gen.magazine 02-2016
Magazine voor familiegeschiedenis
Magazine voor familiegeschiedenis
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
MAGAZINE VOOR FAMILIEGESCHIEDENIS<br />
<strong>gen</strong><br />
Famillement<br />
Utrecht <strong>2016</strong><br />
JAARGANG 22 • NUMMER 2 • JUNI <strong>2016</strong>
GEEF EEN<br />
VRIENDSCHAP<br />
CADEAU!<br />
• (Digitaal) abonnement op Gen.<strong>magazine</strong>*<br />
• (Korting op) Premiumabonnement WieWasWie*<br />
• 500 eenheden Digitale Studiezaal,<br />
per 1 juli <strong>2016</strong> vrije toegang<br />
2 <strong>gen</strong>.<br />
www.cbg.nl/vrienden<br />
*Inhoud afhankelijk van soort Vriendschap
colofon<br />
Gen. Magazine voor familiegeschiedenis<br />
Gen.<strong>magazine</strong> is een uitgave van<br />
CBG|Centrum voor familiegeschiedenis<br />
en wordt vier maal per jaar verstuurd<br />
naar de Vrienden van het CBG<br />
ISSN: 2352-2712<br />
Oplage: 11.300; 22e jaargang<br />
Redactie: Lilian de Bruijn, Conrad Gietman<br />
(tevens coördinatie), Dimphéna Groffen;<br />
beeldredactie: Hester van der Velde;<br />
redactieassistentie: Jos Jacobs-Smeele;<br />
hoofd redactie: Rob van Drie<br />
Aan dit nummer werkten mee:<br />
Guus van Breugel, Leendert Brouwer,<br />
Greet Dusseldorp, Eric Hennekam,<br />
Yvette Hoitink, Hannah Jansen,<br />
Victor Laurentius, Martine Letterie,<br />
Caroline Pelser, Joyce Pennings,<br />
Liselore Rugebregt, Laurens Schoemaker,<br />
Ruud Straatman, Allard van Wely,<br />
Vera Weterings<br />
E-mail: uitgeverij@cbg.nl<br />
Basisontwerp en vormgeving:<br />
Marinka Reuten<br />
Tekenin<strong>gen</strong>: Claudie de Cleen,<br />
Marly Hendricks<br />
Druk: Ten Brink, Meppel<br />
Prijs voor losse nummers: € 15,-<br />
(Vrienden € 10,-) inclusief verzendkosten<br />
Commerciële advertenties in Gen.:<br />
tarieven voor het plaatsen van commerciële<br />
advertenties op aanvraag (tel. 070-3150595)<br />
CBG|Centrum voor familiegeschiedenis<br />
postadres: Postbus 11755,<br />
25<strong>02</strong> AT Den Haag<br />
bezoekadres: Prins Willem-Alexanderhof 22,<br />
2595 BE Den Haag<br />
070-3150500 (algemeen);<br />
070-3150510 (bestellin<strong>gen</strong>);<br />
070-3150570 (team expertise);<br />
cbg.nl; e-mail: expertise@cbg.nl<br />
© <strong>2016</strong> – CBG|Centrum voor<br />
familiegeschiedenis<br />
Niets uit deze uitgave mag worden<br />
verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt<br />
door middel van druk, fotokopie, microfilm<br />
of op welke andere wijze ook zonder<br />
voorafgaande schriftelijke toestemming<br />
van de uitgever.<br />
Omslagfoto: Fotomontage van Frankie<br />
Tjoeng<br />
TIJDSCHRIFT VOOR FAMILIEGESCHIEDENIS<br />
<strong>gen</strong>Famillement<br />
in Utrecht<br />
JAARGANG 22 • NUMMER 2 • MEI <strong>2016</strong><br />
Famillement<br />
Utrecht <strong>2016</strong><br />
Bij dit nummer<br />
dossier<br />
ten geleide<br />
Maria Duyst van Voorhout, vrijvrouwe<br />
van Renswoude, geportretteerd door<br />
Jan van Haensber<strong>gen</strong>, van Heusden, omstr. 1685.<br />
Coll. Fundatie van de Vrijvrouwe<br />
van Renswoude, Utrecht<br />
Wij kijken er al een hele tijd naar uit, en u hopelijk ook. Op donderdag 2 juni<br />
wordt in de binnenstad van Utrecht het derde Famillement gehouden. Mocht<br />
u dat nog niet hebben meegekre<strong>gen</strong>, dan hopen we dat u na het lezen van<br />
deze Gen. alsnog met grote letters in uw a<strong>gen</strong>da ‘Famillement Utrecht’<br />
noteert. Het belooft namelijk een prachtige manifestatie te worden, een feest<br />
voor iedereen met belangstelling voor familiegeschiedenis.<br />
Mijn collega Vera Weterings en Hannah Jansen van Het Utrechts Archief,<br />
medeorganisator van het Famillement, vertellen in het dossier verderop in<br />
het blad wat er die dag allemaal op het programma staat: een grote <strong>gen</strong>ealogische<br />
informatiemarkt, lezin<strong>gen</strong> van onder anderen historicus en televisiepersoonlijkheid<br />
Maarten van Rossem, interviews met Dominique van der<br />
Heyde en Jan Siebelink, workshops, rondleidin<strong>gen</strong>, onderzoekspresentaties,<br />
expertmeetings, enzovoorts. U kunt aan het einde van de ochtend bij mij<br />
terecht voor een expertmeeting waarin het proces van <strong>gen</strong>ealogisch onderzoek<br />
doen centraal staat. Wellicht roept mijn bijdrage in deze Gen. over<br />
bewijsvoering vra<strong>gen</strong> bij u op, of wilt u meer weten over thema’s als methodiek,<br />
privacy en auteursrecht. Ik ontmoet en spreek u graag op 2 juni in<br />
Utrecht. Het voelt nu al een beetje als een familiereünie.<br />
Niet alle aandacht in deze Gen. gaat uit naar het Famillement. We bren<strong>gen</strong><br />
u op de hoogte van de nieuwste ontwikkelin<strong>gen</strong> op het gebied van <strong>gen</strong>ealogische<br />
apps en bieden vanzelfsprekend ook weer ruimte voor enkele interessante<br />
familieverhalen. Neem de onstuimige twintigste-eeuwse familiegeschiedenis<br />
van de uitgeversfamilie Donker, opgeschreven door historicus<br />
Victor Laurentius. Liselore Rugebregt maakte een mooie beeldreportage over<br />
de perkeniersfamilie De Vries, die meer dan een eeuw was gevestigd op<br />
Banda Neira in de Zuid-Molukken en daar een bestaan in de nootmuskaathandel<br />
opbouwde. Aan de hand van foto’s, een servies, schelpen en een<br />
oude kist halen Eric, Richard en Désirée de Vries herinnerin<strong>gen</strong> op aan hun<br />
jeugd aan de andere kant van de wereld. Zoals de grote Utrechtse dichter<br />
Gerrit Achterberg ooit schreef: ‘Familie duurt een mensenleven lang.’<br />
Namens de redactie,<br />
Rob van Drie<br />
hoofd sector Expertise en plaatsvervan<strong>gen</strong>d directeur
inhoud<br />
Dossier<br />
Famillement<br />
in Utrecht<br />
Verzeild geraakt<br />
op de Faeröer<br />
In 1742 strandde het VOC-schip<br />
de Westerbeek op de Faeröereilanden.<br />
Zeventig schipbreukelin<strong>gen</strong><br />
overwinterden er noodgedwon<strong>gen</strong><br />
en lieten levende sporen na.<br />
Radiomaker Marten Minkema ging<br />
erheen om ter plekke de verhalen te<br />
horen die daar nog altijd over<br />
de schipbreuk de ronde doen.<br />
Lilian de Bruijn ontmoette hem<br />
na zijn terugkeer.<br />
8<br />
verder in <strong>gen</strong>.<br />
Drie keer<br />
Donker<br />
Hoe ingrijpend de keuze voor een<br />
kunstzinnig beroep kan zijn, blijkt<br />
uit het korte leven van kunstenaar<br />
Aad Donker, kleinzoon van Ad en<br />
neef van Adriaan. Drie <strong>gen</strong>eraties<br />
Donker, drie fascinerende<br />
levensverhalen uit de twintigste<br />
eeuw, met verve geschreven door<br />
Victor Laurentius.<br />
20<br />
Famillement<br />
Utrecht <strong>2016</strong><br />
Het Famillement is het grootste<br />
evenement op het gebied van<br />
familiegeschiedenis in Nederland,<br />
met tal van lezin<strong>gen</strong>, workshops,<br />
interviews, een grote informatiemarkt<br />
en rondleidin<strong>gen</strong>. De derde<br />
editie vindt op donderdag 2 juni<br />
plaats in en rondom Het Utrechts<br />
Archief. Vera Weterings en Hannah<br />
Jansen vertellen waarom u<br />
die dag beslist naar Utrecht moet<br />
komen.<br />
28<br />
4 Nieuws<br />
12 NostalGen<br />
16 Stamboom<br />
op tablet en<br />
smartphone<br />
19 Letterie<br />
26<br />
51<br />
60<br />
62<br />
65<br />
Digitaal<br />
Memo<br />
Armoriaal<br />
De zeven pijlers van het<br />
<strong>gen</strong>ealogisch onderzoek<br />
CBG weet raad<br />
72<br />
74<br />
76<br />
80<br />
82<br />
@EricHennekam<br />
Archiefwijzer<br />
Gesignaleerd<br />
Diensten<br />
Verleden tijd<br />
2 <strong>gen</strong>.
Utrechtse<br />
familienamen<br />
In de top van de namenranglijst<br />
van de Domstad treffen we dezelfde<br />
bekende namen als in Nederland in<br />
zijn geheel: Jansen, Van den Berg,<br />
De Jong, enzovoort.<br />
Naamkundige Leendert Brouwer<br />
traceert de herkomst van typisch<br />
Utrechtse namen als Van Rooijen<br />
en Van Schaik.<br />
44<br />
De parentelenbouwers<br />
Misschien wel de spannendste<br />
<strong>gen</strong>ealogische serie van de laatste<br />
tien jaar is de reeks Utrechtse<br />
parentelen vóór 1650. Conrad<br />
Gietman sprak met Marten Jan Bok,<br />
Marcel Kemp en Denis Verhoef,<br />
drie van de initiatiefnemers, over de<br />
achtergronden van het project en het<br />
nut van parentelenbouwen.<br />
52<br />
Terug naar<br />
Banda<br />
Vijf <strong>gen</strong>eraties lang zat de familie<br />
De Vries in de nootmuskaathandel<br />
op het eiland Banda Neira. Eric,<br />
Richard en Désirée de Vries halen<br />
herinnerin<strong>gen</strong> op aan de hand van<br />
een oude hutkoffer, een porseleinen<br />
servies, schelpen en foto’s. Een<br />
beeldverhaal van Liselore Rugebregt.<br />
66<br />
verder in dossier<br />
38 Portret en verhaal<br />
40 Waar woonde de vrou<br />
van Renswou?<br />
56 Met Vele Handen:<br />
de bevolkingsregisters van de<br />
stad Utrecht geïndexeerd<br />
<strong>gen</strong>. 3
nieuws<br />
Roosje Roos<br />
VERBORGEN<br />
VERLEDEN<br />
Verbor<strong>gen</strong> verleden is druk<br />
bezig met de programma’s<br />
voor het najaar. Ook die zitten<br />
weer vol verrassin<strong>gen</strong>,<br />
historische sensaties en nog<br />
nooit vertelde verhalen. De<br />
prominente Nederlanders die<br />
op zoek gaan naar hun familiegeschiedenis<br />
zijn (in alfabetische<br />
volgorde): René<br />
Froger, Isa Hoes, Pieter van<br />
den Hoo<strong>gen</strong>band, Twan Huys,<br />
Jeroen Krabbé, Rick Nieman,<br />
Nelleke Noordervliet en<br />
Herman van der Zandt. In<br />
maart was Jeroen Krabbé te<br />
gast bij het CBG. Hij deed een<br />
verrassende ontdekking over<br />
zijn joodse oudtante Vrouwtje<br />
Reiss, de zus van zijn in 1943<br />
in Sobibor vermoorde grootvader<br />
Abraham.<br />
De Indische database op de website Roosje Roos (roosjeroos.nl) is uitgebreid<br />
met meer dan vijftigduizend nieuwe records. Onder andere zijn toegevoegd<br />
de indexen op de huwelijksakten uit de Regeringsalmanakken van Nederlands-<br />
Indië voor de jaren 1887 t/m 1923. De toevoegin<strong>gen</strong> maken het Indisch onderzoek<br />
voor beginnende <strong>gen</strong>ealo<strong>gen</strong> een stuk makkelijker.<br />
kort<br />
PA VAN DER STEUR EN<br />
ZIJN MINI-KOLONIE<br />
In Museum Bronbeek is nog tot<br />
en met 11 september de tentoonstelling<br />
‘Zorg voor kinderen. Pa<br />
van der Steur en zijn mini-kolonie<br />
in Indië’ te zien. In de tentoonstelling<br />
staan het leven en werk<br />
van Johannes (‘Pa’) van der Steur<br />
centraal. In 1893 opende Johannes<br />
van der Steur in Magelang op<br />
Java het tehuis Oranje-Nassau.<br />
Zijn doel was opvang en gezelligheid<br />
bieden aan militairen van<br />
het Oost-Indisch Leger. Al binnen<br />
een jaar werd hij geconfronteerd<br />
met soldatenkinderen: de<br />
nakomelin<strong>gen</strong> van soldaten en<br />
inheemse vrouwen, doorgaans<br />
‘buiten het huwelijk’ verwekt. Van<br />
der Steur beschouwde het als zijn<br />
morele plicht om deze kinderen<br />
een Europese opvoeding te geven<br />
als hun vader er niet (meer) was.<br />
Het tehuis werd een plek voor<br />
soldatenkinderen, met wezen,<br />
halfwezen en betalende logés.<br />
In de periode 1893-1945 bood<br />
Van der Steur zo’n zevenduizend<br />
kinderen een thuis. Hij overleed<br />
in 1945, kort na zijn bevrijding uit<br />
een Japans interneringskamp.<br />
De expositie laat zien hoe Van<br />
der Steur voortdurend bezig was<br />
om fondsen te werven voor zijn<br />
steeds groter wordende tehuis.<br />
Daarbij hield hij zijn achterban<br />
een beeld voor van een ideale<br />
samenleving: in zijn tehuis zou<br />
hij de komende <strong>gen</strong>eratie voor<br />
een stabiele kolonie opvoeden.<br />
Foto’s tonen deze geregisseerde<br />
werkelijkheid. Kiekjes van het<br />
informele tehuisleven, zoals de<br />
slaapzaal en het eetlokaal, nemen<br />
de museumbezoeker ook mee<br />
achter de schermen. De expositie<br />
is gebaseerd op de biografie van<br />
Vilan van de Loo: Johannes ‘Pa’<br />
van der Steur (1865-1945): zijn<br />
leven, zijn werk en zijn Steurtjes,<br />
die vorig jaar verscheen.<br />
SYMPOSIUM HISTORISCHE<br />
KRING ‘TUSSEN RIJN EN LEK’<br />
Op 4 november <strong>2016</strong> houdt de<br />
Historische Kring ‘Tussen Rijn<br />
en Lek’ vanwege haar vijftigjarig<br />
bestaan een symposium in<br />
het gemeentehuis van Bunnik.<br />
De leidraad voor dit symposium<br />
is het in 1983 verschenen boek<br />
Het Kromme Rijngebied in de<br />
Middeleeuwen, van archivaris en<br />
oprichter van de Historische Kring<br />
Cees Dekker. Aan de hand van de<br />
4 <strong>gen</strong>.
Stamboomcafé<br />
De laatste dinsdag van de maand is er als vanouds het Stamboomcafé. Op dinsdag<br />
31 mei zal Kim Heijdenrijk komen praten over haar zoektocht naar de wees George<br />
Krul, die als kleine jon<strong>gen</strong> werd op<strong>gen</strong>omen in het weeshuis Groenestein in Den<br />
Haag. U heeft daar in het vorige nummer van Gen. al over kunnen lezen. Heijdenrijk raakte<br />
in de greep van George en werkt nu aan een boek over zijn leven. Dinsdag 28 juni geven<br />
Jitske Veldman en Gea ter<br />
Heege een presentatie. Zij<br />
bieden workshops aan waarin<br />
ze mensen begeleiden bij het<br />
schrijven van levensverhalen<br />
(van henzelf of van anderen).<br />
Daarbij speelt de relatie met<br />
de familie natuurlijk altijd een<br />
grote rol. De maanden juli en<br />
augustus is het café gesloten,<br />
maar op 27 september gaan<br />
we weer van start met spreker<br />
Theo Korthals Altes. Hij<br />
schreef een biografie van Frits<br />
van der Schrieck, die tijdens<br />
de Tweede Wereldoorlog met<br />
Erik Hazelhoff Roelfzema en<br />
Peter Tazelaar bekendstond<br />
als ‘de drie musketiers’.<br />
Korthals Altes zal iets vertellen<br />
over de totstandkoming<br />
van het boek, dat hij in<br />
opdracht van en in wisselwerking<br />
met de familie van de<br />
gebiografeerde schreef.<br />
VERANDERINGEN<br />
DIGITALE<br />
STUDIEZAAL<br />
In de Digitale Studiezaal van het<br />
CBG vindt u afbeeldin<strong>gen</strong> van<br />
familiehistorisch materiaal als<br />
familieadvertenties, het Algemeen<br />
Politieblad, bidprentjes en foto’s.<br />
Voor de meeste afbeeldin<strong>gen</strong> wordt<br />
een vergoeding gevraagd via de<br />
zo<strong>gen</strong>aamde eenheden. Met ingang<br />
van 1 juli <strong>2016</strong> is het voor Vrienden<br />
(klassiek én digitaal) niet meer<br />
nodig per afbeelding te betalen; de<br />
eenheden komen dan te vervallen.<br />
Voor niet-Vrienden wordt een<br />
dagtarief van € 6,- ingesteld. Voor<br />
de komende periode geldt dan<br />
ook dat wij u adviseren alle eenheden<br />
op te maken. Zowel klassieke<br />
als digitale Vrienden kunnen met<br />
ingang van 1 juli vrij bladeren in de<br />
beschikbare bronnen, maar aan<br />
het aantal dagelijks te downloaden<br />
afbeeldin<strong>gen</strong> zit een maximum<br />
– dit om onei<strong>gen</strong>lijk gebruik te<br />
voorkomen. Met deze vrije toegang<br />
maken wij het beschikbare<br />
materiaal in de Digitale Studiezaal<br />
steeds toegankelijker en hopen wij<br />
uw onderzoek te vergemakkelijken.<br />
in dat boek besproken thema’s<br />
stedelijke ontwikkeling, ontginning,<br />
rechterlijke en kerkelijke<br />
organisatie wordt gekeken naar<br />
de huidige stand van zaken in het<br />
onderzoek. Ook zal er ruimte zijn<br />
voor de herdenking van het ouderelid<br />
Dekker. Aanmelden kan per<br />
mail (norma.han@casema.nl).<br />
HISTORISCHE INFORMATIE-<br />
MARKT WESTLAND <strong>2016</strong><br />
De gezamenlijke historische<br />
verenigin<strong>gen</strong>, werkgroepen en<br />
instellin<strong>gen</strong> uit Westland, Midden-<br />
Delfland, Loosduinen, Rijswijk,<br />
Hoek van Holland en Maassluis<br />
organiseren de Historische Informatiemarkt<br />
Westland <strong>2016</strong>. Deze<br />
zal worden gehouden op zaterdag<br />
8 oktober <strong>2016</strong> van 10.00 tot 16.00<br />
uur in de Hofboerderij, Hoflaan 1<br />
te Waterin<strong>gen</strong>.<br />
FORSE UITBREIDING DELPHER<br />
Aan de landelijke website voor<br />
gedigitaliseerde boeken, kranten<br />
en tijdschriften Delpher zijn maar<br />
liefst drie miljoen krantenpagina’s<br />
toegevoegd. Het Algemeen<br />
Handelsblad, dat al beschikbaar<br />
was vanaf 1828, is nu compleet<br />
tot 1970. Opvolger NRC Handelsblad<br />
is beschikbaar van 1970 tot<br />
1995. Ook zijn zeventig regionale<br />
kranten beschikbaar gekomen,<br />
waaronder kranten uit Twente,<br />
Brabant, Limburg en Gronin<strong>gen</strong>.<br />
Ruim twintig krantentitels zijn voor<br />
het eerst op<strong>gen</strong>omen in Delpher;<br />
het grootste deel bestaat uit aanvullende<br />
jaargan<strong>gen</strong> van titels die<br />
al in Delpher waren te vinden.<br />
BEELDBANK NOORD-HOLLANDS<br />
ARCHIEF<br />
Het Noord-Hollands Archief stelt<br />
de afbeeldin<strong>gen</strong> van zijn beeldbank<br />
(meer dan 260 duizend<br />
stuks) voortaan gratis ter beschikking.<br />
Zij kunnen direct worden<br />
gedownload op hoge resolutie.<br />
Voor sommige afbeeldin<strong>gen</strong><br />
worden extra kosten in rekening<br />
gebracht en op andere berusten<br />
auteursrechten.<br />
Zie noord-hollandsarchief.nl.<br />
NOSTALGEN GAAT PICKNICKEN<br />
In september willen we in onze<br />
rubriek NostalGen graag foto’s<br />
plaatsen van picknickende families.<br />
Heeft u een geschikte foto van<br />
vóór 1960, stuur deze dan vóór<br />
1 juli naar redactie@cbg.nl. De<br />
foto graag scannen op minimaal<br />
300 dpi.<br />
<strong>gen</strong>. 5
nieuws<br />
Notarisprotocollen<br />
Het Stadsarchief Amsterdam is bezig met een enorme<br />
digitale inhaalslag: het scannen en toegankelijk maken<br />
van de notarisprotocollen. Voor het project ‘Alle<br />
Amsterdamse Akten’ wordt een groot aantal protocollen uit het<br />
notarieel archief gedigitaliseerd. Op basis van de geproduceerde<br />
scans zullen alle akten worden geïndexeerd. Om dit traject<br />
mogelijk te maken is een omvangrijke hoeveelheid scans nodig.<br />
Met de nu gebruikelijke productiemethoden worden ongeveer<br />
vijftienduizend scans (ongeveer vier meter) per week geproduceerd.<br />
Door gebruik te maken van een nieuwe scanmethode<br />
hoopt het archief de productie nu op te kunnen voeren tot diezelfde<br />
hoeveelheid per dag. Dit<br />
betekent dat in de komende<br />
Straks zullen álle<br />
protocollen via<br />
de Archiefbank<br />
raadpleegbaar zijn<br />
maanden de protocollen van de<br />
notarissen die in een eerste<br />
ronde gedigitaliseerd gaan worden,<br />
niet ter inzage zijn. Daar<br />
staat te<strong>gen</strong>over dat straks wel<br />
álle protocollen via de<br />
Archiefbank raadpleegbaar zullen zijn. De eerste geïndexeerde<br />
aktes kunnen naar verwachting in het najaar al worden gepresenteerd.<br />
De notarissen van wie de protocollen nu gedigitaliseerd<br />
worden zijn: Hendrik van Aken, Jan Ardinois, Daniel van<br />
den Brink, David Doornick, Salomon Dorper, Dirk van der Groe,<br />
Joan Hoekeback, Cornelis van Homrigh, Abraham van Limburg,<br />
Matthijs Maten de Jonge, Palm Mathijsz, Simon van<br />
Sevenhoven, Joost van de Ven, Jan de Vicq, Jacob Jansz<br />
Westfrisius, Hendrik de Wilde en Philip Zweerts. Binnenkort<br />
zal bekend worden gemaakt welke notarisprotocollen in een<br />
tweede ronde worden gedigitaliseerd.<br />
Februaristakers<br />
gezocht<br />
Op 25 februari 1941 brak in Amsterdam een grote<br />
staking uit na de eerste razzia’s waarbij honderden<br />
joodse burgers waren opgepakt door de Duitse bezetter.<br />
De trams stonden stil en tienduizenden arbeiders<br />
en ambtenaren staakten. Van de ruim 4400 ambtenaren<br />
en werklieden van de gemeente Amsterdam die in<br />
1941 de straat op zijn gegaan, is een lijst gemaakt. Het<br />
Amsterdams Stadsarchief heeft pasfoto’s van enkele<br />
tientallen stakers, maar wil graag meer foto’s en documenten<br />
van stakers opnemen in het archief en doet<br />
daarom een oproep aan iedereen die denkt beelden<br />
en documenten te hebben van familie of vrienden die<br />
deelnamen aan de Februaristaking. De namenlijst staat<br />
als download op de site van het Stadsarchief. Zie voor<br />
meer informatie amsterdam.nl/stadsarchief/nieuws/<br />
februaristakers, of stuur een mailtje naar Anne-<br />
Marie Kwakernaak (a.kwakernaak@amsterdam.nl).<br />
kort<br />
DIGITALE STAMBOOM<br />
ROTTERDAM<br />
De Digitale Stamboom Rotterdam<br />
is afgelopen maand uitgebreid<br />
met de persoonlijke gegevens<br />
van naar schatting een kwart<br />
miljoen mensen. De gegevens<br />
zijn afkomstig uit de bevolkingsregisters<br />
van de jaren 1850-1930.<br />
Ze zijn digitaal toegankelijk<br />
gemaakt door de vele vrijwilligers<br />
die meewerken aan het project<br />
WieWasWie-Bevolkingsregister<br />
op het landelijke platform Vele-<br />
Handen.nl. Via deze zo<strong>gen</strong>oemde<br />
‘crowdsourcingswebsite’ worden<br />
collecties van erfgoedinstellin<strong>gen</strong><br />
door het publiek digitaal<br />
toegankelijk gemaakt. Bij het<br />
Rotterdamse project gaat het om<br />
de scans van 740 dikke boeken<br />
uit de jaren 1850-1930. Zij bevatten<br />
samen meer dan drie miljoen<br />
inschrijvin<strong>gen</strong>. Met dank aan<br />
de vrijwilligers van VeleHanden<br />
zijn inmiddels de inschrijvin<strong>gen</strong><br />
uit 411 van de 740 registers<br />
ingevoerd, ofwel 84.729 van de<br />
152.058 pagina’s.<br />
NOORD-HOLLANDSE<br />
BUITENPLAATSEN<br />
Tot en met 11 september <strong>2016</strong><br />
neemt de tentoonstelling Binnenstebuiten<br />
de bezoeker van<br />
Paviljoen Welgele<strong>gen</strong> mee in de<br />
wereld van de Noord-Hollandse<br />
buitenplaatsen. In de zeventiende<br />
en achttiende eeuw<br />
konden steeds meer kooplieden<br />
en welgestelde families zich<br />
naast hun kapitale woning in<br />
de stad een riante buitenplaats<br />
permitteren. Het buitenzijn<br />
speelde een belangrijke rol en<br />
rondom het buitenhuis werden<br />
fraaie tuinen aangelegd. In de<br />
tuin van Paviljoen Welgele<strong>gen</strong><br />
is een expositieruimte ingericht<br />
met prenten, foto’s, tekenin<strong>gen</strong><br />
en kaarten uit de Provinciale<br />
Atlas Noord-Holland. Daarnaast<br />
exposeert Sjoerd Buisman<br />
buitenbeelden. In het provinciehuis<br />
zijn foto’s van ‘bewoners en<br />
bewerkers van Buitenplaatsen’<br />
te zien, gemaakt door Kenneth<br />
Stamp. Ook worden schilderijen<br />
van Euf Lindeboom en ruimtelijk<br />
werk van een aantal ontwerpers<br />
van het project 1Boom getoond.<br />
Plaats: Provinciehuis, Dreef 3 te<br />
Haarlem, maandag tot en met<br />
vrijdag van 9.00 tot 17.00 uur. De<br />
6 <strong>gen</strong>.
Philips-meisje<br />
In juni 1943 werd in Kamp Vught de joodse tiener<br />
Gerda Nothmann door het elektronicaconcern<br />
Philips uitgekozen om binnen het kamp kriegswichtige<br />
radiobuizen te maken. Zo kwam zij bij<br />
het Philips-Kommando terecht, een selecte groep<br />
gevan<strong>gen</strong>en waarvan het kleine aantal joodse werkers<br />
lange tijd vrijgesteld werd van transport. Toen<br />
Nothmann na een jaar toch werd gedeporteerd,<br />
samen met vierhonderd andere joodse vrouwen,<br />
werd haar verleden als ‘Philips-meisje’ haar redding<br />
in Auschwitz. Zij moest nu voor elektronicagigant<br />
Telefunken radiobuizen maken. Na afloop van<br />
de oorlog kwam zij na een bijna fatale dodenmars<br />
weer op krachten in Zweden, en in 1946 vertrok ze<br />
naar Amerika. Op basis van haar oorlogsherinnerin<strong>gen</strong>,<br />
brieven van de in Berlijn achtergebleven familie en naoorlogse familiedocumenten<br />
schreef Sanne van Heijst het levensverhaal van Gerda Nothmann. Daarbij<br />
werpt zij ook nieuw licht op de betekenis van Philips voor de overleving van Gerda<br />
en veel van haar lot<strong>gen</strong>oten. Het boek heeft als titel Philips-meisje van kamp Vught.<br />
Haar levensverhaal en is uitgegeven door Atlas Contact. De prijs bedraagt € 21,99.<br />
[ ]<br />
SLUITING BRONNENZAAL CBG OP 2 EN 7 JUNI<br />
De bronnenzaal van het CBG is op 2 juni gesloten vanwege<br />
het Famillement die dag in Utrecht. Op 7 juni is de bronnenzaal<br />
gesloten in verband met de bijeenkomst van<br />
de European Archives Group in het Nationaal Archief.<br />
De barones<br />
en de dominee<br />
In maart 2015 konden de lezers van Gen.<br />
<strong>magazine</strong> als eersten mee<strong>gen</strong>ieten van de<br />
spannende speurtocht van historicus Wim<br />
Coster naar een ne<strong>gen</strong>tiende-eeuwse verboden<br />
liefde. Coster deed onderzoek naar de<br />
geheime relatie tussen Johanna Theodora<br />
barones van Dedem en de getrouwde Zwolse<br />
predikant Johannes Gerardus van Rijn – een<br />
verhouding die voor opspraak in het hele land<br />
zorgde en Multatuli aanzette tot het schrijven<br />
van een open brief waarin hij het voor de<br />
barones opnam. Na het verschijnen van het<br />
artikel in Gen. deed Wim Coster nog vele<br />
ontdekkin<strong>gen</strong> en op woensdag 20 april kon<br />
hij in Zwolle het eerste exemplaar van De<br />
barones en de dominee aanbieden aan Arie<br />
Slob, directeur van het Historisch Centrum<br />
Overijssel. Het meeslepende verhaal, dat zich<br />
afspeelt in Zwolle en omgeving, Engeland,<br />
Frankrijk, Zwitserland en Amerika, laat zien<br />
hoe oordeel en vooroordeel, en recht en<br />
onrecht de levens van de betrokkenen een<br />
beslissende wending gaven. Het boek is uitgegeven<br />
bij Uitgeverij Balans en kost € 19,99.<br />
tentoonstelling maakt onderdeel<br />
uit van het project Buitenplaatsen<br />
in Beeld, waarin meer buitenplaatsen<br />
in Kennemerland hun<br />
deuren openen. Zie voor meer<br />
informatie de website buitenplaatseninbeeld.nl.<br />
BRIDGING THE DISTANCE<br />
Vanaf de jaren vijftig zijn duizenden<br />
Nederlandse emigranten naar<br />
Australië gegaan, die door hun<br />
snelle integratie ook wel ‘the invisible<br />
migrants’ worden <strong>gen</strong>oemd.<br />
Het project Bridging the Distance<br />
wil Australische families stimuleren<br />
hun Nederlandse wortels<br />
te onderzoeken en, vice versa,<br />
Nederlanders aansporen op zoek<br />
te gaan naar hun Australische<br />
familie. Doel is onder andere om<br />
dubbelportretten en -interviews<br />
te maken van nichten en neven<br />
aan de andere kant van de aardbol.<br />
Zie voor meer informatie over<br />
het project: bridgingthedistance.<br />
com.au.<br />
NATIONAAL HOLOCAUST<br />
MUSEUM I.O.<br />
Het Nationaal Holocaust Museum<br />
wordt gevestigd in de voormalige<br />
Hervormde Kweekschool aan de<br />
Plantage Middenlaan 27 in<br />
Amsterdam. Dat is een betekenisvolle<br />
locatie, omdat de Kweekschool<br />
tijdens de Tweede<br />
Wereldoorlog een belangrijke rol<br />
heeft gespeeld bij de ontsnapping<br />
van honderden kinderen uit<br />
de Hollandsche Schouwburg – de<br />
plek waar joden werden ondergebracht<br />
in afwachting van hun<br />
deportatie naar Westerbork en<br />
verder. Totdat het museum definitief<br />
kan worden ingericht, zullen<br />
er tijdelijke tentoonstellin<strong>gen</strong><br />
komen. Het Nationaal Holocaust<br />
Museum in oprichting opende<br />
maandag 16 mei <strong>2016</strong> zijn deuren<br />
met een eerste expositie: ‘De<br />
ondergang van Abraham Reiss’<br />
van Jeroen Krabbé. In ne<strong>gen</strong> monumentale<br />
schilderijen verbeeldt<br />
Krabbé het levensverhaal van zijn<br />
grootvader. Na de Duitse inval in<br />
Nederland werd Reiss gedeporteerd<br />
naar Westerbork en vervol<strong>gen</strong>s<br />
naar het vernietigingskamp<br />
Sobibor. Daar werd hij op 9 juli<br />
1943 vermoord. Jeroen Krabbé<br />
baseerde zich voor de reeks op<br />
foto’s, brieven, overgeleverde familiegeschiedenis<br />
en boeken over<br />
de Holocaust en Sobibor.<br />
Tijdens de expositie is een film<br />
van Paul Haenen te zien over<br />
Jeroen Krabbé en de totstandkoming<br />
van de schilderijen.<br />
<strong>gen</strong>. 7
interview<br />
Een gesprek met Marten Minkema over een schipbreuk in 1742<br />
Verzeild geraakt<br />
op de Faeröer<br />
In september 1742 strandde het VOC-schip de Westerbeek op de Faeröereilanden.<br />
Zeventig schipbreukelin<strong>gen</strong> overwinterden noodgedwon<strong>gen</strong> op de eilanden en lieten daar<br />
levende sporen na. Radiomaker Marten Minkema ging erheen om ter plekke de verhalen te horen<br />
die daar nog altijd over de schipbreuk de ronde doen. Lilian de Bruijn<br />
Het begon hier allemaal met een<br />
onderzoeksvraag. De<br />
Nederlandse Martha Reijmers<br />
werd tijdens haar vakantie op<br />
de Faeröereilanden rondgeleid door<br />
Sámal Bláhamar, die haar trots vertelde<br />
over zijn voorvader Barend Schouten – de<br />
scheeptimmerman van de Westerbeek.<br />
Martha keerde terug naar Nederland met<br />
het vaste voornemen om voor Sámal meer<br />
over zijn voorvader en eventuele<br />
Nederlandse familie uit te zoeken. Dat<br />
bleek makkelijker gezegd dan gedaan,<br />
maar gelukkig wendde ze zich uiteindelijk<br />
tot het CBG, waar collega Yvonne Prins<br />
het een en ander boven water wist te<br />
halen. Zij kon Sámal vertellen dat er nog<br />
levende nazaten van Barend Schouten in<br />
Nederland rondliepen. Prins berichtte<br />
erover in de column ‘CBG weet raad’ in<br />
Gen.<strong>magazine</strong> van september 2015.<br />
Begin dit jaar kreeg het verhaal een onverwacht<br />
vervolg. In het Maritiem Museum<br />
van Rotterdam vond de officiële presentatie<br />
plaats van een Westerbeekpostzegel<br />
– een initiatief van de Faeröerse posterijen<br />
in nauwe samenwerking met Bláhamar en<br />
Richard Volmer, een van zijn nieuw verworven<br />
verre verwanten. Sámal Bláhamar<br />
sprak het gezelschap, onder wie tussen de<br />
filatelisten en andere <strong>gen</strong>odigden zich ook<br />
zo’n twintig Faeröerders bevonden, toe.<br />
Hij bedankte zijn ‘neef’ Richard en diens<br />
gezin voor hun gastvrijheid en was zichtbaar<br />
ontroerd vanwege de nieuw verworven<br />
familieband, want ‘family is everything’<br />
op de Faeröer, zo verklaarde hij.<br />
Journalist en radiomaker Marten<br />
Minkema – ook aanwezig in Rotterdam<br />
– raakte geïnspireerd door deze geschiedenis<br />
van de schipbreuk en de verhalen<br />
eromheen. Hij reisde af naar de eilanden<br />
om ter plekke een radiodocumentaire te<br />
maken. Op 10 april was die te beluisteren<br />
in het programma OVT Het spoor terug<br />
van de VPRO (te beluisteren via npogeschiedenis.nl/ovt).<br />
Een bruggetje op de richels<br />
In de nacht van 2 september 1742 liep het<br />
schip de Westerbeek vast op de kust van<br />
Suðuroy, het zuidelijkste eiland van de<br />
Faeröer. Zeven maanden eerder, op 27<br />
januari, was het schip vertrokken uit<br />
Batavia, volgeladen met peper, koffie en<br />
thee. In april werd er een tussenstop<br />
gemaakt bij Kaap de Goede Hoop, vanwaar<br />
het schip op 11 mei weer vertrok. De<br />
Westerbeek voer aanvankelijk in konvooi<br />
met zeven andere Indiëvaarders. Omdat<br />
het in het Nauw van Calais, de smalle<br />
doorgang tussen Engeland en Frankrijk,<br />
gevaarlijk was vanwege de kapers die zich<br />
8 <strong>gen</strong>.
Schipbreuk met drenkelin<strong>gen</strong>. Boekillustratie van Jan Luyken, omstreeks 1700.<br />
Coll. Rijksmuseum, Amsterdam<br />
daar ophielden (‘kapers op de kust’), voeren<br />
de schepen met een grote boog noordelijk<br />
om Groot-Brittannië heen.<br />
Onderweg verloren de schepen het<br />
onderlinge contact door de hevige storm<br />
en de Westerbeek kwam ook nog gedurende<br />
elf da<strong>gen</strong> in een ondoordringbare<br />
mist terecht, waardoor het schip veel te<br />
ver naar het noorden zeilde en uiteindelijk<br />
op de klippen van de Faeröer te pletter<br />
sloeg.<br />
De geschiedenis van de schipbreuk leeft<br />
nog steeds op de Faeröer. Marten<br />
Minkema: ‘Samen met Sámal reed ik met<br />
de auto naar Sumba op het zuidelijkste<br />
puntje van Suðuroy. Halverwege za<strong>gen</strong><br />
we een man lopen. Ik draaide mijn autoraampje<br />
omlaag en Sámal vroeg hem of<br />
hij iets wist over de stranding van de<br />
Westerbeek. Tot mijn verbazing begon<br />
die man meteen te vertellen. Hij wees<br />
naar de heuvel waar op die ochtend van 3<br />
september 1742 twee verkenners naar<br />
beneden waren gekomen. Eentje sprak<br />
Noors, zodoende kon hij vertellen wat er<br />
was gebeurd – die man praatte erover<br />
alsof het gisteren was gebeurd in plaats<br />
van 264 jaar geleden. Het landschap is al<br />
die eeuwen niet wezenlijk veranderd, dus<br />
als je daar bent kun je je ook heel goed<br />
voorstellen hoe het toen geweest moet<br />
zijn. Toen ik er was hing er gelukkig geen<br />
dichte mist, maar verder moeten die<br />
schipbreukelin<strong>gen</strong> destijds toch ongeveer<br />
hetzelfde hebben gezien als ik nu. Dat<br />
werkt natuurlijk ook mee aan het zo<br />
levend blijven van de geschiedenis.’<br />
Later die week kwam Minkema in<br />
gesprek met iemand die hem heel precies<br />
kon uitleg<strong>gen</strong>, met een oude kaart erbij,<br />
hoe het schip langs de kust was gevaren.<br />
Bij de uiterste zuidwestpunt van de eilanden<br />
werd het door de noordelijke stroming<br />
langs de kust geduwd. ‘Ze schuurden<br />
als het ware langs de kust naar het<br />
zuiden en kwamen uiteindelijk tussen<br />
<strong>gen</strong>. 9
twee klippen terecht. De romp sloeg<br />
kapot en het schip begon te zinken. Toen<br />
hebben ze de mast als een soort bruggetje<br />
op de richels in de klippen gelegd,<br />
waardoor ze heel wiebelig aan land konden<br />
komen. De schipper probeerde zijn<br />
zoon die, samen met tien anderen, ziek<br />
in de kajuit lag, te redden door hem op<br />
zijn rug te nemen. Maar hij stapte mis en<br />
zijn zoon stortte naar beneden en viel te<br />
pletter. De andere zieken in de kajuit verdronken<br />
toen het schip zonk, heel tragisch.’<br />
Over de liefde<br />
De eilandengroep midden in de Noorse<br />
Zee tussen IJsland en Noorwe<strong>gen</strong> is nooit<br />
erg welvarend geweest. Ten tijde van de<br />
schipbreuk woonden er een paar duizend<br />
mensen verspreid over de achttien eilanden<br />
en eilandjes, waar weinig anders<br />
groeit dan gras en mos. Bovendien hing<br />
de mist waar het schip in was verdwaald<br />
er al maanden, en al die tijd kon er niet<br />
worden gevist – vis was en is een van de<br />
belangrijkste voedselbronnen van de<br />
bevolking. De bevolking had dus maar<br />
ternauwernood zelf te eten. Het eiland<br />
Suðuroy, zo groot als Texel, had een<br />
bevolking van honderd of tweehonderd<br />
mensen; de komst van die tachtig mannen<br />
moeten ze ervaren hebben als een<br />
soort invasie.<br />
De schipbreukelin<strong>gen</strong> moesten hun heil<br />
noordelijker zoeken, en dat kon alleen<br />
met roeibootjes die ze van de bewoners<br />
Trouwplechtigheid van Karel Christiaan van Nassau-Weilburg en Carolina<br />
prinses van Oranje-Nassau in de Grote Kerk te Den Haag op 5 maart 1760.<br />
Linksonder het hofgezin van de bruid met een Afrikaanse page, mogelijk<br />
Christiaan van der Vegt. Ets van Simon Fokke naar ontwerp van Tethart<br />
Philip Christian Haag, 1760-1761. Coll. Rijksmuseum, Amsterdam<br />
De baai van Sumba, waar de Westerbeek verging, in <strong>2016</strong>.<br />
Foto Bas Zwartepoorte<br />
Het is natuurlijk maar zeer<br />
de vraag in hoeverre die<br />
afstammingsverhalen kloppen,<br />
maar dat lijkt ze niet te deren<br />
Marten Minkema.<br />
Foto Miek Hehenkamp<br />
leenden. Onderweg landden ze op andere<br />
eilanden, waar ze ook niet echt welkom<br />
waren, en het verhaal wil dat ze op<br />
zo’n tussenstop stokvis van een lijn hebben<br />
gestolen om hun honger te stillen,<br />
‘Dat was niet best, dat weten ze daar nu<br />
nog steeds’, aldus Minkema. Hun einddoel<br />
was Tórshavn, de hoofdstad waar<br />
de Deense gouverneur – de Faeröer<br />
maakten deel uit van het koninkrijk<br />
Denemarken – zetelde. Daar la<strong>gen</strong> op<br />
dat moment juist twee Deense schepen<br />
aangemeerd, de laatste van het seizoen.<br />
Men hoopte dus mee te kunnen naar<br />
Kopenha<strong>gen</strong>. De Denen hadden echter<br />
niet veel zin in zo’n groot aantal vreemdelin<strong>gen</strong>;<br />
er mochten tien mannen mee,<br />
de rest moest wachten op redding vanuit<br />
Nederland. En dat duurde precies ne<strong>gen</strong><br />
maanden, tot juni 1743.<br />
De zeventig schipbreukelin<strong>gen</strong> werden<br />
verspreid over de eilanden ondergebracht<br />
en werkten zo mogelijk voor hun kost en<br />
inwoning bij de plaatselijke boeren of in<br />
de visserij. En daar beginnen de verhalen<br />
over de liefde.<br />
Op het eiland Lamba raakte een getrouwde<br />
vrouw zwanger van zeeman Nicolaas.<br />
Na zijn vertrek van het eiland bracht ze<br />
een tweeling ter wereld. Twee jaar later<br />
kwamen moeder en kinderen tijdens de<br />
winter om in een lawine bij Klaksvík, de<br />
op een na grootste plaats van de eilanden.<br />
Scheepschirurgijn Joseph Gervording<br />
10 <strong>gen</strong>.
Gasadalur op Vágar, het eiland waar ‘oermoeder’ Sunneya werd geboren, in <strong>2016</strong>.<br />
Foto Bas Zwartepoorte<br />
trouwde met een vrouw <strong>gen</strong>aamd<br />
Marianna. Ze kre<strong>gen</strong> samen drie kinderen,<br />
maar geen kleinkinderen. Feitelijk is<br />
Sunneya Berentsdóttir, de dochter van<br />
Elisabeth Andersdóttir en scheepstimmerman<br />
Barend Schouten en ‘oermoeder’<br />
van het geslacht waar ook Sámal<br />
Bláhamar toe behoort, de enige geboekstaafde<br />
nakomeling van de Westerbeekmannen.<br />
Algemeen wordt aan<strong>gen</strong>omen<br />
dat er in de zomer van 1743 veel<br />
meer kinderen met Hollandse <strong>gen</strong>en zijn<br />
geboren; er wordt gesproken van een<br />
kleine geboortegolf op de verschillende<br />
eilanden. De nakomelin<strong>gen</strong> zijn niet als<br />
zodanig in de kerkregisters terechtgekomen,<br />
maar er wordt wel over ze gezon<strong>gen</strong>.<br />
Diekene lenden<br />
‘Dat past helemaal in de manier waarop<br />
ze met hun geschiedenis omgaan’, vertelt<br />
Minkema enthousiast. ‘Wij vinden het al<br />
heel wat als we weten wat er honderd<br />
jaar geleden gebeurde, maar zij hebben<br />
wel duizend overgeleverde verhalen over<br />
hun ei<strong>gen</strong> geschiedenis en die worden<br />
zin<strong>gen</strong>d overgebracht, als ballades. Zo is<br />
er dus ook een ballade over de schipbreuk<br />
van de Westerbeek en de overwintering<br />
van de zeventig Hollandse zeelieden.<br />
Het schijnt dat de tekst is<br />
geschreven door een van hen en dat die<br />
later door een geestelijke werd vertaald in<br />
het Faeröers.’<br />
Delen van de Westerbeekballade zijn te<br />
horen in de radiodocumentaire. Wat<br />
monotone slepende tonen in een prachtige<br />
taal waar je heel af en toe een woord<br />
meent te herkennen. Diekene lenden – dat<br />
zijn vast die verre landen die de<br />
Westerbeek heeft aangedaan.<br />
‘Mensen weten ook vaak precies te vertellen<br />
wie hun voorouders zijn’, aldus<br />
Minkema tijdens ons gesprek een week<br />
na zijn terugkeer uit de Faeröer. Hij was<br />
nog druk bezig met het monteren van de<br />
documentaire. ‘Het wordt zeer belangrijk<br />
gevonden om te weten van wie je<br />
afstamt. In de loop der tijden zijn er van<br />
allerlei kanten mensen over zee op de<br />
Faeröer terechtgekomen: Noren,<br />
Vikin<strong>gen</strong>, Denen, Kelten – die lijnen<br />
lopen zeker duizend jaar terug. Het is<br />
natuurlijk maar zeer de vraag in hoeverre<br />
die afstammingsverhalen kloppen,<br />
maar dat lijkt ze niet te deren.’<br />
Zo is er ook een afstammingsverhaal<br />
over de Friezen. Eeuwen voordat de<br />
bemanning van de Westerbeek haar<br />
invloed vanuit de Lage Landen liet gelden,<br />
zouden er ook Friese zeevaarders<br />
vanuit Scandinavië zijn geland op het<br />
zuidelijke eiland. Het verhaal dat erbij<br />
hoort doet Bijbels aan. Geen wonder<br />
waarschijnlijk. De Faeröerders zijn gelovige<br />
mensen, behorend tot de evangelisch-lutherse<br />
kerk.<br />
De Friezen zouden zich rond het jaar<br />
1000 hebben gevestigd in het dorp<br />
Sumba. Ze stichtten er dertien gezinnen.<br />
Toen kwam de pest in 1350 en werden<br />
twaalf gezinnen volledig weggevaagd.<br />
Van het dertiende gezin bleven precies<br />
twee kinderen leven. Minkema: ‘Ik sprak<br />
een voormalige minister, die vertelde<br />
van deze overgebleven Friezen af te<br />
stammen. Hij heette Hergeir – dat was<br />
zijn voornaam. Of ik niet ook vond dat<br />
hij een typisch Friese naam had, vroeg<br />
hij me. Ik waagde het natuurlijk niet om<br />
dat te<strong>gen</strong> te spreken.’ •<br />
De Faeröer<br />
Lilian de Bruijn is redacteur bij<br />
CBG|Centrum voor familiegeschiedenis<br />
<strong>gen</strong>. 11
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>
Nog geen vriend<br />
van het CBG?<br />
Meld u dan<br />
nu aan! >>