deze<br />
kerndoel<strong>en</strong> nader te specifi cer<strong>en</strong>. Ook bleek dat de huidige beschrijving<strong>en</strong><br />
van exam<strong>en</strong>programma’s <strong>en</strong> eindterm<strong>en</strong> niet cumulatief geformuleerd zijn.<br />
Wat beheerst moet word<strong>en</strong> aan het einde van de basisschool, komt niet<br />
meer terug in curriculumdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in ope<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>de schoolsoort<strong>en</strong>.<br />
Dit is t<strong>ref</strong>f<strong>en</strong>d voor spelling <strong>en</strong> grammatica: alle<strong>en</strong> aan het einde van<br />
de basis school word<strong>en</strong> bepaalde werkwoordspellingregels vereist <strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>nis over grammaticale categorieën als onderwerp <strong>en</strong> persoonsvorm.<br />
In het Refer<strong>en</strong>tie kader <strong>taal</strong> is echter het uitgangspunt gekoz<strong>en</strong> dat de<br />
beschrijving<strong>en</strong> funder<strong>en</strong>d <strong>en</strong> cumulatief zijn. Hieronder gaan we kort in op<br />
wat dit betek<strong>en</strong>t voor het <strong>mbo</strong>.<br />
Begripp<strong>en</strong>lijst <strong>en</strong> Taalverzorging<br />
In het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> is allereerst e<strong>en</strong> lijst met begripp<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
om over <strong>taal</strong> <strong>en</strong> <strong>taal</strong>verschijnsel<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> prat<strong>en</strong>. Het gaat om e<strong>en</strong><br />
beperkt aantal elem<strong>en</strong>taire begripp<strong>en</strong> op het <strong>niv</strong>eau van 1F <strong>en</strong> 2F. Dergelijke<br />
begripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> term<strong>en</strong> — zoals werkwoord, meervoud, <strong>en</strong>kelvoud — mak<strong>en</strong> het<br />
onderwijz<strong>en</strong> van de <strong>taal</strong>vaardighed<strong>en</strong> soms makkelijker. Het zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
de begripp<strong>en</strong> die handig zijn bij het ler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> moderne vreemde<br />
<strong>taal</strong>. Zie voor e<strong>en</strong> overzicht van deze begripp<strong>en</strong> de publieksversie van het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> (november 2009).<br />
Taalverzorging<br />
Bij <strong>taal</strong>verzorging gaat het primair om k<strong>en</strong>nis van regels <strong>en</strong> begripp<strong>en</strong> die<br />
t<strong>en</strong> di<strong>en</strong>ste staan van correct <strong>taal</strong>gebruik. Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> biedt<br />
e<strong>en</strong> overzicht van achtti<strong>en</strong> categorieën van regels voor (werkwoord)spelling<br />
<strong>en</strong> interpunctie. Deze spellingcategorieën zijn uitgesplitst naar drie <strong>niv</strong>eaus:<br />
1F, 2F <strong>en</strong> 3F.<br />
Het uitgangspunt van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> is dat deze regels voor e<strong>en</strong><br />
goede <strong>taal</strong>verzorging veel oef<strong>en</strong>ing, instructie <strong>en</strong> leertijd vrag<strong>en</strong>, wil er<br />
sprake zijn van automatische beheersing. Het onderwijs in de verschill<strong>en</strong>de<br />
sector<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t deelnemers in de geleg<strong>en</strong>heid te stell<strong>en</strong> deze regels onder de<br />
knie te krijg<strong>en</strong>. Om vervolg<strong>en</strong>s te voorkom<strong>en</strong> dat spellingregels weer<br />
wegzakk<strong>en</strong>, is onderhoud nodig. Dit kan inhoud<strong>en</strong> dat deelnemers herstel- of<br />
herhalingsless<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>, waarbij op e<strong>en</strong> elem<strong>en</strong>tair <strong>niv</strong>eau<br />
gestart wordt.
E<strong>en</strong> ander uitgangspunt van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> is dat 75% van alle<br />
deelnemers van e<strong>en</strong> <strong>niv</strong>eaugroep (1F-2F-3F) 80% van de vereiste<br />
spellingregels beheerst. Deze norm is vergelijkbaar met de normeringsuitgangspunt<strong>en</strong><br />
die in het Raamwerk Nederlands gehanteerd word<strong>en</strong>.<br />
Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus voor <strong>taal</strong><br />
Overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><br />
Aanvankelijk war<strong>en</strong> er duidelijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong><br />
(eerste versie februari 2008) <strong>en</strong> het Raamwerk Nederlands. In de defi nitieve<br />
<strong>en</strong> gereviseerde versie van het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> (publieksversie<br />
november 2009) is m<strong>en</strong> aan deze verschill<strong>en</strong> ruimschoots tegemoetgekom<strong>en</strong>.<br />
De vier <strong>niv</strong>eaus die uitgewerkt word<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> (1F-2F-<br />
3F-4F) kom<strong>en</strong> in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> met de vier <strong>niv</strong>eaus in het Raamwerk<br />
Nederlands: A2-B1-B2-C1.<br />
Het schema hieronder is geconstrueerd op basis van beide <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders.<br />
Niveauvergelijking Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> – Raamwerk Nederlands<br />
Niveaus Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> 1F 2F 3F 4F<br />
Niveaus Raamwerk Nederlands A1 A2 B1 B2 C1 C2<br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> werkt vier <strong>niv</strong>eaus (1F-2F-3F-4F) uit <strong>en</strong> het<br />
Raamwerk Nederlands ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s: A2-B1–B2 <strong>en</strong> C1. Het A1- <strong>en</strong> het C2-<strong>niv</strong>eau<br />
wordt niet uitgewerkt.<br />
De conclusie op basis van contrastieve analyse voor het onderdeel <strong>taal</strong> is dat<br />
de vier <strong>niv</strong>eaus die uitgewerkt word<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>taal</strong> (1F-2F-3F-<br />
4F), in grote lijn<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> met de vier <strong>niv</strong>eaus in het Raamwerk<br />
Nederlands: A2 -B1-B2-C1.<br />
21
22<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde in het <strong>mbo</strong><br />
Twee <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders rek<strong>en</strong><strong>en</strong> kort gekarakteriseerd<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong> Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong><br />
Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
<strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
De <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus<br />
bron: www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl bron: www.fi .uu.nl/<strong>mbo</strong><br />
Overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de twee <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekaders<br />
• beide schets<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kader;<br />
• zijn ge<strong>en</strong> curricula;<br />
• zijn ge<strong>en</strong> exam<strong>en</strong>programma’s;<br />
• doel<strong>en</strong> zijn voorbeeldmatig uitgewerkt ter afgr<strong>en</strong>zing van het <strong>niv</strong>eau;<br />
• beide werk<strong>en</strong> met to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de mate van verfi jning <strong>en</strong> concretisering.<br />
Verschill<strong>en</strong><br />
• voor alle sector<strong>en</strong> in het onderwijs:<br />
van po, vo, <strong>mbo</strong> tot hbo;<br />
• rek<strong>en</strong><strong>en</strong> is onderverdeeld in vier<br />
subdomein<strong>en</strong> <strong>en</strong> in vier <strong>niv</strong>eaus, met<br />
elk twee ‘kwaliteit<strong>en</strong>’: fundam<strong>en</strong>teel<br />
(F) <strong>en</strong> streef<strong>niv</strong>eau (S);<br />
• grofmazige <strong>niv</strong>eauaanduiding, voor<br />
<strong>mbo</strong> geldt 2F of 3F.<br />
Verschill<strong>en</strong><br />
• specifi ek voor het <strong>mbo</strong>;<br />
• rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde is onderverdeeld in<br />
vier subdomein<strong>en</strong> <strong>en</strong> zes rek<strong>en</strong><strong>niv</strong>eaus;<br />
• fi jnmazige <strong>niv</strong>eauaanduiding: x1, x2,<br />
y1, y2, z1, (z2) op elk van de<br />
subdomein<strong>en</strong>.
Toelichting<br />
Beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong> onderwijsinhoud<strong>en</strong> in de vorm van<br />
vaardighed<strong>en</strong> of handeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> operationaliser<strong>en</strong> die met voorbeeld<strong>en</strong>.<br />
De beschrijving gaat over wat er geleerd/gek<strong>en</strong>d wordt in het onderwijs.<br />
Er staan ge<strong>en</strong> aanwijzing<strong>en</strong> in hoe dat bewerkstelligd moet word<strong>en</strong> in<br />
term<strong>en</strong> van (vak)didactiek.<br />
De overe<strong>en</strong>komst is dat beide docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voortkom<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> behoefte om<br />
voor het onderwijs helder aan te gev<strong>en</strong> wat er op e<strong>en</strong> bepaald mom<strong>en</strong>t van<br />
deelnemers verwacht wordt aan vaardighed<strong>en</strong> op het gebied van rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/<br />
wiskunde <strong>en</strong> aan het vermog<strong>en</strong> om deze vaardighed<strong>en</strong> functioneel in te<br />
zett<strong>en</strong> in relevante situaties.<br />
Met het Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong> (voortkom<strong>en</strong>d uit het werk van de<br />
Commissie Meijerink) is e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidig kader ontstaan voor rek<strong>en</strong><strong>en</strong> waaraan<br />
het hele onderwijs kan <strong>ref</strong>erer<strong>en</strong>. Er vindt e<strong>en</strong> opbouw plaats vanaf het<br />
begin van het basisonderwijs tot het eind van de diverse onderwijsloopban<strong>en</strong>,<br />
of tot de instroom in het hoger onderwijs.<br />
Het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong> is e<strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t dat gebruikt wordt<br />
om <strong>niv</strong>eaus voor functioneel gebruik van rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde in het <strong>mbo</strong> vast<br />
te stell<strong>en</strong>. Het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong> biedt daartoe e<strong>en</strong><br />
beschrijvingskader met vier domein<strong>en</strong> <strong>en</strong> zes <strong>niv</strong>eaus waarin per cel<br />
functionele rek<strong>en</strong>/wiskundige handeling<strong>en</strong> zijn getypeerd.<br />
Domeinindeling voor rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Zowel het Refer<strong>en</strong>tiekader Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> als het Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde<br />
verdel<strong>en</strong> de inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong> van het domein rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde<br />
over vier subdomein<strong>en</strong>. Deze vier subdomein<strong>en</strong> zijn echter verschill<strong>en</strong>d<br />
gekoz<strong>en</strong>. Het onderstaand schema br<strong>en</strong>gt de sam<strong>en</strong>hang in beeld.<br />
Voor de helderheid is in onderstaand schema e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>kolom gemaakt (de<br />
blokk<strong>en</strong> in de tuss<strong>en</strong>kolom).<br />
Zo wordt het e<strong>en</strong>voudiger om de twee indeling<strong>en</strong> met elkaar te vergelijk<strong>en</strong>.<br />
23
24<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Uit dit schema kan dus opgemaakt word<strong>en</strong> dat de vier kolomm<strong>en</strong> van het<br />
Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde als volgt herverdeeld word<strong>en</strong> in het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
Getall<strong>en</strong>, hoeveelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Getall<strong>en</strong><br />
Verhouding<strong>en</strong><br />
Met<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
meetkunde<br />
Verband<strong>en</strong><br />
Splits<strong>en</strong> in <strong>en</strong><br />
verdel<strong>en</strong> over de<br />
subdomein<strong>en</strong>:<br />
• getall<strong>en</strong>: al het<br />
‘rek<strong>en</strong> werk’;<br />
• verhouding<strong>en</strong>:<br />
alles met verhouding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>;<br />
• met<strong>en</strong>: alles met<br />
mat<strong>en</strong>, met<strong>en</strong>,<br />
meet instru m<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>.<br />
Ruimte, vorm Gegev<strong>en</strong>s verwerking<br />
<strong>en</strong> onzekerheid<br />
Blijft intact <strong>en</strong><br />
past in zijn<br />
geheel in het<br />
subdomein:<br />
met<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
meetkunde.<br />
Daarbinn<strong>en</strong><br />
vult deze<br />
Raamwerkkolom<br />
alle<strong>en</strong><br />
de meetkunde.<br />
Getall<strong>en</strong><br />
Verhouding<strong>en</strong><br />
Met<strong>en</strong><br />
Meetkunde<br />
Verband<strong>en</strong><br />
statistiek<br />
Verband<strong>en</strong><br />
algebra<br />
Getall<strong>en</strong>,<br />
hoeveelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte <strong>en</strong> vorm<br />
Gegev<strong>en</strong>sverwerking<br />
<strong>en</strong> onzekerheid<br />
Verband<strong>en</strong>,<br />
verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> formules<br />
Is ge<strong>en</strong> apart domein in het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. De<br />
inhoud<strong>en</strong> op het gebied van<br />
gegev<strong>en</strong>s verwerking kom<strong>en</strong><br />
in het subdomein<br />
verband<strong>en</strong>.<br />
Subdomein onzekerheid<br />
(=kans <strong>en</strong> nauw-keurigheid)<br />
komt in het Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
niet voor. De bet<strong>ref</strong>f<strong>en</strong>de<br />
inhoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> toegevoegd<br />
word<strong>en</strong> aan het<br />
subdomein verhouding<strong>en</strong>.<br />
Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong><br />
Verband<strong>en</strong>,<br />
verande ring<strong>en</strong>,<br />
formules<br />
Valt in zijn<br />
geheel onder<br />
het subdomein<br />
verband<strong>en</strong>.
Meer detailinformatie<br />
Op http://www.fi .uu.nl/<strong>mbo</strong>/raamwerkrek<strong>en</strong><strong>en</strong>wiskunde is aan elke<br />
subvaardigheid (<strong>en</strong> bijpass<strong>en</strong>de voorbeeld<strong>en</strong>) uit het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/<br />
wiskunde het pass<strong>en</strong>de subdomein uit het Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
toegek<strong>en</strong>d.<br />
In bijlage 1 van dit docum<strong>en</strong>t zijn beknopte beschrijving<strong>en</strong> van de inhoud<br />
van de subdomein<strong>en</strong> uit het Raamwerk <strong>en</strong> uit het Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Refer<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus voor rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Niveaus in het Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Het Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong> k<strong>en</strong>t in to<strong>taal</strong> vier <strong>niv</strong>eaus met elk twee<br />
kwaliteit<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>tele kwaliteit (F) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> streefkwaliteit (S). Voor<br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong> is dit uitgewerkt in twee substrom<strong>en</strong>: de F-stroom die is gericht op<br />
het consolider<strong>en</strong>, onderhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> van rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>en</strong> de<br />
S-stroom die gericht is op verdiep<strong>en</strong>, g<strong>en</strong>eraliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> abstraher<strong>en</strong>. In het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader zijn voor elk <strong>niv</strong>eau de inhoud<strong>en</strong> per subdomein<br />
beschrev<strong>en</strong>.<br />
Voor het <strong>mbo</strong> zijn de volg<strong>en</strong>de <strong>niv</strong>eaus van toepassing:<br />
2F voor <strong>mbo</strong> <strong>niv</strong>eau 1 t/m 3 . Dit is het maatschappelijk gew<strong>en</strong>ste <strong>niv</strong>eau.<br />
3F voor <strong>mbo</strong> 4.<br />
Hoe zit het met de verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus 2F <strong>en</strong> 3F?<br />
Uit Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
“In het <strong>mbo</strong> moet dit <strong>niv</strong>eau 2F word<strong>en</strong> onderhoud<strong>en</strong> om het burgerschaps<strong>niv</strong>eau<br />
te handhav<strong>en</strong> of het wordt verbreed naar <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eau 3F in het<br />
gebruik bij andere vakk<strong>en</strong>, bij praktijksituaties of in de verwerving van<br />
beroepscompet<strong>en</strong>ties.” (p.24)<br />
“Dit [3F] is e<strong>en</strong> gevorderde kwaliteit voor verbreding <strong>en</strong> toespitsing van 2F.”<br />
(p.25)<br />
3F is dus e<strong>en</strong> verbreding <strong>en</strong> toespitsing van 2F. Beide <strong>niv</strong>eaus hebb<strong>en</strong><br />
betrekking op het ‘[…] In functionele situaties in beroep of maatschappij,<br />
met vrucht mobiliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> zinvol inzett<strong>en</strong> van de e<strong>en</strong>maal verworv<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis<br />
<strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong> […].”<br />
25
26<br />
Op het gebied van rek<strong>en</strong>inhoud<strong>en</strong> komt er van 2F naar 3F eig<strong>en</strong>lijk niets<br />
nieuws bij, wel zijn de situaties waarin rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde gebruikt wordt op<br />
<strong>niv</strong>eau 3F complexer van aard <strong>en</strong> zal het vaker zo zijn dat er informatie uit<br />
verschill<strong>en</strong>de bronn<strong>en</strong> <strong>en</strong> meerdere rek<strong>en</strong>stapp<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
gecombineerd.<br />
Niveaus in het Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde<br />
In het Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde word<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de zes<br />
<strong>niv</strong>eaus niet alle<strong>en</strong> bepaald door de rek<strong>en</strong>/wiskundige inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vaardighed<strong>en</strong> maar ook door de ‘complexiteit’ van de situaties. Voor de<br />
onderste drie <strong>niv</strong>eaus zijn dit de algem<strong>en</strong>e omschrijving<strong>en</strong>:<br />
Niveau X1<br />
Voert e<strong>en</strong>voudige rek<strong>en</strong>/wiskundige handeling<strong>en</strong> uit in concrete, e<strong>en</strong>duidige <strong>en</strong><br />
vertrouwde situaties:<br />
• werk<strong>en</strong> in e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de situaties in het persoonlijke, beroepsmatige of<br />
publieke domein;<br />
• inzett<strong>en</strong> van elem<strong>en</strong>taire rek<strong>en</strong>/wiskundige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong>;<br />
• rek<strong>en</strong><strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de situatie in directe relatie tot e<strong>en</strong> concreet probleem;<br />
• e<strong>en</strong>voudige red<strong>en</strong>ering<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de situatie.<br />
Niveau X2<br />
Voert rek<strong>en</strong>/wiskundige handeling<strong>en</strong> uit in concrete, <strong>en</strong>igszins complexe maar wel<br />
overzichtelijke, e<strong>en</strong>duidige situaties:<br />
• werk<strong>en</strong> in bek<strong>en</strong>de situaties <strong>en</strong> nieuwe soortgelijke situaties;<br />
• inzett<strong>en</strong> van elem<strong>en</strong>taire rek<strong>en</strong>/wiskundige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong>;<br />
• <strong>en</strong>kelvoudig concreet handel<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevolgtrekking<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>;<br />
• zich resultat<strong>en</strong> voorstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> controler<strong>en</strong>.<br />
Niveau Y1<br />
Voert rek<strong>en</strong>/wiskundige handeling<strong>en</strong> uit om e<strong>en</strong> probleem op te loss<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> meer<br />
of minder vertrouwde, complexere situatie. Kiest, gebruikt <strong>en</strong> combineert begrep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> helder omschrev<strong>en</strong> procedures:<br />
• werk<strong>en</strong> in complexere, of minder vertrouwde maar soortgelijke situaties;<br />
• inzett<strong>en</strong> van repertoire aan elem<strong>en</strong>taire rek<strong>en</strong>/wiskundige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong><br />
vaardighed<strong>en</strong>;<br />
• belangrijke aspect<strong>en</strong> uit de situatie hal<strong>en</strong> <strong>en</strong> combiner<strong>en</strong>;<br />
• begrep<strong>en</strong> procedures kiez<strong>en</strong> <strong>en</strong> inzett<strong>en</strong>;<br />
• meerdere handeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> procedures combiner<strong>en</strong>;<br />
• red<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige verklaring<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>.
Hoe pass<strong>en</strong> 2F <strong>en</strong> 3F van het Refer<strong>en</strong>tiekader in het<br />
Raamwerk?<br />
Om meer zicht te krijg<strong>en</strong> op de sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> de <strong>niv</strong>eaus van het<br />
Refer<strong>en</strong>tiekader <strong>en</strong> die van het Raamwerk, bekijk<strong>en</strong> we eerst hoe de <strong>niv</strong>eaus<br />
2F <strong>en</strong> 3F er in het Raamwerk uit kom<strong>en</strong> te zi<strong>en</strong>. Door het plaats<strong>en</strong> van de<br />
inhoud<strong>en</strong> van 2F <strong>en</strong> 3F ontstaan de volg<strong>en</strong>de profi el<strong>en</strong>:<br />
Profi el 2F Profi el 3F<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte<br />
<strong>en</strong> vorm<br />
Gege v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
Ver band<strong>en</strong>,verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte Gege-<br />
<strong>en</strong> vorm v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
y2 y2<br />
y1 y1 x x<br />
x2 x x x x2 x x x x<br />
x1 x x x x x1 x x x x<br />
2F = x2-x2-x2-x1 3F = y1-x2-y1-x2<br />
Ver band<strong>en</strong>,verandering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
Hierbij twee opmerking<strong>en</strong>:<br />
1 Omdat het <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader maar één subdomein k<strong>en</strong>t voor verband<strong>en</strong>,<br />
bevat dit zowel alles wat statistische verband<strong>en</strong> bet<strong>ref</strong>t (in het Raamwerk<br />
kolom 3) als dat wat betrekking heeft op algebraïsche verband<strong>en</strong> (in het<br />
Raamwerk kolom 4). We kunn<strong>en</strong> dus het hoogste raamwerk<strong>niv</strong>eau lat<strong>en</strong><br />
geld<strong>en</strong> (respectievelijk x2 voor 2F <strong>en</strong> y1 voor 3F).<br />
2 In het subdomein ruimte <strong>en</strong> vorm van het Raamwerk blijk<strong>en</strong> 2F <strong>en</strong> 3F op<br />
hetzelfde <strong>niv</strong>eau (x2) uit te kom<strong>en</strong>. Dit heeft ermee te mak<strong>en</strong> dat<br />
aanvankelijk in het <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader voor 3F het subdomein met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde niet was ingevuld, omdat dat te veel richting wiskunde zou<br />
gaan. In het defi nitieve <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader is het <strong>niv</strong>eau 2F voor met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in 3F; dit <strong>niv</strong>eau is wel specifi ek voor het <strong>mbo</strong><br />
gepreciseerd.<br />
27
28<br />
Hoe pass<strong>en</strong> de rek<strong>en</strong>profi el<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong>?<br />
Vanwege de herverkaveling van inhoud<strong>en</strong> uit het Raamwerk over de<br />
subdomein<strong>en</strong> van het Refer<strong>en</strong>tiekader is het niet goed mogelijk om elk<br />
willekeurig rek<strong>en</strong>profi el, gebaseerd op het Raamwerk, op e<strong>en</strong>voudige wijze<br />
te vertal<strong>en</strong> naar de <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus 2F <strong>en</strong> 3F. We gev<strong>en</strong> twee voorbeeld<strong>en</strong><br />
om dit te illustrer<strong>en</strong>:<br />
Pedagogisch werker kinderopvang<br />
(<strong>niv</strong>eau 4)<br />
Manager opslag <strong>en</strong> vervoer<br />
(<strong>niv</strong>eau 4)<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> wiskunde Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> wiskunde<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte<br />
<strong>en</strong> vorm<br />
Gege v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
Ver band<strong>en</strong>,<br />
ver andering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
Getal l<strong>en</strong>,<br />
hoe veelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong><br />
Ruimte Gege-<br />
<strong>en</strong> vorm v<strong>en</strong>sverwerking,<br />
onze kerheid<br />
Ver band<strong>en</strong>,<br />
ver andering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong><br />
formules<br />
Z2 Z2<br />
Z1 Z1<br />
Y2 Y2 x x x<br />
Y1 Y1 x x x<br />
X2 x x X2 x x x x<br />
X1 x x x X1 x x x x<br />
Rek<strong>en</strong>profi el in Raamwerk = x2-x2-x2-x1 Rek<strong>en</strong>profi el in Raamwerk = y1-x2-y1-x2
In het subdomein getall<strong>en</strong>/hoeveelhed<strong>en</strong>,<br />
mat<strong>en</strong> wordt <strong>niv</strong>eau x2 aangegev<strong>en</strong>. We<br />
wet<strong>en</strong> echter niet in hoeverre het hier<br />
om vaardighed<strong>en</strong> op alle drie de<br />
deelgebied<strong>en</strong> — getall<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> met<strong>en</strong> — gaat. We kunn<strong>en</strong> dus niet<br />
vaststell<strong>en</strong> wat het <strong>niv</strong>eau is op elk van<br />
de subdomein<strong>en</strong> getall<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> met<strong>en</strong>/meetkunde in het Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Bij de laatste twee<br />
kolomm<strong>en</strong> van bov<strong>en</strong>staand profi el<br />
— gegev<strong>en</strong>sverwerking <strong>en</strong> onzekerheid <strong>en</strong><br />
verband<strong>en</strong>, verandering<strong>en</strong>, formules — is<br />
e<strong>en</strong> vergelijking met 3F ook lastig. Het<br />
<strong>niv</strong>eau in de derde kolom is x2;<br />
vaardighed<strong>en</strong> uit de vierde kolom kom<strong>en</strong><br />
— gezi<strong>en</strong> het ontbrek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>niv</strong>eauindicatie<br />
— binn<strong>en</strong> de kerntak<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
werkprocess<strong>en</strong> van dit beroep niet voor.<br />
Deze twee kolomm<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> het<br />
subdomein verband<strong>en</strong> van het Refer<strong>en</strong>tiekader,<br />
maar wat wordt daarvan nu het<br />
<strong>niv</strong>eau?<br />
Wel kunn<strong>en</strong> we stell<strong>en</strong> dat deze opleiding<br />
het <strong>niv</strong>eau 3F niet bereikt via de beroepseis<strong>en</strong><br />
die aan rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde word<strong>en</strong><br />
gesteld. Het is zelfs de vraag of daarmee<br />
<strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eau 2F volledig wordt<br />
gedekt.<br />
Het profi el van de Manager opslag <strong>en</strong><br />
vervoer laat op alle subdomein<strong>en</strong> van<br />
het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde e<strong>en</strong><br />
hoog <strong>niv</strong>eau zi<strong>en</strong>. Hierbij moet bedacht<br />
word<strong>en</strong> dat het Raamwerk met z2<br />
doorgaat tot <strong>en</strong> met het gebruik<strong>en</strong> van<br />
rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde op hbo-<strong>niv</strong>eau.<br />
We kunn<strong>en</strong> er in dit geval — met e<strong>en</strong><br />
redelijke mate van zekerheid — van<br />
uitgaan dat de inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>niv</strong>eau<br />
van rek<strong>en</strong><strong>en</strong> 3F, ruimschoots aan bod<br />
kom<strong>en</strong> in de beroepscontext van de<br />
Manager opslag <strong>en</strong> vervoer.<br />
Uit bov<strong>en</strong>staand voorbeeld zal duidelijk zijn dat, om e<strong>en</strong> vertaling te kunn<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong> van de rek<strong>en</strong>/wiskunde profi el<strong>en</strong> (gebaseerd op het Raamwerk) naar<br />
de <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eaus 2F <strong>en</strong> 3F, meer informatie nodig is over de onderligg<strong>en</strong>de<br />
deelvaardighed<strong>en</strong> die voorkom<strong>en</strong> in het beroep.<br />
Wellicht is e<strong>en</strong> directe vertaling ook niet nodig, als maar duidelijk wordt op<br />
welke deelgebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> in welke mate rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde — dat in het kader<br />
van het beroep aan bod komt — bijdraagt aan het vereiste <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eau<br />
2F of 3F. Daarbij kan uitgegaan word<strong>en</strong> van de analyses die door de<br />
k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>tra zijn uitgevoerd om voor elke uitstroom in de kwalifi catiedossiers<br />
2009/2010 e<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>profi el te kunn<strong>en</strong> vaststell<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> van het<br />
29
30<br />
Raamwerk rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. In bijlage 2 e<strong>en</strong> beschrijving van de werkwijze die<br />
daarbij gevolgd zou kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Van rek<strong>en</strong>profi el naar <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tie<strong>niv</strong>eau<br />
T<strong>en</strong> behoeve van het opnem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>/wiskunde profi el voor elke<br />
uistroom in de kwalifi catiedossiers 2009/2010, voerd<strong>en</strong> de k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>tra<br />
(ver<strong>en</strong>igd in COLO) analyses uit om rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde uit de kerntak<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
werkprocess<strong>en</strong> in beeld te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze te <strong>ref</strong>erer<strong>en</strong> aan het Raamwerk.<br />
Met behulp van de zo ontstane lijst<strong>en</strong> van de aan het beroep verbond<strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong>/wiskundige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong> kan nagegaan word<strong>en</strong> in hoeverre<br />
aan 2F of 3F wordt voldaan.<br />
Door:<br />
van elk ‘k<strong>en</strong>nis- of vaardigheidselem<strong>en</strong>t’ te bepal<strong>en</strong> in welk subdomein<br />
van het <strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader dit past;<br />
<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s per subdomein de mate van complexiteit van het gebruik<br />
van rek<strong>en</strong>/wiskunde te bepal<strong>en</strong> (gebruikmak<strong>en</strong>d van de <strong>niv</strong>eauaanduiding<strong>en</strong><br />
uit het Raamwerk) <strong>en</strong> deze te relater<strong>en</strong> aan die van 2F<br />
(onder andere e<strong>en</strong>duidige, vertrouwde situatie, <strong>en</strong>kelvoudige berek<strong>en</strong>ing)<br />
of 3F (onder andere complexe situatie, combinaties van rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/<br />
wiskunde handeling<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>).<br />
Voorbeeld<br />
De rek<strong>en</strong>/wiskundige handeling<strong>en</strong> in onderstaande tabel uit deel D van het<br />
kwalifi catiedossier word<strong>en</strong> gelabeld met het pass<strong>en</strong>de subdomein van het<br />
<strong>ref</strong>er<strong>en</strong>tiekader.
Uitwerking rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde voor het kd PW<br />
Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde in het kwalifi catiedossier Pedagogisch Werk<br />
Werkproces<br />
Omschrijving voorbeeld van gebruik rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde Domein<strong>en</strong><br />
Refer<strong>en</strong>tiekader<br />
1.1 Inv<strong>en</strong>tariseert de situatie <strong>en</strong> w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> van het kind/de<br />
jongere<br />
• Observer<strong>en</strong>, onderzoek<strong>en</strong>, observatiesystematiek<br />
gebruik<strong>en</strong>:<br />
— lez<strong>en</strong>, invull<strong>en</strong>, interpreter<strong>en</strong> van tabell<strong>en</strong>/<br />
statistiek<strong>en</strong>/scorelijst<strong>en</strong><br />
1.2 Stelt e<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong>programma op<br />
• Dagplanning, jaarplanning, planning van grotere<br />
activiteit<strong>en</strong>:<br />
— mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> planning, in schema zett<strong>en</strong><br />
2.1 2.1 Biedt het kind/de jongere opvang<br />
• Houdt zicht op kinder<strong>en</strong>/jonger<strong>en</strong> in de groep:<br />
— in één oogopslag aantal kinder<strong>en</strong>/jonger<strong>en</strong> tell<strong>en</strong><br />
• Leert kinder<strong>en</strong>/jonger<strong>en</strong> omgaan met fi nanciën:<br />
— rek<strong>en</strong><strong>en</strong> met geld<br />
— inkomst<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitgav<strong>en</strong> inzichtelijk <strong>en</strong> overzichtelijk<br />
mak<strong>en</strong><br />
2.2 Biedt het kind/de jongere persoonlijke verzorging<br />
• Flesvoeding, drink<strong>en</strong>:<br />
— werk<strong>en</strong> met inhoudsmat<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
— gebruikershandleiding lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong><br />
• Zelfzorgmedicatie:<br />
— werk<strong>en</strong> met inhoudsmat<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
— bijsluiters lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong><br />
2.3 Draagt zorg voor de ruimte <strong>en</strong> huishoudelijke<br />
werkzaamhed<strong>en</strong><br />
• Toetst leefruimte op geschiktheid, veiligheid <strong>en</strong> past<br />
deze — indi<strong>en</strong> gew<strong>en</strong>st — aan:<br />
— werk<strong>en</strong> met mat<strong>en</strong>, oppervlakte<br />
— ruimtelijk inzicht t.b.v. werkbare indeling van de<br />
ruimte, overzicht, veiligheid<br />
• Voert huishoudelijke tak<strong>en</strong> uit - schoonmak<strong>en</strong>:<br />
— werk<strong>en</strong> met inhoudsmat<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
— productinformatie <strong>en</strong> handleiding<strong>en</strong> bij material<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> middel<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong><br />
• Voert huishoudelijke tak<strong>en</strong> uit - maaltijd<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong>:<br />
— werk<strong>en</strong> met inhoudsmat<strong>en</strong>, gewicht<strong>en</strong>, verhouding<strong>en</strong><br />
— productinformatie <strong>en</strong> bereidingswijze lez<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
toepass<strong>en</strong><br />
verband<strong>en</strong><br />
verband<strong>en</strong><br />
getall<strong>en</strong><br />
verhouding<strong>en</strong><br />
met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde<br />
met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde<br />
verhouding<strong>en</strong><br />
met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde<br />
getall<strong>en</strong>,<br />
verhouding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde<br />
31
32<br />
2.4 Biedt het kind/de jongere ontwikkelingsgerichte<br />
activiteit<strong>en</strong> aan<br />
• Activiteit<strong>en</strong> op het gebied van sport <strong>en</strong> spel,<br />
creativiteit, techniek, kok<strong>en</strong>:<br />
— tell<strong>en</strong>, met<strong>en</strong>, weg<strong>en</strong>, inhoudsmat<strong>en</strong><br />
— productinformatie <strong>en</strong> handleiding<strong>en</strong> bij material<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> middel<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong><br />
— in één oogopslag aantal deelnemers/groepjes tell<strong>en</strong><br />
— deelnemers in groepjes verdel<strong>en</strong><br />
— voor kok<strong>en</strong> zie wp 2.3 bij Verzorg<strong>en</strong> van maaltijd<strong>en</strong><br />
3.4<br />
(PW4<br />
KO)<br />
3.7<br />
(PW4<br />
KO)<br />
Voert coördiner<strong>en</strong>de tak<strong>en</strong> uit<br />
• Verdeling mak<strong>en</strong> van de werkzaamhed<strong>en</strong>, ziet toe op<br />
continuïteit van de opvang:<br />
— afstemm<strong>en</strong> van werkzaamhed<strong>en</strong>, activiteit<strong>en</strong><br />
plann<strong>en</strong><br />
Voert beheertak<strong>en</strong> uit<br />
• Zakelijk beheer, bijvoorbeeld do<strong>en</strong> van bestelling<strong>en</strong>,<br />
bijhoud<strong>en</strong> van material<strong>en</strong>:<br />
— in één oogopslag voorraad material<strong>en</strong>/middel<strong>en</strong><br />
inschatt<strong>en</strong><br />
— zorgvuldig bestelbonn<strong>en</strong> invull<strong>en</strong><br />
— berek<strong>en</strong><strong>en</strong>/controler<strong>en</strong> van bedrag<strong>en</strong><br />
• Budget bewak<strong>en</strong> voor activiteit<strong>en</strong>, fi nanciële<br />
rapportages lever<strong>en</strong>:<br />
— snel (globaal) overzicht over fi nanciën<br />
— ‘kasboek’ bijhoud<strong>en</strong><br />
— fi nanciële rapportage opstell<strong>en</strong><br />
PW3 KO = Pedagogisch Werker 3 Kinderopvang<br />
PW4 KO = Pedagogisch Werker 4 Kinderopvang<br />
PW4 JZ = Pedagogisch Werker 4 Jeugdzorg<br />
met<strong>en</strong>/<br />
meetkunde<br />
getall<strong>en</strong><br />
getall<strong>en</strong>,<br />
verhouding<strong>en</strong>,<br />
verband<strong>en</strong>
Sam<strong>en</strong>gevat leidt dit tot het volg<strong>en</strong>de <strong>niv</strong>eau voor Pedagogisch Werker<br />
<strong>niv</strong>eau 4:<br />
Getall<strong>en</strong>: komt voor in de diverse werkprocess<strong>en</strong>, in bek<strong>en</strong>de <strong>en</strong> relatief<br />
e<strong>en</strong>duidige situaties: tell<strong>en</strong>, voorraadbeheer, rek<strong>en</strong><strong>en</strong> met geld<br />
<strong>en</strong>zovoort. Niveau 2F.<br />
Verhouding<strong>en</strong>: komt in e<strong>en</strong> beperkt aantal werkprocess<strong>en</strong> voor, vaak in<br />
combinatie met getall<strong>en</strong>. Het gaat om bijvoorbeeld omrek<strong>en</strong><strong>en</strong> van<br />
hoeveelhed<strong>en</strong> bij voeding. Onduidelijk is of perc<strong>en</strong>tages voorkom<strong>en</strong> in de<br />
fi nanciële rapportages. Niveau waarschijnlijk onder 2F.<br />
Met<strong>en</strong>/meetkunde: vaardighed<strong>en</strong> op het gebied van onder andere werk<strong>en</strong><br />
met inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> gewicht<strong>en</strong> in de context van voeding. Wat meetkunde<br />
bet<strong>ref</strong>t: inschatt<strong>en</strong> van oppervlakte <strong>en</strong> <strong>en</strong>ig ruimtelijk inzicht in bek<strong>en</strong>de<br />
situaties. Niveau waarschijnlijk onder 2F.<br />
Verband<strong>en</strong>: in het kader van planning<strong>en</strong> (organisatorisch <strong>en</strong> fi nancieel)<br />
moet<strong>en</strong> numerieke gegev<strong>en</strong>s (ook uit tabell<strong>en</strong>) word<strong>en</strong> gecombineerd,<br />
geïnterpreteerd <strong>en</strong> verwerkt. Dit is zeker <strong>niv</strong>eau 2F, mogelijk zelfs 3F. Om<br />
dit te bepal<strong>en</strong> zijn meer details nodig over wat het gebruik van rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/<br />
wiskunde in dit verband exact inhoudt.<br />
33
34<br />
Bijlage 1 <strong>en</strong> 2:<br />
Inhoud<strong>en</strong> per subdomein<br />
Inhoud<strong>en</strong> uit het Refer<strong>en</strong>tiekader rek<strong>en</strong><strong>en</strong> 1<br />
Getall<strong>en</strong> Verhouding<strong>en</strong> Met<strong>en</strong> & meetkunde Verband<strong>en</strong><br />
A Notatie, <strong>taal</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />
• Analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> interpreter<strong>en</strong><br />
A Notatie, <strong>taal</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />
• Uitspraak, schrijfwijze <strong>en</strong><br />
A Notatie, <strong>taal</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />
• Uitspraak, schrijfwijze <strong>en</strong><br />
van informatie uit tabell<strong>en</strong>,<br />
grafi sche voorstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
betek<strong>en</strong>is van getall<strong>en</strong>,<br />
sy<strong>mbo</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> relaties<br />
• Wiskunde<strong>taal</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
betek<strong>en</strong>is van getall<strong>en</strong>,<br />
sy<strong>mbo</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> relaties<br />
• Wiskunde<strong>taal</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
beschrijving<strong>en</strong><br />
• Veel voorkom<strong>en</strong>de<br />
diagramm<strong>en</strong> <strong>en</strong> Grafi ek<strong>en</strong><br />
A Notatie, <strong>taal</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />
• Mat<strong>en</strong> voor l<strong>en</strong>gte,<br />
oppervlakte, inhoud <strong>en</strong><br />
gewicht, temperatuur<br />
• Tijd <strong>en</strong> geld<br />
• Meetinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
• Schrijfwijze <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is<br />
van meetkundige sy<strong>mbo</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> relaties<br />
B Met elkaar in verband<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Verschill<strong>en</strong>de voorstellings-<br />
B Met elkaar in verband<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Meetinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
B Met elkaar in verband<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Verhouding, proc<strong>en</strong>t, breuk,<br />
B Met elkaar in verband<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Getall<strong>en</strong> <strong>en</strong> getalrelaties<br />
• Structuur <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<br />
vorm<strong>en</strong> met elkaar in<br />
verband br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Gegev<strong>en</strong>s verzamel<strong>en</strong>,<br />
ord<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> weergev<strong>en</strong><br />
• Structuur <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<br />
tuss<strong>en</strong> maate<strong>en</strong>hed<strong>en</strong><br />
• Verschill<strong>en</strong>de<br />
repres<strong>en</strong>taties, 2D <strong>en</strong> 3D<br />
decimaal getal, deling,<br />
‘deel van’ met elkaar in<br />
C Gebruik<strong>en</strong><br />
• Berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> met<br />
gehele getall<strong>en</strong>, breuk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
decimale getall<strong>en</strong><br />
1 Deze beschrijving<strong>en</strong> zijn tekst<strong>en</strong> uit hoofdstuk 5 van Over de drempels met rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
verband br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
• Patron<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong><br />
C Gebruik<strong>en</strong><br />
• Tabell<strong>en</strong>, diagramm<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
C Gebruik<strong>en</strong><br />
• Met<strong>en</strong><br />
• Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in de meetkunde<br />
grafi ek<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> bij het<br />
oploss<strong>en</strong> van problem<strong>en</strong><br />
C Gebruik<strong>en</strong><br />
• In de context van<br />
verhouding<strong>en</strong> berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
uitvoer<strong>en</strong>, ook met<br />
proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> verhouding<strong>en</strong><br />
• Rek<strong>en</strong>vaardighed<strong>en</strong><br />
gebruik<strong>en</strong>
Inhoud<strong>en</strong> uit het Raamwerk Rek<strong>en</strong><strong>en</strong>/wiskunde <strong>mbo</strong><br />
Verband<strong>en</strong>, verandering<strong>en</strong>,<br />
formules<br />
Ruimte <strong>en</strong> vorm Gegev<strong>en</strong>sverwerking <strong>en</strong><br />
onzekerheid<br />
Getall<strong>en</strong>,<br />
hoeveelhed<strong>en</strong>, mat<strong>en</strong><br />
In veel situaties is het van belang te<br />
begrijp<strong>en</strong> hoe groothed<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k<br />
bijvoorbeeld aan kost<strong>en</strong> afhankelijk<br />
van tijd of aantal; kapi<strong>taal</strong>groei<br />
afhankelijk van kapi<strong>taal</strong> <strong>en</strong> r<strong>en</strong>te;<br />
dosering afhankelijk van lichaamsgewicht;<br />
oppervlakte afhankelijk van<br />
l<strong>en</strong>gtemat<strong>en</strong> <strong>en</strong>zovoort.<br />
Dit soort verband<strong>en</strong> wordt vaak<br />
beschrev<strong>en</strong> met tabell<strong>en</strong>, grafi ek<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
formules of vuistregels. Herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>,<br />
beschrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> van patron<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> regelmaat is hierbij van belang. Het<br />
gaat in dit domein om vaardighed<strong>en</strong><br />
als:<br />
• Herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> van<br />
patron<strong>en</strong> <strong>en</strong> verband<strong>en</strong> in tabell<strong>en</strong>,<br />
grafi ek<strong>en</strong> <strong>en</strong> situaties;<br />
• Werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> met vuistregels<br />
<strong>en</strong> formules;<br />
• Afl ez<strong>en</strong>, interpreter<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
gebruik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> breed spectrum<br />
aan tabell<strong>en</strong> <strong>en</strong> grafi ek<strong>en</strong>.<br />
Veel informatie, zowel in<br />
maatschappelijke als in<br />
beroepsspecifi eke situaties, wordt<br />
(geord<strong>en</strong>d) weergegev<strong>en</strong> in<br />
tabell<strong>en</strong> <strong>en</strong> grafi ek<strong>en</strong> of<br />
diagramm<strong>en</strong>. Daarnaast spel<strong>en</strong><br />
statistische gegev<strong>en</strong>s, informatie<br />
<strong>en</strong> onzekerheid (meetfout<strong>en</strong>, (on)<br />
nauwkeurigheid, patron<strong>en</strong> in<br />
variatie <strong>en</strong> kans) e<strong>en</strong> belangrijke<br />
rol bij het nem<strong>en</strong> van beslissing<strong>en</strong>.<br />
Vaardighed<strong>en</strong> in dit domein zijn<br />
onder meer:<br />
• Interpreter<strong>en</strong>, gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
beoordel<strong>en</strong> van numerieke<br />
informatie uit tabell<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
diagramm<strong>en</strong>;<br />
• Numerieke gegev<strong>en</strong>s<br />
verzamel<strong>en</strong>, ord<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>, combiner<strong>en</strong>,<br />
analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>;<br />
• Werk<strong>en</strong> met onzekerheid,<br />
variatie, onnauwkeurigheid <strong>en</strong><br />
kans (zowel kwalitatief als<br />
kwantitatief);<br />
• Opzett<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
(statistisch) onderzoek <strong>en</strong> de<br />
empirische cyclus k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
De driedim<strong>en</strong>sionale<br />
werkelijkheid wordt vaak<br />
‘plat’ (tweedim<strong>en</strong>sionaal)<br />
weergegev<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k daarbij<br />
bijvoorbeeld aan kaart<strong>en</strong>,<br />
plattegrond<strong>en</strong>, uitslag<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
werktek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Het is in<br />
maatschappelijke <strong>en</strong><br />
beroepssituaties van belang<br />
om hiermee om te kunn<strong>en</strong><br />
gaan.<br />
Er hor<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> bij als:<br />
plaatsbepal<strong>en</strong>, naviger<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
oriënter<strong>en</strong>, construer<strong>en</strong>,<br />
berek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Er zijn<br />
vaardighed<strong>en</strong> nodig als:<br />
• Object<strong>en</strong>, situaties <strong>en</strong><br />
afbeelding<strong>en</strong> daarvan<br />
beschrijv<strong>en</strong> (in e<strong>en</strong><br />
meetkundig begripp<strong>en</strong>kader),<br />
mak<strong>en</strong>, interpreter<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>;<br />
• Schatt<strong>en</strong>, met<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
berek<strong>en</strong><strong>en</strong> van onder<br />
andere l<strong>en</strong>gte,<br />
oppervlakte, inhoud;<br />
• Plaatsbepal<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
oriënter<strong>en</strong> in de ruimte<br />
bijvoorbeeld de weg<br />
vind<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong><br />
In het dagelijks lev<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
in de beroepspraktijk<br />
kom<strong>en</strong> regelmatig<br />
situaties voor waarin<br />
gerek<strong>en</strong>d of gemet<strong>en</strong><br />
moet word<strong>en</strong>. In dit soort<br />
situaties gaat het vaak om<br />
berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> met<br />
verhouding<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, ook rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
met tijd <strong>en</strong> geld <strong>en</strong><br />
omgaan met mat<strong>en</strong> komt<br />
veel voor. Gekoppeld<br />
hieraan zijn onder meer<br />
schatt<strong>en</strong>d rek<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
inzicht in het getalsysteem<br />
<strong>en</strong> het<br />
ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
van maatk<strong>en</strong>nis van<br />
belang.<br />
Daarbij word<strong>en</strong> onder<br />
meer de volg<strong>en</strong>de<br />
vaardighed<strong>en</strong> in<br />
sam<strong>en</strong>hang gebruikt:<br />
• Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> in situaties;<br />
• Met<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> met<br />
mat<strong>en</strong>;<br />
• Basisbewerking<strong>en</strong><br />
inzett<strong>en</strong><br />
35