Borstvoeding, het Beste voor uw kind - Jeroen Bosch Ziekenhuis
Borstvoeding, het Beste voor uw kind - Jeroen Bosch Ziekenhuis
Borstvoeding, het Beste voor uw kind - Jeroen Bosch Ziekenhuis
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Verloskunde en gynaecologie<strong>Borstvoeding</strong>, <strong>het</strong> beste<strong>voor</strong> <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>Gefeliciteerd met de geboorte van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>! Wij willen u graag helpen met <strong>het</strong>geven van borstvoeding. De keuze <strong>voor</strong> borst- of flesvoeding is uiteraard aan uzelf!Om een goede keuze te kunnen maken heeft u informatie nodig. In deze folderleest u informatie over moedermelk en <strong>het</strong> aanleggen van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>. We besprekenook de problemen die u tegen kunt komen. Informatie over flesvoeding ontvangt uvia andere kanalen, zoals fabrikanten van flesvoeding.Wij werken volgens <strong>het</strong> borstvoedingsprotocolDe wereldgezondheidsorganisatie (WHO) startte in samenwerking met Unicef in1991 een campagne. Met deze campagne willen ze <strong>het</strong> geven van borstvoeding tebeschermen, bevorderen en te ondersteunen. Het <strong>Jeroen</strong> <strong>Bosch</strong> <strong>Ziekenhuis</strong>, ViventKraamzorg en Jeugdgezondheidszorg, verloskundigen en huisartsen zijn <strong>het</strong> helemaaleens met deze campagne. Daarom hebben wij afspraken ‘hoe om te gaanmet borstvoeding’ op papier gezet. Dit noemen we <strong>het</strong> borstvoedingsprotocol.Iedereen die hierboven genoemd is, werkt volgens de afspraken die in dit protocolstaan. Waar u ook komt, wij geven u <strong>het</strong>zelfde advies en begeleiding.Wij hebben <strong>het</strong> borstvoedingscertificaatWij hechten veel waarde aan een goede start <strong>voor</strong>moeder en <strong>kind</strong>. We geven goede begeleiding bij<strong>het</strong> geven van borstvoeding; onze medewerkerszijn hier speciaal <strong>voor</strong> opgeleid. We zorgen er<strong>voor</strong>dat moeder en <strong>kind</strong> altijd samen blijven. Wewerken intensief samen met borstvoedingscentraen de kraamzorg. Ook na <strong>uw</strong> verblijf in <strong>het</strong>ziekenhuis, zorgen we <strong>voor</strong> goede begeleiding.Daarom zijn wij gecertificeerd door de StichtingZorg <strong>voor</strong> <strong>Borstvoeding</strong>. Het certificaat is eenerkenning van de kwalitatief goede begeleiding die wij rondom borstvoedinggeven.Deze informatie <strong>voor</strong> patienten is met de grootste zorg samengesteld. Het betreftalgemene informatie. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend.© <strong>Jeroen</strong> <strong>Bosch</strong> <strong>Ziekenhuis</strong> 2011 www.jeroenboschziekenhuis.nl (GYN-114, uitgave april 2013)
LactatiekundigenHeeft u vragen over borstvoeding? Dan kunt u deze aan alle verpleegkundigen stellendie <strong>voor</strong> u zorgen. Heeft u specifieke vragen of heeft u behoefte aan meer begeleidingbij <strong>het</strong> geven van borstvoeding? Dan helpen onze lactatiekundigen hierbij. De lactatiekundigenwerken op de afdeling Verloskunde en Gynaecologie. Zij zorgen ook <strong>voor</strong>scholing van de medewerkers op <strong>het</strong> gebied van borstvoeding.Wat leest u in deze brochure?Deze brochure bestaat uit vier delen.Deel 1. Praktische informatie over <strong>het</strong> geven van borstvoeding.Deel 2. Informatie over <strong>het</strong> kolven van borstvoeding.Deel 3. Problemen bij <strong>het</strong> geven van borstvoeding en oplossingen hier<strong>voor</strong>.Deel 4. Geeft u kort informatie over borstvoeding in bijzondere omstandigheden.Niet alle informatie zal <strong>voor</strong> u van toepassing zijn. In deel 1 vindt u de informatie die ukunt gebruiken als <strong>voor</strong>bereiding op <strong>het</strong> geven van borstvoeding. De delen 2 en 3 kuntu tijdens <strong>het</strong> geven van borstvoeding gebruiken.1. Het geven van borstvoedingMarie-Therèse, 35 jaar, moeder van Lisa (3 maanden):“Nadat we er alles aan gedaan hebben om zwanger te worden, wilden we ook de beste start aan onzedochter meegeven; dat werd dus borstvoeding! Dankzij een goede <strong>voor</strong>bereiding, begeleiding van deskundigezorgverleners én steun van mijn man, genieten we er allebei nog steeds van!”Waarom is moedermelk goed?Tijdens de zwangerschap maken <strong>uw</strong> borsten een speciale ontwikkeling door. Ze worden<strong>voor</strong>bereid op <strong>het</strong> geven van de meest natuurlijke manier van voeden: <strong>het</strong> gevenvan borstvoeding. Of <strong>uw</strong> borsten nu klein of groot zijn, de natuur zorgt er<strong>voor</strong> dat u<strong>uw</strong> <strong>kind</strong> zelf voeding kunt geven. <strong>Borstvoeding</strong> geven betekent intimiteit en bescherming<strong>voor</strong> <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>.Hoe is de samenstelling van moedermelk?Het is eigenlijk logisch dat moedermelk <strong>het</strong> beste is <strong>voor</strong> <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>. Het wordt tenslottedoor <strong>uw</strong> eigen lichaam aangemaakt. Het heeft altijd de juiste samenstelling en degoede temperatuur.De eerste melk heet ‘colostrum’. Hierin zitten veel antistoffen. Deze stoffen beschermen<strong>uw</strong> <strong>kind</strong> tegen allerlei infecties. Verder bevat colostrum belangrijke stoffen <strong>voor</strong>de groei. Maar ook <strong>voor</strong> de ontwikkeling van <strong>het</strong> immuunsysteem.Het colostrum gaat rond de vier dag over in rijpe melk. We noemen dit overgangsmelk.Hierin zit minder eiwit, maar meervet en melksuiker Deze overgang kangepaard gaan met st<strong>uw</strong>ing. Uw borsten zijn ineens veel zwaarder, soms zelfs erggespannen. Deze st<strong>uw</strong>ing kunt u <strong>voor</strong>kómen of verminderen door <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vaak aante leggen. Na twee weken produceren de borsten ‘rijpe moedermelk’. De hoeveelantistoffen hierin is lager dan in <strong>het</strong> ‘colostrum’. Maar ook na de eerste weken is debeschermende waarde van moedermelk van groot belang <strong>voor</strong> de gezondheid van <strong>uw</strong><strong>kind</strong>.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 2 van 16
Wat zijn de <strong>voor</strong>delen <strong>voor</strong> <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>?Kinderen die borstvoeding hebben gehad, hebben minder kans hebben op luchtweginfecties,oorontstekingen en maagdarminfecties. Moedermelk heeft ook eenbeschermende werking bij <strong>kind</strong>eren die een erfelijke aanleg hebben <strong>voor</strong> allergischeziekten. Krijgt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> toch deze klachten? Dan komen deze vaak later en in milderevorm <strong>voor</strong>. Moedermelk wordt door de darmen veel beter en sneller verteerd. Het irriteert<strong>het</strong> darmslijmvlies minder. Flesvoeding doet dit soms wel bij mogelijk allergische<strong>kind</strong>eren.Wat zijn de <strong>voor</strong>delen <strong>voor</strong> uzelf?Ook <strong>voor</strong> u is <strong>het</strong> geven van borstvoeding goed. Uw baarmoeder herstelt sneller. Ukomt makkelijker terug op <strong>uw</strong> oude gewicht. Op langere termijn heeft borstvoedingnog meer <strong>voor</strong>delen. Wanneer u een tijdlang borstvoeding hebt gegeven, heeft uminder risico op bepaalde vormen van kanker. Ook zijn <strong>uw</strong> botten op latere leeftijdsteviger.Hoe bereidt u zich <strong>voor</strong> op borstvoeding?Als u borstvoeding wil laten slagen, dan is de motivatie van u beiden erg belangrijk.U bent degene die de borstvoeding geeft. Maar de steun van <strong>uw</strong> partner speelt eenbelangrijke rol.<strong>Borstvoeding</strong> geven heeft veel te maken met zelfvertro<strong>uw</strong>en en kennis. Goede raadkomt van alle kanten. Het is soms moeilijk om de weg te vinden in de adviezen dieu krijgt. Ze zijn vaak goed bedoeld, maar kunnen tegengesteld zijn. Met meer kenniswordt dit <strong>voor</strong> u een stuk eenvoudiger. Het gaat erom dat u zelfvertro<strong>uw</strong>en tegen eenstootje kan en dat u <strong>uw</strong> eigen verantwoordelijkheid kunt nemen.Heeft u begeleiding nodig?Met deze folder en de begeleiding van onze medewerkers proberen wij u een steun inde rug te zijn. In ‘s-Hertogenbosch zijn informatieavonden over borstvoeding. Daarnaastkunt u speciale borstvoedingsbijeenkomsten bezoeken. Hierbij komen vro<strong>uw</strong>en,die kiezen om hun <strong>kind</strong> borstvoeding te geven, met elkaar in contact. Deze bijeenkomstennoemen we ‘moedergroepen’ of ‘borstvoedingsbegeleidingsgroepen’.Op deze manier krijgt u informatie die <strong>voor</strong> u belangrijk kan zijn om met plezier ensucces borstvoeding te geven. De bijeenkomsten worden geleid door vro<strong>uw</strong>en diezelf ervaring hebben met borstvoeding geven. Daarnaast hebben zij een intensievetraining gevolgd.Achter in de folder vindt u een overzicht van de verschillende borstvoedingsbijeenkomstenin de regio.Roos-Marijn, 24 jaar, moeder van David (2 jaar) en 5 maanden zwanger vanhaar tweede <strong>kind</strong>:“Bij onze eerste ben ik helaas na twee weken modderen gestopt met de borstvoeding, bij nummer 2ga ik <strong>het</strong> anders doen. Bij de kraamzorg heb ik duidelijk aangegeven dat ik zelf wil gaan voeden en zehebben me alle begeleiding toegezegd. En ik ga eens informeren bij een borstvoedingsorganisatie <strong>voor</strong>meer informatie of een cursus. Ik ga <strong>het</strong> in ieder geval weer proberen!”Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 3 van 16
De eerste keer voedenHet grote moment is daar! Uw <strong>kind</strong> is net geboren en rust uit op <strong>uw</strong> buik. Ook <strong>voor</strong><strong>uw</strong> <strong>kind</strong> was de bevalling een hele klus. Toch is dit <strong>het</strong> beste moment om <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>voor</strong><strong>het</strong> eerst aan te leggen. Het zuigreflex is <strong>het</strong> eerste uur na de geboorte erg sterk. Ditmoment zorgt er<strong>voor</strong> dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>het</strong> drinken goed onthoudt. De borstvoeding komtsneller op gang. Heeft u tijdens de bevalling medicijnen gehad tegen de pijn? Dan kan<strong>het</strong> iets langer duren <strong>voor</strong>dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed wakker is om te drinken.Hoe komt de borstvoeding op gang?Vlak na de geboorte heeft <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende vet- en vochtreserves. Uw <strong>kind</strong> heeftdus geen honger, maar wil wel regelmatig drinken/zuigen. Door <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vaak en goedaan de borst te leggen, wordt <strong>het</strong> zuigreflex en de melkproductie geprikkeld. Bij uzelfis de toeschietreflex belangrijk. Dit zorgt er<strong>voor</strong> dat de melk door de melkkanaaltjesnaar de tepels stroomt. Bij elke voeding komt de toeschietreflex op gang. Iedere vro<strong>uw</strong>ervaart de toeschietreflex anders. Voor sommige vro<strong>uw</strong>en is <strong>het</strong> een stekende pijnof tinteling en andere vro<strong>uw</strong>en voelen helemaal niets. Deze ervaringen zijn allemaalnormaal te noemen.Tijdens en tussen twee voedingen door maakt <strong>uw</strong> lichaam in een laag tempo melk. Ditdruppelt naar de borsten. Deze <strong>voor</strong>raad kan <strong>uw</strong> borsten behoorlijk vol doen aanvoelen.Toch is deze melk maar een gedeelte van de melk die <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgt. Zuigt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>een paar keer aan <strong>uw</strong> tepels? Dan maakt <strong>uw</strong> lichaam direct nie<strong>uw</strong>e melk aan.Hoe verzorgt u <strong>uw</strong> borsten?• Gebruik geen zeep. ‘s Ochtends douchen is voldoende.• Vóór <strong>het</strong> geven van borstvoeding wast u extra goed <strong>uw</strong> handen.• Als u gevoed heeft, laat <strong>uw</strong> borsten gewoon aan de lucht drogen. Veeg eventueledruppeltjes melk niet weg. Moedermelk zorgt <strong>voor</strong> een beschermend laagje op <strong>uw</strong>tepels!• Draag een goed steunende, niet knellende beha. U kunt kompressen gebruiken omeventuele lekkages te <strong>voor</strong>komen.• Zorg dat <strong>uw</strong> tepels tussen de voedingen droog blijven. Verwissel eventuele nattekompressen dus regelmatig. Draag dagelijks een schone beha.Hoe legt u <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> aan?Dit gaat meestal vanzelf. Breng <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> naar <strong>uw</strong> borst toe. Buig niet zelf naar <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>toe. Ondersteun <strong>uw</strong> borst met vier vingers aan de onderkant. Wacht tot <strong>het</strong> mondjeopengaat met <strong>het</strong> tongetje naar beneden. Kietel eventueel <strong>het</strong> onderlipje of drukzachtjes tegen <strong>het</strong> kinnetje.Laat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>uw</strong> tepel én een deel van de tepelhof in <strong>het</strong> mondje nemen. Alleen zokan <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed zuigen en voldoende melk binnen krijgen. Het is belangrijk dat ueen houding zoekt die <strong>voor</strong> u <strong>het</strong> prettigst is.In welke houdingen kunt u voeden?LiggendLiggend voeden is prettig <strong>voor</strong> de nacht- enochtendvoedingen. U en <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> liggen allebeigoed op de zij. Uw tepel en <strong>het</strong> mondje van <strong>uw</strong><strong>kind</strong> liggen op dezelfde hoogte. De eerstedagen kunt u <strong>het</strong> beste zittend voeden. U kuntdan beter zien of <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed drinkt.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 4 van 16
ZittendWanneer u in een zittende houding voedt, gaat u goedrechtop zitten. Zorg dat u <strong>uw</strong> schouders ontspannen houdt.Het buikje van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> ligt tegen <strong>uw</strong> eigen buik. U kunt dearm waarmee u <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vasthoudt ondersteunen met eenkussen. Zo zakt <strong>uw</strong> arm niet weg. Het neusje zit op dezelfdehoogte als de tepel. Zorg dat de rug en achterhoofd van <strong>uw</strong><strong>kind</strong> in één lijn ligt. Als u <strong>het</strong> prettig vindt, kunt u eventueel<strong>uw</strong> knieën optrekken en een voetenbankje gebruiken.Baby onder <strong>uw</strong> arm (rugbyhouding)U legt een kussen naast u neer, gedeeltelijk op schoot. Uw<strong>kind</strong> ligt met de beentjes onder <strong>uw</strong> arm door. De billetjesbevinden zich ter hoogte van <strong>uw</strong> elleboog. Het hoofdje van <strong>uw</strong><strong>kind</strong> ligt in <strong>uw</strong> hand. U ondersteunt met <strong>uw</strong> onderarm de rug.U kunt de beentjes van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> omhoog tegen een leuningaanleggen.Deze houding is prettig als u een keizersnede hebt gehad.Maar ook bij veel st<strong>uw</strong>ing of gevoelige tepels. U kunt ookgebruik maken van een voedingskussen.Waar u verder nog op moet letten?De tepel kan de eerste week gevoeliger zijn doordat <strong>uw</strong> tepel en tepelhof oprekken. Alsu <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed aanlegt, verdwijnt deze gevoeligheid. Blijft dit of gaat <strong>het</strong> pijn doen?Dan ligt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> waarschijnlijk niet goed aan de borst. Voeden hoort niet pijnlijk te zijn.Leg <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in dat geval opnie<strong>uw</strong> aan. Zuigt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> oppervlakkig en zonder diepeteugen? Of hoort u smakgeluidjes en zuigen de wangetjes naar binnen? Dan is <strong>het</strong>beter om <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> van de borst te nemen en opnie<strong>uw</strong> aan te leggen.Spanning en rustHet is belangrijk dat u in een rustige omgeving de borstvoeding geeft. De toeschietreflexis dan vaak beter. Een glas water of sap drinken <strong>voor</strong> of tijdens <strong>het</strong> voeden wil ookwel helpen om <strong>het</strong> toeschieten van de melk te bevorderen. Tijdens <strong>het</strong> voeden voeltde moeder zich vaak loom en moe. Dit komt omdat er oxytocine vrijkomt. Deze stofveroorzaakt een soort natuurlijke rust. Laat bezoek even wachten, zodat u rustig kuntvoeden.Hoe voedt u <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>?Belangrijk is <strong>het</strong> om vanaf <strong>het</strong> eerste begin ‘op verzoek’ te voeden. Dit betekent dat uvoedt op <strong>het</strong> moment dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> een teken geeft om te drinken. Een teken kan zijn:onrustig slapen, lichte slaap, ontwaken, zoekgedrag met mond en/of handen, smakken.U kunt per voeding beide borsten aanbieden. Begin met de borst waarmee ude vorige keer bent geëindigd. Daarna de tweede borst. Het kan zijn dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> alvoldoende heeft na de eerste borst en geen tweede borst wil. Dit is ook goed.Patricia, 38 jaar, moeder van Daan (5), Iris (3) en Ole (2 maanden):“Ik ben een echte controlfreak en bij de oudsten had ik alles keurig geregeld, tot de voedingstijden toe.Ole trok zich echter niets aan van <strong>het</strong> schema dat ik had gekregen in <strong>het</strong> ziekenhuis, hij wilde gewooneerder aan de borst of nog lekker doorslapen. Hoe moeilijk ik <strong>het</strong> ook vond om de tijden los te laten,Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 5 van 16
want hoe wist ik nu dat hij genoeg kreeg? Na een paar dagen was ik eraan gewend om meer op Olete letten dan op de klok. Nu tel ik de plas- en poepluiers en kijk ik of mijn zoontje wel alert reageert.Natuurlijk houden ze op <strong>het</strong> consultatiebureau zijn gewicht goed in de gaten. Hoe vaak ik voed en hoelang? Dat houd ik dus echt niet meer bij...”Hoe lang voedt u?Uw <strong>kind</strong> geeft zelf aan hoelang <strong>het</strong> wil drinken. Dit is tussen de tien en twintig minuten.Uw <strong>kind</strong> laat vanzelf de tepel los als <strong>het</strong> genoeg gedronken heeft. Uw <strong>kind</strong> heeftvoldoende voeding gehad als <strong>het</strong>:• in slaap valt;• de tepel loslaat;• sabbelt;• onregelmatig slikt.Wilt u zelf met de voeding stoppen? Dan brengt u <strong>uw</strong> pink in de mondhoek van <strong>uw</strong><strong>kind</strong>. Zo wordt <strong>het</strong> vacuüm opgeheven en laat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>uw</strong> tepel los.Hoe vaak voedt u?In de eerste tien dagen voedt u:• overdag, om de twee à drie uur;• ‘s nachts om de vier à vijf uur;Let op: sommige <strong>kind</strong>eren zijn de eerste dagen nog wat slaperig of sloom. Het kandan zijn dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> niet uit zichzelf goed wakker wordt. Wacht niet te lang, maar voedelke twee à drie uur.Na tien dagenBlijft u op verzoek voeden zonder speciale rust- of drinktijden. In ieder geval minimaalzes keer per 24 uur.Na vier tot acht wekenUw <strong>kind</strong> heeft nu meestal een eigen ritme gevonden. Heeft <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> hier moeite mee?Neem dan contact op met <strong>het</strong> consultatiebureau. Veel <strong>kind</strong>eren willen ‘s nachts ooknog gevoed worden. Dit is normaal. Doorslapen is prettig, maar een keer voeden isheel goed.‘Regeldagen’Uw <strong>kind</strong> kan ook ‘regeldagen’ hebben. Hierbij gooit <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>het</strong> totale voedingsschemaom. Dit gebeurt meestal rond:• tien tot veertien dagen;• zes weken;• drie maanden.Dit duurt ongeveer twee tot drie dagen. Uw <strong>kind</strong> kan onrustig zijn en veel huilen. Hetkan ook zijn dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> plotseling ‘s nachts weer wakker wordt en huilt om voeding.Deze regeldagen worden door <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> ingesteld. Uw <strong>kind</strong> heeft dan een groterebehoefte aan moedermelk. Om dit te kunnen krijgen, wordt de aanmaak in de borstengestimuleerd. U kunt <strong>het</strong> beste gewoon doorgaan met voeden op verzoek. Blijf <strong>voor</strong>alkalm en neem wat extra rust. Het gaat weer over en <strong>voor</strong>dat u <strong>het</strong> weet, heeft <strong>uw</strong><strong>kind</strong> alweer een nie<strong>uw</strong> ritme gevonden.Waarom geen speen of fopspeen?Gebruik in <strong>het</strong> kraambed liever geen speen of fopspeen. Als je een fopspeentjegebruikt kun je voedingssignalen missen. Het gevolg kan zijn dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> de melkproductieniet goed op gang brengt. Als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed aan de borst drinkt, kunt u naPatienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 6 van 16
ongeveer drie weken proberen om een flesje met afgekolfde moedermelk te geven.Hiermee <strong>voor</strong>komt u dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> de fles gaat weigeren op lange termijn.Wat kunt u <strong>het</strong> beste gebruiken in plaats van de:• flessenspeen: voeden met behulp van een cupje of vingervoeden.• fopspeen: aanleggen, veel huidcontact en aandacht, of de schone vinger van moederof partner;• tepelhoedje: goed aanleggen op advies van kraamverzorgende of lactatiekundige.Heeft <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> bijvoeding nodig?Alles wat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgt naast de borstvoeding (dus ook water) is bijvoeding. Een <strong>kind</strong>krijgt alleen bijvoeding als daar een medische reden <strong>voor</strong> is. Als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> groeit, is <strong>het</strong>de eerste zes maanden niet nodig om bijvoeding te geven.Uw <strong>kind</strong> heeft vitamines nodigVitamine A krijgt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende via de moedermelk. Vitamine D is extra nodig. Ugeeft <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vanaf twee weken (5 mcg) 200 I.E. vitamine D per dag. Deze vitamine Ddruppels zijn verkrijgbaar bij drogist en apotheek. Vitamine K krijgt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in de eersteuren na de geboorte van de verpleegkundige. Krijgt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> alleen borstvoeding?Dan geeft u vanaf de tweede week twaalf weken lang 150 microgram (5 druppels)vitamine K per dag.Hoe weet u of <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende voeding krijgt?U kunt dan op <strong>het</strong> volgende letten.• Ontspannen en alertIs <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> tevreden ontspannen en alert na <strong>het</strong> wakker worden? Een goed gevoedebaby is bij <strong>het</strong> wakker worden allert Wanneer een baby suf en slaperig is bij wakkermaken kan te weinig voeding krijgen• Plast <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende?Uw <strong>kind</strong> gebruikt vanaf de vierde dag gemiddeld zes tot acht luiers per dag (24uur). Gebruikt u wegwerpluiers? Dan zijn de plasjes niet altijd goed te zien. De luierneemt alle vocht op Schrik hier niet van. Kijk nog eens goed. Of voel <strong>het</strong> gewichtsverschiltussen een droge en een natte luier.- De eerste twee - drie dagen: één à twee natte luiers.- Vanaf dag drie – vier: zes à acht natte luiers.- Na zes weken: vijf - zes natte luiers• Hoe is de ontlasting van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>?Een baby die alleen moedermelk drinkt, heeft zachte ontlasting. Soms zelfs waterigmet vlokjes. De kleur kan variëren van mosterdgeel tot lichtgroen. Dit is normaal endus geen diarree. Na een week of zes wordt dit minder vaak. Soms 1x per week.- De eerste twee - drie dagen: meconium. Dit is groene of bruin - zwarte ontlastingdie zich in de darm van <strong>uw</strong> ongeboren <strong>kind</strong> zit. Dit poept <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> na de geboorteuit.- Tot ongeveer zes weken: twee - vijf poepluiers (dun) per dag.- Vanaf zes weken: minder poepluiers. Ontlasting is geel, soms groen.Hoe is <strong>het</strong> gewicht van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>?Ook <strong>het</strong> gewicht zegt of <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende voeding binnenkrijgt. Tijdens de kraamperiodeweegt de kraamverzorgende of verpleegkundige <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>je de eerste, vierdeen zevende dag. Na de kraamtijd weegt de JGZ-verpleegkundige <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> tijdens <strong>het</strong>zuigelingenhuisbezoek. Dit is ongeveer na twee weken. Daarna wordt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> iederekeer gewogen tijdens <strong>het</strong> bezoek aan <strong>het</strong> consultatiebureau.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 7 van 16
Hoe groeit <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>?Het geboortegewicht van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> geeft geen aanwijzingen <strong>voor</strong> de groei die u kuntverwachten. Hoe zwaar <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> is bij de geboorte, is afhankelijk van hoe de placentawerkt tijdens <strong>uw</strong> zwangerschap. Geleidelijk komt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> op de eigen ‘groeilijn’ terecht.Aanleg en lichaamsbo<strong>uw</strong> van de ouders zijn belangrijk.Waar kunt u op letten?• Uw <strong>kind</strong> kan de eerste dagen na de geboorte afvallen. Dit is normaal. Dit kan ongeveertien procent van <strong>het</strong> geboortegewicht zijn.• Na ongeveer een week moet <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> weer meer aankomen.• Eenmaal op <strong>het</strong> geboortegewicht, groeit <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> ongeveer 90 tot 200 gram perweek.• De standaard groeicurven kunnen onjuiste verwachtingen wekken <strong>voor</strong> <strong>kind</strong>erendie borstvoeding krijgen. Deze <strong>kind</strong>eren groeien de eerste twee tot drie maandenvaak sneller dan de curve aangeeft. Rond de leeftijd van vier maanden wordt ditvaak minder.Welke voeding is goed <strong>voor</strong> u?Als u borstvoeding geeft, verbruik u extra energie. Daarom is <strong>het</strong> belangrijk dat ugezond en gevarieerd eet. Ga <strong>voor</strong>al niet op dieet tijdens de borstvoedingsperiode.U heeft dan te weinig energie. Bovendien kan sterk gewichtsverlies ook zorgen <strong>voor</strong>schadelijke stoffen in de moedermelk.Neem naast de aanbevolen voedingsmiddelen als aanvulling vitamine D. U neemt 5microgram vitamine D (200 I.E.) per dag. Dit is te koop bij drogist of apotheek.Overigens heeft <strong>uw</strong> lichaam tijdens de zwangerschap een extra <strong>voor</strong>raadje vetaangelegd, juist met <strong>het</strong> oog op de borstvoeding. Eventueel overgewicht raakt u, heelgemakkelijk in de loop van een paar maanden kwijt. Het is verstandig een glas <strong>voor</strong> oftijdens <strong>het</strong> voeden of kolven te drinken.Wat moet u <strong>voor</strong>al niet doen?Alles wat u eet en drinkt komt in mindere mate via de borstvoeding ook bij <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>.Gebruik daarom geen alcohol, sigaretten, veel koffie of andere genotmiddelen tijdensde borstvoedingsperiode. Ook geen medicijnen, tenzij deze door <strong>uw</strong> arts zijn <strong>voor</strong>geschreven.Het gebruik van de anticonceptiepil kan de hoeveelheid borstvoeding afnemen. Ookverandert de borstvoeding van smaak. Uw <strong>kind</strong> kan de borst weigeren. We adviserenu om andere anticonceptiemiddelen te gebruiken tijdens de periode dat u borstvoedinggeeft.Het afbo<strong>uw</strong>en van borstvoedingDe eerste zes maanden heeft <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> voldoende aan alleen borstvoeding. Meestalkrijgt u via <strong>het</strong> consultatiebureau advies over <strong>het</strong> geven van bijvoeding. Daarnaastkun u gewoon op verzoek borstvoeding blijven geven. Wil u stoppen dan kunt u <strong>uw</strong>borstvoeding geleidelijk vervangen door flesvoeding. Unicef en de WHO bevelen aande borstvoeding <strong>voor</strong>t te zetten tot ver in <strong>het</strong> tweede levensjaar. De keuze is uiteraardaan u zelf hoe lang u borstvoeding blijft geven.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 8 van 16
Hoe bo<strong>uw</strong>t u af?• Van de voedingen overdag laat u <strong>het</strong> eerst de voeding vervallen waar <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> <strong>het</strong>minst drinkt. Deze vervangt u door andere zuigelingenvoeding.• Stop als één na laatste met de voeding <strong>voor</strong> de nacht.• Als allerlaatste stopt u met de ochtendvoeding.Wat adviseren we u?• Neem <strong>voor</strong>al de tijd <strong>voor</strong> <strong>het</strong> afbo<strong>uw</strong>en. Stoppen gaat niet van de ene op de anderedag.• Laat niet meer dan één voeding per vijf à zeven dagen vervallen.Moet u door omstandigheden toch ineens stoppen, dan is <strong>het</strong> advies om de borstvoedingte kolven. Hierover leest u meer in hoofdstuk 2.2 <strong>Borstvoeding</strong> en kolvenDoor de Arbeidstijdenwet kunt u borstvoeding blijven geven als u weer gaat werken.De inhoud luidt: ‘dat de vro<strong>uw</strong> de eerste negen maanden na de geboorte <strong>het</strong> werkmag onderbreken <strong>voor</strong> <strong>het</strong> geven van borstvoeding of om af te kolven. De werkgevermoet hier<strong>voor</strong> een geschikte ruimte ter beschikking stellen. De vro<strong>uw</strong> heeft recht op<strong>het</strong> geven van borstvoeding of af te kolven, zo vaak en zo lang als nodig is, maar in <strong>het</strong>totaal maximaal één kwart van de arbeidstijd’. De werkgever is verplicht deze tijd doorte betalen.Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, La Leche League en Vereniging<strong>Borstvoeding</strong> Natuurlijk geven folders uit over werk en borstvoeding.Joyce, 29 jaar, moeder van Tom (5 maanden):“De borstvoeding met Tom liep vanaf <strong>het</strong> begin gesmeerd en ik wil hem graag zo lang als mogelijk iszelf blijven voeden. Al tijdens mijn verlof heb ik met mijn werkgever geregeld dat ik op mijn werkdagenkon kolven. Omdat ik de eerste in <strong>het</strong> bedrijf ben hebben ze speciaal <strong>voor</strong> mij een kamer in ordegemaakt, met een makkelijke stoel. De volle flesjes bewaar ik gewoon in de koelkast van de kantine.Aan <strong>het</strong> einde van een werkdag neem ik de flesjes mee naar huis.”Wanneer kunt u kolven?Gaat u weer aan <strong>het</strong> werk of gaat u een dagje op stap, dan kunt u de melk afkolven.Andere redenen om af te kolven kunnen zijn:• ernstige st<strong>uw</strong>ing in de borst;• als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> nog in de couveuse ligt;• als u een operatie onder narcose moet ondergaan;• als u tijdelijk medicijnen gebruikt die niet met borstvoeding samengaan. U kunt dan<strong>voor</strong>af afkolven.Hoe kunt u <strong>het</strong> beste kolven?Om goed te kunnen afkolven is <strong>het</strong> belangrijk dat de melk spontaan toeschiet. Vaakgebeurt dat vanzelf. Rust, warmte of massage kunnen helpen. Om de borstvoedinggoed op gang te brengen en te houden, kolft u minstens zes maal per dag met eenelektrische borstkolf.KolfapparaatU kunt met de hand kolven, maar u kunt ook een speciaal kolfapparaat, kopen of huren.Als de voeding goed op gang is, blijft u kolven totdat de melk niet meer stroomt.Kolf op tijden dat u normaal voeding zou geven. Daarnaast kun u afkolven op elkmoment dat u wilt of als <strong>uw</strong> borsten erom vragen. U merkt dat <strong>uw</strong> borsten prikken.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 9 van 16
Moet u een <strong>voor</strong>raad maken, dan kunt u afkolven <strong>voor</strong> een voeding of tussen tweevoedingen. Een veel gebruikt tijdstip van afkolven is na de ochtendvoeding. Er is danmeestal nog voldoende voeding over. Ook afkolven moet u leren.Wees niet teleurgesteld als u de eerste keren maar weinig melk krijgt.Hoelang kunt u de afgekolfde melk bewaren?Zet de melk zo snel mogelijk in een afgesloten fles in de koelkast. Daarop zet u dedatum en tijd.• Buiten de koelkast: zo kort mogelijk, geef de voeding <strong>het</strong> liefst binnen een uur(maximaal binnen 3-4 uur, bij maximaal 25°C)• In de koelkast: achtenveertig uur bij 4°C. Niet in de deur!• In ziekenhuiskoelkast: achtenveertig uur.Hoe vriest u de melk in?Als u een <strong>voor</strong>raad wilt aanleggen, kunt u melk invriezen. Bij <strong>het</strong> invriezen van moedermelkgaat altijd een deel van de levende cellen verloren. Gebruik <strong>voor</strong> <strong>het</strong> invriezenkunststoffen of glazen flesjes of bakjes die u kunt afsluiten. Zet de datum erop. U kuntde flesjes of bakjes na gebruik in een heet sopje schoonmaken. U bewaart de melk:• In <strong>het</strong> vriesvak van koelkast: twee weken.• In <strong>het</strong> diepvriesvak van de koelkast (- 18°C): drie tot vier maanden. Dit in verbandmet vaak openen en sluiten van de deur.• In een vriesvak of vrieskast is moedermelk zes maanden houdbaar.Hoe ontdooit u de melk?De bevroren melk laat u in de koelkast ontdooien. Hebt u de voeding sneller nodig?Ontdooi de melk onder de stromende waterkraan die u langzaam van koud naarwarm draait. Nooit direct met heet water ontdooien. Hierdoor werken sommige antistoffenniet meer. Ontdooi melk ook niet op kamertemperatuur. De kans op bacteriënis hierbij groter. Gebruik in de koelkast ontdooide melk binnen 24 uur. Deze mag nietopnie<strong>uw</strong> opgewarmd worden. U mag de melk niet opnie<strong>uw</strong> invriezen.Het is zinvol de melk te controleren op geur. Melk die bedorven is, ruikt vies. Gooi demelk weg.Hoe warmt u de melk op?Het maakt niet uit of u de moedermelk met een waterbad, flessenwarmer of magnetronopwarmt. Warm de moedermelk niet op tot temperaturen boven de 50°C. Eendruppel melk mag op <strong>uw</strong> pols niet heet aanvoelen.Instelling magnetron:• Zet magnetron op 600 watt.- 50 cc voeding is 15 seconden verwarmen. 100 cc is 30 seconden, 150 cc is 45seconden enzo<strong>voor</strong>t.Halverwege de tijd schudt u de melk <strong>voor</strong>zichtig één keer rond in de fles. De warmtein de melk wordt zo goed verdeeld. Doe dit ook aan <strong>het</strong> eind van de verwarming. Zo<strong>voor</strong>komt u onnodig verlies van antistoffen.3. Problemen en oplossingenNatuurlijk kan <strong>het</strong> <strong>voor</strong>komen dat sommige zaken niet precies verlopen zoals we inde <strong>voor</strong>gaande informatie hebben beschreven. Daarom geven we in dit hoofdstukeen aantal mogelijke problemen weer. We beschrijven de klachten die u en <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>kunnen krijgen en geven daarbij meteen advies. Voor elke klacht geldt dat als u twijfelsheeft u contact kan opnemen met de kraamverzorgende, <strong>het</strong> consultatiebureau ofiemand anders die u begeleidt.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 10 van 16
Ingetrokken of platte tepelsSommige vro<strong>uw</strong>en hebben ingetrokken of platte tepels. Meestal geeft dit geen problemen.In een enkele situatie kan <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> de tepel niet goed ‘pakken’. Met de volgendetips lukt <strong>het</strong> meestal goed en kunt u normaal borstvoeding geven.Advies <strong>voor</strong> de geboorte:• Masseer en stimuleer dagelijks <strong>uw</strong> tepels.Advies na de geboorte:• Masseer <strong>uw</strong> tepels met koud water of gebruik eventueel een handkolf om de tepelnaar voren te laten komen.• Druk een beetje melk uit <strong>uw</strong> tepel.• Zorg er<strong>voor</strong> dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> wakker en alert is. Huilen is een te laat signaal.• Draag een half uur <strong>voor</strong> de voeding een tepelvormer.Gevoelige of pijnlijke tepels en tepelklovenDe eerste dagen kunt u last hebben van gevoelige tepels. Als u <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed hebtaangelegd, ligt de tepel veilig tussen de tong en <strong>het</strong> zachte gedeelte van <strong>het</strong> gehemelte.De tepel kan niet beschadigd worden.Oorzaken van pijn en/of kloofjes kunnen zijn:• niet goed aanleggen;• huidirritatie door overgevoeligheid <strong>voor</strong> crème, zoogkompressen, zeep of wasmiddelen;• spr<strong>uw</strong>. Dit is een schimmelinfectie in de mond van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> of op <strong>uw</strong> tepels.Advies:• Ga niet dapper door met voeden als <strong>het</strong> pijn doet. Leg <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> opnie<strong>uw</strong> aan.• Begin met <strong>het</strong> voeden aan de minst pijnlijke kant. Om een borstontsteking te <strong>voor</strong>komen,mag u dit maximaal 24 uur doen• Ga niet minder voeden, maar leg juist vaker en korter aan. Zo is <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> minderhongerig en zal rustiger drinken.• Laat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> de borst (tepel en tepelhof) goed in de mond nemen.• Voedt <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> onder de arm in de zogenaamde rugbyhouding. Zo kan de pijnlijkekant van de tepel sneller genezen.• Na de voeding laat u een beetje moedermelk op <strong>uw</strong> tepels goed indrogen.• Smeer ‘s nachts een dun laagje zalf, of volledig gezuiverde lanoline (wolvet) op <strong>uw</strong>tepels.• Schakel een lactatiekundige in.Let op: teveel zalf maakt de tepel week en kan juist kloofjes veroorzaken.• Smeer nooit iets op de tepels wat er weer afgeveegd moet worden <strong>voor</strong>dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>gaat drinken.• Gebruik tepelbeschermers of hydrogelverbanden zodat <strong>uw</strong> tepels als <strong>het</strong> ware continuvrij liggen en er lucht bij kan. Deze kunt u kopen bij de Thuiszorgwinkel.• Om de pijn te verlichten kunt u eventueel een kwartier <strong>voor</strong> de voeding een pijnstillernemen. Doe dit wel in overleg met de verloskundige/arts.Angelique, 27 jaar, zwanger van haar eerste <strong>kind</strong>:“Van vriendinnen hoor ik alleen maar enge verhalen over tepelkloven en borstontstekingen, brr, datlijkt me heel pijnlijk hoor! Nu lees ik hoe ik dit kan <strong>voor</strong>komen en ook zelf kan oplossen!”Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 11 van 16
Heeft u last van st<strong>uw</strong>ing?U kunt st<strong>uw</strong>ing in <strong>uw</strong> borsten krijgen in de eerste dagen na de bevalling. Meestal isdit rond de vierde dag wanneer de overgangsmelk komt. St<strong>uw</strong>ing is een natuurlijkverschijnsel en verdwijnt weer snel.Advies:• Leg <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vanaf <strong>het</strong> begin vaak aan, zolang als deze <strong>het</strong> wil.• Leg <strong>voor</strong> <strong>het</strong> voeden warme doeken op <strong>uw</strong> borsten. Eventueel koude doeken tussende voedingen in. Kou is <strong>voor</strong> de verlichting van <strong>het</strong> onbehaaglijke gevoel.• Neem een warme douche <strong>voor</strong> <strong>het</strong> voeden.Heeft u teveel borstvoeding?Na de st<strong>uw</strong>ing kan er te veel melk uit <strong>uw</strong> borsten komen. De hoeveelheid voeding pastzich echter vanzelf weer aan. Wat merkt u aan <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>? Uw <strong>kind</strong>:• spuugt een gedeelte van de voeding terug;• heeft buikkrampen;• heeft veel natte luiers en dunne lichtgroene ontlasting.Zelf heeft u last van lekkende, gespannen borsten, ook na de voeding.Advies:• Voed op verzoek, maar niet extra tussendoor om te troosten.• Wil <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> binnen twee uur weer voeding, bied dan de ‘lege’ borst aan.• Geef eventueel een borst per voeding totdat de productie weer normaal is.• Haal <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> even van de borst na <strong>het</strong> toeschieten van de melk. Laat die melk wegstromenin een spuuglapje. Als <strong>het</strong> weer druppelt, kunt u opnie<strong>uw</strong> aanleggen.• Draag een goede, niet knellende beha.• Gebruik warme doeken <strong>voor</strong> de voeding. Leg na de voeding koude doeken op <strong>uw</strong>borsten. Dit heeft wellicht een remmend effect op de melkproductie.• Ga op <strong>uw</strong> rug liggen en leg <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> aan met zijn buik op <strong>uw</strong> buik.• Verschoon de natte zoogkompressen regelmatig.• Gebruik geen borstlekglaasjes. Dit heeft een kolvende werking.• Vraag om advies van een lactatiekundige.Let op: ook hier geldt dat afkolven geen oplossing biedt.Miranda, 33 jaar, moeder van Max (2) en Lieke (2 maanden):“Omdat ik bij de borstvoeding aan mijn zoontje Max veel last heb gehad van <strong>het</strong> luxe probleem ‘te veelmelk’ heeft Max veel gehuild en was hij eigenlijk nooit tevreden. Hij kon gewoon nooit lekker rustigdrinken want mijn melk spoot eruit! Met Lieke had ik in <strong>het</strong> begin precies <strong>het</strong>zelfde probleem, maar n<strong>uw</strong>ist ik veel beter wat ik eraan kon doen. Samen hebben we inmiddels heel wat uurtjes rustig <strong>voor</strong> detv of lekker in bed doorgebracht, heerlijk.”Heeft u te weinig borstvoeding?Het kan <strong>voor</strong>komen dat u niet genoeg melk maakt. Oorzaken kunnen zijn dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>:• niet vaak en lang genoeg drinkt;• niet goed is aangelegd;• bijvoeding krijgt in de vorm van flesvoeding.Het kan ook zijn dat u gespannen bent waardoor de toeschietreflex niet voldoende is.U merkt dat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>:• te weinig natte luiers heeft;• niet tevreden is;• niet aankomt of zelfs afvalt;• zich niet meldt <strong>voor</strong> een voeding.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 12 van 16
Advies:• Leg <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> goed en vaker aan, gedurende twee tot drie dagen om de twee uur.<strong>Borstvoeding</strong> is na ongeveer anderhalf tot twee uur weer <strong>voor</strong> <strong>het</strong> grootste gedeeltebeschikbaar.• Geef beide borsten per voeding.Let op: ga pas over op de tweede borst als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> dit aangeeft. Uw <strong>kind</strong> laat de borstlos of gaat sabbelen na eerst goed gedronken te hebben.• Maak <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> zonodig wakker <strong>voor</strong> de voeding.• Let op hoeveel u drinkt. U heeft meer vocht nodig.• Neem voldoende rust en zoek tijdens <strong>het</strong> voeden een plek waar u zich kunt ontspannen.• Geef <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> geen flesvoeding, tenzij <strong>uw</strong> arts dit <strong>voor</strong>schrijft.• Zorg <strong>voor</strong> veel huidcontact met <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>. Blijf zoveel mogelijk met <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in dezelfderuimte. Dit is om de werking van de speciale hormonen die nodig zijn <strong>voor</strong> deborstvoeding te versterken.• Geef nachtvoeding.• Huur desnoods tijdelijk een elektrische borstkolf om wel de borstvoeding te verhogenals <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> niet vaak genoeg wil zuigen.• Schakel een borstvoedingsdeskundige in (lactatiekundige).Wat moet u doen bij een dreigende borstontsteking?Denk u dat u een borstontsteking gaat krijgen? U heeft dan een pijnlijke, harde rodeplek op de borst die niet verdwijnt na de voeding. U kunt ook een lichte temperatuurverhoginghebben.De oorzaken van een dreigende borstontsteking kunnen zijn:• te volle borsten, door <strong>het</strong> overslaan van een voeding. U krijgt dan een verstoptmelkkanaaltje;• oververmoeidheid.Advies:• STOP NIET met borstvoeding geven.• Verwarm <strong>uw</strong> borsten <strong>voor</strong> de voeding met warme doeken of warm water. Ditmaakt de melkkanalen wijder.• Masseer zachtjes mee tijdens <strong>het</strong> voeden. Doe dit met vlakke hand van boven naarbeneden in de richting van de tepel. Het mag geen pijn doen.• Sla geen voeding over.• Voed eerst uit de pijnlijke borst. Houd de kin van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in de richting van de pijnlijkeplek. De tong brengt de melkstroom goed op gang.• Laat <strong>uw</strong> borst goed leegdrinken.• Wissel regelmatig van houding.• Vermijd druk op <strong>uw</strong> borsten. Draag overdag en ‘s nachts geen knellende kleding.• Zorg altijd <strong>voor</strong> een goede hygiëne. Was goed <strong>uw</strong> handen.• Leg eventueel een kwarkkompres (of koolblad) zeven tot tien minuten op <strong>uw</strong> borst.Dit verlicht <strong>het</strong> ongemak.• Neem heel veel rust, <strong>het</strong> liefst terug in bed.• Gebruik eventueel een pijnstiller.Wat kunt u doen bij een borstontsteking?Denkt u dat u een borstontsteking heeft, neem dan direct contact op met <strong>uw</strong> verloskundige,arts en/of een lactatiekundige. De klachten die u kunt hebben zijn:hoofdpijn, rillerig, pijnlijke spieren, pijnlijke borst en vaak flinke koorts.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 13 van 16
Advies:We adviseren u <strong>het</strong>zelfde te doen als bij een dreigende borstontsteking.Wat is spr<strong>uw</strong>?Spr<strong>uw</strong> is een schimmelinfectie die. Moeder kan deze krijgen als zij vaker schimmelinfectiesheeft en als ze aan antibioticakuur heeft gehad.U heeft een vlammende pijn door de hele borst. Na de voeding is de pijn <strong>het</strong> hevigst.De pijn kan in een of in beide borsten optreden. Branderige rode tepels of vaginaleuitscheiding kunnen ook <strong>voor</strong>komen. Soms is er beschadiging van de tepel(s). U heeftgeen ontsteking en geen koorts.Ook <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> kan verschijnselen hebben. Dit kunnen geïrriteerde slijmvliezen in monden keelholte zijn, waarbij u witte stippen ziet. Maar ook verandert gedrag van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>,zoals:• onrustig en kort slapen;• de borst weigeren;• herhaaldelijk de borst los laten;• parelmoerachtige lippen;• klakkend geluid maken tijdens <strong>het</strong> drinken.Advies:Spr<strong>uw</strong> gaat niet vanzelf over. Bij borstvoeding kunnen u en <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> elkaar steedsopnie<strong>uw</strong> besmetten. Daarom is een behandeling nodig. Zowel u als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgenmedicijnen om de schimmel te bestrijden. Ook is <strong>het</strong> belangrijk dat u <strong>uw</strong> weerstandverhoogt. Eet gezonde voeding en werk hygiënisch.Wat kunt u doen als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> darmkrampjes heeft?Darmkrampjes kunnen zowel bij borstgevoede <strong>kind</strong>eren als kunstgevoede <strong>kind</strong>eren<strong>voor</strong>komen. Er zijn verschillende oorzaken:• <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgt teveel lucht binnen tijdens <strong>het</strong> drinken;• <strong>het</strong> zen<strong>uw</strong>stelsel van <strong>het</strong> maagdarmstelsel is nog niet volledig ontwikkeld;• de darmspieren van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> trekken krachtig samen;• <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> wordt prikkelbaar. Uw <strong>kind</strong> raakt oververmoeid door te weinig rust;• <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgt teveel voeding;• <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> is ergens allergisch <strong>voor</strong>;• <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> krijgt alleen <strong>voor</strong>melk. Deze bevat veel lactose en dit geeft gisting. Eetgezond en gevarieerd.Uw <strong>kind</strong>:• huilt veel en trekt de knietjes tegen de buik;• is niet te troosten;• heeft vaak dunne, schuimige en groene ontlasting.Advies:• Laat de eerste borst helemaal leegdrinken! Laat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> drinken zolang <strong>het</strong> wil. Detweede borst kun u als ‘toetje’ aanbieden.• Bij een sterke toeschietreflex kunt u de melk tijdens <strong>het</strong> toeschieten laten wegstromen.Uw <strong>kind</strong> mist dan iets van de <strong>voor</strong>melk maar kan daarna rustiger verderdrinken.• Houd <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> vaak tegen u aan zodat er een gevoel van geborgenheid is. Wieg <strong>uw</strong><strong>kind</strong> zachtjes. Draag <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in buikligging op <strong>uw</strong> arm, met <strong>het</strong> hoofdje in <strong>uw</strong> hand.• Leg een warme doek op <strong>het</strong> buikje van <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>.Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 14 van 16
• Laat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> extra boeren. Grote zuigbehoefte kunt u opvangen door <strong>uw</strong> pink tegeven. Bij hoge uitzondering kunt u een fopspeen geven. Doe dit niet als de borstvoedingnog niet goed op gang is.4. Bijzondere omstandigheden<strong>Borstvoeding</strong> na een keizersnedeDe melkproductie komt ook na een keizersnede gewoon op gang. Soms duurt dit watlanger door de verdoving, de pijn en <strong>uw</strong> conditie. Maar ook door eventuele emotioneleproblemen bij een onverwachte keizersnede. Begin zo snel mogelijk met huid op huidcontact. Belangrijk is om <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> te voeden in een goede houding met voldoendesteun in verband met wondpijn. U ervaart zelf welke houding <strong>voor</strong> u <strong>het</strong> beste is.<strong>Borstvoeding</strong> bij een tweelingHet geven van borstvoeding aan een tweeling is heel goed mogelijk. Vraag en aanbodzorgt <strong>voor</strong> de nodige melkproductie. Als de voeding goed op gang is, kunt u <strong>uw</strong> <strong>kind</strong>erenook tegelijk voeden. Natuurlijk mag u wat extra steun en hulp vragen van mensenin <strong>uw</strong> omgeving.Een te vroeg geboren baby en borstvoedingOok als <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> in de couveuse moet blijven, is borstvoeding erg goed. Te vroeg geboren<strong>kind</strong>eren hebben andere behoeften en de moedermelk past zich hier op aan. Hetbevat bovendien meer calorieën en antistoffen dan ‘rijpe’ moedermelk.Vaak begint u met kolven, bij <strong>voor</strong>keur binnen zes uur, omdat <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> (nog) niet zelfkan drinken. De moedermelk kan op verschillende manieren aan <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> wordengegeven. Onder andere door sondevoeding, cupfeeding, vingervoeden of via de fles.Meer informatie hierover kunt u vinden op de couveusewebsite. Later kan <strong>uw</strong> <strong>kind</strong> biju leren drinken.Simone, 30 jaar, moeder van Thijmen (6 maanden):“Thijmen is zeven weken te vroeg geboren, dat was een moeilijke start. Het viel door de spanning nietmee om borstvoeding te geven en ons mannetje was te klein om meteen goed te drinken. De verplegingheeft me echt heel goed geholpen om in <strong>het</strong> begin melk te kolven, dat heeft hem én mij zo goedgedaan. Nu is hij al weer vier maanden thuis en hij drinkt als de beste.”<strong>Borstvoeding</strong>scursussen in de regioIn de regio ‘s-Hertogenbosch en omgeving worden verschillende borstvoedingsbijeenkomstengegeven. Hieronder geven we een overzicht:• <strong>Borstvoeding</strong>sCentrum ‘s-Hertogenbosch: iedere derde donderdag van de maandvan 20.00 -22.00 uur. Opgeven via website www.bvcdenbosch.nl• IVT kraamzorg: 1x per maand op woensdagavond van 20.00-22.00 uur. Er zijn ookbijeenkomsten in de middag. Opgeven via website: www.ivtkraamzorg.nl• Vivent kraamzorg: 1x per maand op maandagavond van 20.00-22.00 uur. Opgevenvia: www.vivent.nlIn Oss is Vereniging <strong>Borstvoeding</strong> Natuurlijk actief. Deze stichting geeft ook informatiebijeenkomsten.Meer informatie op www.borstvoedingnatuurlijk.nl of via 0343-576626. Zij organiseren ook avonden <strong>voor</strong> voedende moeders. In Den <strong>Bosch</strong> is dezevereniging niet actief.<strong>Borstvoeding</strong>svereniging La Leche Leage is niet actief in de regio. Maar heeft wel veelinformatie op de website: www.lalecheleage.nl of via 0111-413189Patienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 15 van 16
Heeft u nog vragen?In deze folder hebben wij u uitgebreide informatie gegeven over <strong>het</strong> geven van borstvoeding.Iedereen is echter uniek en we kunnen ons dus <strong>voor</strong>stellen dat u nog vragenheeft. U kunt hier<strong>voor</strong> contact opnemen met verschillende instanties. Op onze websitewww.jbz.nl/borstvoeding staat een uitgebreide lijst met patiëntenverenigingen, interessanteboeken en contacten.<strong>Jeroen</strong> <strong>Bosch</strong> <strong>Ziekenhuis</strong>, te ’s-HertogenboschTelefoonnummer: (073) 553 20 00.www.jbz.nl/borstvoeding<strong>Borstvoeding</strong>sCentrum ’s-HertogenboschHet BVC is dagelijks bereikbaar tussen 09.00 - 21.00 uur op telefoon 06 27073184of e-mail: info@bvcdenbosch.nlwww.bvcdenbosch.nlFotografie Vincent NabbePatienten<strong>voor</strong>lichting jeroen bosch ziekenhuis 16 van 16