VOORSTEL TOT BESCHERMINGMonumentGemeente:Benaming:Adres:Kadastrale gegevens:ElseneVoorrnalig atelier van <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r Paul MathieuAmerikaansestraat 172Elsene, 7<strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling, sectie B, 2<strong>de</strong> b<strong>la</strong>d, perceel nr. 266 Y 4Beknopte beschrijving:Het nummer 172 van <strong>de</strong> Amerikaansestraat herbergt het voormalige atelier en <strong>de</strong> woning van<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r Paul MATHIEU. Het werd in 1905 gebouwd naar <strong>de</strong> p<strong>la</strong>nnen van architect EmileLAMBüT.Buitenkant:De gevel, on<strong>de</strong>rtekend "E. LAMBüT ARCH." is bezet met een parement van ro<strong>de</strong> baksteen,met een on<strong>de</strong>rbouw van b<strong>la</strong>uwe steen en structuur- en sierelementen van witte steen.Het gebouw waarvan <strong>de</strong> gevel eindigt op een klokvorm, bestaat uit drie niveaus en drietraveeën on<strong>de</strong>r een za<strong>de</strong>ldak. De bre<strong>de</strong> centrale travee van <strong>de</strong> eerste verdieping is in hetmid<strong>de</strong>n bezet door een trapeziumvormig kleine loge, <strong>de</strong> traveeën wor<strong>de</strong>n verlicht door smallevensters met kloosterkozijnen, waarvan het bovenste ge<strong>de</strong>elte gevormd wordt door eenklimmen<strong>de</strong> boog. De twee<strong>de</strong> verdieping is in het mid<strong>de</strong>n verlicht door een venster on<strong>de</strong>r boog.en op <strong>de</strong> zijkanten door oculi. Deze verdieping is geschei<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> geveltop door een kordondie het tracé van <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lste opening volgt. De geveltop wordt verlicht door een oculus metdaarboven een driehoekig fronton en be<strong>de</strong>kt met een gebogen waterlijst.Binnenin:Op het gelijkvloers, <strong>de</strong> voormalige eetkamer die haar schoorsteen van witte steen heeftbehou<strong>de</strong>n in neo-renaissancestijl versierd met sa<strong>la</strong>man<strong>de</strong>rs, het embleem van Francois 1.Het p<strong>la</strong>n van <strong>de</strong> verdiepingen organiseerd zich rond een zeer indrukwekkend trappenhuis dathaar gebeeldhouwd houtwerk heeft behou<strong>de</strong>n (trapaanzet, leuningen,...) Het wordt verlichtdoor een groot zenitaal g<strong>la</strong>sraam.Het voormalig atelier van <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r is gelegen op <strong>de</strong> eerste verdieping, aan <strong>de</strong> achterzij<strong>de</strong>(Noordzij<strong>de</strong>). Het luik waardoor <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r zijn grote doeken liet ophalen bestaat nog steeds.Een van <strong>de</strong> wan<strong>de</strong>n is bezet door een monumentale schoorsteen. Het gaat om een afgietseluitgevoerd naar het on<strong>de</strong>rste ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> schoorsteenmantel van het kabinet van <strong>de</strong>burgemeester van het Antwerps Stadhuis' . De mantel rust op dagkanten en gering<strong>de</strong>kolommen. De voorkant van <strong>de</strong> mantel is omka<strong>de</strong>rd door een at<strong>la</strong>nten; en is zelfversierd meteen voorstelling van Het Laatste Avondmaal. Het tafelment is versierd met een fries vanfantastische figuren waarbij cartouches, vruchten en putti gemengd wor<strong>de</strong>n, <strong>la</strong>ngs het b<strong>la</strong>zoenvan <strong>de</strong> stad Antwerpen lopend.Het parement van <strong>de</strong> haardp<strong>la</strong>at bestaat uit een dambordverband van ro<strong>de</strong> en zwartebakstenen.1 Deze schoorsteen die uit een herenhuis uit <strong>de</strong> XVI<strong>de</strong> eeuw stamt werd in het Stadhuis van Antwerpengep<strong>la</strong>atst in 1824.
Het salon ligt vooraan op <strong>de</strong> eerste verdieping. Het is uitzon<strong>de</strong>rlijk rijk versierd engeïnspireerd op <strong>de</strong>ze van <strong>de</strong> 18<strong>de</strong> Franse eeuw: marmeren schoorsteen in Lo<strong>de</strong>wijk - XVstijl,hoge friezen met vergul<strong>de</strong> lijsten, versierd met nimfen, putti, ranken, schelpen ofook nogversieringen die tot <strong>de</strong> mythologie behoren (strijdwagen van Apollo voor <strong>de</strong> muurdam van <strong>de</strong>schoorsteen) en fabels van La Fontaine (versieringen van <strong>de</strong> fabels De wolfen het <strong>la</strong>m en van<strong>de</strong> Twee hanen in <strong>de</strong> vensteropening van het centrale venster. De wan<strong>de</strong>n van het salon zijnbe<strong>de</strong>kt met incrust (techniek die er uit bestaat het Cor<strong>du</strong>aans leer na te bootsen op karton).Het p<strong>la</strong>fond tenslotte is een schil<strong>de</strong>rij van een bewolkte hemel.Be<strong>la</strong>ng van het monument volgens artikel 2, paragraaf 1, bepaald in <strong>de</strong> Ordonnantie van 4maart 1993 inzake het behoud van het onroeren<strong>de</strong> erfgoed,Historisch en artistiek be<strong>la</strong>ng:PauI MATHIEU, <strong>de</strong> opdrachtgever van het huis is in België gekend als luministische schil<strong>de</strong>rdie zich hoofdzakelijk aan het <strong>la</strong>ndschapschil<strong>de</strong>ren wijd<strong>de</strong>. Hij was een van <strong>de</strong> stichters-le<strong>de</strong>nvan <strong>de</strong> groep "Lf SILLON" en <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werker van <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r Alfred BASTIEN voor hetrealiseren van het "Panorama van Congo" (1912).Hij heeft niet <strong>la</strong>ng in <strong>de</strong> Amerikaanse straat gewoond, want vanaf 1908, met name drie jaar na<strong>de</strong> bouw van zijn atelier, verkocht hij dit <strong>la</strong>atste aan <strong>de</strong> familie Codt, die nog steeds eigenaar isvan het goed. Het is architect Emile LAMBOT, ontwerper van het huis, die be<strong>la</strong>st werd methet aanbrengen van enkele wijzigingen zoals het vergroten van <strong>de</strong> bovenverdiepingen, <strong>de</strong>wijziging van het ateliervenster...Emile LAMBüT is een architect die, door enkele van zijn werken, bewees zeer beïnvloed tezijn door <strong>de</strong> nieuwe trends van <strong>de</strong> architectuur, nu eens rationeler (vgl. het atelier van <strong>de</strong>schil<strong>de</strong>r Emile FABRY te Sint-Pieters-Woluwe), dan weer dichter bij het esthetische vanHüRTA (vgl. herenhuis in <strong>de</strong> Delhassestraat te Sint-Gillis). In het huis aan <strong>de</strong> Amerikaansestraat, zal hij een resoluut eclectische architectuur ontwerpen met een barokke gevel en eenversiering die inspiratie vindt bij <strong>de</strong> Lo<strong>de</strong>wijk - XV stijl (balkon, ijzerwerk, vensters van <strong>de</strong>2<strong>de</strong> verdieping). Hij vergeet evenwel niet er enkele elementen.aan toe te voegen die zijnverbinding met <strong>de</strong> Art Nouveau aangeven (boog en vensterbanken van <strong>de</strong> zijvensters op <strong>de</strong>eerste verdieping). Hij oogstte veel succes met dit huis in <strong>de</strong> architectuurtijdschriften van hetbegin van <strong>de</strong> eeuw. Het werd on<strong>de</strong>rmeer gepubliceerd in L'Emu<strong>la</strong>tion (1907 en 1911) en in~Ters l'Art (1909).Het huis bevat ook an<strong>de</strong>re be<strong>la</strong>ngrijke elementen, zoals bij voorbeeld het luik van het atelierdat bewaard is gebleven evenals <strong>de</strong> monumentale schoorsteen. Voor wat <strong>de</strong> schoorsteenbetreft, staat het mo<strong>de</strong>l dat voor <strong>de</strong> repro<strong>du</strong>ktie gediend heeft in het Stadhuis van Antwerpen.Het wordt toegeschreven aan <strong>de</strong> beroem<strong>de</strong> artiest Pieter COECKE van AALST, overle<strong>de</strong>n in1550 2 .Deze Renaissance -artiest die uitblonk in verschillen<strong>de</strong> artistieke domeinen (voornamelijk hetschil<strong>de</strong>ren en het tekenen,...) is eveneens gekend op het gebied van <strong>de</strong> architectuur omdat hij<strong>de</strong> verhan<strong>de</strong>lingen van SERLIO vertaald heeft en <strong>de</strong> teksten van VITRUVIUS heeftaangepast.Het voormalig atelier van Paul MATHIEU, dat ontstaan is uit <strong>de</strong> vruchtbare samenwerkingtussen een schil<strong>de</strong>r-opdrachtgever en een architect, weerspiegelt <strong>du</strong>s bijzon<strong>de</strong>r goed <strong>de</strong>be<strong>la</strong>ngstelling van <strong>de</strong> artiest van het begin van <strong>de</strong> eeuw voor het historisch verle<strong>de</strong>n van onzegewesten. Het atelier wordt eveneens gekenmerkt door een architecturale elegantie en eenzeer rijke versiering. Men zal tenslotte zijn p<strong>la</strong>n met zijn indrukwekken<strong>de</strong> verhoudingen2 Een afgietsel van <strong>de</strong> schoortseen van Antwerpen, afkomstig van <strong>de</strong> voormalige priorij van Tongerloo, maakt<strong>de</strong>el uit van <strong>de</strong>verzamelingen van <strong>de</strong> Koninklijke Musea Voor Kunst en Geschie<strong>de</strong>nis.