<strong>Bechsteins</strong> vleermuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> <strong>landgoed</strong> Eer<strong>de</strong>3. Soortbeschrijving <strong>franjestaart</strong>3.1. Algeme<strong>en</strong>Franjestaart<strong>en</strong> zijn vernoemdnaar <strong>de</strong> rij stijve har<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong>bei<strong>de</strong> spoorbe<strong>en</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan <strong>de</strong>on<strong>de</strong>rrand van <strong>de</strong> staartvlieghuid.<strong>De</strong>ze rij har<strong>en</strong> heeftwaarschijnlijk e<strong>en</strong> s<strong>en</strong>sorischefunctie bij <strong>het</strong> vang<strong>en</strong> <strong>en</strong>id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van <strong>de</strong> prooi(Horácek <strong>en</strong> Hanák, 1983-1984).Franjestaart<strong>en</strong> zijn mid<strong>de</strong>lgrotevleermuiz<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>Franjestaart (Myotis nattereri)on<strong>de</strong>rarml<strong>en</strong>gte van 36,5-43,3mm, e<strong>en</strong> spanwijdte van 245-280 mm <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gewicht van 5 tot 12 gram (Schober <strong>en</strong>Grimmberger, 1998). Franjestaart<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> vleugels <strong>en</strong> zijn zeer w<strong>en</strong>dbaar(Bagøe, 1987); <strong>het</strong> vleugel<strong>op</strong>pervlak is relatief groot t<strong>en</strong> <strong>op</strong>zichte van <strong>het</strong> gewicht van<strong>de</strong> <strong>vleermuis</strong>. Ze kunn<strong>en</strong> langzaam vlieg<strong>en</strong>, stilstaan in <strong>de</strong> lucht <strong>en</strong> zelfs achteruitvlieg<strong>en</strong>. Franjestaart<strong>en</strong> zijn gespecialiseerd in <strong>het</strong> vang<strong>en</strong> van prooi<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong>vegetatie, <strong>en</strong> zijn tev<strong>en</strong>s in staat om <strong>op</strong> prooidier<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> g<strong>rond</strong> te jag<strong>en</strong>. Prooi<strong>en</strong>word<strong>en</strong> met <strong>de</strong> staartvlieghuid gevang<strong>en</strong> (Ahlèn, 1981; Swift <strong>en</strong> Racey, 2002).Franjestaart<strong>en</strong> zijn on<strong>de</strong>r gunstige omstandighed<strong>en</strong> te <strong>de</strong>terminer<strong>en</strong> met behulp van <strong>de</strong>bat<strong>de</strong>tector; e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong>d k<strong>en</strong>merk is daarbij dat <strong>de</strong> echolocatiepuls<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong><strong>op</strong> 120 kHz <strong>en</strong> eindig<strong>en</strong> <strong>op</strong> 25 kHz. Meestal is <strong>het</strong> echter zeer moeilijk om<strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> te hor<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>tector, vanwege hun zachte echolocatiegeluid.3.2. Voedsel <strong>en</strong> jachtgedragFranjestaart<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorkeur voor prooi<strong>en</strong> van 0,5 tot 2 c<strong>en</strong>timeter grootte(Siemers <strong>en</strong> Schnitzler, 2000). Vooral rest<strong>en</strong> van vlieg<strong>en</strong> (Diptera) word<strong>en</strong>aangetroff<strong>en</strong> in feces van <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> (Shiel et al., 1991; Swift <strong>en</strong> Racey, 2002). Ine<strong>en</strong> studie van Gregor <strong>en</strong> Bauerova (1987) bedroeg <strong>het</strong> aan<strong>de</strong>el vlieg<strong>en</strong> zelfs 40%. <strong>De</strong>meeste families binn<strong>en</strong> die Diptera zijn dagactief, waardoor <strong>het</strong> voor <strong>de</strong> hand ligt dat<strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> ’s nachts rust<strong>en</strong><strong>de</strong> prooi<strong>en</strong> van <strong>de</strong> vegetatie af plukk<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r et<strong>en</strong><strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> schietmott<strong>en</strong> (Trich<strong>op</strong>tera), wants<strong>en</strong> (Hym<strong>en</strong><strong>op</strong>tera) <strong>en</strong> spinn<strong>en</strong>(Arachnida) (Shiel et al., 1991; Bauerová and Červ<strong>en</strong>ý, 1986). Prooi<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met <strong>de</strong>staartvlieghuid gevang<strong>en</strong> <strong>en</strong> in <strong>de</strong> lucht of <strong>op</strong> e<strong>en</strong> hangplaats <strong>op</strong>geget<strong>en</strong>. Soms word<strong>en</strong>prooi<strong>en</strong> achtervolgd <strong>op</strong> <strong>de</strong> g<strong>rond</strong>, waarbij <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> hun achterpot<strong>en</strong> <strong>en</strong>ellebog<strong>en</strong> over <strong>de</strong> g<strong>rond</strong> l<strong>op</strong><strong>en</strong>. Franjestaart<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> heel an<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>u dangrootoor- of <strong>Bechsteins</strong> vleermuiz<strong>en</strong> wanneer er door <strong>de</strong>ze soort<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>locaties gejaagd wordt. Dit komt door verschill<strong>en</strong> in <strong>het</strong> gebruik van echolocatie(Swift <strong>en</strong> Racey, 2002; Siemers <strong>en</strong> Swift, 2006). Franjestaart<strong>en</strong> verlat<strong>en</strong> <strong>de</strong> kolonierelatief laat <strong>op</strong> <strong>de</strong> avond <strong>en</strong> ker<strong>en</strong> vroeg weer terug, <strong>en</strong> ze rust<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> jachtregelmatig <strong>op</strong> plekk<strong>en</strong> die niet als kolonieplaats in gebruik zijn of zijn geweest6
<strong>Bechsteins</strong> vleermuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> <strong>landgoed</strong> Eer<strong>de</strong>(Englan<strong>de</strong>r and Lauf<strong>en</strong>s, 1968; Lauf<strong>en</strong>s, 1973; Siemers et al., 1999; Smith and Racey,2005).<strong>De</strong> homeranges die bij individuele dier<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong> zijn variër<strong>en</strong> van 80 tot 523 ha.Daarbinn<strong>en</strong> bevond zich steeds e<strong>en</strong> kleiner kerngebied van 3 tot 19 ha. In ditkerngebied wordt meer gejaagd <strong>en</strong> <strong>het</strong> ligt relatief dicht bij <strong>de</strong> kolonie. Franjestaart<strong>en</strong>zijn plaatstrouw voor wat betreft <strong>de</strong> locaties waar ze jag<strong>en</strong> (Siemers et al., 1999). Integ<strong>en</strong>stelling tot <strong>Bechsteins</strong> vleermuiz<strong>en</strong> jag<strong>en</strong> <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> vaak in groep<strong>en</strong>; <strong>het</strong> iszowel in <strong>het</strong> veld als in <strong>het</strong> laboratorium waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat vangstgeluid<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> ofmeer <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> an<strong>de</strong>re individu<strong>en</strong> aantrekk<strong>en</strong> (Swift, 1997; Swift <strong>en</strong> Racey,2002).Uit telemetriestudies in Duitsland blijkt dat er veel gejaagd wordt in naaldbos, maarook langs bosrand<strong>en</strong>, in loofbos, <strong>op</strong> kapvlaktes <strong>en</strong> in boomgaard<strong>en</strong> (Siemers etal.,1999). <strong>De</strong> afstand tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangrijkste jachtgebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> kolonie is daarbijniet groot (ongeveer drie kilometer). In Zwitserland is waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat<strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> bov<strong>en</strong> kortgemaaid gras joeg<strong>en</strong> (Arlettaz, 1996). Het jag<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>weid<strong>en</strong> is ook waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door Swift <strong>en</strong> Racey (2002) waarbij <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong>foerageerd<strong>en</strong> <strong>op</strong> kevers <strong>en</strong> strontvlieg<strong>en</strong> (Scat<strong>op</strong>hagidae); <strong>het</strong> grote aan<strong>de</strong>el van diefamilie <strong>de</strong>ed vermoed<strong>en</strong> dat <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> <strong>de</strong>ze van koei<strong>en</strong>vlaai<strong>en</strong> pakt<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong>grootschalig telemetrie project in Duitsland zijn <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> regelmatigaangetroff<strong>en</strong> in koei<strong>en</strong>stall<strong>en</strong>, waarbij ze jag<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> bov<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze dier<strong>en</strong> zwerm<strong>en</strong><strong>de</strong>insect<strong>en</strong> (Trappmann, 2005).3.3. Sociaal gedrag <strong>en</strong> voortplantingIn <strong>het</strong> paarseizo<strong>en</strong> zwerm<strong>en</strong> <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> uitgebreid voor winterverblijv<strong>en</strong>. T<strong>en</strong><strong>op</strong>zichte van an<strong>de</strong>re Myotis-soort<strong>en</strong> vindt dit gedrag laat in <strong>het</strong> najaar plaats. <strong>De</strong>zwerm<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geringe verwantschap; ze zijn afkomstig vanverschill<strong>en</strong><strong>de</strong> kolonies uit e<strong>en</strong> groter gebied. <strong>De</strong> afstand tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> zomerhabitat <strong>en</strong> <strong>de</strong>paarplaats<strong>en</strong> kan <strong>op</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong> tot zeker 60 kilometer. Het feit dat gering<strong>de</strong> mannetjesvrijwel elk jaar, maar niet vaak binn<strong>en</strong> één seizo<strong>en</strong> word<strong>en</strong> teruggevang<strong>en</strong> bij<strong>het</strong>zelf<strong>de</strong> winterverblijf doet vermoed<strong>en</strong> dat ze binn<strong>en</strong> één najaar meer<strong>de</strong>rezwermlocaties afstr<strong>op</strong><strong>en</strong> (Parsons et al., 2003; Rivers et al., 2006). Verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><strong>de</strong>elp<strong>op</strong>ulaties word<strong>en</strong> zo in <strong>het</strong> najaar aane<strong>en</strong>gesmeed tot één grotere. Franjestaart<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong>, net als <strong>Bechsteins</strong> vleermuiz<strong>en</strong>, <strong>de</strong> gewoonte om zich tijd<strong>en</strong>s <strong>het</strong>zomerhalfjaar juist <strong>op</strong> te houd<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> koloniegroep van verwante dier<strong>en</strong> in hungeboortestreek (Parsons <strong>en</strong> Jones, 2003; Rivers et al., 2005; Rivers et al., 2006). Jonge<strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>rond</strong> half juni gebor<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn na ongeveer 20 dag<strong>en</strong> vliegvlug.Ze ler<strong>en</strong> zeer snel zelfstandig foerager<strong>en</strong> (Swift, 2001). <strong>De</strong> jong<strong>en</strong> verblijv<strong>en</strong> soms inaparte kolonies. Dit is ook in Ne<strong>de</strong>rland waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (Spoelstra <strong>en</strong> Douma, 2004).Kolonies van <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> word<strong>en</strong> zowel in bom<strong>en</strong> als in huiz<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>. Voorhun kolonies in bom<strong>en</strong> zijn <strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> niet erg selectief in <strong>de</strong> boomsoort, <strong>de</strong> hoogtevan <strong>het</strong> invlieggat of <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van <strong>de</strong> holte in <strong>de</strong> boom. Bij <strong>de</strong>kolonieplaatskeuze zijn temperatuursaspect<strong>en</strong> waarschijnlijk <strong>het</strong> belangrijkst(Červ<strong>en</strong>ý <strong>en</strong> Horáček, 1981; Smith <strong>en</strong> Racey, 2005). Franjestaart<strong>en</strong> verhuiz<strong>en</strong> hunkolonies zeer vaak, waarbij vrouwtjes hun jong<strong>en</strong> transporter<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong>laboratorium<strong>op</strong>stelling met e<strong>en</strong> aantal <strong>vleermuis</strong>kast<strong>en</strong> verhuisd<strong>en</strong>vrouwtjes<strong>franjestaart</strong><strong>en</strong> hun jong<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld elke 5,3 dag<strong>en</strong> (Lauf<strong>en</strong>s, 1973;Siemers et al., 1999; Swift, 2001, Smith <strong>en</strong> Racey, 2005). Dit gedrag is ook in7