Brussel, 3-6-9 ROTONDES: wetgeving en praktijk ... - Fietsersbond
Brussel, 3-6-9 ROTONDES: wetgeving en praktijk ... - Fietsersbond
Brussel, 3-6-9 ROTONDES: wetgeving en praktijk ... - Fietsersbond
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>ROTONDES</strong>: <strong>wetgeving</strong> <strong>en</strong> <strong>praktijk</strong><strong>Brussel</strong>, 3-6-9Visie van e<strong>en</strong> <strong>Brussel</strong>se dagelijkse fietserRotondes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal voordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong>, afhankelijk van onder meer hun afmeting<strong>en</strong> <strong>en</strong> vande verschill<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> verkeersstrom<strong>en</strong>, voertuig<strong>en</strong> <strong>en</strong> weggebruikers. Het is niet de bedoeling hier dievoordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> te besprek<strong>en</strong>, maar wel de verkeersregels vanuit het standpunt van e<strong>en</strong> fietsertoe te pass<strong>en</strong> op rotondes <strong>en</strong> de best mogelijke rijtechniek<strong>en</strong> voor fietsers te besprek<strong>en</strong>. Weonderzoek<strong>en</strong> vooral wat de dagelijkse fietser zelf kan do<strong>en</strong> om het ongevalrisico te verlag<strong>en</strong>. We hebb<strong>en</strong>het vooral over rotondes met gem<strong>en</strong>gd verkeer, dus zonder aanligg<strong>en</strong>de fietspad<strong>en</strong> <strong>en</strong> zondervrijligg<strong>en</strong>de fietspad<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de rotonde. Het is niet de bedoeling de regels van de fietspad<strong>en</strong> tebehandel<strong>en</strong>.Wat de naamgeving betreft, spreekt m<strong>en</strong> soms over "rondpunt" (e<strong>en</strong> gallicisme van de Franse vertaling"rond-point"). Ook de naam "verkeersplein" komt voor, maar dat kan verward word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> "plein",waarop verkeer <strong>en</strong> andere activiteit<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> georganiseerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> (art. 2.10). In Nederlandstaat "rondweg" voor e<strong>en</strong> ringweg. Rotondes word<strong>en</strong> dikwijls aangelegd ter vervanging van e<strong>en</strong> klassiekkruispunt met verkeerslicht<strong>en</strong>, niet als stadsring of verbindingsweg.1. VERKEERSREGLEMENT1.1. Ge<strong>en</strong> voorrang bij het oprijd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rotondeHet verkeersreglem<strong>en</strong>t zegt in art. 12.3.1 dat elke bestuurder voorrang moet verl<strong>en</strong><strong>en</strong> aan bestuurdersdie van rechts kom<strong>en</strong>, behalve wanneer hij op e<strong>en</strong> rotonde rijdt (<strong>en</strong> behalve wanneer bestuurders vanrechts uit e<strong>en</strong> verbod<strong>en</strong> rijrichting kom<strong>en</strong>).Wat is de draagwijdte van die uitzondering op e<strong>en</strong> rotonde? En wat is precies e<strong>en</strong> rotonde?We analyser<strong>en</strong> eerst grondig de definitie in art. 2.39. We vind<strong>en</strong> daar 1 verklar<strong>en</strong>d woord, verduidelijktmet 2 bijzinn<strong>en</strong> (elk met 1 werkwoord): , weg (une voirie) ...- waarop e<strong>en</strong>richtingsverkeer geschiedt rond e<strong>en</strong> aangelegd (matérialisé) midd<strong>en</strong>eiland (un dispositifc<strong>en</strong>tral) <strong>en</strong> gesignaleerd (signalé) met verkeersbord<strong>en</strong> D5 (rondgaand verkeer in teg<strong>en</strong>uurwijzerzin);Merk op: 'midd<strong>en</strong>eiland' krijgt 2 bijvoeglijke bepaling<strong>en</strong> mee: aangelegd <strong>en</strong> gesignaleerd. De passus "<strong>en</strong>gesignaleerd ..." is ge<strong>en</strong> extra bijzin <strong>en</strong> hoort niet bij "e<strong>en</strong> weg".- <strong>en</strong> waarvan de toegangsweg<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> zijn van verkeersbord<strong>en</strong> B1 (omgekeerde driehoek) of B5(stopbord). Merk op: bord D5 wordt hier bij de toegangsweg<strong>en</strong> niet vermeld.Uit de Franstalige tekst blijkt, nog duidelijker dan uit de Nederlandstalige versie, dat "le dispositif"(mannelijk) met bord<strong>en</strong> D5 "signalé" moet zijn, <strong>en</strong> niet "la voirie" (vrouwelijk).E<strong>en</strong> rotonde is in principe e<strong>en</strong> voorrangsweg. Maar dat staat niet letterlijk in het reglem<strong>en</strong>t. Normaal zijner <strong>en</strong>kel aan de rechterkant toegangsweg<strong>en</strong>. Zij vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ope<strong>en</strong>volging van T-kruispunt<strong>en</strong>. Wat devoorrang betreft, ziet e<strong>en</strong> bestuurder op e<strong>en</strong> rotonde aan de toegangsweg<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> wel deomgekeerde driehoek<strong>en</strong> B1 met haai<strong>en</strong>tand<strong>en</strong>streep of de stopbord<strong>en</strong> B5 met stopstreep, maar die zijnniet voor hem bestemd. Voor hem zijn er ge<strong>en</strong> voorrangsbord<strong>en</strong> aanwezig met e<strong>en</strong> herhaling na elkkruispunt op de rotonde. Hij zou dus aan al de kruispunt<strong>en</strong> voorrang van rechts moet<strong>en</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong>.Art. 12.3.1 schaft die verplichting op e<strong>en</strong> rotonde af. Dat wordt aan de bestuurder op de rotondemeegedeeld door de verkeersbord<strong>en</strong> D5 (rondgaand verkeer) op het midd<strong>en</strong>eiland.De afschaffing van de voorrang van rechts op e<strong>en</strong> rotonde is dus bedoeld voor de kruispunt<strong>en</strong> <strong>en</strong>betek<strong>en</strong>t: zelf voorrang hebb<strong>en</strong>. De rondgaande weg wordt door art. 12.3.1 e<strong>en</strong> voorrangsweg zonderde gebruikelijke herhaling van voorrangsbord<strong>en</strong> op de weg zelf.Aan kleine rotondes bevind<strong>en</strong> de weg<strong>en</strong> die erop aansluit<strong>en</strong>, zich soms op slechts <strong>en</strong>kele meter vanelkaar. E<strong>en</strong> bestuurder die de rotonde oprijdt, moet voorrang verl<strong>en</strong><strong>en</strong> aan deg<strong>en</strong><strong>en</strong> die op de rotonderijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> die dus van links aankom<strong>en</strong>, ook als ze net daarvoor op e<strong>en</strong> links ligg<strong>en</strong>de toegangsweg kwam<strong>en</strong>aangered<strong>en</strong>.Ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele regel zegt dat deg<strong>en</strong>e die het eerst de rotonde bereikt, voorrang heeft. De onderlingevoorrang geldt op de plaats <strong>en</strong> het og<strong>en</strong>blik dat twee bestuurders elkaar ontmoet<strong>en</strong> <strong>en</strong> elkaar hinder<strong>en</strong>of rak<strong>en</strong>.Dat geldt trouw<strong>en</strong>s bij het oprijd<strong>en</strong> van alle voorrangsweg<strong>en</strong>. Trage bestuurders, zoals fietsers, moet<strong>en</strong>dus anticiper<strong>en</strong> <strong>en</strong> extra oplett<strong>en</strong> voor bestuurders die op e<strong>en</strong> reglem<strong>en</strong>taire manier voorbij kunn<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> die voor h<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> remm<strong>en</strong> of uitwijk<strong>en</strong>.
1.2. Onderlinge voorrang op e<strong>en</strong> rotondeDe voorrang van rechts (<strong>en</strong> dus ook de afschaffing ervan door art. 12.3.1 op e<strong>en</strong> rotonde) geldt nietalle<strong>en</strong> aan de kruispunt<strong>en</strong>. De algem<strong>en</strong>e voorrang van rechts moet ruim geïnterpreteerd word<strong>en</strong>. Dievoorrangsregel is bijvoorbeeld het <strong>en</strong>ige houvast op e<strong>en</strong> grote vlakte of e<strong>en</strong> groot plein waar iedere<strong>en</strong>kriskras in alle richting<strong>en</strong> mag rijd<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> grote rotonde zonder rijstrok<strong>en</strong> vertoont gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> plein, omdat de bestuurders ervolg<strong>en</strong>s art. 9.3.1 (zoals op e<strong>en</strong> plein) niet verplicht word<strong>en</strong> zo dicht mogelijk bij de rechterrand terijd<strong>en</strong>. Ze mog<strong>en</strong> dus zowel links als rechts of in het midd<strong>en</strong> rijd<strong>en</strong>, zolang het maar integ<strong>en</strong>uurwijzerzin gebeurt, maar dan wel zonder het houvast van de voorrang van rechts.Dat maakt het niet e<strong>en</strong>voudig de voorrang vast te legg<strong>en</strong> als twee bestuurders elkaar kruis<strong>en</strong>.Kruis<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rotondeNem<strong>en</strong> we als voorbeeld het snijd<strong>en</strong> van twee traject<strong>en</strong> in rechte lijn op de rotonde.Bestuurder "VL" komt van links: hij rijdt vanaf het midd<strong>en</strong>eiland naar de buit<strong>en</strong>kant.Bestuurder "VR" komt van rechts: hij rijdt vanaf de buit<strong>en</strong>kant naar het midd<strong>en</strong>eiland.Welke verkeersregels kunn<strong>en</strong> bij die kruising ingeroep<strong>en</strong> word<strong>en</strong>?De voorrang van rechts is er expliciet afgeschaft. Die afschaffing kan (zoals aan de toegangsweg<strong>en</strong>)implicer<strong>en</strong>: zelf voorrang hebb<strong>en</strong> op bestuurders die van rechts kom<strong>en</strong>, of nog: e<strong>en</strong> impliciete voorrangvan links g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. VL heeft dan voorrang op VR.E<strong>en</strong> tweede interpretatie is dat door de afschaffing van de voorrang van rechts, noch aan de van rechtskom<strong>en</strong>de, noch aan de van links kom<strong>en</strong>de bestuurder voorrang moet verle<strong>en</strong>d word<strong>en</strong>. Als ge<strong>en</strong> vanbeid<strong>en</strong> voorrang heeft, wordt bij e<strong>en</strong> ongeval de schuld over beide partij<strong>en</strong> verdeeld.Hoewel die tweede interpretatie de meest logische is, geldt ze duidelijk niet aan detoegangskruispunt<strong>en</strong>. Daar heeft wie van links komt op de rotonde wel degelijk voorrang. Dat pleit voorde impliciete voorrang van links op heel de rotonde.Als bestuurder VL naar de buit<strong>en</strong>kant rijdt om de rotonde te verlat<strong>en</strong>, kan dat beschouwd word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong>richtingsverandering (art. 19), meer bepaald e<strong>en</strong> afslag naar rechts.Maar daarvoor is hij verplicht eerst zo dicht mogelijk bij de rechterrand te rijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> van daar debeweging met matige snelheid <strong>en</strong> zo kort mogelijk uit te voer<strong>en</strong>. Het zich vooraf naar rechts begev<strong>en</strong> iste beschouw<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> manoeuvre (art. 12.4) dat de eig<strong>en</strong>lijke richtingsverandering voorafgaat. Zowelbij de beweging 'manoeuvre' als bij de beweging 'richtingsverandering' moet bestuurder VL voorrangverl<strong>en</strong><strong>en</strong> aan de andere weggebruikers. In beide gevall<strong>en</strong> heeft de van richting verander<strong>en</strong>de VL e<strong>en</strong>red<strong>en</strong> om te vertrag<strong>en</strong> bij het kruis<strong>en</strong> van VR, teg<strong>en</strong>over het argum<strong>en</strong>t van zijn impliciete voorrang vanlinks in e<strong>en</strong> grotevlakte-sc<strong>en</strong>ario (1 teg<strong>en</strong> 1).Bestuurder VR, die zich op de rotonde van rechts naar links begeeft, g<strong>en</strong>iet vooreerst uitdrukkelijk ge<strong>en</strong>voorrang van rechts (1°). Hij mag bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s art. 16.3 de andere bestuurders, zoals op gelijkwelke andere weg, niet langs rechts inhal<strong>en</strong> (2°). Hij moet tot slot voorrang verl<strong>en</strong><strong>en</strong> aan de andereweggebruikers als hij zich naar links begeeft, voor zover het kan beschouwd word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> manoeuvre(3°).De van rechts kom<strong>en</strong>de VR heeft dus 3 red<strong>en</strong><strong>en</strong> om te vertrag<strong>en</strong> bij het kruis<strong>en</strong> van VL, teg<strong>en</strong>over nulargum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om voorrang op te eis<strong>en</strong> (3 teg<strong>en</strong> 0).M<strong>en</strong> kan stell<strong>en</strong> dat VR juridisch zwakker staat teg<strong>en</strong>over VL, dan VL teg<strong>en</strong>over VR.De positie van VR verbetert als hij overgaat van zijn traject in rechte lijn naar e<strong>en</strong> circulaire baan ope<strong>en</strong> constante afstand van de rechterrand van de rijweg. Daardoor valt het manoeuvre van de zijdelingseverplaatsing weg (hoewel dat in e<strong>en</strong> bocht <strong>en</strong> vooral op hoekige rotondes moeilijk vast te stell<strong>en</strong> is).Zolang VR (op zijn circulaire baan) ge<strong>en</strong> manoeuvre uitvoert <strong>en</strong> VL wel, valt e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele voorrang vanVL weg. Bestuurder VR mag VL dan nog steeds niet langs rechts inhal<strong>en</strong>, maar hij mag hem volg<strong>en</strong>s art.16.2 bij "druk verkeer" in files of op rijstrok<strong>en</strong> wel langs rechts voorbijrijd<strong>en</strong>.Bij zijdelingse beweging<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rotonde, moet<strong>en</strong> de richtingsaanwijzers gebruikt word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>circulaire baan (op e<strong>en</strong> normale circulaire rotonde) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> grotevlakte-sc<strong>en</strong>ario zijn ev<strong>en</strong>tueleuitzondering<strong>en</strong>. Het oprijd<strong>en</strong> van de rotonde is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s vrijgesteld (art. 19.2), maar we kunn<strong>en</strong>aannem<strong>en</strong> dat die vrijstelling ophoudt zodra het voertuig zich op de rotonde bevindt.Als er rijstrok<strong>en</strong> zijn op de rotonde, word<strong>en</strong> de voorrangsregels e<strong>en</strong>voudiger. Wie van rijstrookverandert, voert e<strong>en</strong> manoeuvre uit <strong>en</strong> moet voorrang verl<strong>en</strong><strong>en</strong>.
Maar fietsers kunn<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> brede rijstrook geconfronteerd word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> wag<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> anderefietser. Dan blijft bij het kruis<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> die <strong>en</strong>e rijstrook de onzekerheid over de onderlinge voorrangbestaan.We kunn<strong>en</strong> concluder<strong>en</strong> dat op e<strong>en</strong> rotonde heel wat verkeersregels tegelijk van toepassing zijn.1.3. Abnormale <strong>en</strong> gevaarlijke rotondesRotondes kunn<strong>en</strong> specifieke eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> waardoor niet voldaan is aan het verkeersreglem<strong>en</strong>tof waardoor de verkeersregels niet meer duidelijk zijn. Dat veroorzaakt t<strong>en</strong> opzichte van normalerotondes extra gevar<strong>en</strong>, waarvoor we hier will<strong>en</strong> waarschuw<strong>en</strong>.- Zeer grote rotondes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> midd<strong>en</strong>eiland met e<strong>en</strong> diameter van meer dan 100 m. Daardoorvervull<strong>en</strong> die rotondes qua snelhed<strong>en</strong> niet meer de gebruikelijke functie van e<strong>en</strong> kruispunt met gem<strong>en</strong>gdverkeer, maar van e<strong>en</strong> snelweg met e<strong>en</strong> lange (<strong>en</strong> gevaarlijke) bocht.- E<strong>en</strong> betwistbare rotonde is e<strong>en</strong> rotonde die juridisch niet voldoet aan het verkeersreglem<strong>en</strong>t. Door e<strong>en</strong>verkeerde interpretatie van art. 2.39 (zie punt 1.1.) ontbreekt dikwijls de signalering van hetmidd<strong>en</strong>eiland met bord<strong>en</strong> D5 van rondgaand verkeer. Die bord<strong>en</strong> zijn dan verplaatst naar de opritt<strong>en</strong>,soms in e<strong>en</strong> kleiner formaat of op e<strong>en</strong> positie waar ze weinig opvall<strong>en</strong>. De bestuurder krijgt op derotonde ge<strong>en</strong> bevestiging meer van het statuut van de rondgaande weg, bv. na e<strong>en</strong> stop op de rotondezelf (e<strong>en</strong> onderbrok<strong>en</strong> rotonde of met private in- <strong>en</strong> uitritt<strong>en</strong>). Voor hem zijn ge<strong>en</strong> andere bord<strong>en</strong>voorgeschrev<strong>en</strong> dan de bord<strong>en</strong> D5 op het midd<strong>en</strong>eiland. Als die ontbrek<strong>en</strong> is de rondgaande weg juridischgezi<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> rotonde, zodat het verplicht is daar de algem<strong>en</strong>e voorrang van rechts te verl<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> zo dichtmogelijk bij de rechterrand te rijd<strong>en</strong>. Artikel 5 is daarover duidelijk. Verkeerstek<strong>en</strong>s moet<strong>en</strong> slechts inacht g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> als ze aangebracht zijn overe<strong>en</strong>komstig het verkeersreglem<strong>en</strong>t. Dat kan bij e<strong>en</strong>betwisting over e<strong>en</strong> ongeval zeker ingeroep<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.- E<strong>en</strong> onmisk<strong>en</strong>bare niet-rotonde (zoals het Meiserplein anno 2009) is uitdrukkelijk zo bedoeld door dewegbeheerder. Er zijn nerg<strong>en</strong>s verkeersbord<strong>en</strong> D5 geplaatst. De draairichting rond het midd<strong>en</strong>eilandwordt opgelegd met bord<strong>en</strong> D1 (verplichte rijrichting). Nag<strong>en</strong>oeg niemand eist op die rondgaande weg devoorgeschrev<strong>en</strong> voorrang van rechts op of rijdt er uiterst rechts.- E<strong>en</strong> vierkante rotonde bestaat uit de oorspronkelijke kruising of intersectie van twee weg<strong>en</strong> of lan<strong>en</strong>met midd<strong>en</strong>berm. In het vierhoekige geme<strong>en</strong>schappelijke deel van de kruis<strong>en</strong>de weg<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong>midd<strong>en</strong>eiland geplaatst (al dan niet met bord<strong>en</strong> D5). De buit<strong>en</strong>kant wordt <strong>en</strong>kel wat bijgewerkt met 4stopstrep<strong>en</strong> of haai<strong>en</strong>tand<strong>en</strong>strep<strong>en</strong> op de oorspronkelijke vierkante omtrek van het kruispunt. Door hetbehoud van die oorspronkelijke vorm rijd<strong>en</strong> de meeste voertuig<strong>en</strong> er rechtdoor alsof de rijweg doorloopt,ook als ze in 2 files kom<strong>en</strong> aangered<strong>en</strong> (zoals het kruispunt van de lan<strong>en</strong> Louis Bertrand <strong>en</strong> PaulDeschanel te Schaarbeek). Wie op die vierkante (<strong>en</strong> zelfs betwistbare) rotonde naar links wil draai<strong>en</strong>omhe<strong>en</strong> het midd<strong>en</strong>eiland, bevindt zich in e<strong>en</strong> precaire positie. Hij moet gebeurlijk e<strong>en</strong> dubbele stroomvan rechtdoor rijd<strong>en</strong>de voertuig<strong>en</strong> kruis<strong>en</strong>, hetzij via e<strong>en</strong> circulair traject dat niet op e<strong>en</strong> constanteafstand van de rechterrand ligt, wat als e<strong>en</strong> manoeuvre kan bestempeld word<strong>en</strong>, hetzij via e<strong>en</strong> meerreglem<strong>en</strong>tair vierkant traject, dat echter met gevaarlijke hoekige w<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> gepaard gaat.- E<strong>en</strong> veelhoekige rotonde stelt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s problem<strong>en</strong>. Ze ontstaat bv. uit de combinatie van e<strong>en</strong>rechthoekig kruispunt met e<strong>en</strong> naburig kruispunt in V-vorm, waarbij één van de 4 aansluit<strong>en</strong>de weg<strong>en</strong>zich in 2 weg<strong>en</strong> splitst (zoals het kruispunt Clayslaan-Artanstraat-F.Bossaertsstraat, omgevormd totbetwistbare rotonde). Op elk van de 5 toegangsweg<strong>en</strong> wordt telk<strong>en</strong>s op de rechterhelft (zijnde hettoegangsgedeelte naar het kruispunt) e<strong>en</strong> loodrechte haai<strong>en</strong>tand<strong>en</strong>streep getrokk<strong>en</strong> om de rotonde af tebak<strong>en</strong><strong>en</strong>. Daardoor krijgt de rotonde de vorm van e<strong>en</strong> onregelmatige veelhoek. Het kleine midd<strong>en</strong>eilandin het midd<strong>en</strong> van de hoofdkruising is niet gesignaleerd <strong>en</strong> ligt zodanig asymmetrisch, dat er niet altijdomhe<strong>en</strong> gered<strong>en</strong> wordt.- E<strong>en</strong> rotonde met verkeerslicht<strong>en</strong> op toegangsweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitritt<strong>en</strong> stelt e<strong>en</strong> specifiek probleem (zoalshet Koningsplein: e<strong>en</strong> betwistbare <strong>en</strong> rechthoekige rotonde met bebouwing <strong>en</strong> met private in- <strong>en</strong>uitritt<strong>en</strong>). Als de verkeerslicht<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, vervalt volg<strong>en</strong>s art. 6 de geldigheid van verkeersbord<strong>en</strong>betreff<strong>en</strong>de de voorrang die op "dezelfde weg" geplaatst zijn. Dat zijn in principe alle<strong>en</strong> de bord<strong>en</strong> B1 ofB5 op de toegangsweg<strong>en</strong>. Maar de bord<strong>en</strong> D5 van rondgaand verkeer op het midd<strong>en</strong>eiland (of verplaatstnaar de toegangsweg<strong>en</strong>) hebb<strong>en</strong> naast de aspect<strong>en</strong> van 'rotonde' (definitie), verplichte rijrichting, nietrechts houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrijstelling van richtingaanwijzers, ook e<strong>en</strong> aspect betreff<strong>en</strong>de voorrang, namelijk deafschaffing van de voorrang van rechts voor wie op de rotonde rijdt. De vraag stelt zich of de geldigheidvan e<strong>en</strong> bord D5 door e<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>d verkeerslicht voor alle aspect<strong>en</strong> of alle<strong>en</strong> voor het voorrangsaspect
vervalt, daarbij rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met "dezelfde weg" waarop bord <strong>en</strong> verkeerslicht geplaatst moet<strong>en</strong>zijn, dus hetzij beide op de rondgaande weg, hetzij beide op e<strong>en</strong> toegangsweg (waar D5 betwistbaar is).- Op e<strong>en</strong> onderbrok<strong>en</strong> rotonde wordt het rondgaande verkeer onderbrok<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> overdwarsehaai<strong>en</strong>tand<strong>en</strong>streep met verkeerbord B1 (situatie zoals op de niet-rotonde Meiserplein) of door e<strong>en</strong>stopstreep met e<strong>en</strong> verkeerslicht (zoals de Naamse Poort). Voorbij zo e<strong>en</strong> streep is het niet duidelijkwelke voorrangsregels er vanaf welke plaats opnieuw al dan niet geldig zijn <strong>en</strong> welke impact e<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>d verkeerslicht op welke gebruikers van de rotonde heeft.Als ook de toegangsweg<strong>en</strong> met verkeerslicht<strong>en</strong> uitgerust zijn, is alles aanwezig om verwarring teschepp<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bestuurders die vanaf e<strong>en</strong> stopstreep op de rondgaande weg kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> bestuurders diemet gro<strong>en</strong> licht de rotonde oprijd<strong>en</strong>.ConclusieHoe meer zulke afwijking<strong>en</strong> er zijn, hoe meer onduidelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevar<strong>en</strong> er ontstaan.De Naamse Poort is daar e<strong>en</strong> voorbeeld van. Het is tegelijkertijd e<strong>en</strong> betwistbare rotonde, e<strong>en</strong> vierkanterotonde, e<strong>en</strong> rotonde met verkeerslicht<strong>en</strong> op alle toegangsweg<strong>en</strong> plus aan e<strong>en</strong> uitrit (met zebrapad) <strong>en</strong>tot slot e<strong>en</strong> door verkeerslicht<strong>en</strong> met stopstrep<strong>en</strong> tweemaal onderbrok<strong>en</strong> rotonde.2. PRAKTIJK EN RIJTECHNIEK VOOR FIETSERS2.0. Rijtechnische opmerking<strong>en</strong> i.v.m. gem<strong>en</strong>gd verkeer- Fietsers will<strong>en</strong> het gemotoriseerde verkeer vermijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> rijd<strong>en</strong> daarom zoveel mogelijk rechts.Nochtans gebeur<strong>en</strong> op rotondes aan de rechterkant de meeste ongevall<strong>en</strong>. Ook de dodehoekongevall<strong>en</strong>met vrachtwag<strong>en</strong>s zijn e<strong>en</strong> voorbeeld van het gevaar altijd rechts te rijd<strong>en</strong>. In die twee specifiekegevall<strong>en</strong> is het voor e<strong>en</strong> fietser veiliger te rijd<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het verkeer, in de plaats van helemaal rechtservan.- Gem<strong>en</strong>gd verkeer vereist e<strong>en</strong> minimum aan rijvaardigheid. Toegepast op e<strong>en</strong> rotonde betek<strong>en</strong>t het date<strong>en</strong> fietser er min of meer rijdt zoals e<strong>en</strong> autobestuurder.- Bij het nem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rotonde moet u dikwijls eerst remm<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan weer versnell<strong>en</strong>.Naafversnelling<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> toe onmiddellijk te schakel<strong>en</strong> van de hoogste naar de laagste versnelling, ookbij stilstand, wat met dérailleurversnelling<strong>en</strong> niet kan.- In gem<strong>en</strong>gd verkeer zoals op e<strong>en</strong> rotonde is het gebruik van e<strong>en</strong> achteruitkijkspiegel (zoals op e<strong>en</strong>snorfiets of motorfiets) sterk aanbevol<strong>en</strong>.We besprek<strong>en</strong> nu drie fas<strong>en</strong> bij het nem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rotonde:het oprijd<strong>en</strong> ervan, de plaats op de rotonde <strong>en</strong> het afrijd<strong>en</strong> ervan.2.1. Het oprijd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rotondeRotondes mag u pas oprijd<strong>en</strong> als u zeker b<strong>en</strong>t dat u de bestuurders die erop rijd<strong>en</strong>, niet de pas zultafsnijd<strong>en</strong>. Verle<strong>en</strong> dus bij het oprijd<strong>en</strong> in elk geval ruim voorrang aan het van links aankom<strong>en</strong>deverkeer op de rotonde.Rijd nooit zomaar via e<strong>en</strong> scherpe bocht naar rechts e<strong>en</strong> rotonde op, vanuit het idee dat u aan derechterkant niemand hindert <strong>en</strong> dat u er veilig b<strong>en</strong>t. Zelfs als daar e<strong>en</strong> verplicht fietspad ligt waarop uvoorrang g<strong>en</strong>iet volg<strong>en</strong>s art. 12.4 bis, is voorzichtigheid gebod<strong>en</strong>. D<strong>en</strong>k eraan dat auto’s op e<strong>en</strong> rotondeonderhevig zijn aan de middelpuntvlied<strong>en</strong>de kracht <strong>en</strong> dat ze mogelijk naar rechts zull<strong>en</strong> uitwijk<strong>en</strong> voorde volg<strong>en</strong>de afslag.Let als fietser in de aanrijstrook naar de rotonde op het voertuig dat aan uw linkerkant sam<strong>en</strong> met u derotonde oprijdt. Het voertuig kan u op de rotonde de weg afsnijd<strong>en</strong>. Omdat het voertuig van links komt,staat het juridisch iets sterker om voorrang op te eis<strong>en</strong>. Probeer daarom vooraf al wat meer naar hetmidd<strong>en</strong> van de aanrijstrook te ‘evoluer<strong>en</strong>’ of stel u links op als er al e<strong>en</strong> file staat. E<strong>en</strong> linkseopstelling in de aanrijstrook is aanbevol<strong>en</strong> voor wie op e<strong>en</strong> vierkante rotonde naar links wil draai<strong>en</strong> <strong>en</strong>ze helpt ook op e<strong>en</strong> normale rotonde om sneller e<strong>en</strong> meer linkse plaats te bereik<strong>en</strong>. In het volg<strong>en</strong>de puntzal blijk<strong>en</strong> dat dat meestal beter is. Probeer dus bij het oprijd<strong>en</strong> niet direct rechts af te slaan, maareerst <strong>en</strong>kele meter rechtdoor te rijd<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> goede plaats op de rotonde te bereik<strong>en</strong>.2.2. De plaats op de rotondeEr is al vermeld dat de rechterkant van e<strong>en</strong> rotonde gevaarlijk is. We br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> hier e<strong>en</strong> drietalrisicofactor<strong>en</strong> naar voor.
- Aan de rechtse buit<strong>en</strong>kant van e<strong>en</strong> rotonde stell<strong>en</strong> zich problem<strong>en</strong> met ongeduldige bestuurders dieerop will<strong>en</strong>. Die kunn<strong>en</strong> u de doorgang afsnijd<strong>en</strong> bij het oprijd<strong>en</strong>, op amper e<strong>en</strong> meter van uw trajectaan de buit<strong>en</strong>kant.- T<strong>en</strong> tweede zijn er problem<strong>en</strong> met bestuurders die eraf will<strong>en</strong>. Die blijv<strong>en</strong> het liefst niet lang achter urijd<strong>en</strong>. Ze hal<strong>en</strong> u gemakkelijk in langs links als u aan de buit<strong>en</strong>cirkel rijdt <strong>en</strong> ze snijd<strong>en</strong> u daarna de wegaf als ze rechts afslaan.- Aan de rechterkant zijn er niet alle<strong>en</strong> de vermelde risico's, maar de fietser blijft er ook langer aanblootgesteld omdat dat traject (<strong>en</strong> de omlooptijd) tot tweemaal groter is dan nodig.Blijf dus op e<strong>en</strong> rotonde <strong>en</strong>kel aan de rechterkant als u er onmiddellijk weer af moet rijd<strong>en</strong>.In de andere gevall<strong>en</strong> rijdt u op e<strong>en</strong> zekere afstand van de rechterkant.Op e<strong>en</strong> eerder brede rotonde kan u voor de bestuurders die erop of eraf will<strong>en</strong>, aan uw rechterkant debreedte van e<strong>en</strong> baanvak vrijhoud<strong>en</strong>.Op e<strong>en</strong> rotonde met verschill<strong>en</strong>de rijstrok<strong>en</strong>, rijdt u minst<strong>en</strong>s tot in de tweede rijstrook, zodat errechts van u e<strong>en</strong> baanvak vrij is.Op e<strong>en</strong> kleine rotonde met één rijvak kan u het best ongeveer in het midd<strong>en</strong> ervan rijd<strong>en</strong>.Op elke rotonde kan het help<strong>en</strong> de arm naar links uit te stek<strong>en</strong> om te vermijd<strong>en</strong> dat u langs linksingehaald wordt <strong>en</strong> zo de pas afgesned<strong>en</strong> wordt. Het laat tegelijk aan de andere bestuurders toe ureglem<strong>en</strong>tair langs rechts in te hal<strong>en</strong> zolang u er zelf niet wilt afrijd<strong>en</strong>.Als u e<strong>en</strong> groot stuk van de cirkel te gaan hebt, kan u e<strong>en</strong> korter traject <strong>en</strong> meer vrije ruimte aan uwrechterkant bekom<strong>en</strong> door bij het oprijd<strong>en</strong> mete<strong>en</strong> rechtdoor naar het midd<strong>en</strong>eiland van de rotonde terijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus volledig links te blijv<strong>en</strong> (wel zoals in punt 2.1. vermeld bij het oprijd<strong>en</strong> eerst goed rek<strong>en</strong>inghoud<strong>en</strong> met wie van links kan kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> desnoods ev<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong>).2.3. Het afrijd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rotondeGebruik bij het afrijd<strong>en</strong> tijdig de rechterarm! (richtingsaanwijzing is voor fietsers <strong>en</strong>kel verplicht als het"mogelijk" is). Daardoor lat<strong>en</strong> de andere weggebruikers op de rotonde u bijna altijd gemakkelijk afrijd<strong>en</strong>.Automobilist<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> e<strong>en</strong> fietser graag ev<strong>en</strong> snel passer<strong>en</strong>, liever dan er achteraan te blijv<strong>en</strong> rijd<strong>en</strong>. Hoevlotter u rijdt, hoe gemakkelijker u doorgang krijgt.3. SLOTWOORDRotondes verg<strong>en</strong> van de weggebruikers <strong>en</strong> vooral van fietsers e<strong>en</strong> goede k<strong>en</strong>nis van de verkeerscode,goede zintuig<strong>en</strong>, ruimtelijk inzicht <strong>en</strong> e<strong>en</strong> snelle inschatting van complexe verkeerssituaties. Dat laatstebouwt m<strong>en</strong> geleidelijk op door rijervaring in steeds moeilijkere situaties. Hoewel op rotondes zeld<strong>en</strong>topsnelhed<strong>en</strong> gehaald word<strong>en</strong>, zijn het ge<strong>en</strong> geschikte plaats<strong>en</strong> voor de eerste ritt<strong>en</strong> van leerlingbestuurders,van kinder<strong>en</strong> of van ouder<strong>en</strong>.In afwachting van e<strong>en</strong> beter leesbare <strong>wetgeving</strong>, van meer oordeelkundig ingerichte rotondes <strong>en</strong> vanmeer s<strong>en</strong>sibilisatie van de gemotoriseerde bestuurders (wie gebruikt bv. zijn richtingsaanwijzers?) blijfthet bewustmak<strong>en</strong> van de dagelijkse fietsers over e<strong>en</strong> aantal aspect<strong>en</strong> noodzakelijk.Wie met de fiets rotondes neemt, kan de risico's do<strong>en</strong> dal<strong>en</strong> door de blootstelling aan de gevar<strong>en</strong> teverminder<strong>en</strong> in aantal <strong>en</strong> in duur.Met de in deel 2 voorgestelde specifieke rijtechniek<strong>en</strong> bij oprijd<strong>en</strong>, rondrijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> afrijd<strong>en</strong> van rotondes,kruist u als fietser minder vaak het pad van andere bestuurders <strong>en</strong> ontmoet u minder conflictsituaties.André Vincke 02-726 00 34