Rondeel te koop
Pluimveehouder Willy Derks begon als de eerste franchisenemer van de Rondeelstal. De nieuwe stal brengt Willy niet waar hij op gehoopt had en na meerdere tegenslagen zit de ambitieuze kippenboer nu met een lege stal. Wat zal de toekomst nog brengen? Een verhaal van Hungry/Foolish
Pluimveehouder Willy Derks begon als de eerste franchisenemer van de Rondeelstal. De nieuwe stal brengt Willy niet waar hij op gehoopt had en na meerdere tegenslagen zit de ambitieuze kippenboer nu met een lege stal. Wat zal de toekomst nog brengen? Een verhaal van Hungry/Foolish
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Rondeel</strong> <strong>te</strong> <strong>koop</strong><br />
Vijf jaar na de fees<strong>te</strong>lijke opening staat <strong>Rondeel</strong> Ewijk leeg.<br />
Pluimveehouder Willy Derks ver<strong>te</strong>lt zijn verhaal.
‘Het is een prachtig concept. Daarom ben ik al deze<br />
jaren het positieve verhaal blijven ver<strong>te</strong>llen.’<br />
Het is stil in het <strong>Rondeel</strong>. De geur van kippenmest hangt<br />
nog in de stal, maar de 30.000 bewoons<strong>te</strong>rs van <strong>Rondeel</strong><br />
Ewijk zijn al in oktober opgehaald om naar het slachthuis <strong>te</strong><br />
gaan. Tussen het strooisel in de stal ligt een verla<strong>te</strong>n eitje <strong>te</strong><br />
glanzen. ‘Die zou ik maar niet meer ope<strong>te</strong>n’, zegt staleigenaar<br />
Willy Derks. Wat is er gebeurd?<br />
door Marieke Creemers<br />
In de gangen van het bezoekersgedeel<strong>te</strong> hangen vrolijke, educatieve pla<strong>te</strong>n:<br />
gezonde eieren, gezellige kippen. Met eerlijke prijzen voor de boer wordt<br />
de schaalvergroting hier bui<strong>te</strong>n de deur gehouden, legt het welkomstbord<br />
uit. Willy knikt. ‘Het is een prachtig concept. Daarom ben ik al deze jaren<br />
het positieve verhaal blijven ver<strong>te</strong>llen.’ Nu de deuren van zijn <strong>Rondeel</strong><br />
ech<strong>te</strong>r geslo<strong>te</strong>n zijn, wil de pluimveehouder het eerlijke verhaal ver<strong>te</strong>llen<br />
– en de laats<strong>te</strong> kans op een oplossing grijpen.<br />
De pluimveehouderij zit de familie Derks in het bloed: <strong>te</strong>rwijl de<br />
moeder van Willy de stal van haar jong overleden man uitbreidde en tot<br />
bloei bracht, bouwden de schoonouders van Willy twee goedlopende<br />
bedrijven op. Van het opfokbedrijf in Beuningen en de volière-stal in<br />
Groesbeek konden Willy en zijn vrouw een ruim belegde bo<strong>te</strong>rham<br />
verdienen. De wijze van werken ging Willy ech<strong>te</strong>r <strong>te</strong>gen staan.<br />
‘De maatschappelijke vragen en de economische druk worden s<strong>te</strong>eds gro<strong>te</strong>r<br />
in de pluimveehouderij. We zagen dat s<strong>te</strong>eds meer collega’s om ons heen<br />
stop<strong>te</strong>n met hun bedrijf. Wij wilden geen deel uitmaken van deze afvalstrijd,’<br />
begint de ondernemer zijn verhaal. ‘Het belangrijks<strong>te</strong> was ech<strong>te</strong>r<br />
de manier waarop mijn kinderen thuis kwamen van school. Het was niet<br />
langer iets om trots op <strong>te</strong> zijn, dat je ouders pluimveehouder waren; ze<br />
verzwegen het liever. Het zou zoveel discussie oproepen.’ Het was de<br />
direc<strong>te</strong> aanleiding om op zoek <strong>te</strong> gaan naar andere manieren van kippen<br />
houden: vriendelijker voor mens, dier en milieu.
‘<strong>Rondeel</strong> Barneveld was dé<br />
innovatieve stal van het moment.’<br />
Al snel komt de pluimveehouder uit bij het net geopende <strong>Rondeel</strong> Barneveld, dé<br />
innovatieve stal van het moment. Het <strong>Rondeel</strong> is in samenwerking met de Dierenbescherming<br />
ontwikkeld door de Universi<strong>te</strong>it van Wageningen en op de markt gebracht<br />
door stalsys<strong>te</strong>menproducent Vencomatic. Scharrelen, verkennen, stofbaden nemen: het<br />
<strong>Rondeel</strong> is ingericht naar de natuurlijke behoef<strong>te</strong>n van de kip. Het klimaat in de stal wordt<br />
met natuurlijke ventilatie geregeld, uitstoot wordt beperkt en de kwali<strong>te</strong>itsmest van de<br />
kippen wordt in de stal gedroogd. Door deze en andere maatregelen heeft het <strong>Rondeel</strong> niet<br />
alleen het 3-s<strong>te</strong>rren Be<strong>te</strong>r Leven-keurmerk van de Dierenbescherming, maar ook het<br />
keurmerk van Stichting Milieukeur.<br />
Bovendien werk<strong>te</strong> <strong>Rondeel</strong> B.V., de speciaal<br />
in het leven geroepen doch<strong>te</strong>ronderneming<br />
van Vencomatic, aan kor<strong>te</strong> lijnen tussen<br />
boer en consument: de eitjes werden op het<br />
<strong>Rondeel</strong> verpakt en direct aan de supermarkt<br />
geleverd. Van de bezoekersruim<strong>te</strong><br />
tot aan de afbreekbare eierdoosjes, alles in<br />
het <strong>Rondeel</strong> is doordacht. Willy lacht. ‘Een<br />
prachtige stal was het, maar duur! Dat kan<br />
financieel niet uit, dacht ik toen.’<br />
Het concept laat de ondernemer ech<strong>te</strong>r<br />
niet los, en na veel berekeningen besluit<br />
Willy als eers<strong>te</strong> franchisenemer een eigen<br />
<strong>Rondeel</strong> op <strong>te</strong> zet<strong>te</strong>n. De stal was weliswaar<br />
een flinke inves<strong>te</strong>ring, maar een bijzondere<br />
bijkomstigheid was dat <strong>Rondeel</strong> B.V. een<br />
voercorrectie han<strong>te</strong>erde bij het verkopen<br />
van de eieren. Dat is belangrijk voor de<br />
boer: zeventig procent van de productiekos<strong>te</strong>n<br />
van een eitje bestaat uit kos<strong>te</strong>n voor<br />
het voer voor de legkippen. Wanneer de<br />
voerprijzen stijgen <strong>te</strong>rwijl de eierprijzen<br />
gelijk blijven, wordt de winst per ei kleiner.<br />
<strong>Rondeel</strong> B.V. pak<strong>te</strong> dit probleem aan door<br />
de eierprijzen mee <strong>te</strong> la<strong>te</strong>n bewegen. Stijgen<br />
de voerprijzen? Dan stijgen ook de eierprijzen,<br />
en blijft de winstmarge voor de boer<br />
gelijk.<br />
Dat zorgt voor een stabieler<br />
boerenbedrijf en voorkomt schaalvergroting.<br />
Zo wordt de race to the<br />
bottom voorkomen, getuigt het<br />
welkomstbord in de stal.<br />
Slingers, ballonnen, traktaties: het is feest<br />
wanneer <strong>Rondeel</strong> Ewijk in maart 2012 open<br />
gaat. De moeder van Willy opent de nieuwe<br />
stal. ‘Zó leuk was het.’ Willy glundert. ‘Op<br />
de opening waren er al 5000 mensen in de<br />
stal. Af en aan liep het, en ook daarna: van<br />
toevallige bezoekers tot rondleidingen. Elke<br />
Pasen organiseerde ik een Kip en Ei-evenement,<br />
met allerlei activi<strong>te</strong>i<strong>te</strong>n in en rondom<br />
het <strong>Rondeel</strong>, zoals een kleine broedmachine.<br />
De kinderen za<strong>te</strong>n uren met hun<br />
neus <strong>te</strong>gen het glas <strong>te</strong> wach<strong>te</strong>n tot de eieren<br />
uitkwamen.’<br />
Terwijl de slingers nog hangen, zijn de problemen<br />
ech<strong>te</strong>r al begonnen. De sor<strong>te</strong>er- en<br />
inpakmachine, nodig om de <strong>Rondeel</strong>eitjes<br />
<strong>te</strong> verpakken in de herkenbare ronde doosjes,<br />
wordt niet geplaatst. De eieren worden<br />
in plaats daarvan op treetjes geplaatst en<br />
bij een reguliere eierhandelaar ingepakt.<br />
Lastig, verzucht Willy. ‘De buren hadden<br />
hun eendenstal opgegeven – het zou slecht<br />
zijn voor mijn kippen. In ruil hiervoor kon<br />
ik ze werk aanbieden bij het inpakken.’ De<br />
beloofde uren zijn ech<strong>te</strong>r overbodig nu<br />
het werk wordt uitbes<strong>te</strong>ed. <strong>Rondeel</strong> B.V.<br />
sluit bovendien een overeenkomst met een<br />
gro<strong>te</strong> horeca-ke<strong>te</strong>n. De voercorrectie, het<br />
prijsparadepaardje van het <strong>Rondeel</strong>, wordt<br />
hier niet doorgevoerd. Niet veel la<strong>te</strong>r na de<br />
eers<strong>te</strong> afspraken wordt de afgesproken prijs<br />
bovendien aangepast naar de landelijke,<br />
lagere eierprijs. ‘Voor die prijs kon mijn<br />
<strong>Rondeel</strong> niet produceren, zeker niet met de<br />
hoge prijzen van het voorgeschreven voer.’<br />
Na veel gesprekken wordt een hogere prijs<br />
afgesproken. Ondertussen gaat het verpakken<br />
van de eieren bij de eierhandel ech<strong>te</strong>r<br />
niet zoals gewenst. Het verpakken van de<br />
eitjes in de ronde doosjes wordt daarom<br />
verplaatst naar het <strong>Rondeel</strong> <strong>te</strong> Barneveld.<br />
De treetjes waarop de eieren van <strong>Rondeel</strong><br />
naar <strong>Rondeel</strong> worden verplaatst worden<br />
tussen de vervoersbeur<strong>te</strong>n door niet<br />
schoongemaakt.
‘Vencomatic, het moederbedrijf van <strong>Rondeel</strong> B.V.,<br />
is een stallenbouwer; wij zijn kippenboeren,<br />
we kennen de sector van binnen en bui<strong>te</strong>n.’<br />
In 2014 wordt <strong>Rondeel</strong> Ewijk getroffen<br />
door een salmonellabesmetting. De besmetting<br />
is een financiële slag: de eieren<br />
mogen enkel nog worden verkocht aan de<br />
verwerkingsindustrie. De opbrengs<strong>te</strong>n van<br />
de eieren zijn hierdoor veel lager en de afgesproken<br />
hogere prijs vervalt. Het vervoer<br />
tussen de Rondelen gaat ondertussen door.<br />
Niet veel la<strong>te</strong>r heeft ook <strong>Rondeel</strong> Barneveld<br />
met een salmonellabesmetting <strong>te</strong> kampen.<br />
‘Waar dat door komt? Dat kunnen we nooit<br />
met zekerheid zeggen,’ zegt Willy.<br />
‘Als pluimveehouder wil je ech<strong>te</strong>r het gesleep<br />
van stal naar stal beperken. Dat was<br />
eigenlijk een <strong>te</strong>rugkerend probleem.<br />
Vencomatic, het moederbedrijf van <strong>Rondeel</strong><br />
B.V., is een stallenbouwer; wij zijn<br />
kippenboeren, we kennen de sector van<br />
binnen en bui<strong>te</strong>n.’<br />
Willy wilde verbe<strong>te</strong>ren; out of the box<br />
denken. Plannen zijn er genoeg. Het ontwerp<br />
voor een <strong>Rondeel</strong>-opfokbedrijf, op<br />
Willy’s stal <strong>te</strong> Groesbeek, lag klaar: hier<br />
zouden de kippen voor de Rondelen dicht<br />
in de buurt kunnen worden grootgebracht.<br />
Het project vond ech<strong>te</strong>r geen<br />
doorgang, net zomin als de rechtstreekse<br />
afzet in de regio voor een be<strong>te</strong>r verdienmodel,<br />
de stal voor de leghaantjes en de<br />
sociale werkplaats in het hart van het<br />
<strong>Rondeel</strong>.<br />
‘<strong>Rondeel</strong> B.V. keerde s<strong>te</strong>eds meer <strong>te</strong>rug<br />
naar de traditionele eierhandel: voor zo<br />
laag mogelijke kos<strong>te</strong>n produceren. Natuurlijk<br />
is het ook voor hen heel belangrijk<br />
dat het <strong>Rondeel</strong> wérkt,’ legt Willy uit.<br />
‘De stal werd al in 2004 bedacht door de<br />
Universi<strong>te</strong>it van Wageningen, maar de<br />
plannen hebben tot 2010 op de plank gelegen.<br />
Niemand wilde zijn vingers branden<br />
aan zo’n nieuw project. Vencomatic<br />
wel, en heeft daar veel eigen geld in gestoken.<br />
Dat hebben ze echt goed gedaan. Nu<br />
wordt het ech<strong>te</strong>r een heilloze weg, omdat<br />
het concept s<strong>te</strong>eds verder wordt uitgehold.’<br />
‘Wij zijn bang voor de toekomst,<br />
bang dat het <strong>Rondeel</strong> zijn unieke<br />
eigenschappen verliest en een<br />
standaardbedrijf wordt. <strong>Rondeel</strong> is<br />
ook het visi<strong>te</strong>kaartje van de pluimveehouderij.<br />
Als dit omvalt, is dat<br />
niet goed voor de sector.’<br />
Ondertussen denkt ook het moederbedrijf<br />
van de Rondelen na over be<strong>te</strong>re opbrengs<strong>te</strong>n.<br />
Met meer <strong>Rondeel</strong>stallen kan de<br />
logistiek efficiën<strong>te</strong>r worden ingericht en<br />
zijn de kos<strong>te</strong>n voor de ver<strong>koop</strong> en marketing<br />
van de <strong>Rondeel</strong>eieren relatief minder<br />
groot. Willy is daarom blij als er in 2016<br />
een tweede franchisenemer bij komt en<br />
een vierde <strong>Rondeel</strong> wordt gebouwd. ‘Tot<br />
mijn schrik en verbazing werd dit <strong>Rondeel</strong><br />
ech<strong>te</strong>r anders gebouwd,’ ver<strong>te</strong>lt de pluimveehouder.<br />
‘In plaats van 30.000 dieren,<br />
zoals in mijn stal, werden er 36.000 dieren<br />
gehuisvest.<br />
Om voor meer vierkan<strong>te</strong> me<strong>te</strong>rs per kip <strong>te</strong><br />
zorgen werden er s<strong>te</strong>llages gebouwd in de<br />
dagverblijven - maar de bosrand werd niet<br />
uitgebreid en bovendien overkapt.’<br />
Ook bleef de dure mestdrogingsinstallatie<br />
bleef ach<strong>te</strong>rwege. ‘Dat waren niet de regels<br />
waar ik aan moest voldoen en voor betaalde<br />
– en het is niet hoe ik het concept voor<br />
me zie,’ ver<strong>te</strong>lt Willy. De vierde stal kan zo<br />
ech<strong>te</strong>r wel een stuk goedkoper dan <strong>Rondeel</strong><br />
Ewijk produceren. De oorspronkelijke, eerlijke<br />
prijs wordt ondertussen enkel voor de<br />
<strong>Rondeel</strong>eieren die in de supermarkt <strong>te</strong>recht<br />
komen gehan<strong>te</strong>erd.<br />
‘Op geen enkel moment heeft mijn stal geld<br />
opgeleverd’, zegt Willy. In oktober 2016<br />
kiest de pluimveehouder er daarom voor<br />
geen kippen meer <strong>te</strong> nemen. Vijf jaar na de<br />
opening, de slingers en de ballonnen, staat<br />
de stal leeg.<br />
“De stal werd al in 2004 bedacht door de<br />
Universi<strong>te</strong>it van Wageningen, maar de plannen<br />
hebben tot 2010 op de plank gelegen. Niemand wil<br />
de zijn vingers branden aan zo’n nieuw project. ”
“Het speelt in je gezin door, het speelt in<br />
alles door. Eigenlijk had ik de hoop dat we<br />
er toch nog uit zouden komen.”<br />
Vanaf dat moment is het stil in het<br />
<strong>Rondeel</strong> – en al snel klop<strong>te</strong> de bank aan<br />
bij Willy. Vencomatic heeft recht op de<br />
eers<strong>te</strong> <strong>koop</strong> en biedt ver onder de waarde<br />
van de stal. Instappen is moeilijk: om de<br />
eieren als <strong>Rondeel</strong>ei <strong>te</strong> mogen verkopen,<br />
zijn geïn<strong>te</strong>resseerden afhankelijk van het<br />
moederbedrijf. Wanneer de miljoenen<br />
kos<strong>te</strong>nde stal veel minder oplevert blijft<br />
Willy met een enorm gat in de financiering<br />
ach<strong>te</strong>r en trekt de bank ook voor de<br />
stal in Beuningen de financiering <strong>te</strong>rug.<br />
Het einde van het <strong>Rondeel</strong> zou daardoor<br />
zo maar het einde van Willy’s pluimveehouderij<br />
kunnen zijn.<br />
Willy kijkt naar zijn handen. ‘Het is<br />
zwaar,’ zegt de pluimveehouder. ‘Het<br />
speelt in je gezin door, het speelt in alles<br />
door. Eigenlijk had ik de hoop dat we<br />
er toch nog uit zouden komen. Tja. Die<br />
hoop is wel weg – maar niet alle hoop.’<br />
Even zwijgt de pluimveehouder, dan staat<br />
hij op om zijn trots – de lich<strong>te</strong> dagverblijven<br />
met de bezoekersgang ertussen,<br />
de bosrand en de strooiselvloer – <strong>te</strong> la<strong>te</strong>n<br />
zien. Daar, de voersys<strong>te</strong>men, de doorgang<br />
naar de nachtverblijven. De ach<strong>te</strong>rgebleven<br />
veertjes dwarrelen nog even op.<br />
‘Ik heb nergens spijt van,’ zegt Willy.<br />
‘Als ik het ach<strong>te</strong>raf bekijk, hadden we de<br />
afspraken be<strong>te</strong>r vast moe<strong>te</strong>n leggen: op<br />
papier, niet op basis van vertrouwen. Misschien<br />
had ik harder moe<strong>te</strong>n zijn. Toch<br />
zou ik er zo weer instappen.’<br />
‘Ik heb vijf jaar ontzet<strong>te</strong>nd geno<strong>te</strong>n van<br />
deze manier van werken, de mensen<br />
over de vloer; dat ga ik missen. Daarom<br />
zijn we nog s<strong>te</strong>eds aan het kijken of we<br />
een oplossing kunnen vinden. Als ik het<br />
geld had, zou ik er vandaag nog verder<br />
mee gaan. Misschien moet ik een crowdfunding<br />
star<strong>te</strong>n. Tóch verder kunnen. Ik<br />
vraag me af of we de tijd nog hebben.’ De<br />
pluimveehouder recht trots zijn rug voor<br />
de laats<strong>te</strong> foto’s voor de stal. In de ver<strong>te</strong><br />
raast de weg, Willy zwaait. De stil<strong>te</strong> keert<br />
weer <strong>te</strong>rug in het <strong>Rondeel</strong> – maar hopelijk<br />
niet voor lang.<br />
Door Marieke Creemers (<strong>te</strong>kst)<br />
en Hilde Segond von Banchet<br />
(fotografie & vormgeving)<br />
Is er nog tijd?<br />
Willy wil graag met een gro<strong>te</strong>, betrokken ach<strong>te</strong>rban zijn <strong>Rondeel</strong> vrij kopen en<br />
omvormen tot een bedrijf waar aandeelhouders inspraak hebben en waar nieuwe<br />
plannen, zoals de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, verder<br />
worden ontwikkeld. Heb jij een idee, een plan of de wil om <strong>te</strong> helpen?<br />
Neem dan contact op via rondeel<strong>te</strong><strong>koop</strong>@gmail.com