Brabantse Wal - Uw Regio
Brabantse Wal - Uw Regio
Brabantse Wal - Uw Regio
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
44<br />
Eerste resultaten herstel verdedigingswerken zichtbaar…<br />
De waterlinie doemt<br />
op uit het verleden<br />
Een kleine vier eeuwen geleden lag tussen Bergen op Zoom en Steenbergen<br />
een waterlinie. Deze lange gracht verbond de vestingsteden en vier forten met<br />
elkaar. Als de vijand naderde, kon het tussenliggende gebied onder water worden<br />
gezet. Na 1830 verloor de waterlinie haar militaire functie en ging op in de<br />
natuur. In de 21e eeuw zet een speciale stichting zich in om de West-<strong>Brabantse</strong><br />
Waterlinie in ere te herstellen. De eerste resultaten zijn inmiddels zichtbaar.<br />
De Staten van Zeeland en Holland<br />
besloten rond 1628, tijdens<br />
de Tachtigjarige Oorlog, tussen de<br />
Het toekomstbeeld van de West-<strong>Brabantse</strong> Waterlinie.<br />
WONEN IN UW REGIO<br />
Zicht op de <strong>Brabantse</strong> <strong>Wal</strong><br />
vestingsteden Bergen op Zoom en<br />
Steenbergen een waterlinie aan te<br />
leggen. Beide provincies vreesden<br />
dat de Spanjaarden via dit gebied<br />
de verbinding tussen Holland en<br />
Zeeland, de Eendracht, aan zouden<br />
vallen. Met de nieuwe waterlinie<br />
kon het waterniveau voor het eerst<br />
beheerst worden via dammen, dijkjes<br />
en sluizen. Het gebied dat onder<br />
water gezet kon worden, heette<br />
het Halstersch en Oudlandsch Laag<br />
en lag ten noorden van Bergen op<br />
Zoom. Hiervoor werd zowel zout<br />
water uit het Volkerak als zoet water<br />
uit beekjes gebruikt. Op hoger<br />
gelegen delen, op de grens van de<br />
<strong>Brabantse</strong> <strong>Wal</strong>, werden drie aarden<br />
forten gebouwd: Fort de Roovere,<br />
Fort Pinssen en Fort Moermont. Bij<br />
Steenbergen werd een bestaand<br />
verdedigingswerk uitgebreid tot<br />
Fort Henricus.<br />
Vijftig jaar blank<br />
In de periode tussen 1628 en 1830 is<br />
het gebied ten noorden van Bergen<br />
op Zoom zes keer onder water gezet.<br />
Eenmaal om de Spanjaarden tegen<br />
te houden, viermaal om de Fransen<br />
te stoppen en de laatste keer<br />
om te voorkomen dat een mogelijk<br />
‘groot-<strong>Brabantse</strong> gedachte’ in België<br />
vorm zou krijgen. Alles bij elkaar<br />
opgeteld heeft het gebied zo’n vijftig<br />
jaar blank gestaan met zestig tot<br />
tachtig centimeter water. Dit was te<br />
weinig om er te kunnen varen en te<br />
veel voor bewapende militairen en<br />
geschut om er doorheen te trekken.<br />
Gesloopt<br />
Na 1830 verloor de waterlinie haar<br />
militaire functie. De gebouwde<br />
voorzieningen, zoals een commandantswoning<br />
op Fort de Roovere<br />
en kruitopslagruimten, werden gesloopt.<br />
De forten en hun omgeving<br />
werden aan de natuur overgelaten<br />
en verwilderden snel. De wallen van<br />
de forten en de oude schootsvelden<br />
www.debrabantsewal.nl<br />
groeiden dicht met bomen en struiken.<br />
De binnenterreinen van Fort de<br />
Roovere en Fort Henricus werden<br />
voor landbouw gebruikt.<br />
Sinke<br />
Rond de jaren tachtig en negentig<br />
van de vorige eeuw verdiepte de<br />
inmiddels overleden oud-wethouder<br />
Sinke van Halsteren zich in de<br />
geschiedenis van Fort de Roovere<br />
en zette zich in om dit restant van<br />
de cultuurhistorie meer bekend en<br />
zichtbaar te maken. Hierdoor ontstond<br />
in 2000 de stichting Vrienden<br />
van de West <strong>Brabantse</strong> Waterlinie.<br />
Deze stichting wil de landschappelijke<br />
kwaliteit, de cultuurhistorische<br />
waarde en de recreatieve mogelijkheden<br />
van dit gebied beter tot<br />
Een deel van de West-<strong>Brabantse</strong> Waterlinie anno 1635.<br />
hun recht laten komen. De stichting<br />
heeft ervoor gezorgd dat samen met<br />
acht andere betrokken partijen* in<br />
het gebied in 2002 een ‘Landschapsvisie’<br />
tot stand kwam. In 2008 was er<br />
voldoende geld verzameld om twee<br />
plannen uit te voeren: het herstel<br />
van de oorspronkelijke profi elen<br />
van de wallen van Fort Henricus bij<br />
Steenbergen en het herstel van Fort<br />
de Roovere, Fort Pinssen en de liniewal<br />
aan de Ligneweg.<br />
Werk<br />
Het gebied van Fort Henricus was<br />
volledig geëgaliseerd. In 2008 is<br />
men begonnen met het laag voor<br />
laag opbouwen van de wallen. Momenteel<br />
ligt dat werk tijdelijk stil.<br />
Begin 2009 is gestart met het uitvoe-<br />
Fort Henricus vanuit de lucht gezien.<br />
ren van het tweede plan. Allereerst<br />
zijn bomen en struiken gerooid. Na<br />
een procedure bij de Raad van State<br />
is in april dit jaar een begin gemaakt<br />
met het afgraven van grond bij de<br />
Ligneweg. Uiteindelijk is het de bedoeling<br />
dat het water terugkeert in<br />
de grachten, de aardwerken van het<br />
zuidoostelijke bastion worden hersteld<br />
naar de situatie van rond 1770,<br />
de liniewal en het inundatiegebied<br />
ten oosten daarvan beter zichtbaar<br />
worden als nat gebied en er twee<br />
zichtlijnen worden gemaakt in het<br />
bos ten oosten van Fort de Roovere.<br />
Als deze enorme klus is geklaard,<br />
is de <strong>Brabantse</strong> <strong>Wal</strong> een belangrijk<br />
cultuurhistorisch onderdeel rijker.<br />
(JWvB)<br />
* De betrokken partners zijn de<br />
Stichting Het Brabants Landschap,<br />
het Waterschap De <strong>Brabantse</strong> Delta,<br />
de Provincie Noord Brabant, de<br />
Stichting Natuurmonumenten, de<br />
Stichting Menno van Coehoorn,<br />
Waterbedrijf Evides, de gemeente<br />
Bergen op Zoom en Steenbergen<br />
en Staatsbosbeheer.<br />
www.westbrabantsewaterlinie<br />
WONEN IN UW REGIO<br />
Zicht op de <strong>Brabantse</strong> <strong>Wal</strong><br />
45