Grafische en digitale media - Het Hogeronderwijsregister
Grafische en digitale media - Het Hogeronderwijsregister
Grafische en digitale media - Het Hogeronderwijsregister
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
O N D E R W I J S V I S I T A T I E<strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>E<strong>en</strong> onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichtebacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> aan de Vlaamsehogeschol<strong>en</strong>V l a a m s e H o g e s c h o l e n r a a d14 juni 2011
D e o n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i aRav<strong>en</strong>steingalerij 27, bus 31000 Brusseltel.: 02 211 41 90info@vlhora.beExemplar<strong>en</strong> van dit rapport kunn<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> betaling verkreg<strong>en</strong> word<strong>en</strong>op het VLHORA-secretariaat.<strong>Het</strong> rapport is ook elektronisch beschikbaar ophttp://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapport<strong>en</strong> > huidige rondeWettelijk depot: D/2011/8696/152 |
voorwoordDe visitatiecommissie br<strong>en</strong>gt met dit rapport verslag uit over haar oordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daaraan t<strong>en</strong> grondslag ligg<strong>en</strong>demotivering, conclusies <strong>en</strong> aanbeveling<strong>en</strong> die resulter<strong>en</strong> uit het onderzoek dat zij heeft verricht naar deonderwijskwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.De visitatiecommissie heeft hierbij de visitatieprocedure Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR|VLHORA,september 2008 gevolgd, waarbij zij niet <strong>en</strong>kel aanbeveling<strong>en</strong> <strong>en</strong> suggesties formuleert in het kader van decontinue kwaliteitsverbetering van het hoger onderwijs, maar ook e<strong>en</strong> oordeel geeft in het kader van deaccreditatie van de opleiding.De visitatie <strong>en</strong> dit rapport pass<strong>en</strong> in de werkzaamhed<strong>en</strong> van de hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de VlaamseHogeschol<strong>en</strong>raad (VLHORA) met betrekking tot de kwaliteitszorg van het hogeschol<strong>en</strong>onderwijs, zoals bepaald inartikel 93 van decreet van 4 april 2003 betreff<strong>en</strong>de de herstructurering van het hoger onderwijs.Met dit rapport wordt de bredere sam<strong>en</strong>leving geïnformeerd over de wijze waarop de hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> meerbepaald de betrokk<strong>en</strong> opleiding omgaat met de kwaliteit van haar onderwijs. Toch is het rapport in de eersteplaats bedoeld voor de hogeschool die de opleiding aanbiedt. Op basis van de bevinding<strong>en</strong> van het rapport kande hogeschool nu <strong>en</strong> in de nabije toekomst actie nem<strong>en</strong> om de kwaliteit van het onderwijs in de opleiding tehandhav<strong>en</strong> <strong>en</strong> verder te verbeter<strong>en</strong>. De lezer moet er zich echter terdege bewust van zijn dat het rapport slechtse<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>topname biedt van het onderwijs in de opleiding <strong>en</strong> dat de rapportering van de visitatiecommissieslechts één fase is in het proces van kwaliteitszorg.De VLHORA dankt all<strong>en</strong> die meegewerkt hebb<strong>en</strong> aan het welslag<strong>en</strong> van dit proces van zelfevaluatie <strong>en</strong> visitatie.De visitatie was niet mogelijk geweest zonder de inzet van al wie binn<strong>en</strong> de hogeschol<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> was bij devoorbereiding <strong>en</strong> de uitvoering ervan. Tev<strong>en</strong>s is de VLHORA dank verschuldigd aan de voorzitter, de led<strong>en</strong> <strong>en</strong> desecretariss<strong>en</strong> van de visitatiecommissie voor de betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> deskundige inzet waarmee zij hun opdrachthebb<strong>en</strong> uitgevoerd.Marc Vandewallesecretaris-g<strong>en</strong>eraalBert Hoogewijsvoorzitter| 3
4 |
inhoudsopgavevoorwoord ........................................................................................................................................................... 3inhoudsopgave ................................................................................................................................................... 5deel 1 .................................................................................................................................................................. 7hoofdstuk 1 de onderwijsvisitatie <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> ................................................................... 91.1 inleiding ............................................................................................................................................. 91.2 de betrokk<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong> .................................................................................................................. 91.3 de visitatiecommissie ........................................................................................................................ 91.3.1 sam<strong>en</strong>stelling ......................................................................................................................... 91.3.2 taakomschrijving ................................................................................................................... 101.3.3 werkwijze .............................................................................................................................. 101.3.4 oordeelsvorming ................................................................................................................... 111.4 indeling van het rapport ................................................................................................................... 12hoofdstuk 2 het domeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> ...................................... 132.1 inleiding ........................................................................................................................................... 132.2 domeinspecifieke compet<strong>en</strong>ties ...................................................................................................... 132.2.1 gehanteerde input ................................................................................................................ 132.2.2 domeinspecifieke compet<strong>en</strong>ties ........................................................................................... 132.3 besluit .............................................................................................................................................. 16hoofdstuk 3 de opleiding<strong>en</strong> in vergelijk<strong>en</strong>d perspectief ............................................................................ 17onderwerp 1 doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding ........................................................................................ 19facet 1.1 niveau <strong>en</strong> oriëntatie ......................................................................................................... 19facet 1.2 domeinspecifieke eis<strong>en</strong> ................................................................................................... 19onderwerp 2 programma ...................................................................................................................... 19facet 2.1 relatie doelstelling <strong>en</strong> inhoud ........................................................................................... 19facet 2.2 eis<strong>en</strong> professionele <strong>en</strong> academische gerichtheid ............................................................ 20facet 2.3 sam<strong>en</strong>hang ...................................................................................................................... 20facet 2.4 studieomvang .................................................................................................................. 20facet 2.5 studielast.......................................................................................................................... 20facet 2.6 afstemming vormgeving - inhoud ..................................................................................... 21facet 2.7 beoordeling <strong>en</strong> toetsing ................................................................................................... 21facet 2.8 masterproef ...................................................................................................................... 21facet 2.9 toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> ..................................................................................................... 21onderwerp 3 inzet van personeel.......................................................................................................... 22facet 3.1 kwaliteit personeel ........................................................................................................... 22facet 3.2 eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid ....................................................................................... 22facet 3.3 kwantiteit personeel ......................................................................................................... 22onderwerp 4 voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> .................................................................................................................. 22facet 4.1 materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> ................................................................................................... 22facet 4.2 studiebegeleiding ............................................................................................................. 23onderwerp 5 interne kwaliteitszorg ....................................................................................................... 23facet 5.1 evaluatie resultat<strong>en</strong> .......................................................................................................... 23facet 5.2 maatregel<strong>en</strong> tot verbetering ............................................................................................. 24facet 5.3 betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veld .................................. 24onderwerp 6 resultat<strong>en</strong> ......................................................................................................................... 24facet 6.1 gerealiseerd niveau ......................................................................................................... 24| 5
facet 6.2 onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t ........................................................................................................ 24hoofdstuk 4 vergelijk<strong>en</strong>de tabel kwaliteitsaspect<strong>en</strong> ................................................................................. 25deel 2 ................................................................................................................................................................ 29hoofdstuk 1 Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> ............................................................................................ 31hoofdstuk 2 Arteveldehogeschool ............................................................................................................ 69bijlag<strong>en</strong> ........................................................................................................................................................... 1116 |
deel 1algeme<strong>en</strong> deel| 7
8 | o n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i a
Hoofdstuk 1 De onderwijsvisitatie <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>1.1 inleidingIn dit rapport br<strong>en</strong>gt de visitatiecommissie verslag uit van haar bevinding<strong>en</strong> over de onderwijskwaliteit van deprofessioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>, die zij in 2010 in opdracht van de VlaamseHogeschol<strong>en</strong>raad (VLHORA) heeft onderzocht.Dit initiatief past in de werkzaamhed<strong>en</strong> van de hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de VLHORA met betrekking tot dekwaliteitszorg van het hogeschol<strong>en</strong>onderwijs, zoals bepaald in artikel 93 van het decreet van de VlaamseGeme<strong>en</strong>schap van 4 april 2003 betreff<strong>en</strong>de de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaander<strong>en</strong>.1.2 de betrokk<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong>De opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> wordt door 2 hogeschol<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>. De visitatiecommissie bezochtop:- 20, 21 <strong>en</strong> 22 oktober 2010 Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>- 28, 29 <strong>en</strong> 30 juni 2010 Arteveldehogeschool1.3 de visitatiecommissie1.3.1 sam<strong>en</strong>stellingDe visitatiecommissie werd sam<strong>en</strong>gesteld conform de procedure van de Handleiding OnderwijsvisitatiesVLIR|VLHORA, september 2008. Meer in het bijzonder werd<strong>en</strong> de richtlijn<strong>en</strong> van de Erk<strong>en</strong>ningscommissie HogerOnderwijs met betrekking tot de onafhankelijkheid van de commissieled<strong>en</strong> opgevolgd. De visitatiecommissie werdsam<strong>en</strong>gesteld door het bestuursorgaan van de VLHORA in haar vergadering van 5 februari 2010.De visitatiecommissie:Voorzitter <strong>en</strong> domeindeskundige:Onderwijsdeskundige:Domeindeskundige:Domeindeskundige:Jos ArtoosLudo Heyl<strong>en</strong>Wim DemeestereStev<strong>en</strong> NietveltVoor e<strong>en</strong> kort curriculum vitae van de commissieled<strong>en</strong>, zie bijlage 1.Vanuit de VLHORA werd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> projectbegeleider <strong>en</strong> e<strong>en</strong> secretaris aangesteld. Voor de visitatie van deopleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> war<strong>en</strong> dit:Projectbegeleider:Secretaris:Mieke BeckersChris Peeterso n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i a | 9
1.3.2 taakomschrijvingDe commissie geeft op basis van het zelfevaluatierapport van de opleiding <strong>en</strong> de gesprekk<strong>en</strong> ter plaatse:- e<strong>en</strong> oordeel over de onderwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> facett<strong>en</strong> uit het accreditatiekader van de NVAO;- e<strong>en</strong> integraal oordeel over de opleiding;- suggesties om waar mogelijk te kom<strong>en</strong> tot kwaliteitsverbetering.1.3.3 werkwijzeDe visitatie van de opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> aan de hogeschol<strong>en</strong> gebeurde conform de werkwijzezoals die is vastgelegd in de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR|VLHORA, september 2008.Voor de beschrijving van de werkwijze van de visitatiecommissie word<strong>en</strong> vier fas<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>.- fase 1, de installatie van de commissie;- fase 2, de voorbereiding;- fase 3, het visitatiebezoek;- fase 4, de schriftelijke rapportering.Fase 1De installatie van de visitatiecommissieOp 28 januari 2010 werd de visitatiecommissie officieel geïnstalleerd.De installatievergadering stond in het kader van e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nismaking, e<strong>en</strong> gedetailleerde bespreking van hetvisitatieproces aan de hand van de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR|VLHORA, september 2008 <strong>en</strong> e<strong>en</strong>toelichting van het ontwerp van domeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader. Daarnaast werd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal praktischeafsprak<strong>en</strong> gemaakt, onder meer met betrekking tot het bezoekschema, de bezoekdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> de te lez<strong>en</strong>eindwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of stageverslag<strong>en</strong>.Fase 2De voorbereidingDe visitatiecommissie heeft e<strong>en</strong> domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader voor de opleiding opgesteld <strong>en</strong> aan deopleiding<strong>en</strong> bezorgd.Elk commissielid heeft het zelfevaluatierapport <strong>en</strong> de bijlag<strong>en</strong> bestudeerd, de geselecteerde eindwerk<strong>en</strong> gelez<strong>en</strong><strong>en</strong> haar/zijn argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorlopig oordeel vastgelegd in e<strong>en</strong> checklist, waarvan de secretaris e<strong>en</strong>synthese heeft gemaakt. De synthese werd uitvoerig besprok<strong>en</strong> <strong>en</strong> beargum<strong>en</strong>teerd door de commissieled<strong>en</strong>. Opbasis van de bespreking <strong>en</strong> de door de commissieled<strong>en</strong> opgestuurde vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong>, inv<strong>en</strong>tariseerde de secretariskernpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> prioriteit<strong>en</strong> voor de gesprekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> het material<strong>en</strong>onderzoek bij de visitatie.10 | o n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i a
Fase 3<strong>Het</strong> visitatiebezoekDe VLHORA heeft e<strong>en</strong> bezoekschema ontwikkeld dat desgevall<strong>en</strong>d aangepast werd aan de specifieke situatievan de opleiding. <strong>Het</strong> bezoekschema werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> als bijlage 4. Tijd<strong>en</strong>s de visitatie werd gesprok<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>repres<strong>en</strong>tatieve verteg<strong>en</strong>woordiging van alle geleding<strong>en</strong> die bij de opleiding betrokk<strong>en</strong> zijn. Tijd<strong>en</strong>s de visitatiewerd bijkom<strong>en</strong>d informatiemateriaal bestudeerd <strong>en</strong> werd e<strong>en</strong> bezoek gebracht aan de instelling met het oog op debeoordeling van de accommodaties <strong>en</strong> de voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s de visitatie werd voor deverdere bevraging gebruik gemaakt van de synthese van de checklist <strong>en</strong> de vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong>.Binn<strong>en</strong> het bezoekprogramma werd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal overlegmom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor de commissieled<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> om debevinding<strong>en</strong> uit te wissel<strong>en</strong> <strong>en</strong> te kom<strong>en</strong> tot gezam<strong>en</strong>lijke <strong>en</strong> meer definitieve (tuss<strong>en</strong>)oordel<strong>en</strong>. Na degesprekk<strong>en</strong> met de verteg<strong>en</strong>woordigers van de opleiding hebb<strong>en</strong> de visitatieled<strong>en</strong> hun definitief (tuss<strong>en</strong>)oordeelper facet <strong>en</strong> per onderwerp gegev<strong>en</strong>.Op het einde van het visitatiebezoek heeft de voorzitter e<strong>en</strong> korte mondelinge rapportering gegev<strong>en</strong> van deervaring<strong>en</strong> <strong>en</strong> bevinding<strong>en</strong> van de visitatiecommissie, zonder expliciete <strong>en</strong> inhoudelijk waarder<strong>en</strong>de oordel<strong>en</strong> uitte sprek<strong>en</strong>.Fase 4De schriftelijke rapporteringDe secretaris stelt e<strong>en</strong> ontwerp van opleidingsrapport op, in sam<strong>en</strong>spraak met de voorzitter <strong>en</strong> decommissieled<strong>en</strong> <strong>en</strong> op basis van het zelfevaluatierapport, de checklist<strong>en</strong> <strong>en</strong> de motivering<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> ontwerprapportgeeft per onderwerp <strong>en</strong> per facet het oordeel <strong>en</strong> de motivering van de commissie weer. Daarnaast word<strong>en</strong>, waarw<strong>en</strong>selijk <strong>en</strong>/of noodzakelijk, aandachtspunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele aanbeveling<strong>en</strong> voor verbetering geformuleerd.<strong>Het</strong> ontwerp van opleidingsrapport wordt aan de opleiding gezond<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> reactie. De reactie van de opleidingop het ontwerp opleidingsrapport wordt door de commissie in e<strong>en</strong> slotvergadering besprok<strong>en</strong>. De commissie stelttijd<strong>en</strong>s de slotvergadering ook e<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>d gedeelte op, waarin ze de belangrijkste conclusies <strong>en</strong>aanbeveling<strong>en</strong> van de visitaties van alle opleiding<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>derwijs weergeeft. Tev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> de oordel<strong>en</strong>per onderwerp, per facet <strong>en</strong> per hogeschool in e<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>de tabel weergegev<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> vergelijk<strong>en</strong>de deel <strong>en</strong> de vergelijk<strong>en</strong>de tabel word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het antwoord van de visitatiecommissie opde reactie van de opleiding <strong>en</strong> het definitieve opleidingsrapport aan de hogeschool toegezond<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> vergelijk<strong>en</strong>de deel, de vergelijk<strong>en</strong>de tabel, de definitieve opleidingsrapport<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bijlag<strong>en</strong> word<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>gebracht in het visitatierapport van de opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>.1.3.4 oordeelsvormingDe commissie legt in e<strong>en</strong> eerste fase e<strong>en</strong> oordeel per facet vast. Daarna legt de commissie e<strong>en</strong> oordeel peronderwerp vast op basis van de oordel<strong>en</strong> van de facett<strong>en</strong> die van het onderwerp deel uitmak<strong>en</strong>.In de oordel<strong>en</strong> per onderwerp wordt steeds e<strong>en</strong> overzicht gegev<strong>en</strong> van de oordel<strong>en</strong> per facet. In geval van e<strong>en</strong>comp<strong>en</strong>satie van facett<strong>en</strong>, wordt het oordeel op onderwerpniveau gevolgd door e<strong>en</strong> motivering <strong>en</strong> aangevuld metde weging die de commissie hanteerde in de oordeelsvorming op onderwerpniveau. In de overige gevall<strong>en</strong> wordtvoor de motivering van het oordeel op onderwerpniveau verwez<strong>en</strong> naar de argum<strong>en</strong>tatie bij de facett<strong>en</strong>.o n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i a | 11
De oordel<strong>en</strong> per facet <strong>en</strong> per onderwerp hebb<strong>en</strong> betrekking op alle locaties, afstudeerrichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> variant<strong>en</strong>.Daar waar er e<strong>en</strong> onderscheid in het oordeel per afstudeerrichting <strong>en</strong>/of locatie <strong>en</strong>/of variant nodig is, wordt ditaangegev<strong>en</strong> in het rapport.De commissie houdt in haar beoordeling rek<strong>en</strong>ing met acc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die de opleiding ev<strong>en</strong>tueel zelf legt, met hetdomeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader <strong>en</strong> met de b<strong>en</strong>chmarking t<strong>en</strong> opzichte van de gelijkaardige opleiding<strong>en</strong> inandere instelling<strong>en</strong> van hoger onderwijs.Alle oordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> weging<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> de beslisregels zoals geformuleerd in de Handleiding OnderwijsvisitatiesVLIR|VLHORA, september 2008. Op het niveau van de facett<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> de oordel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vierpunt<strong>en</strong>schaal:“onvoldo<strong>en</strong>de”, “voldo<strong>en</strong>de”, “goed” <strong>en</strong> “excell<strong>en</strong>t”. Op het niveau van de onderwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> op het niveau van deopleiding in haar geheel geeft de commissie e<strong>en</strong> antwoord op de vraag of er in de opleiding voor dit onderwerpvoldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>erieke kwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn. Hierbij kan het oordeel “voldo<strong>en</strong>de” of “onvoldo<strong>en</strong>de”luid<strong>en</strong>.1.4 indeling van het rapport<strong>Het</strong> rapport bestaat uit twee del<strong>en</strong>. In het eerste deel beschrijft de visitatiecommissie in hoofdstuk 2 hetdomeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader op basis waarvan zij de gevisiteerde opleiding<strong>en</strong> heeft beoordeeld. In hoofdstuk3 word<strong>en</strong> de belangrijkste conclusies <strong>en</strong> bevinding<strong>en</strong> van de commissie per facet vergelijk<strong>en</strong>derwijs weergegev<strong>en</strong><strong>en</strong> tot slot word<strong>en</strong> in hoofdstuk 4 de toegek<strong>en</strong>de scores in tabelvorm sam<strong>en</strong>gevat.In het tweede deel van het rapport br<strong>en</strong>gt de commissie verslag uit over de gevisiteerde opleiding<strong>en</strong>. Voor elkeafzonderlijke hogeschool <strong>en</strong> dus voor elke afzonderlijk gevisiteerde opleiding kan u e<strong>en</strong> deelrapport terugvind<strong>en</strong>.De deelrapport<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> de aanbeveling<strong>en</strong> die de commissie doet t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van elke afzonderlijkehogeschool <strong>en</strong> zijn gemakshalve geord<strong>en</strong>d naar alfabetische volgorde van de b<strong>en</strong>aming van de hogeschol<strong>en</strong>.12 | o n d e r w i j s v i s i t a t i e G r a f i s c h e e n d i g i t a l e m e d i a
Hoofdstuk 2 <strong>Het</strong> domeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>2.1 inleidingVoor iedere groep van opleiding<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader ontwikkeld dat door de commissiegebruikt wordt bij de beoordeling van opleiding<strong>en</strong>. De visitatiecommissie is verantwoordelijk voor de opmaak vanhet domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader. De VLHORA als evaluatieorgaan geeft de procedure 1 aan voor de opstellingervan.<strong>Het</strong> refer<strong>en</strong>tiekader is niet bedoeld om e<strong>en</strong> ideale opleiding te schets<strong>en</strong>. Respect voor de eig<strong>en</strong>heid van e<strong>en</strong>opleiding <strong>en</strong> voor de diversiteit binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong>zelfde opleiding over de instelling<strong>en</strong> he<strong>en</strong>, veronderstelt immers dat inde eerste plaats wordt nagegaan of elke opleiding erin slaagt haar eig<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit zowelinhoudelijk als procesmatig. Dit belet niet dat wordt nagegaan of elke opleiding aan e<strong>en</strong> aantal minimumeis<strong>en</strong>voldoet, die aan de betreff<strong>en</strong>de opleiding word<strong>en</strong> gesteld vanuit het vakgebied <strong>en</strong>/of de relevante beroepspraktijk.2.2 domeinspecifieke compet<strong>en</strong>ties2.2.1 gehanteerde inputrefer<strong>en</strong>tiekaders van de opleiding<strong>en</strong>:- Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>- Arteveldehogeschoolbrondocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> onderschrev<strong>en</strong> door werkveld- VLOR, Studie 163: Beroepsprofiel grafische bedrijv<strong>en</strong> (2000) (http://www.vlor.be)- VLOR, Studie 164: Opleidingsprofiel grafische bedrijv<strong>en</strong> (2000) http://www.vlor.be)2.2.2 domeinspecifieke compet<strong>en</strong>tiesgeme<strong>en</strong>schappelijke domeinspecifieke compet<strong>en</strong>tiesa. algeme<strong>en</strong>De professionele bachelor <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> di<strong>en</strong>t zijn compet<strong>en</strong>ties hoofdzakelijk te ontwikkel<strong>en</strong> op devolg<strong>en</strong>de vijf terrein<strong>en</strong>:compet<strong>en</strong>ties i.v.m. software <strong>en</strong> applicatiesDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- beheerst alle courante grafische toepassing<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> actuele versie;- kan de opmaak voor diverse druk- <strong>en</strong> speciale techniek<strong>en</strong> verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong>.1De procedure voor het opstell<strong>en</strong> van het domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader is beschikbaar op de website van de VLHORAwww.vlhora.be onder de rubriek visitatie & accreditatie.d o m e i n s p e c i f i e k e r e f e r e n t i e k a d e r | 13
compet<strong>en</strong>ties i.v.m. de productiestadiaOntwerpstadium:De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- kan schets<strong>en</strong> <strong>en</strong> ideeën noter<strong>en</strong>;- kan de typografische basisregels voor zowel print- als non-printproductie toepass<strong>en</strong>;- heeft k<strong>en</strong>nis van compositie-vlakverdeling, layout-ord<strong>en</strong>ing, grid-system<strong>en</strong>, kleur-betek<strong>en</strong>is <strong>en</strong> kan proportie,maat, schaal <strong>en</strong> volume inschatt<strong>en</strong>. Hij kan één boodschap in meerdere <strong>media</strong> vertal<strong>en</strong>;Prepress-stadium:De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft inzicht in alle stadia van prepress, gaande van de inkom<strong>en</strong>de controle tot <strong>en</strong> met de vervaardiging vandrukvorm<strong>en</strong>;- heeft inzicht in color managem<strong>en</strong>t.Press-stadium:De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft e<strong>en</strong> basisk<strong>en</strong>nis van de verschill<strong>en</strong>de druktechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun specifieke gebruiksmogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong>karakteristiek<strong>en</strong>;- heeft e<strong>en</strong> basisk<strong>en</strong>nis van de belangrijkste drukvorm<strong>en</strong>, substrat<strong>en</strong> <strong>en</strong> grondstoff<strong>en</strong> van de drukindustrie.Afterpress-stadium:De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft k<strong>en</strong>nis van de verschill<strong>en</strong>de <strong>en</strong> courante afwerkings- <strong>en</strong> veredelingstechniek<strong>en</strong>.compet<strong>en</strong>ties i.v.m. ordervoorbereiding, - planning <strong>en</strong> –calculatieDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- is bekwaam om de kostprijs van e<strong>en</strong> opdracht te calculer<strong>en</strong> <strong>en</strong> de nodige variaties daarop te berek<strong>en</strong><strong>en</strong>;- is bekwaam de productiestadia, de beheers- <strong>en</strong> logistieke process<strong>en</strong> <strong>en</strong> de product<strong>en</strong> van de grafische <strong>en</strong><strong>digitale</strong> <strong>media</strong> te bepal<strong>en</strong>. Hij is in staat om op basis van deze informatie onderbouwde beslissing<strong>en</strong> t<strong>en</strong>em<strong>en</strong>;- is bekwaam om klant- <strong>en</strong> servicegericht te werk<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de uitoef<strong>en</strong>ing van zijn beroepsbezighed<strong>en</strong>.compet<strong>en</strong>ties i.v.m. kwaliteitszorgDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft k<strong>en</strong>nis van de kwaliteitssystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> meetapparatuur binn<strong>en</strong> de grafische industrie.compet<strong>en</strong>ties i.v.m. juridische/economische aspect<strong>en</strong>De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- is bekwaam om bij de beroepsuitoef<strong>en</strong>ing rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong> met juridische aspect<strong>en</strong>;- k<strong>en</strong>t zijn recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> plicht<strong>en</strong> als toekomstig werknemer of zelfstandige;- bezit e<strong>en</strong> basisk<strong>en</strong>nis bedrijfseconomie.De commissie beschouwt de afstudeerrichting<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> verdere verdieping van bepaalde aspect<strong>en</strong> van degeme<strong>en</strong>schappelijke compet<strong>en</strong>ties. In de afstudeerrichting<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> meer gespecialiseerde k<strong>en</strong>nis verworv<strong>en</strong>van de commerciële aspect<strong>en</strong>, de technische aspect<strong>en</strong> of de creatieve aspect<strong>en</strong> van het grafische bedrijf.14 | d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r
. afstudeerrichting Cross-<strong>media</strong> ontwerpDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar heeft voldo<strong>en</strong>de inzicht <strong>en</strong> basisk<strong>en</strong>nis om onder sturing van e<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong>medewerker/manager:- websites, CD-roms, DVD‟s <strong>en</strong> 3D-animaties te ontwerp<strong>en</strong>, te beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> verder te ontwikkel<strong>en</strong>;- web to print applicaties, digital asset managem<strong>en</strong>t applicaties <strong>en</strong> single source publishing applicaties op tezett<strong>en</strong>, te beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> verder te ontwikkel<strong>en</strong>.De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- geeft er bij bov<strong>en</strong>staande werkzaamhed<strong>en</strong> blijk van voldo<strong>en</strong>de belang te hecht<strong>en</strong> aan „usability‟ <strong>en</strong> deprincipes hiervan te beheers<strong>en</strong>;- heeft inzicht in <strong>en</strong> basisk<strong>en</strong>nis van scripting, databases, servertechnologie <strong>en</strong> netwerktechnologie.c. afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>beleidDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar heeft voldo<strong>en</strong>de inzicht <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis om in e<strong>en</strong> grafisch <strong>en</strong>/of multi<strong>media</strong>bedrijfonder sturing van e<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> medewerker/manager:- de realisatie van e<strong>en</strong> drukwerkopdracht van ontwerp tot drukwerk productie te organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> te coördiner<strong>en</strong>;- het productieproces te faciliter<strong>en</strong>, er op te anticiper<strong>en</strong> <strong>en</strong> gerichte instructies te gev<strong>en</strong>;- deel te nem<strong>en</strong> aan het interne verkoopproces : orderbegeleiding, orderverwerking, schatt<strong>en</strong> van tijd<strong>en</strong> <strong>en</strong>materiaal;- geleidelijk aan deel te nem<strong>en</strong> aan het externe verkoopproces <strong>en</strong> hierbij alle verkoopsmiddel<strong>en</strong> doelmatig aante w<strong>en</strong>d<strong>en</strong>;- deel te nem<strong>en</strong> aan het aankoopproces <strong>en</strong> hierover te adviser<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> productieplanning op te stell<strong>en</strong>;- de bedrijfseconomische process<strong>en</strong> te begrijp<strong>en</strong>.De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft basisinzicht in boekhoud<strong>en</strong>, zowel voor e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>manszaak, e<strong>en</strong> kleine onderneming als e<strong>en</strong>v<strong>en</strong>nootschap;- kan e<strong>en</strong> balans lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> interpreter<strong>en</strong>;- heeft noties van de financiële process<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> grafisch <strong>en</strong> multi<strong>media</strong>bedrijf.d. afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>technologieDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar heeft voldo<strong>en</strong>de inzicht <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis om in e<strong>en</strong> grafisch <strong>en</strong>/of multi<strong>media</strong>bedrijfonder sturing van e<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> medewerker/manager:- alle courante grafische toepassing<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> actuele versie toe te pass<strong>en</strong>;- alle tak<strong>en</strong> van het prepress proces te vervull<strong>en</strong>, gaande van inkom<strong>en</strong>de controle tot <strong>en</strong> met de vervaardigingvan drukvorm<strong>en</strong>;- colour managem<strong>en</strong>t toe te pass<strong>en</strong>;- de verschill<strong>en</strong>de productieafdeling<strong>en</strong> te superviser<strong>en</strong> <strong>en</strong> optimaliser<strong>en</strong>;- kwaliteitssystem<strong>en</strong> toe te pass<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daarbij hor<strong>en</strong>de meetapparatuur te bedi<strong>en</strong><strong>en</strong>.De beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar:- heeft e<strong>en</strong> grondige k<strong>en</strong>nis van de verschill<strong>en</strong>de druktechniek<strong>en</strong>, hun specifieke gebruiksmogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong>karakteristiek<strong>en</strong>;- k<strong>en</strong>t de specifieke gebruiksmogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> karakteristiek<strong>en</strong> van de belangrijkste drukvorm<strong>en</strong>, substrat<strong>en</strong><strong>en</strong> grondstoff<strong>en</strong> van de drukindustrie;d o m e i n s p e c i f i e k e r e f e r e n t i e k a d e r | 15
- k<strong>en</strong>t de specifieke gebruiksmogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> karakteristiek<strong>en</strong> van de courante afwerkings- <strong>en</strong> veredelingstechniek<strong>en</strong>.e. afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productieDe beginn<strong>en</strong>de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar heeft voldo<strong>en</strong>de inzicht <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis om in e<strong>en</strong> grafisch <strong>en</strong>/of multi<strong>media</strong>bedrijfonder sturing van e<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> medewerker/manager:- alle courante multi<strong>media</strong>toepassing<strong>en</strong> toe te pass<strong>en</strong> <strong>en</strong> minst<strong>en</strong>s één ervan in e<strong>en</strong> actuele versie geheelzelfstandig toe te pass<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> onderscheid te mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> gedrukte <strong>media</strong> <strong>en</strong> multi<strong>media</strong>toepassing<strong>en</strong> <strong>en</strong> de applicatie hiervanbinn<strong>en</strong> de markt;- e<strong>en</strong> multi<strong>media</strong>projectvoorstel op te stell<strong>en</strong>, uit te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> in te schatt<strong>en</strong> naar tijd, materiaal <strong>en</strong> kost<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> multi<strong>media</strong>le pre-analyse te mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> uit te werk<strong>en</strong> (story boards);- e<strong>en</strong> multi<strong>media</strong>product te realiser<strong>en</strong>;- fundam<strong>en</strong>tele motion-graphics design techniek<strong>en</strong> toe te pass<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> netwerk op te zett<strong>en</strong> <strong>en</strong> te beher<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> website te ontwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> te beher<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> technisch concept uit te werk<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> multi<strong>media</strong>product.opleidingsgebond<strong>en</strong> / afstudeerrichtingsgebond<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiesDoor de opleiding<strong>en</strong> aangeleverde beroepsspecifieke compet<strong>en</strong>ties zijn alle vervat in de onder 2.1 vermeldecompet<strong>en</strong>ties. De verschill<strong>en</strong> in formulering zijn te verklar<strong>en</strong> doordat de betrokk<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>tiesop e<strong>en</strong> ander aggregati<strong>en</strong>iveau situer<strong>en</strong>. Ze zijn in zekere zin e<strong>en</strong> operationalisering van de onder 2.1beschrev<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties.2.3 besluitDe sector van de grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> was de voorbije jar<strong>en</strong> onderhevig aan grondige verandering<strong>en</strong>.- De moderne informatie- <strong>en</strong> communicatietechnologieën leidd<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> heel nieuw pallet aancommunicatiemogelijkhed<strong>en</strong>, dat niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> deel van de grafische communicatie verdrong maar ook degr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de klassieke grafische sector - met het drukk<strong>en</strong> als kernactiviteit - <strong>en</strong> de wereld van deinformatie- <strong>en</strong> communicatietechnologie deed vervag<strong>en</strong>. Als gevolg daarvan dag<strong>en</strong> nieuwe „businessmodell<strong>en</strong>‟: e<strong>en</strong> evolutie waarvan het einde nog niet in zicht is.- Parallel hiermee ontwikkeld<strong>en</strong> de <strong>digitale</strong> druktechniek<strong>en</strong> zich snel, deels t<strong>en</strong> koste van bestaandedruktechniek<strong>en</strong> als offset <strong>en</strong> zeefdruk. Ook hier staan we nog maar in het midd<strong>en</strong> van de evolutie <strong>en</strong> wordthet kiez<strong>en</strong> van de juiste investering op basis van de beoogde product-marktcombinatie steeds belangrijker,maar ook moeilijker.Deze snel op elkaar volg<strong>en</strong>de verandering<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> de opleiding<strong>en</strong> grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> voor de uitdaginghun opleidingsprogramma‟s voortdur<strong>en</strong>d aan te pass<strong>en</strong> aan de zich wijzig<strong>en</strong>de realiteit. De commissie zal in hetbijzonder nagaan of de opleiding<strong>en</strong> over voldo<strong>en</strong>de aanpassingsvermog<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> om in te spel<strong>en</strong> op deverander<strong>en</strong>de eis<strong>en</strong> vanuit het werkveld.16 | d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r
Hoofdstuk 3 De opleiding<strong>en</strong> in vergelijk<strong>en</strong>d perspectiefWoord voorafIn dit hoofdstuk „in vergelijk<strong>en</strong>d perspectief‟ geeft de visitatiecommissie e<strong>en</strong> overzicht van haar bevinding<strong>en</strong> overde twee professioneel gerichte bacheloropleiding<strong>en</strong> in de <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.Deze vergelijking gebeurt formeel aan de hand van de tabell<strong>en</strong> die per facet de scores weergev<strong>en</strong> van de tweeopleiding<strong>en</strong>. Vooraf treft m<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s per onderwerp <strong>en</strong> per facet, e<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>de beschrijving aan. <strong>Het</strong> isdaarbij allerminst de bedoeling van de commissie om de individuele opleidingsrapport<strong>en</strong> in detail te herhal<strong>en</strong>.De commissie heeft uit deze vergelijk<strong>en</strong>de beschrijving voorafgaand drie algem<strong>en</strong>e vaststelling<strong>en</strong> gelicht omdatzij fundam<strong>en</strong>teel zijn <strong>en</strong> daarom extra aandacht verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> van de lezer.Van uitsluit<strong>en</strong>d grafische naar grafische én <strong>digitale</strong> <strong>media</strong><strong>Het</strong> drukk<strong>en</strong> van grafische marketingcommunicatiemiddel<strong>en</strong> is - naast verpakking, periodiek<strong>en</strong>, boek<strong>en</strong> <strong>en</strong>krant<strong>en</strong> - e<strong>en</strong> zeer belangrijk segm<strong>en</strong>t van de grafische industrie. De techniek van de marketingcommunicatieheeft de afgelop<strong>en</strong> 15 jaar echter e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>tele verandering doorgemaakt. Waar „marcom‟ tot 1995 – naastradio- <strong>en</strong> televisiereclame – vrijwel uitsluit<strong>en</strong>d op grafische communicatiemiddel<strong>en</strong> was gebaseerd, vertoont elkmarketingcommunicatieplan vandaag e<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong> integratie van grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is deinternettechnologie vooral de vorige vijf jar<strong>en</strong> a.h.w. geëxplodeerd door in hoog tempo zeer verschill<strong>en</strong>de <strong>media</strong>te g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> (zie bijvoorbeeld de sociale netwerk<strong>en</strong>) die bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> in snel to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de mate ook mobieltoegankelijk zijn. <strong>Het</strong> is dus evid<strong>en</strong>t dat beide opleiding<strong>en</strong> die verschill<strong>en</strong>de dec<strong>en</strong>nia lang e<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>dgrafische opleiding verschaft<strong>en</strong> zich – op straffe van verdwijn<strong>en</strong> - daaraan hebb<strong>en</strong> aangepast door de <strong>digitale</strong><strong>media</strong> in hun curriculum te omarm<strong>en</strong>.De commissie stelt daarbij vast dat deze uitbreiding van het curriculum naar de „nieuwe <strong>media</strong>‟ in beideopleiding<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> vorm gekreg<strong>en</strong> heeft.- De opleiding aan de Arteveldehogeschool heeft haar curriculum uitgebreid na e<strong>en</strong> zorgvuldige <strong>en</strong>systematische dialoog met het werkveld. Dit heeft geleid tot <strong>en</strong>erzijds het behoud van de twee bestaandegrafische afstudeerrichting<strong>en</strong> (Grafi<strong>media</strong>beleid of GMB <strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie of GMT) <strong>en</strong> anderzijds deuitbreiding met twee andere afstudeerrichting<strong>en</strong>: Cross<strong>media</strong>-ontwerp (CMO) <strong>en</strong> Multi<strong>media</strong>productie (MMP).De discussie over g<strong>en</strong>eraliser<strong>en</strong> of verder specialiser<strong>en</strong> is daarmee nog niet finaal uitgeklaard. Illustratiefdaarvoor is bijvoorbeeld de vraag van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> CMO naar meer diepgang. Rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met derelatief korte geschied<strong>en</strong>is <strong>en</strong> de nog voortdur<strong>en</strong>de evolutie van de <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> vindt de commissie hetvoortdur<strong>en</strong> van dit proces niet onlogisch, wel integ<strong>en</strong>deel.- De opleiding die ressorteert onder de Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> heeft na vooral intern overleg <strong>en</strong> onderdruk van de realiteit (drastische verschuiving in de instroom) geopteerd voor twee afstudeerrichting<strong>en</strong> waarbij<strong>en</strong>erzijds de twee bestaande grafische afstudeerrichting<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> teruggebracht tot één(Grafi<strong>media</strong>technologie of GMT) <strong>en</strong> anderzijds één nieuwe afstudeerrichting werd toegevoegd: Cross<strong>media</strong>ontwerp (CMO). Deze basisoptie voor e<strong>en</strong> brede vorming komt ook tot uiting in het feit dat de stud<strong>en</strong>t hierslechts na het tweede trajectjaar e<strong>en</strong> keuze moet mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> beide afstudeerrichting<strong>en</strong>. Dat de commissiebij de richting CMO ook hier e<strong>en</strong> sterke vraag naar meer diepgang heeft vastgesteld, lijkt evid<strong>en</strong>t als diezelfd<strong>en</strong>ood ook bij de andere opleiding bov<strong>en</strong> komt ondanks e<strong>en</strong> veel verder gaande specialisatie.In beide opleiding<strong>en</strong> heeft dit geleid tot e<strong>en</strong> kwantitatief veel grotere instroom van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die in de nieuwecommunicatietechniek<strong>en</strong> hun toekomst zi<strong>en</strong>. Deze verschuiving van interesse van de grafische naar de <strong>digitale</strong>afstudeerrichting<strong>en</strong> is in beide gevall<strong>en</strong> dermate drastisch dat de „traditionele afstudeerrichting<strong>en</strong>‟ bij gebrek aankritische massa zelfs dreig<strong>en</strong> in de verdrukking te kom<strong>en</strong>.De commissie wijst er ook op dat de verschill<strong>en</strong>de invulling <strong>en</strong> de huidige onzekerheid over de te volg<strong>en</strong> weg nietuitsluit<strong>en</strong>d te wijt<strong>en</strong> zijn aan interne oorzak<strong>en</strong>: ook in het „traditionele‟ werkveld – de grafische industrie – is dezoektocht naar aan de moderne marketingcommunicatie aangepaste concept<strong>en</strong> nog volop bezig.d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s e c t i e f | 17
Stabiel lage stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong> bij beide opleiding<strong>en</strong>Beide opleiding<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> tell<strong>en</strong> al <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> totale stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>populatie van om <strong>en</strong> bij de700 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> groei<strong>en</strong>d aandeel daarvan kiest voor de „<strong>digitale</strong> afstudeerrichting<strong>en</strong>‟.De commissie herk<strong>en</strong>t in deze cijfers e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>teel probleem inzake kritische massa.- De kwaliteit voor de traditionele, grafische gerichte afstudeerrichting<strong>en</strong> moet gewaarborgd blijv<strong>en</strong>: <strong>en</strong>erzijds bij e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantal dat in zijn totaliteit grosso modo weliswaar vergelijkbaar blijft metde stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>populaties uit de jar<strong>en</strong> voor de doorbraak van de <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>, maar dat daar nuslechts e<strong>en</strong> fractie van verteg<strong>en</strong>woordigt; anderzijds bij e<strong>en</strong> situatie waarbij de technologie van deze zgn. „traditionele‟ <strong>media</strong> sneller evolueertdan in de vorige dec<strong>en</strong>nia. Niet alle<strong>en</strong> offset, flexo of zeefdruk maar ook <strong>digitale</strong> druk, dedigitalisering van de workflow, de nieuwe zeefdruktechniek<strong>en</strong> (zie de doorbraak „print & sign‟), <strong>en</strong>z.moet<strong>en</strong> „state of the art‟ kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ondersteund, door lector<strong>en</strong> én door de nodigeinfrastructuur.- De kwaliteit voor de nieuwe, <strong>digitale</strong> afstudeerrichting<strong>en</strong> moet ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> gewaarborgd: weliswaar op basis van e<strong>en</strong> 2 à 2,5 maal grotere stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>populatie; maar anderzijds voor steeds groei<strong>en</strong>d aantal nieuwe – lees : bijkom<strong>en</strong>de – specialiteit<strong>en</strong>.Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> heeft de commissie moet<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis nem<strong>en</strong> van de groei<strong>en</strong>de kwantitatieve disproportie tuss<strong>en</strong><strong>en</strong>erzijds de uitstroom in de grafische richting<strong>en</strong> <strong>en</strong> anderzijds de vraag naar afgestudeerd<strong>en</strong> in „printrichting<strong>en</strong>‟ bijde grafische sector.De commissie hecht mede daarom veel belang aan alle initiatiev<strong>en</strong> die de opleiding <strong>en</strong>/of hogeschol<strong>en</strong> aan dedag legg<strong>en</strong> om de instroom van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> relevant te verhog<strong>en</strong>. Bij de Arteveldehogeschool zijn daarbij deresultat<strong>en</strong> opgevall<strong>en</strong> van rec<strong>en</strong>te promotie bij schol<strong>en</strong> uit de brede regio waarvan de afgestudeerd<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tiëleinstroom betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de opleiding. Bij de Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> begroet de commissie de beslissing– hoe moeilijk ook – om de opleiding binn<strong>en</strong> afzi<strong>en</strong>bare tijd van Turnhout naar Antwerp<strong>en</strong> te verhuiz<strong>en</strong> om op diemanier o.a. de instroom relevant te kunn<strong>en</strong> verhog<strong>en</strong>.Bijkom<strong>en</strong>d <strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met zowel het actuele gebrek aan kritische massa <strong>en</strong> met de stagner<strong>en</strong>deinstroom algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> de negatieve t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s m.b.t. de grafische richting<strong>en</strong> adviseert de commissie de beideopleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> structurele sam<strong>en</strong>werking uit te werk<strong>en</strong>. Omwille van de geografische ligging - ook als de siteTurnhout verhuist naar Antwerp<strong>en</strong> - hebb<strong>en</strong> beide opleiding<strong>en</strong> weinig concurr<strong>en</strong>tie van elkaar te vrez<strong>en</strong>.Anderzijds is de commissie ervan overtuigd dat e<strong>en</strong> dergelijke sam<strong>en</strong>werking moet kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong>efficiëntere inzet van de beschikbare middel<strong>en</strong>.Onderweg naar compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijsZoals dat ook het geval is in de individuele rapport<strong>en</strong>, zal de lezer in dit hoofdstuk bij de comm<strong>en</strong>taar per facetherhaaldelijk stot<strong>en</strong> op aanbeveling<strong>en</strong> van de commissie om – algeme<strong>en</strong> gesteld - systematisch te werk<strong>en</strong> aan deweg naar volledige integratie van compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs.De red<strong>en</strong><strong>en</strong> voor deze aanbeveling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de ermee gepaard gaande suggesties zijn divers. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>zij dikwijls ook van onderwerp naargelang van de opleiding.Compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs is echter van e<strong>en</strong> dermate groot belang <strong>en</strong> de aanbeveling<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> voor beideopleiding<strong>en</strong> dermate systematisch terug – ook al weg<strong>en</strong> ze voor de <strong>en</strong>e opleiding significant zwaarder dan voorde andere - dat de commissie van oordeel is dat deze problematiek ook reeds in dit woord vooraf focus moetkrijg<strong>en</strong>.18 | d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s p e c t i e f
Onderwerp 1Doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingFacet 1.1Niveau <strong>en</strong> oriëntatieDe commissie kon vaststell<strong>en</strong> dat de aanpak om te kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> onderbouwde onderwijsvisie, inclusief dedefinitie van de daarbij hor<strong>en</strong>de compet<strong>en</strong>ties door beide opleiding<strong>en</strong> zeer verschill<strong>en</strong>d is aangepakt <strong>en</strong> ingevuld.Zij verwijst daarvoor zowel naar beide individuele opleidingsrapport<strong>en</strong> als naar al hoger vastgestelde keuze voormeer specialisatie (vier afstudeerrichting<strong>en</strong>) of meer g<strong>en</strong>eralisatie (twee afstudeerrichting<strong>en</strong>).Naast deze grote verschill<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> echter ook volg<strong>en</strong>de overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> op:- Niet alle actor<strong>en</strong> zijn zich voldo<strong>en</strong>de bewust van de doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daaruit voortvloei<strong>en</strong>de compet<strong>en</strong>tiesdie de opleiding h<strong>en</strong> wil meegev<strong>en</strong>. Zeer zeker hor<strong>en</strong> daar ook de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bij.- De internationale gerichtheid is nog te weinig terug te vind<strong>en</strong> in de gedefinieerde compet<strong>en</strong>ties.- Beide opleiding<strong>en</strong> kreg<strong>en</strong> van de commissie de duidelijke aanbeveling om op basis van e<strong>en</strong> systematischetoetsing van hun visie bij het werkveld – elk binn<strong>en</strong> hun nochtans zeer eig<strong>en</strong> invulling van het curriculum – teblijv<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naar het juiste ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eralisatie <strong>en</strong> specialisatie.Facet 1.2Domeinspecifieke eis<strong>en</strong>Onder meer rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>de met de dynamiek vanuit de technologie stelt de commissie bij beide opleiding<strong>en</strong>– weze het met e<strong>en</strong> niet onbelangrijk gradatieverschil – de noodzaak vast om te blijv<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> betereafstemming van de domeinspecifieke compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> om deze zowel vroeger als beter k<strong>en</strong>baar te mak<strong>en</strong> bijstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkveld.In beide opleiding<strong>en</strong> – <strong>en</strong> opnieuw met hetzelfde belangrijke gradatieverschil – di<strong>en</strong>t verder werk gemaakt vancompet<strong>en</strong>tiegericht d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> do<strong>en</strong>, bij zowel lector<strong>en</strong> als stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Onderwerp 2ProgrammaFacet 2.1Relatie doelstelling <strong>en</strong> inhoudAlhoewel zeer verschill<strong>en</strong>d uitgewerkt – de <strong>en</strong>e opleiding met vier, de andere met twee afstudeerrichting<strong>en</strong>, de<strong>en</strong>e sterk g<strong>en</strong>eralistisch georiënteerd, de andere logischerwijze e<strong>en</strong> stuk meer specialistisch – is de commissievan oordeel dat globaal gesprok<strong>en</strong> beide opleiding<strong>en</strong> hun doelstelling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> omzett<strong>en</strong> in de inhoudvan hun programma.Zoals de commissie ook bij het eerste onderwerp <strong>en</strong>kele kritische bed<strong>en</strong>king<strong>en</strong> had inzake de implem<strong>en</strong>tatie vancompet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs wordt ook hier aan beide opleiding<strong>en</strong> gevraagd om verder werk te mak<strong>en</strong> van hetcompet<strong>en</strong>tiegericht werk<strong>en</strong> in de verschill<strong>en</strong>de opleidingsonderdel<strong>en</strong>.Algeme<strong>en</strong> verwoord kan ook word<strong>en</strong> gesteld dat e<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d in vraag stell<strong>en</strong> van de inhoud van e<strong>en</strong> de„nieuwe‟ afstudeerrichting<strong>en</strong> noodzakelijk is <strong>en</strong> dat dit wellicht nog e<strong>en</strong> hele tijd zo zal blijv<strong>en</strong>. Bij de <strong>en</strong>e opleidinguit zich dat vandaag bij de vraag naar diepgang bij Cross-<strong>media</strong>ontwerp, bij de andere naar e<strong>en</strong> betere invullingvan Multi<strong>media</strong>productie.De commissie wil bov<strong>en</strong>staande gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> bij beide opleiding<strong>en</strong> nuancer<strong>en</strong> door ook hier uitdrukkelijk meldingte mak<strong>en</strong> van haar voor beide opleiding<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de beoordeling voor dit facet.d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s e c t i e f | 19
Facet 2.2Eis<strong>en</strong> professionele <strong>en</strong> academische gerichtheidOpnieuw stelt de commissie e<strong>en</strong> kwalitatief onderscheid vast tuss<strong>en</strong> beide opleiding<strong>en</strong>. Dit verschil uit zich hiervooral in de kwaliteit van de cursuss<strong>en</strong>, met name de aansluiting ervan met de actuele stand van de technologie.En ook al is er nog werk aan de winkel voor beide opleiding<strong>en</strong> inzake verdere internationalisering of vanprojectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, toch blijkt ook hier de <strong>en</strong>e opleiding relevant verder te staan dan deandere.De commissie heeft voor beide opleiding<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>de werkpunt<strong>en</strong> weerhoud<strong>en</strong> m.b.t. de stage <strong>en</strong>/ofbachelorproef.- De vraag naar e<strong>en</strong> vroeger contact met het werkveld dan bij de stage <strong>en</strong> dit door middel vanbedrijfsbezoek<strong>en</strong> maar nog meer door e<strong>en</strong> korte kijk- of meeloopstage in het twee trajectjaar.- Meer aandacht voor de kandidaat stagebedrijv<strong>en</strong>/kandidaat bedrijv<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> bachelorproef: bij de <strong>en</strong>eopleiding komt de nood naar vor<strong>en</strong> om bedrijv<strong>en</strong> te zoek<strong>en</strong> uit de eig<strong>en</strong> regio, bij de andere blijkt het contactmet de meeste bedrijv<strong>en</strong> te fragm<strong>en</strong>tarisch <strong>en</strong> verloopt de zoektocht naar e<strong>en</strong> stageplaats erg moeizaam.- M.b.t. de bachelorproef is voor beide opleiding<strong>en</strong> nog werk aan informatie, organisatie <strong>en</strong> coördinatie.Facet 2.3Sam<strong>en</strong>hangDe verschill<strong>en</strong>de uitbouw van het curriculum in beide opleiding<strong>en</strong> – twee afstudeerrichting<strong>en</strong> vs. vier – maakt e<strong>en</strong>systematische vergelijking van dit facet wat moeizaam.De commissie beperkt zich hier daarom tot volg<strong>en</strong>de punt<strong>en</strong>:- Voor de bewaking van de coher<strong>en</strong>tie van het programma heeft de <strong>en</strong>e opleiding e<strong>en</strong> opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam,terwijl de andere e<strong>en</strong> jaarlijkse „Program Check‟ toepast. De commissie heeft voor beideopleiding<strong>en</strong> concrete, maar verschill<strong>en</strong>de aanbeveling<strong>en</strong>.- Bij beide opleiding<strong>en</strong> zijn de leerlijn<strong>en</strong> nog voor verbetering vatbaar, o.m. <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>d per opleiding, doorer meer ev<strong>en</strong>wicht in te bouw<strong>en</strong>, ze duidelijker uit te tek<strong>en</strong><strong>en</strong>, maar vooral door compet<strong>en</strong>tie-gericht onderwijsin de verschill<strong>en</strong>de leerlijn<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>baar te mak<strong>en</strong> of het vanaf het begin als e<strong>en</strong> leerlijn uit te bouw<strong>en</strong>.- De commissie stelt vast dat in beide opleiding<strong>en</strong> steeds meer stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geïndividualiseerd traject volg<strong>en</strong>waarbij de <strong>en</strong>e opleiding gekoz<strong>en</strong> heeft voor flexibele volgtijdelijkheid, met ingebouwde volgtijdelijk alscorrectiemechanisme. De andere opleiding heeft gekoz<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> eerder strakke volgtijdelijkheid metminder keuzemogelijkhed<strong>en</strong> in de programma opbouw als gevolg.T<strong>en</strong> slotte di<strong>en</strong>t gezegd dat de commissie in e<strong>en</strong> van de opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groot aantal organisatorische problem<strong>en</strong>heeft gesignaleerd die de sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> de uitvoering van het curriculum sterk bemoeilijk<strong>en</strong>.Facet 2.4StudieomvangDe beide opleiding<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de formele eis<strong>en</strong> m.b.t. de studieomvang bachelor: t<strong>en</strong>minste 180studiepunt<strong>en</strong> verdeeld over de 3 opleidingsjar<strong>en</strong> van 60 studiepunt<strong>en</strong>.Facet 2.5StudielastDe <strong>en</strong>e opleiding heeft de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de studietijdmeting<strong>en</strong> georganiseerd waarbij al do<strong>en</strong>de ookverbetering<strong>en</strong> in de methodiek zijn aangebracht die tot betrouwbare resultat<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. De commissie adviseertwel nog o.m. terugkoppeling naar de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om deze meting<strong>en</strong> nog bruikbaarder te mak<strong>en</strong>.Bij de andere opleiding heeft de commissie vastgesteld dat systematische studietijdmeting<strong>en</strong> ontbrek<strong>en</strong>, zodatook ge<strong>en</strong> realistisch zicht kan word<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong> op de tijdsbesteding van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.20 | d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s p e c t i e f
Facet 2.6Afstemming vormgeving - inhoudDe commissie stelt vast dat de <strong>en</strong>e opleiding e<strong>en</strong> goede systematiek ontwikkeld heeft om de werkvorm<strong>en</strong> af testemm<strong>en</strong> op de fase van het leertraject waarin de stud<strong>en</strong>t zich bevindt, gaande van sturing van de stud<strong>en</strong>t doorde lector, maar ook vorm<strong>en</strong> van zelfsturing in de eerste trajectschijf, tot zelfsturing van het leerproces door destud<strong>en</strong>t via probleemgestuurd casusonderwijs, stage <strong>en</strong> bachelorproef.Ook de andere opleiding heeft de bedoeling om door middel van verschill<strong>en</strong>de werkvorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong>zelfde evolutie inte bouw<strong>en</strong>. De commissie merkt hier ev<strong>en</strong>wel op dat de uitvoering ervan op veel punt<strong>en</strong> voor verbetering vatbaaris. E<strong>en</strong> daarvan betreft de elektronische leeromgeving die e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de interactief medium blijft.Facet 2.7Beoordeling <strong>en</strong> toetsingBeide opleiding<strong>en</strong> hanter<strong>en</strong> verscheid<strong>en</strong>e toetsingsvorm<strong>en</strong> (traditionele exam<strong>en</strong>s, perman<strong>en</strong>te evaluatie, peerassessm<strong>en</strong>t,self-assessm<strong>en</strong>t, pres<strong>en</strong>taties, stage, …), maar zijn er zich van bewust dat zij met compet<strong>en</strong>tiegerichtevaluer<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong> zijn aan e<strong>en</strong> proces van onderwijsvernieuwing waarbij zij nog zoek<strong>en</strong>de zijn. Decommissie apprecieert dat e<strong>en</strong> van de opleiding<strong>en</strong> bij de introductie van nieuwe evaluatievorm<strong>en</strong> ondersteuningkrijgt vanuit de c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van de hogeschool.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van beide opleiding<strong>en</strong> zijn over het algeme<strong>en</strong> op de hoogte van de eis<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwachting<strong>en</strong> van detoetsing (via verschill<strong>en</strong>de weg<strong>en</strong> zoals het elektronisch leersysteem, de vakfiches <strong>en</strong> e<strong>en</strong> mondelinge toelichtingdoor de doc<strong>en</strong>t). Er is in beide opleiding<strong>en</strong> – bij de <strong>en</strong>e al meer dan de andere – nog wel vraag naar verbeteringvan de tuss<strong>en</strong>tijdse feedback bij stage <strong>en</strong> bachelorproef.Facet 2.8MasterproefDit facet is niet van toepassing voor e<strong>en</strong> professioneel gerichte bacheloropleiding.Facet 2.9Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>Beide opleiding<strong>en</strong> hanter<strong>en</strong> de decretaal voorzi<strong>en</strong>e toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>.Inzake instroom stelt de commissie bij beide opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> vast:- In aantall<strong>en</strong> - <strong>en</strong> steun<strong>en</strong>d op de tr<strong>en</strong>d, niet op e<strong>en</strong>malige anti tr<strong>en</strong>d cijfers - blijft de instroom vrijwel constant,daar waar er nood is aan e<strong>en</strong> relevante stijging, zeker voor e<strong>en</strong> van de opleiding<strong>en</strong> waar kritische massazonder twijfel ontbreekt.- Binn<strong>en</strong> deze gestabiliseerde instroom stijgt het aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor de nieuwe, digitaal georiënteerdeafstudeerrichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> gaan de grafische afstudeerrichting<strong>en</strong> dus achteruit.- De daarvoor aangewez<strong>en</strong> oorzak<strong>en</strong> zijn voor beide opleiding<strong>en</strong> de onbek<strong>en</strong>dheid van de opleiding buit<strong>en</strong> degrafische sector <strong>en</strong> het negatieve imago van de grafische sector. De commissie stelt daarbij vast dat e<strong>en</strong>betere sam<strong>en</strong>werking met het werkveld (bv. de werkgeversorganisatie) nodig is.- Beide opleiding<strong>en</strong> tracht<strong>en</strong> deze drempels de laatste jar<strong>en</strong> versterkt met informatiecampagnes weg tewerk<strong>en</strong>.- E<strong>en</strong> atypische verhouding ASO/TSO stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Beide opleiding<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> meer TSO‟ers aan, waarbij zij ookallebei belangrijke, maar nog te verbeter<strong>en</strong> inspanning<strong>en</strong> do<strong>en</strong> om de uitval – die groter is bij TSO‟ers –teg<strong>en</strong> te gaan.- De commissie beveelt beide opleiding<strong>en</strong> aan om de instroomgegev<strong>en</strong>s grondiger te analyser<strong>en</strong>.d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s e c t i e f | 21
Onderwerp 3Inzet van personeelFacet 3.1Kwaliteit personeelDe commissie waardeert bij beide opleiding<strong>en</strong> de gedrev<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de betrokk<strong>en</strong>heid van zowel de lector<strong>en</strong> alsvan het administratief <strong>en</strong> technisch personeel.Zij stelt tegelijkertijd vast dat de zorg voor e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> het technisch-technologische profiel <strong>en</strong> deformeel onderwijskundige aanpak met het oog op compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> nog grote aandacht<strong>en</strong> inspanning<strong>en</strong> zal verg<strong>en</strong>.De commissie heeft moet<strong>en</strong> vaststell<strong>en</strong> dat de <strong>en</strong>e opleiding e<strong>en</strong> goed doordacht personeelsbeleid heeftontwikkeld met e<strong>en</strong> degelijk instroom- <strong>en</strong> doorstroombeleid voor de medewerkers, de andere heeft volg<strong>en</strong>s decommissie ev<strong>en</strong>wel e<strong>en</strong> dring<strong>en</strong>de <strong>en</strong> grote nood aan de uitbouw van e<strong>en</strong> stabiel personeelskorps.Facet 3.2Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheidDe commissie betreurt bij dit facet e<strong>en</strong>zelfde teg<strong>en</strong>stelling als bij het voorgaande punt: de opleiding met e<strong>en</strong>doordacht personeelsbeleid heeft ook e<strong>en</strong> gedetailleerd beleidsplan professionalisering 2008-2011 uitgevoerd.Naast de reeds aanwezige expertise op het vlak van de grafische <strong>media</strong> heeft dit geleid tot e<strong>en</strong> systematische <strong>en</strong>succesrijke omscholing van e<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> naar voldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis van de <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. Bijkom<strong>en</strong>d is m<strong>en</strong>nu bezig extern bijkom<strong>en</strong>de expertise te verzamel<strong>en</strong>.Bij de andere opleiding is ge<strong>en</strong> gericht, proactief professionaliseringsbeleid aanwezig.Facet 3.3Kwantiteit personeelVia objectieve conting<strong>en</strong>teringscriteria wordt aan beide opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> personeelsformatie toegek<strong>en</strong>d.De commissie stelt vast dat dit in de grotere van de twee opleiding<strong>en</strong> leidt tot e<strong>en</strong> normale, correcte bezettingwaarbij wel aandacht moet word<strong>en</strong> besteed aan het efficiënt inzett<strong>en</strong> van het personeelsconting<strong>en</strong>t opdat dewerkdruk binn<strong>en</strong> haalbare gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> blijft.Bij de kleinere opleiding leidt dit <strong>en</strong>erzijds tot e<strong>en</strong> - in verhouding met andere opleiding<strong>en</strong> - gunstige stud<strong>en</strong>tlectorratiovan 16 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> per lector maar toont het in absolute cijfers erg kleine personeelsbestand overduidelijk aandat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>populatie lang niet de kritische massa bereikt die nodig is om e<strong>en</strong> volwaardige opleiding uit tebouw<strong>en</strong>.De commissie komt in beide opleiding<strong>en</strong> tot de vaststelling dat de gemiddelde leeftijd van het onderwijz<strong>en</strong>dpersoneel aan de hoge kant ligt <strong>en</strong> dringt erop aan het HRM-beleid daaraan aan te pass<strong>en</strong>.Onderwerp 4Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Facet 4.1Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>De commissie stelt voor dit facet in velerlei opzicht<strong>en</strong> grote verschill<strong>en</strong> vast tuss<strong>en</strong> beide opleiding<strong>en</strong>. Devoornaamste hiervan volg<strong>en</strong> hierna.- De <strong>en</strong>e opleiding deelt de campus met e<strong>en</strong> opleiding op secundair niveau <strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs. Zij heeft daardoor e<strong>en</strong> ruim machinepark ter beschikking dat door de drie opleiding<strong>en</strong>22 | d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s p e c t i e f
wordt ger<strong>en</strong>tabiliseerd. De andere is afhankelijk van de geringe apparatuur van het plaatselijke VDABopleidingsc<strong>en</strong>trumvoor de grafische sector.- Allerlei ruimtelijke tekortkoming<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> in de <strong>en</strong>e opleiding grot<strong>en</strong>deels word<strong>en</strong> opgelost door e<strong>en</strong>nieuwbouwproject. De andere opleiding heeft daarvoor op de eig<strong>en</strong> site ge<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>tele oplossing inzicht.- Bij de <strong>en</strong>e opleiding is bereikbaarheid vanuit het stadsc<strong>en</strong>trum e<strong>en</strong> minpunt. Dat is e<strong>en</strong> veel kleiner probleemdan de - supra regionaal bekek<strong>en</strong> - geïsoleerde vestiging van de andere.- Bij de <strong>en</strong>e opleiding was de commissie onder de indruk van de werking <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> van de<strong>media</strong>theek. Bij de andere was er teleurstelling.- In de <strong>en</strong>e opleiding wordt o.l.v. door de c<strong>en</strong>trale hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> i.s.m. e<strong>en</strong> afzonderlijke cel van deopleiding gezorgd voor e<strong>en</strong> efficiënte ICT-infrastructuur. Bij de andere opleiding ondervond de commissie e<strong>en</strong>ontoereik<strong>en</strong>de stabiliteit van het netwerk <strong>en</strong> e<strong>en</strong> te beperkte internettoegang.Facet 4.2StudiebegeleidingBij de <strong>en</strong>e opleiding apprecieert de commissie de professionele aanpak van de studiebegeleiding waarbij ze wordtbijgestaan door de di<strong>en</strong>st studieadvies van de hogeschool, dit zowel voor de instroom als de doorstroom <strong>en</strong> deuitstroom.Bij de andere opleiding adviseert de commissie o.m. om met e<strong>en</strong> sterkere ondersteuning van de departem<strong>en</strong>tale<strong>en</strong> hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> de studiebegeleiding verder uit te bouw<strong>en</strong> zowel wat de instroom als doorstroom betreft.Onderwerp 5Interne kwaliteitszorgFacet 5.1Evaluatie resultat<strong>en</strong>In beide gevall<strong>en</strong> is op hogeschoolniveau gekoz<strong>en</strong> voor het EFQM-model <strong>en</strong> inzake zelfevaluatie voor de - voorde hogeschol<strong>en</strong> ontwikkelde - PROZA-methodiek. De commissie heeft ev<strong>en</strong>wel vastgesteld dat de implem<strong>en</strong>tatievan deze keuze zeer verschill<strong>en</strong>d is gebeurd <strong>en</strong> dat – gerelateerd daaraan - ook de resultat<strong>en</strong> grote verschill<strong>en</strong>verton<strong>en</strong>.Voor de <strong>en</strong>e opleiding geldt dat de process<strong>en</strong> <strong>en</strong> procedures voor de kwaliteitsborging op hogeschoolniveau zijngedocum<strong>en</strong>teerd in e<strong>en</strong> kwaliteitshandboek waardoor het kwaliteitssysteem van de opleiding kon word<strong>en</strong> ingebedin e<strong>en</strong> hogeschoolbrede aanpak van IKZ. Dit gaf de hogeschool ook de mogelijkheid om expertise te bundel<strong>en</strong> <strong>en</strong>e<strong>en</strong>vormigheid over de hogeschool te garander<strong>en</strong>. De di<strong>en</strong>st Integrale Kwaliteitszorg levert deonderzoekssystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> -instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan, de opleiding bepaalt de inhoud <strong>en</strong> de verbeteracties. De commissieconstateert dat de resultat<strong>en</strong> van deze aanpak bevredig<strong>en</strong>d kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd, ook al heeft zij <strong>en</strong>keleaanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering geformuleerd.Aan de andere opleiding is voor de toepassing van de c<strong>en</strong>traal gekoz<strong>en</strong> methodiek e<strong>en</strong> grote autonomie verle<strong>en</strong>daan departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong>. Op opleidingsniveau krijgt het kwaliteitssysteem vorm in de opleidingsraadwaar de resultat<strong>en</strong> van de bevraging<strong>en</strong> word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> <strong>en</strong> actiepunt<strong>en</strong> opgesteld. De opvolging gebeurt doorde kwaliteitscoördinator van de opleiding. Omdat de hogeschool heeft vastgesteld dat de gevolgde werkwijzeaanleiding gaf tot e<strong>en</strong> sterk gediffer<strong>en</strong>tieerde aanpak, heeft het hogeschoolbestuur beslot<strong>en</strong> in de toekomst dekwaliteitszorg van departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong> meer op elkaar af te stemm<strong>en</strong>. De commissie heeft dezemededeling positief ontvang<strong>en</strong>. Zij is van oordeel dat e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale sturing er ook kan voor zorg<strong>en</strong> dat de ophogeschoolniveau aanwezige expertise efficiënter kan word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>ut. De manier waarop het zelfevaluatierapporttot stand is gekom<strong>en</strong>, is volg<strong>en</strong>s de commissie illustratief voor het fal<strong>en</strong> van de vrijwel volledige autonomie vande opleiding inzake IKZ. Bij de kritische opmerking<strong>en</strong> die de commissie formuleerde m.b.t. het ZER heeft zij erd e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s e c t i e f | 23
dan ook op gewez<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> betere c<strong>en</strong>trale ondersteuning wellicht tot e<strong>en</strong> betere onderbouwing had geleid vantal van algem<strong>en</strong>e bewering<strong>en</strong> die in het zelfevaluatierapport nu te beperkt werd<strong>en</strong> gestaafd.Facet 5.2Maatregel<strong>en</strong> tot verbeteringOok dit facet wordt door beide opleiding<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>d ingevuld.De <strong>en</strong>e opleiding – sterk ondersteund door de hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> - plukt de vrucht<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> systematischeaanpak. Bij de andere stelde de commissie vast dat de sam<strong>en</strong>werking op hogeschoolvlak nauwelijks bestaat,maar tegelijkertijd dat bij de talrijke initiatiev<strong>en</strong> de systematiek ontbreekt om structurele vooruitgang te boek<strong>en</strong>.Facet 5.3Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veldWaar de commissie vaststelt dat bij e<strong>en</strong> sterk c<strong>en</strong>traal gestuurd kwaliteitszorgsysteem de <strong>en</strong>e opleiding moetzoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> gezond ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale sturing <strong>en</strong> e<strong>en</strong> correcte rol voor de medewerkers van deopleiding – hetge<strong>en</strong> met succes gebeurde – kwam zij tot de conclusie dat de gedec<strong>en</strong>traliseerde aanpak in deandere opleiding niet dezelfde positieve resultat<strong>en</strong> oplevert. Zoals bij beide vorige facett<strong>en</strong> is ook hier het gebrekaan systematiek de oorzaak van het minder prester<strong>en</strong>. De commissie heeft wel vastgesteld dat de hogeschoolzich bewust is van dit probleem <strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t probeert de betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de professionelebacheloropleiding<strong>en</strong> te verhog<strong>en</strong>.Onderwerp 6Resultat<strong>en</strong>Facet 6.1Gerealiseerd niveauOok al is het gerealiseerde niveau in beide opleiding<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>d, toch stelde de commissie vast dat in grotelijn<strong>en</strong> de verbeterpunt<strong>en</strong> dezelfde domein<strong>en</strong> bestrijk<strong>en</strong>, d.i.- onderzoek naar de kwaliteit van de eindwerk<strong>en</strong>;- verhoging van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>- <strong>en</strong> lector<strong>en</strong>mobiliteit;- blijv<strong>en</strong>de aandacht voor de finaliteit van de „nieuwe‟ afstudeerrichting<strong>en</strong>, Multi-<strong>media</strong>productie bij de <strong>en</strong>e,Cross-<strong>media</strong>ontwerp bij de andere opleiding;- terugval van de instroom in de „traditionele‟ grafische richting<strong>en</strong>;- verbeter<strong>en</strong> van de tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis.Facet 6.2Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>tVoor één van de opleiding<strong>en</strong> beveelt de commissie diepgaander instroom-, doorstroom- <strong>en</strong> uitstroomonderzoekaan. Beide opleiding<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> hiervan nog beter b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong> om de gepaste beleidsmaatregel<strong>en</strong> t<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.24 | d e o p l e i d i n g i n v e r g e l i j k e n d p e r s p e c t i e f
Hoofdstuk 4 Vergelijk<strong>en</strong>de tabel kwaliteitsaspect<strong>en</strong>De oordel<strong>en</strong> van de commissie op de zes onderwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daarbij hor<strong>en</strong>de facett<strong>en</strong> wordt in e<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>detabel weergegev<strong>en</strong>. De commissieled<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> per facet e<strong>en</strong> score op e<strong>en</strong> vierpunt<strong>en</strong>schaal (onvoldo<strong>en</strong>de,voldo<strong>en</strong>de, goed, excell<strong>en</strong>t) <strong>en</strong> per onderwerp e<strong>en</strong> score op e<strong>en</strong> tweepunt<strong>en</strong>schaal (onvoldo<strong>en</strong>de, voldo<strong>en</strong>de)weergegev<strong>en</strong>.De toek<strong>en</strong>ning van het oordeel slaat op het geheel van het facet <strong>en</strong> het onderwerp <strong>en</strong> is onderbouwd metargum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De oordel<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> gelez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>hang met de tekst in de deelrapport<strong>en</strong> per instelling.Deze tabell<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> dan ook met de nodige omzichtigheid te word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>aderd.Verklaring van de scores op facetniveauEExcell<strong>en</strong>t: de opleiding realiseert voor het facet e<strong>en</strong> niveau waardoor de ze zowel inVlaander<strong>en</strong> als internationaal als e<strong>en</strong> voorbeeld van goede praktijk kan functioner<strong>en</strong>.GGoed: het niveau van de opleiding stijgt voor het facet bov<strong>en</strong> de basiskwaliteit uit.VVoldo<strong>en</strong>de: de opleiding beantwoordt voor dit facet aan de basisstandaard of basisnorm voorrespectievelijk e<strong>en</strong> professionele bachelor, academische bachelor of master.OOnvoldo<strong>en</strong>de: de opleiding presteert voor het facet b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> de gestelde verwachting <strong>en</strong> er isvoor dit punt beleidsaandacht is.nvt<strong>Het</strong> facet is voor beoordeling van de opleiding niet van toepassing.OKWordt vermeld bij het facet studieomvang indi<strong>en</strong> de opleiding voldoet aan de decretale eis<strong>en</strong>omtr<strong>en</strong>t de studieomvang.Verklaring van de scores op onderwerpniveauVVoldo<strong>en</strong>de: de visitatiecommissie geeft hiermee aan dat de opleiding op onderwerpniveauvoldoet aan de basiskwaliteit.OOnvoldo<strong>en</strong>de: de visitatiecommissie geeft hiermee aan dat de opleiding op onderwerpniveauniet voldoet aan de basiskwaliteit.Verklaring van de gebruikte afkorting<strong>en</strong> in de tabel <strong>en</strong> opsomming van de gevisiteerdeafstudeerrichting<strong>en</strong>, locaties <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele variant<strong>en</strong> zoals brugopleiding, anderstalige opleiding, …ArtesisArtesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>- professioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> afstudeerrichting grafi<strong>media</strong>technologie afstudeerrichting cross-<strong>media</strong> ontwerpv e r g e l i j k e n d e t a b e l k w a l i t e i t s a s p e c t e n | 25
AhsArteveldehogeschool- professioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>beleid afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>technologie afstudeerrichting Cross<strong>media</strong>-ontwerp afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie26 | v e r g e l i j k e n d e t a b e l k w a l i t e i t s a s p e c t e n
PBA <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> Ahs ARTESISONDERWERP 1 V VFacet 1.1: Niveau <strong>en</strong> oriëntatie V VFacet 1.2: Domeinspecifieke eis<strong>en</strong> G VONDERWERP 2 V VFacet 2.1: Relatie doelstelling<strong>en</strong> – inhoud G VFacet 2.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid G VFacet 2.3: Sam<strong>en</strong>hang V VFacet 2.4: Studieomvang OK OKFacet 2.5: Studietijd V OFacet 2.6: Afstemming vormgeving - inhoud G OFacet 2.7: Beoordeling <strong>en</strong> toetsing V VFacet 2.8: Masterproef nvt nvtFacet 2.9: Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> G VONDERWERP 3 V OFacet 3.1: Kwaliteit personeel G OFacet 3.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid G OFacet 3.3: Kwantiteit personeel V VONDERWERP 4 V OFacet 4.1: Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> V OFacet 4.2: Studiebegeleiding E VONDERWERP 5 V OFacet 5.1: Evaluatie resultat<strong>en</strong> V OFacet 5.2: Maatregel<strong>en</strong> tot verbetering G OFacet 5.3: Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni GO<strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veldONDERWERP 6 V VFacet 6.1: Gerealiseerd niveau G VFacet 6.2: Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t V Vv e r g e l i j k e n d e t a b e l k w a l i t e i t s a s p e c t e n | 27
28 |
deel 2opleidingsrapport<strong>en</strong>| 29
30 |
Hoofdstuk 1 Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>Algem<strong>en</strong>e toelichting bij de opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> aan de Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>De professionele bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> behoort tot het departem<strong>en</strong>t Industriëlewet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> (IW) van de Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>. Artesis telt ongeveer 8000 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarvan dehelft in het academisch onderwijs. De hoofdzetel bevindt zich in Antwerp<strong>en</strong> waar de meeste departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong> zijn gevestigd. Daarnaast zijn er vestigingsplaats<strong>en</strong> in Mechel<strong>en</strong>, Turnhout <strong>en</strong> Lier. De hogeschoolbeschikt over e<strong>en</strong> masterplan infrastructuur waarin de plann<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> nieuwbouw in Antwerp<strong>en</strong> zijnopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De bedoeling is om op termijn alle professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> nieuwe stadcampus inAntwerp<strong>en</strong> te conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong>.Artesis biedt professionele <strong>en</strong> academische bacheloropleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> masteropleiding<strong>en</strong> aan in de volg<strong>en</strong>dedepartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:- Ontwerpwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>;- Koninklijke Academie voor Schone Kunst<strong>en</strong>;- Bedrijfskunde, Lerar<strong>en</strong>opleiding <strong>en</strong> Sociaal Werk;- Koninklijk Conservatorium;- Gezondheidszorg;- Industriële Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> Technologie;- Vertalers <strong>en</strong> Tolk<strong>en</strong>.De hogeschool behoort tot de Associatie Universiteit <strong>en</strong> Hogeschol<strong>en</strong> Antwerp<strong>en</strong> (AUHA). In het licht van d<strong>en</strong>ak<strong>en</strong>de inkanteling van de masteropleiding<strong>en</strong> in de Universiteit Antwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> duidelijkere profileringvan de professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> heeft de hogeschool beslist om die opleiding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>tIndustriële wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> te cluster<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> groep T. De opleiding die sinds haar oprichting in 1970 behoordetot het HO.RI.TO (Hoger Rijksinstituut voor Technische Onderwijs) in Turnhout, werd in september 1995opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> fusie van alle officiële (behalve de provinciale) hogeschol<strong>en</strong> vande provincie Antwerp<strong>en</strong>. Bij de invoering van de BAMA-structuur werd de opleiding omgevormd tot deprofessionele bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> met de afstudeerrichting<strong>en</strong> Cross<strong>media</strong>-ontwerp,Grafi<strong>media</strong>technologie <strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>beleid. De reorganisatie van het programma in 2008-2009 heeft met zichmeegebracht dat er nog twee - hervormde - afstudeerrichting<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingericht, namelijk Cross<strong>media</strong>-ontwerp<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie. In het academiejaar 2010-2011 telde de opleiding 131 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> aantalopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> studiepunt<strong>en</strong> bedroeg 6999.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 31
Onderwerp 1Doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingFacet 1.1Niveau <strong>en</strong> oriëntatie van de professioneel gerichte bachelorBeoordelingscriteria:De opleidingsdoelstelling<strong>en</strong> zijn er op gericht de stud<strong>en</strong>t te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> tot:- het beheers<strong>en</strong> van algem<strong>en</strong>e compet<strong>en</strong>ties als d<strong>en</strong>k- <strong>en</strong> red<strong>en</strong>eervaardigheid, het verwerv<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong>van informatie, het vermog<strong>en</strong> tot kritische reflectie <strong>en</strong> projectmatig werk<strong>en</strong>, creativiteit, het kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>van e<strong>en</strong>voudige leidinggev<strong>en</strong>de tak<strong>en</strong>, het vermog<strong>en</strong> tot communicer<strong>en</strong> van informatie, ideeën, problem<strong>en</strong> <strong>en</strong>oplossing<strong>en</strong>, zowel aan specialist<strong>en</strong> als aan lek<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ingesteldheid tot lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong>;- het beheers<strong>en</strong> van algem<strong>en</strong>e beroepsgerichte compet<strong>en</strong>ties als teamgericht kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>,oplossingsgericht kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> in de zin van het zelfstandig kunn<strong>en</strong> definiër<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> vancomplexe probleemsituaties in de beroepspraktijk <strong>en</strong> het kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong> van zinvolleoplossingstrategieën, <strong>en</strong> het besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d met deberoepspraktijk;- het beheers<strong>en</strong> van beroepsspecifieke compet<strong>en</strong>ties op het niveau van e<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong>d beroepsbeoef<strong>en</strong>aar.<strong>Het</strong> oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding heeft zich als doel gesteld afgestudeerd<strong>en</strong> af te lever<strong>en</strong> die op het niveau van e<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong>deprofessional kernkwaliteit<strong>en</strong> bezitt<strong>en</strong> op vier domein<strong>en</strong>: het technologische, het sociaal-communicatieve, heteconomische <strong>en</strong> het creatieve domein. Binn<strong>en</strong> die vier domein<strong>en</strong> heeft zij e<strong>en</strong> aantal compet<strong>en</strong>ties geclusterd diee<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht garander<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> technologische compet<strong>en</strong>ties (hard skills), sociaal-communicatieve (soft skills),economische compet<strong>en</strong>ties (business skills) <strong>en</strong> creatieve compet<strong>en</strong>ties (creative skills). Naargelang deafstudeerrichting word<strong>en</strong> ofwel de technologische compet<strong>en</strong>ties (grafi<strong>media</strong>technologie) ofwel de creatievecompet<strong>en</strong>ties (cross<strong>media</strong> ontwerp) uitgebreid.De commissie herk<strong>en</strong>t in het zelfevaluatierapport <strong>en</strong> in de tijd<strong>en</strong>s het bezoek ingezi<strong>en</strong>e compet<strong>en</strong>tiematrix dedecretaal bepaalde algem<strong>en</strong>e <strong>en</strong> beroepscompet<strong>en</strong>ties. Zij stelt echter vast dat zij niet steeds oordeelkundig zijngeclusterd in de vier doelstellingsdomein<strong>en</strong>. Zo is de compet<strong>en</strong>tie “ler<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> red<strong>en</strong>er<strong>en</strong>” ge<strong>en</strong> specifiektechnologische compet<strong>en</strong>tie. Onder het domein „creativiteit‟ zijn louter technische compet<strong>en</strong>ties geplaatst(bijvoorbeeld: „publicer<strong>en</strong>‟) of kan de formulering zowel in de zin van creativiteit als van technologischekernkwaliteit<strong>en</strong> geïnterpreteerd word<strong>en</strong>. Sommige compet<strong>en</strong>ties zijn overlapp<strong>en</strong>d. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapportvermeldt vier beheersingsniveaus (inleid<strong>en</strong>d, uitdiep<strong>en</strong>d, gespecialiseerd, geïntegreerd) om decompet<strong>en</strong>tiebeheersing meetbaar te mak<strong>en</strong>. De commissie kon echter niet vaststell<strong>en</strong> hoe die word<strong>en</strong>geoperationaliseerd.In de doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daarop aansluit<strong>en</strong>de compet<strong>en</strong>ties ontbreekt e<strong>en</strong> duidelijke formulering van deinternationale ambities van de opleiding. De commissie heeft vastgesteld dat de doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingniet bek<strong>en</strong>d zijn bij stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkveld. Dit heeft als gevolg dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zich niet voluit bewust zijn van deeindkwalificaties die van h<strong>en</strong> verwacht word<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding zich sam<strong>en</strong> met hetwerkveld zou moet<strong>en</strong> bezinn<strong>en</strong> over het niveau <strong>en</strong> de oriëntatie van de opleiding. Meer bepaald moet de term“brede opleiding” nader word<strong>en</strong> gedefinieerd.De opleiding <strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vermeldd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal voordel<strong>en</strong> van de kleinschaligheid van de opleiding zoals dedirecte lijn<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> organisatie, lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De commissie wijst er echter op dat de kleinschaligheidvan de opleiding kan leid<strong>en</strong> tot onvoldo<strong>en</strong>de kritische ingesteldheid <strong>en</strong> uitdagingsgerichtheid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> nivelleringvan het ambiti<strong>en</strong>iveau.32 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet nagaan of de compet<strong>en</strong>ties op de juiste manier zijn geclusterd in de vier kerndomein<strong>en</strong>.De opleiding moet zich sam<strong>en</strong> met het werkveld bezinn<strong>en</strong> over de finaliteit van de twee afstudeerrichting<strong>en</strong> <strong>en</strong>over het niveau <strong>en</strong> de oriëntatie van de opleiding.Internationalisering moet duidelijker aan bod kom<strong>en</strong> in de doelstelling<strong>en</strong>.Facet 1.2Domeinspecifieke eis<strong>en</strong>Beoordelingscriteria:- De doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding (uitgedrukt in eindkwalificaties van de stud<strong>en</strong>t) sluit<strong>en</strong> aan bij de eis<strong>en</strong> diedoor (buit<strong>en</strong>landse) vakg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong> het relevante beroep<strong>en</strong>veld gesteld word<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> opleiding in hetbetreff<strong>en</strong>de domein (vakgebied/discipline <strong>en</strong>/of beroepspraktijk of kunstpraktijk). Ze zijn, ingeval vangereglem<strong>en</strong>teerde beroep<strong>en</strong>, in overe<strong>en</strong>stemming met de reglem<strong>en</strong>tering of regelgeving ter zake.- Voor professioneel gerichte bacheloropleiding<strong>en</strong> zijn de eindkwalificaties getoetst bij het relevanteberoep<strong>en</strong>veld.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:<strong>Het</strong> zelfevaluatierapport geeft zeer beperkte informatie betreff<strong>en</strong>de dit facet. <strong>Het</strong> somt e<strong>en</strong> aantal bronn<strong>en</strong> op vanzowel onderwijsinstanties in binn<strong>en</strong>- <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>land als van beroepsorganisaties die zijn gehanteerd bij deopstelling van e<strong>en</strong> ideaaltypisch kwalificatieprofiel. <strong>Het</strong> kwalificatieprofiel is weergegev<strong>en</strong> in compet<strong>en</strong>tieprofiel<strong>en</strong>voor de professionele bachelor <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. <strong>Het</strong> profiel werd tijd<strong>en</strong>s het visitatiebezoek terbeschikking gesteld als optionele bijlage bij het ZER. Zij gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> loutere opsomming van de instap- <strong>en</strong>uitstapcompet<strong>en</strong>ties. Daarnaast beschikt de opleiding over e<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiematrix die e<strong>en</strong> link legt tuss<strong>en</strong> decompet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> de programmaonderdel<strong>en</strong> die geclusterd zijn in zev<strong>en</strong> pijlers. De formulering van decompet<strong>en</strong>ties in de compet<strong>en</strong>tiematrix strookt niet met de compet<strong>en</strong>ties zoals ze opgesomd zijn in decompet<strong>en</strong>tieprofiel<strong>en</strong>. De commissie kon wel vaststell<strong>en</strong> dat de specifieke beroepscompet<strong>en</strong>ties die in decompet<strong>en</strong>tieprofiel<strong>en</strong> <strong>en</strong> in de compet<strong>en</strong>tiematrix word<strong>en</strong> opgesomd het door de commissie vooropgesteldedomeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader voldo<strong>en</strong>de afdekk<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> is voor de commissie onduidelijk in hoeverre de opgesomde bronn<strong>en</strong> de opleiding hebb<strong>en</strong> geïnspireerd bij deopstelling van de compet<strong>en</strong>tieprofiel<strong>en</strong> vermits er ge<strong>en</strong> verwijzing<strong>en</strong> terug te vind<strong>en</strong> zijn of e<strong>en</strong> zichtbareaftoetsing is gebeurd.De opleiding wil zich t<strong>en</strong> opzichte van andere grafische opleiding<strong>en</strong> in binn<strong>en</strong>- <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>land profiler<strong>en</strong> door hetbrede polyval<strong>en</strong>te karakter. Zij vertaalt op die manier de missie van de Artesis Hogeschool die “het vorm<strong>en</strong> vangekwalificeerde afgestudeerd<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> brede culturele basis” tot doel stelt. Binn<strong>en</strong> die missieverklaring beoogtde opleiding breed te zijn naar doelgroep (e<strong>en</strong> polyval<strong>en</strong>te opleiding in pluralistische <strong>en</strong> mondiale sfeer), inaanpak (brede programma-inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> boei<strong>en</strong>de leeromgeving) <strong>en</strong> in di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in contactbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek <strong>en</strong> maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing). <strong>Het</strong> brede karaktervan de opleiding vertaalt zich in e<strong>en</strong> opsplitsing in twee afstudeerrichting<strong>en</strong>: Grafi<strong>media</strong>technologie <strong>en</strong>Cross<strong>media</strong>ontwerp. De keuze ervoor di<strong>en</strong>t pas in het tweede trajectjaar te word<strong>en</strong> gemaakt. De commissiestelde vast dat de beslissing om slechts twee afstudeerrichting<strong>en</strong> te organiser<strong>en</strong> op de eerste plaats is gebaseerdop de realiteit van de attractiviteit van studierichting<strong>en</strong> bij stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet op e<strong>en</strong> structurele raadpleging van hetwerkveld. Zo werd de afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>beleid vanaf 2008-2009 niet meer ingericht omwille van hetopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 33
lage stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantal. Nochtans bleek uit het gesprek met het werkveld dat e<strong>en</strong> bedrijfsmatige specialisatiew<strong>en</strong>selijk is.De commissie heeft vastgesteld dat het domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader in de vorm van compet<strong>en</strong>ties nietbek<strong>en</strong>d is bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het werkveld. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op de hoogte gesteld van de compet<strong>en</strong>ties viade studiefiches die op de elektronische leeromgeving gepost word<strong>en</strong>. Zij vermeldd<strong>en</strong> dat sommige lector<strong>en</strong> erdieper op ingaan bij de aanvang van de opleidingsonderdel<strong>en</strong>. Dit is echter ge<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>. Uit hetgesprek met de commissie bleek dat de aanwezige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> slechts <strong>en</strong>kele clusters van programmaonderdel<strong>en</strong>kond<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>, doch niet de compet<strong>en</strong>ties die erin word<strong>en</strong> nagestreefd.Behalve de informele contact<strong>en</strong> naar aanleiding van de stage- <strong>en</strong> bedrijfsbezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele ad hocvergadering<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordiger van het werkveld vindt ge<strong>en</strong> systematische toetsing van hetkwalificatieprofiel met het werkveld plaats. Uit e<strong>en</strong> sterkte-zwakte analyse betreff<strong>en</strong>de dit facet blijkt dat deopleiding zich bewust is van de noodzaak om netwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> contact<strong>en</strong> met beroepsorganisaties <strong>en</strong> derd<strong>en</strong> deoptimaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> om het terrein van gelijkaardige internationale initiatiev<strong>en</strong> beter af te tast<strong>en</strong>. De commissiemoedigt de opleiding aan om van dit voornem<strong>en</strong> werk te mak<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet de compet<strong>en</strong>ties zoals ze verwoord zijn in de compet<strong>en</strong>tiematrix afstemm<strong>en</strong> op dekwalificatieprofiel<strong>en</strong> <strong>en</strong> vice versa.De opleiding moet het domeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader toelicht<strong>en</strong> bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> besprek<strong>en</strong>, c.q. toets<strong>en</strong>met het werkveld.De opleiding di<strong>en</strong>t werk te mak<strong>en</strong> van netwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> contact<strong>en</strong> met beroepsorganisaties.Oordeel over onderwerp 1, doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 1.1, niveau <strong>en</strong> oriëntatie:facet 1.2, domeinspecifieke eis<strong>en</strong>:voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.34 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Onderwerp 2ProgrammaFacet 2.1Relatie tuss<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud van het programmaBeoordelingscriteria:- <strong>Het</strong> programma is e<strong>en</strong> adequate concretisering van de eindkwalificaties van de opleiding qua niveau,oriëntatie <strong>en</strong> domeinspecifieke eis<strong>en</strong>.- De eindkwalificaties zijn adequaat vertaald in leerdoel<strong>en</strong> van (onderdel<strong>en</strong> van) het programma.- De inhoud van het programma biedt stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de mogelijkheid om de geformuleerde eindkwalificaties tebereik<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Gelet op het aanzi<strong>en</strong>lijke aantal kleinere bedrijv<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het werkveld, heeft de opleiding zich tot doel gesteldom professionele bachelors te vorm<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> breed compet<strong>en</strong>tiespectrum die voor meerdere tak<strong>en</strong> inzetbaarzijn. Deze doelstelling hield zij voor og<strong>en</strong> bij de curriculumhervorming die zij voorbereidde in het voorjaar van2008 <strong>en</strong> die effectief ingang vond in het academiejaar 2008-2009. De commissie begrijpt de keuze voor e<strong>en</strong>polyval<strong>en</strong>te basisopleiding, gezi<strong>en</strong> het dynamisch <strong>en</strong> evolutief karakter van de grafische sector. Daarteg<strong>en</strong>overstaat dat de commissie de opleiding wil waarschuw<strong>en</strong> voor het gevaar stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op te leid<strong>en</strong> met te weinigdiepgaande vakk<strong>en</strong>nis. Tijd<strong>en</strong>s het bezoek vernam de commissie immers <strong>en</strong>kele mal<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> alumnidat de inhoud van e<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong> te zeer op basisk<strong>en</strong>nis was gericht.<strong>Het</strong> curriculum is in het eerste trajectjaar erop gericht niveauverschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>devooropleiding weg te werk<strong>en</strong>. De inhoud van de opleidingsonderdel<strong>en</strong> is sterk k<strong>en</strong>nisgericht <strong>en</strong> de werkvorm<strong>en</strong>stur<strong>en</strong>d (hoorcolleges <strong>en</strong> geleide practica). De commissie stelt vast dat daardoor de compet<strong>en</strong>tiegerichtheid vanafde start van de opleiding ontbreekt. Gevraagd naar de wijze waarop de opleiding de compet<strong>en</strong>tiegerichtheidrealiseert in het programma verwijst zij naar het projectwerk. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding meerinspanning<strong>en</strong> moet do<strong>en</strong> om het compet<strong>en</strong>tiegerichte in elk opleidingsonderdeel <strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> in projectwerk aanbod te lat<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s de gesprekk<strong>en</strong> vernam de commissie dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, naargelang hunvooropleiding, de opleidingsonderdel<strong>en</strong> met betrekking tot wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> taal in het eerste trajectjaar nietuitdag<strong>en</strong>d g<strong>en</strong>oeg vond<strong>en</strong>. Dit komt <strong>en</strong>erzijds omdat die vakk<strong>en</strong> voor sommige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> teveel herhaling vanleerstof uit het secundair onderwijs bevatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> anderzijds omdat ze niet g<strong>en</strong>oeg toepassings- <strong>en</strong> sectorgerichtword<strong>en</strong> ingevuld.In de volg<strong>en</strong>de jar<strong>en</strong> waarin de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> van de twee afstudeerrichting<strong>en</strong> neemt het stur<strong>en</strong>delem<strong>en</strong>t af. De commissie stelde echter vast dat de specificiteit van beide afstudeerrichting<strong>en</strong>Cross<strong>media</strong>ontwerp <strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie niet erg duidelijk is. Volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> miss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantalopleidingsonderdel<strong>en</strong> diepgang. Dit geldt in het bijzonder voor de afstudeerrichting Cross<strong>media</strong>ontwerp. Destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uitt<strong>en</strong> onder andere hun twijfels over de grondigheid waarmee bepaalde grafische pakkett<strong>en</strong> werd<strong>en</strong>aangeleerd. E<strong>en</strong> aantal onder h<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> daarom uit eig<strong>en</strong> beweging via zelfstudie hun k<strong>en</strong>nis bijgespijkerd. Decommissie me<strong>en</strong>t dat die klacht nader moet word<strong>en</strong> onderzocht. Ev<strong>en</strong>tueel moet de opleiding zelf viakeuzepakkett<strong>en</strong> of in sam<strong>en</strong>werking met andere opleiding<strong>en</strong> speciale training<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die zichhierin verder will<strong>en</strong> professionaliser<strong>en</strong>. Voor het opleidingsonderdeel Beeldverwerking zitt<strong>en</strong> alle stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vanCMO <strong>en</strong> GMT sam<strong>en</strong> waardoor het onderscheid tuss<strong>en</strong> beide afstudeerrichting<strong>en</strong> vervaagt. Alumni meldd<strong>en</strong> datzij e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel rondom commerciële <strong>en</strong> communicatieve topics hadd<strong>en</strong> gemist. De commissie steldewel vast dat in het vernieuwde curriculum hieraan aandacht wordt besteed in de opleidingsonderdel<strong>en</strong>Communicatietechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> Commercieel <strong>en</strong> financieel beheer.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 35
<strong>Het</strong> verwonderde de commissie dat het „meegev<strong>en</strong> aan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> brede culturele basis‟ als onderdeelvan de missie wordt gezi<strong>en</strong>. Los van de discussie of dit „überhaupt‟ deel moet uitmak<strong>en</strong> van de missie van e<strong>en</strong>principieel technisch georiënteerde bachelor opleiding, vindt zij ook nerg<strong>en</strong>s in het onderwijsprogramma daartoedi<strong>en</strong><strong>en</strong>de lesonderdel<strong>en</strong>.Volg<strong>en</strong>s het zelfevaluatierapport wordt het elem<strong>en</strong>t internationalisering in het programma ingevuld via het gebruikvan Engelstalige leermiddel<strong>en</strong> voor verschill<strong>en</strong>de opleidingsonderdel<strong>en</strong>, het gebruik van internet <strong>en</strong> softwaretools,de inbr<strong>en</strong>g van internationale ervaring van lesgevers tijd<strong>en</strong>s de colleges <strong>en</strong> practica <strong>en</strong> het bezoek aaninternationale beurz<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s het visitatiebezoek werd<strong>en</strong> nog <strong>en</strong>kele voorbeeld<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> van internationaleaspect<strong>en</strong> in het programma: voor het ler<strong>en</strong> omgaan met andere cultur<strong>en</strong> wordt verwez<strong>en</strong> naar de project<strong>en</strong>(bijvoorbeeld het ontwerp van displays in opdracht van de firma SMS-timing), de opleiding heeft de int<strong>en</strong>tie ome<strong>en</strong> website te mak<strong>en</strong> voor nieuwe Europese project<strong>en</strong>. De commissie is hiermee echter niet overtuigd van e<strong>en</strong>duidelijke aanwezigheid van internationalisering in het programma.De opleiding is gestart om, via de compet<strong>en</strong>tiematrix, de relatie te legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de opleidingsonderdel<strong>en</strong> <strong>en</strong> decompet<strong>en</strong>ties. De compet<strong>en</strong>ties word<strong>en</strong> verder vertaald naar specifieke <strong>en</strong> meetbare leerdoel<strong>en</strong> die afgestemdzijn op het beoogde compet<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveau. De commissie vindt dit e<strong>en</strong> goed initiatief dat verder moet uitgewerktword<strong>en</strong>.De commissie nam via het zelfevaluatierapport k<strong>en</strong>nis van e<strong>en</strong> schema dat als basis di<strong>en</strong>t voorcurriculumaanpassing<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s het bezoek kon de commissie niet vaststell<strong>en</strong> dat dit schema ook wordtgevolgd. Alle<strong>en</strong> in de verslag<strong>en</strong> van de pijlervergadering<strong>en</strong> werd melding gemaakt van bepaalde afsprak<strong>en</strong> omoverlap tuss<strong>en</strong> de opleidingsonderdel<strong>en</strong> weg te werk<strong>en</strong>. De participatie van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het werkveld bij decurriculumontwikkeling<strong>en</strong> moet volg<strong>en</strong>s de commissie beter word<strong>en</strong> uitgebouwd. Systematisering <strong>en</strong> structureringvan curriculumontwikkeling<strong>en</strong> dringt zich dan ook op.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet onderzoek<strong>en</strong> hoe ze het compet<strong>en</strong>tiegerichte vanaf de start in het programma kan inbouw<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de relaties tuss<strong>en</strong> de opleidingsonderdel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>ties nog verder via decompet<strong>en</strong>tiematrix uit te diep<strong>en</strong>.De opleiding moet e<strong>en</strong> onderzoek instell<strong>en</strong> naar de diepgang van e<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong>, vooral binn<strong>en</strong>CMO.De inhoud van de wet<strong>en</strong>schaps- <strong>en</strong> de taalvakk<strong>en</strong> moet adequater word<strong>en</strong> afgestemd op themata uit hetwerkveld.Er moet<strong>en</strong> inspanning<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gedaan om het aspect internationalisering te integrer<strong>en</strong> in het programma.<strong>Het</strong> schema dat als basis di<strong>en</strong>t voor curriculumaanpassing<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> geoperationaliseerd.36 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Facet 2.2Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid van het programmaBeoordelingscriteria:- K<strong>en</strong>nisontwikkeling door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vindt plaats via vakliteratuur, aan de beroeps- of kunstpraktijk ontle<strong>en</strong>dstudiemateriaal <strong>en</strong> via interactie met de beroepspraktijk, de kunstpraktijk <strong>en</strong>/of (toegepast) onderzoek.- <strong>Het</strong> programma heeft aantoonbare verband<strong>en</strong> met actuele ontwikkeling<strong>en</strong> in het vakgebied/de discipline.- <strong>Het</strong> programma waarborgt de ontwikkeling van beroeps- of artistieke vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> heeft aantoonbareverband<strong>en</strong> met de actuele beroepspraktijk.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding zegt de afstemming op de beroepspraktijk te bewerkstellig<strong>en</strong> door het creër<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> zo auth<strong>en</strong>tiekmogelijke leeromgeving, via concrete probleemstelling<strong>en</strong> uit het werkveld, het uitvoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> small businessproject in semester 4, gerichte bedrijfsbezoek<strong>en</strong>, de stage <strong>en</strong> de bachelorproef. Uit de gesprekk<strong>en</strong> leidt decommissie af dat de opleiding daarin gedeeltelijk slaagt. Zij uit <strong>en</strong>ig voorbehoud met betrekking tot de algem<strong>en</strong>eopleidingsonderdel<strong>en</strong> die zich inhoudelijk sterker kunn<strong>en</strong> richt<strong>en</strong> naar de grafische sector. <strong>Het</strong> smallbusinessproject kan volg<strong>en</strong>s de commissie sterker vakoverschrijd<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> uitgebouwd <strong>en</strong> in verband gebrachtmet grafische <strong>en</strong> cross<strong>media</strong>le opleidingsonderdel<strong>en</strong>.De commissie betreurt dat de inhoud van e<strong>en</strong> aantal cursuss<strong>en</strong> niet is aangepast aan actuele evoluties in hetbedrijfslev<strong>en</strong>. De cursusinhoud<strong>en</strong> zijn sterk k<strong>en</strong>nisgericht. Er wordt in de cursuss<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> link gelegdmet de te bereik<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. De vakliteratuur in het studielandschap is beperkt.De opleiding heeft de eerste stapp<strong>en</strong> gezet op het vlak van het toegepast wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek. Decommissie nam k<strong>en</strong>nis van het door de Vlaamse overheid gesubsidieerde Tetra-fonds project rondomKleurstandaardisatie <strong>en</strong> kleurbeheer. Twee PWO-project<strong>en</strong> (Grafin <strong>en</strong> Kleur bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>) werd<strong>en</strong> door de opleidingingedi<strong>en</strong>d als speerpunt<strong>en</strong> voor het academiejaar 2010-2011. De integratie van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek inhet curriculum gebeurt via bachelorproev<strong>en</strong> die word<strong>en</strong> uitgevoerd in het kader van lop<strong>en</strong>d onderzoek <strong>en</strong> viaprojectopdracht<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> bepaalde opleidingsonderdel<strong>en</strong>. Die partiële onderzoek<strong>en</strong> zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vaak hetgevolg van contact<strong>en</strong> met of vrag<strong>en</strong> van bedrijv<strong>en</strong>.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in contact met het werkveld via bezoek<strong>en</strong> aan (buit<strong>en</strong>landse) beurz<strong>en</strong> <strong>en</strong>/ofbedrijfsbezoek<strong>en</strong>. Die word<strong>en</strong> vooral georganiseerd voor de afstudeerrichting GMT. Omdat de interesse voordeze afstudeerrichting afneemt, krijg<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het tweede semester van het geme<strong>en</strong>schappelijkeeerste trajectjaar de opdracht om op eig<strong>en</strong> kracht e<strong>en</strong> grafisch bedrijf te bezoek<strong>en</strong>. Daarvoor kunn<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong>beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> aantal voorstell<strong>en</strong> van de opleiding. Zo hoopt de opleiding de negatieve perceptie voor diebedrijfstak weg te nem<strong>en</strong>. Voor CMO zijn bedrijfsbezoek<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de opleiding moeilijker te organiser<strong>en</strong>. Erwordt ook gerek<strong>en</strong>d op de zelfstandigheid van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bij de organisatie van bezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> studiereiz<strong>en</strong>. Zogewaagd<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> studiereis naar Lond<strong>en</strong> die onder begeleiding van e<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t is georganiseerddoor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zelf. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> lector<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> regelmatig deel aan themadag<strong>en</strong> <strong>en</strong> –avond<strong>en</strong> die word<strong>en</strong>georganiseerd door de regionale vakstudieclub.De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding initiatiev<strong>en</strong> kan nem<strong>en</strong> om stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vlugger in contact te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met desector, bijvoorbeeld door sneller <strong>en</strong> frequ<strong>en</strong>ter bedrijfsbezoek<strong>en</strong> te organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of door de inrichting van e<strong>en</strong>kijkstage in het eerste of het tweede jaar. De opleiding zegt dit reeds onderzocht te hebb<strong>en</strong>, maar stuit oporganisatorische moeilijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gebrek aan interessante stageplaats<strong>en</strong>.De stage <strong>en</strong> bachelorproef vorm<strong>en</strong> één van de belangrijkste onderdel<strong>en</strong> van het curriculum van het derdebachelorjaar <strong>en</strong> zijn volg<strong>en</strong>s de opleiding het sluitstuk van de opleiding. Zij war<strong>en</strong> tot het academiejaar 2009-2010sam<strong>en</strong>gebracht in één sam<strong>en</strong>gesteld opleidingsonderdeel met e<strong>en</strong> gewicht van 14 studiepunt<strong>en</strong> (stage teropleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 37
waarde van 7 studiepunt<strong>en</strong>, bachelorproef ter waarde van 7 studiepunt<strong>en</strong>). Vanaf het academiejaar 2010-2011vorm<strong>en</strong> de stage <strong>en</strong> bachelorproef twee afzonderlijke opleidingsonderdel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> gewicht van elk 10studiepunt<strong>en</strong>. Dit gaat sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verl<strong>en</strong>ging van de duur van de stage (van twee <strong>en</strong> e<strong>en</strong> halve maand totdrie maand<strong>en</strong>). Door de verl<strong>en</strong>ging van de stageduur krijgt de stud<strong>en</strong>t de mogelijkheid om meer tijd te bested<strong>en</strong>aan de bachelorproef. De bachelorproef is e<strong>en</strong> studie van e<strong>en</strong> probleem dat zich voordoet op de werkvloer vanhet stagebedrijf, maar kan - zeker voor CMO - ook los staan van de stage op zich <strong>en</strong> bijvoorbeeld gelinkt zijn aane<strong>en</strong> thema van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek waarin de opleiding betrokk<strong>en</strong> is of aan e<strong>en</strong> thema in het kader vansam<strong>en</strong>werking met e<strong>en</strong> (internationale) partner. De mogelijkheid bestaat ook om e<strong>en</strong> product (vademecum,software) te mak<strong>en</strong> als bachelorproef.Buit<strong>en</strong>landse stages zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s mogelijk. Er wordt echter zeld<strong>en</strong> gebruik van gemaakt omwille van hettaalprobleem <strong>en</strong> omwille van het feit dat dit het eerste contact is met de (internationale) bedrijfswereld. Dit isvolg<strong>en</strong>s de commissie e<strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t om het contact met het werkveld vroeger in de opleiding in te bouw<strong>en</strong>. Ditzou bijvoorbeeld kunn<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong> door meer stages in te lass<strong>en</strong> in multinationale grafische bedrijv<strong>en</strong> in de regioof in Vlaander<strong>en</strong> zelf.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> bij de start van het derde trajectjaar informatie over het concept, de voorbereiding, de timing,de begeleiding <strong>en</strong> de evaluatie van de stage <strong>en</strong> de bachelorproef. De informatie is gebundeld in e<strong>en</strong> stage- <strong>en</strong>bachelorbrochure. Elke stud<strong>en</strong>t krijgt e<strong>en</strong> interne stagebegeleider toegewez<strong>en</strong>. Door het stagebedrijf wordt e<strong>en</strong>stagem<strong>en</strong>tor aangeduid. Voor de begeleiding van de bachelorproef doet de stud<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> beroep op e<strong>en</strong> lector vande opleiding die optreedt als interne promotor. De commissie vindt het opmerkelijk dat de naam van destagebegeleider of de interne promotor niet is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> op de titelpagina van de bachelorproef. Voor de keuzevan e<strong>en</strong> stageplaats kunn<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> lijst met mogelijke stagebedrijv<strong>en</strong> die op deelektronische leeromgeving gepost is. Zij kunn<strong>en</strong> ook zelf e<strong>en</strong> stagebedrijf voorstell<strong>en</strong>. Op basis van e<strong>en</strong>sollicitatie(brief) <strong>en</strong> intakegesprek wordt de stage-inhoud <strong>en</strong> de daaraan ev<strong>en</strong>tueel gekoppelde bachelor(studie)-proef vastgelegd.De organisatie <strong>en</strong> begeleiding van stage <strong>en</strong> bachelorproef is volg<strong>en</strong>s de commissie nog op e<strong>en</strong> aantal punt<strong>en</strong>verbeterbaar. De commissie vernam van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dat het zelfstandig vastlegg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> stageplaats leerrijkis, maar erg arbeidsint<strong>en</strong>sief. <strong>Het</strong> probleem is reeds aangekaart op de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>adviesraad. De stage- <strong>en</strong>bachelorbrochure verschaft volg<strong>en</strong>s de commissie voldo<strong>en</strong>de formele informatie, maar kan inhoudelijk nogword<strong>en</strong> verrijkt. De commissie stelde immers vast dat de opzet <strong>en</strong> het concept van stage- <strong>en</strong> bachelorproefonvoldo<strong>en</strong>de duidelijk is bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De begeleiding van zowel binn<strong>en</strong>- als buit<strong>en</strong>landse stage (zowel vooruitgaande als inkom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>) is volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erg afhankelijk van de stagebegeleider. Decommissie kon niet achterhal<strong>en</strong> welke de selectiecriteria zijn die de opleiding hanteert voor stagebedrijv<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie beveelt aan om de cursusinhoud<strong>en</strong> regelmatiger te actualiser<strong>en</strong>.De commissie adviseert om sneller <strong>en</strong> frequ<strong>en</strong>ter bedrijfsbezoek<strong>en</strong> te organiser<strong>en</strong>. De bezoek<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> ookaangepast te word<strong>en</strong> voor CMO (bijvoorbeeld reclamebureaus).De opleiding kan e<strong>en</strong> betere begeleiding bied<strong>en</strong> bij het zoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> stageplaats.Met de bedrijv<strong>en</strong> van de regio kunn<strong>en</strong> vastere <strong>en</strong> formele relaties <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel akkoord<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgebouwd infunctie van stages.<strong>Het</strong> is zinvol partnerschapp<strong>en</strong> aan te gaan met Vlaamse multinationals. Door het uitvoer<strong>en</strong> van stages in diebedrijv<strong>en</strong>, door bedrijfsbezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> door het inschakel<strong>en</strong> van gastsprekers uit die bedrijv<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met het internationale aspect van de grafische industrie in Vlaander<strong>en</strong>.38 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
De commissie suggereert om de relevantie van het SBP t<strong>en</strong> opzichte van de doelstelling van de opleiding teverhog<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> grotere vakoverschrijd<strong>en</strong>de aanpak.Facet 2.3Sam<strong>en</strong>hang van het programmaBeoordelingscriterium:- Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> inhoudelijk sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d opleidingsprogramma.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De sam<strong>en</strong>hang van het programma wordt <strong>en</strong>erzijds bewerkstelligd door de clustering van de compet<strong>en</strong>ties in vierkernkwaliteit<strong>en</strong> die beantwoord<strong>en</strong> aan het kwalificatieprofiel van de professionele bachelor grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong><strong>media</strong> <strong>en</strong> anderzijds door het vernieuwde curriculum dat is uitgewerkt in zev<strong>en</strong> verticale leerlijn<strong>en</strong> of pijlers:- de technologische leerlijn<strong>en</strong>: technologie <strong>en</strong> prepress;- de sociaal-communicatieve leerlijn;- de economische leerlijn;- de creatieve leerlijn<strong>en</strong>: vormgeving <strong>en</strong> software;- de leerlijn projectmatig werk.De leerlijn<strong>en</strong> zijn niet ev<strong>en</strong>redig uitgebouwd, maar afhankelijk van de afstudeerrichting, zijn bepaalde leerlijn<strong>en</strong>uitgebreider. Zo neemt de technologische leerlijn e<strong>en</strong> ruimer aandeel in van het programma van deafstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>technologie dan de creatieve leerlijn die meer wordt uitgebouwd in deafstudeerrichting Cross<strong>media</strong>ontwerp.De pijlerstructuur biedt e<strong>en</strong> duidelijk refer<strong>en</strong>tiekader voor de opbouw van de opleiding. De commissie herk<strong>en</strong>t inde kerncompet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> de zev<strong>en</strong> pijlers duidelijk de doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding, maar stelde tev<strong>en</strong>s vast datzij niet echt lev<strong>en</strong> in de opleiding <strong>en</strong> te weinig zichtbaar zijn in de praktijk. In het opleidingsprogramma wordtnerg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> link gelegd naar de leerlijn waar e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel thuishoort. Dit gebeurt ev<strong>en</strong>min in destudiegids of in de beschrijving van het modeltraject of bij de studiewijzer die is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bij het onlinecursusmateriaal op de elektronische leeromgeving. Dit leidt ertoe dat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nog sterk d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> vanafzonderlijke opleidingsonderdel<strong>en</strong> of deelonderdel<strong>en</strong>. De commissie vraagt vooral aandacht voor de uitbouw vande sociaal-communicatieve leerlijn die in het programma minder duidelijk aan bod komt.Alle opleidingsonderdel<strong>en</strong> zijn per semester g<strong>en</strong>ummerd zodat er e<strong>en</strong> logische structuur <strong>en</strong> e<strong>en</strong> eerder strakkevolgtijdelijkheid in zit. Die geldt ook in zekere mate voor de project<strong>en</strong> die elkaar opvolg<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> willekeurigevolgorde is daardoor uitgeslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> de programma-opbouw laat relatief weinig keuzemogelijkhed<strong>en</strong> toe. Devolgtijdelijkheid is richtinggev<strong>en</strong>d bij de sam<strong>en</strong>stelling van het geïndividualiseerd studietraject <strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>die via flexibele leertraject<strong>en</strong> zoals EVC of EVK de opleiding will<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>. De opleiding signaleert zelf datomwille van het aantal vaardigheidsgerichte werkvorm<strong>en</strong> zoals projectopdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeleide praktijk <strong>en</strong> deev<strong>en</strong>tuele perman<strong>en</strong>te evaluatie ervan, de combinatie van de studie met e<strong>en</strong> professionele activiteit bijzondermoeilijk is.De sam<strong>en</strong>hang van het programma wordt bewaakt door de jaarlijkse Program Check: in e<strong>en</strong> vergadering van depijlergroep<strong>en</strong> wordt overlegd tuss<strong>en</strong> alle titulariss<strong>en</strong> van de (deel)opleidingsdel<strong>en</strong> van alle leerlijn<strong>en</strong> welkeoverlapping<strong>en</strong> of hiat<strong>en</strong> in het programma voorkom<strong>en</strong>. De commissie kon dit vaststell<strong>en</strong> op basis van deverslag<strong>en</strong> van die werkgroep<strong>en</strong>. Toch vernam zij dat in minst<strong>en</strong>s één opleidingsonderdeel (Prepress) destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geconfronteerd met herhaling<strong>en</strong>: onderdel<strong>en</strong> van de cursus die al in het eerste jaar gegev<strong>en</strong>werd<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> herhaald in e<strong>en</strong> later jaar wanneer stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de opleiding<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaaldopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 39
vak moet<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>. Voor e<strong>en</strong> deel van de groep is dit e<strong>en</strong> herhaling. Er werd ook e<strong>en</strong> overlap gemeld tuss<strong>en</strong> deopleidingsonderdel<strong>en</strong> Photoshop <strong>en</strong> Prepress.De commissie vraagt aandacht voor e<strong>en</strong> aantal organisatorische problem<strong>en</strong> die regelmatig voorkom<strong>en</strong> bij de startvan het academiejaar, het e<strong>en</strong> jaar al wat meer dan e<strong>en</strong> ander. Zij zijn het gevolg van (onverwachte) wijziging<strong>en</strong>in het personeelskorps, laattijdige vervanging<strong>en</strong> van personeelsled<strong>en</strong> die voor lange tijd afwezig zijn, slechteinformatie over afwezighed<strong>en</strong> van lector<strong>en</strong>, het slecht functioner<strong>en</strong> van de communicatie via de elektronischeleeromgeving… <strong>Het</strong> gevolg is dat de inhaalweek die voorzi<strong>en</strong> is vlak voor de exam<strong>en</strong>periode niet als blok- <strong>en</strong>remediëringsweek wordt gebruikt, maar wordt ingevuld met inhaalless<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie beveelt aan de leerlijn<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wichtiger uit te bouw<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de pijlerstructuur duidelijker uit te tek<strong>en</strong><strong>en</strong> in het programma.De commissie vraagt aandacht voor e<strong>en</strong> aantal overlapping<strong>en</strong> <strong>en</strong> herhaling<strong>en</strong> in het programma die moet<strong>en</strong>word<strong>en</strong> weggewerkt.De commissie dringt erop aan dat de nodige organisatorische maatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zodat de uitvoering<strong>en</strong> de sam<strong>en</strong>hang van het programma niet in het gedrang kom<strong>en</strong>.Facet 2.4StudieomvangBeoordelingscriterium:- De opleiding voldoet aan de formele eis<strong>en</strong> met betrekking tot de studieomvang, bachelor: t<strong>en</strong>minste 180studiepunt<strong>en</strong>Oordeel van de visitatiecommissie: OKDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De professioneel gerichte bacheloropleiding bestaat uit 3 studiejar<strong>en</strong> van elk 60 studiepunt<strong>en</strong>. In totaal wordt duse<strong>en</strong> opleidingsprogramma georganiseerd van 180 studiepunt<strong>en</strong>. De opleiding voldoet hiermee aan de formeleeis<strong>en</strong> met betrekking tot de minimale studieomvang van e<strong>en</strong> academisch gerichte bachelor.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:/40 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Facet 2.5StudielastBeoordelingscriteria:- De werkelijke studietijd wordt getoetst <strong>en</strong> sluit aan bij de norm<strong>en</strong> vastgesteld kracht<strong>en</strong>s decreet.- <strong>Het</strong> programma is studeerbaar doordat factor<strong>en</strong>, die betrekking hebb<strong>en</strong> op dat programma <strong>en</strong> die destudievoortgang belemmer<strong>en</strong> zoveel mogelijk word<strong>en</strong> wegg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:In het verled<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> studietijdmeting<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> analyse van de resultat<strong>en</strong> hiervan ontbrak in hetzelfevaluatierapport. Zij bracht<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de opleiding weinig zicht op de tijdsbesteding van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Rec<strong>en</strong>twerd<strong>en</strong> die meting<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> gerichte vraagstelling naar de tijdsbesteding per opleidingsonderdeelals onderdeel van de jaarlijkse dolod-bevraging<strong>en</strong>. Dit zijn g<strong>en</strong>erieke online bevraging<strong>en</strong> bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> over dekwaliteit van de (deel)opleidingsonderdel<strong>en</strong> (dolod). Zij zijn opgesteld door de c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st kwaliteitszorg vande hogeschool. De resultat<strong>en</strong> ervan word<strong>en</strong> ter beschikking gesteld van het opleidingshoofd die ze overmaaktaan de titularis van het opleidingsonderdeel. Zij leid<strong>en</strong> tot bijsturing<strong>en</strong> in het programma door de opleiding of doorde lector, binn<strong>en</strong> het (deel)opleidingsonderdeel.Ondanks het ontbrek<strong>en</strong> van studietijdmeting<strong>en</strong> oordeelt de opleiding dat de studielast ev<strong>en</strong>wichtig is verdeeldover elk semester <strong>en</strong> over de leswek<strong>en</strong>. Per lesweek zijn gemiddeld 24 contactur<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>. Daarnaast moet<strong>en</strong>stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gemiddeld nog 16 uur per week bested<strong>en</strong> aan hun studie. De commissie heeft dit gegev<strong>en</strong> bevraagdbij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Zij stelt vast dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de indruk hebb<strong>en</strong> dat de studielast vrij hoog is, maar dat zij er zelfge<strong>en</strong> goed zicht op hebb<strong>en</strong> hoe zij dit moet<strong>en</strong> inschatt<strong>en</strong> (contactur<strong>en</strong>, zelfstudie, projectwerk, invloed van devooropleiding, …). Niemand beweert echter, globaal g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, bov<strong>en</strong> de 40 ur<strong>en</strong> per week aan de studie tebested<strong>en</strong> wat overe<strong>en</strong>komt met de 24 + 16 ur<strong>en</strong> die de opleiding zelf inschat. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> meld<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong>onev<strong>en</strong>redige verdeling van de werkbelasting, het moeilijk inschatt<strong>en</strong> van de ev<strong>en</strong>wichtige werkverdeling bijgroepswerk, de onduidelijke communicatie met betrekking tot deadlines bij het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van opdracht<strong>en</strong>. Alsgevolg daarvan zijn stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> soms verplicht de contact<strong>en</strong> van andere opleidingsonderdel<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong> omaan project<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong>.De opleiding tracht ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s via portfolio‟s te wet<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong> welke de werkbelasting is van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Doordat het logboek echter meestal niet onmiddellijk wordt ingevuld risker<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s die de opleidinghiermee inwint, niet waarheidsgetrouw te zijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is er ge<strong>en</strong> feedback van de resultat<strong>en</strong> met betrekking totde studielast naar de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bij de evaluatie van het portfolio.De opleiding signaleert in het zelfevaluatierapport e<strong>en</strong> aantal acties die word<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> omstudiebelemmer<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong> op te spor<strong>en</strong> <strong>en</strong> te remediër<strong>en</strong>, zoals nabespreking van exam<strong>en</strong>s, psycho-socialebegeleiding door SOVOHA, verscheid<strong>en</strong>heid van onderwijs- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>vorm<strong>en</strong>, overbruggingscursus wiskunde,inspraakmogelijkheid bij opstell<strong>en</strong> van les- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>roosters, splitsing van klasgroep<strong>en</strong>, …). De commissieherk<strong>en</strong>t daarin ge<strong>en</strong> bijzondere studiebevorder<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong>. De commissie wijst op het voorkom<strong>en</strong> van veel vrijemom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in semester 6 (stage- <strong>en</strong> bachelorproef). Zo is er e<strong>en</strong> ruime periode voorzi<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> vande bachelorproef <strong>en</strong> de pres<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong> wordt de stage onderbrok<strong>en</strong> voor de schoolvakantie (paasreces). Zij me<strong>en</strong>tdat e<strong>en</strong> inefficiënte tijdsbesteding hiervan het gevolg kan zijn.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om e<strong>en</strong> systematische studietijdmeting uit te voer<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> realistisch zicht te krijg<strong>en</strong> opde tijdsbesteding van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De commissie suggereert om de resultat<strong>en</strong> over meerder jar<strong>en</strong> te analyser<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>chmarking met andere opleiding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de hogeschool uit te voer<strong>en</strong>.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 41
De opleiding moet erover wak<strong>en</strong> dat die analyse van de resultat<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel leidt tot structurele aanpassing<strong>en</strong>aan programma <strong>en</strong>/of opleidingsonderdel<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot het nem<strong>en</strong> van pro-actieve studiebevorder<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de informatie over de studiebelasting die wordt verkreg<strong>en</strong> via de logboek<strong>en</strong> bijprojectwerk <strong>en</strong> via de portfolio‟s van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> effectief te b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong>.De commissie dringt erop aan de organisatie van project<strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong> met het oog op e<strong>en</strong> haalbaretijdsbesteding voor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Facet 2.6Afstemming tuss<strong>en</strong> vormgeving <strong>en</strong> inhoudBeoordelingscriteria:- <strong>Het</strong> didactisch concept is in lijn met de doelstelling<strong>en</strong>.- De werkvorm<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> aan bij het didactisch concept.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding beschrijft in het zelfevaluatierapport de gebruikte werkvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkmiddel<strong>en</strong>. Zij hanteert in heteerste trajectjaar vooral stur<strong>en</strong>de werkvorm<strong>en</strong> (hoorcolleges <strong>en</strong> begeleide practica). De gebruikte werkmiddel<strong>en</strong>zijn pres<strong>en</strong>taties, oef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> kleine opdracht<strong>en</strong>. In de volg<strong>en</strong>de trajectjar<strong>en</strong> stimuleert de opleidingzelfstandigheid, teamwerk <strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong>d gedrag door middel van projectwerk <strong>en</strong> begeleide zelfstudie omuiteindelijk de stud<strong>en</strong>t de volledige verantwoordelijkheid voor zijn studie te lat<strong>en</strong> opnem<strong>en</strong> in de stage <strong>en</strong> debachelorproef. Portfolio‟s word<strong>en</strong> in sommige opleidingsonderdel<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral bij projectwerk zowel als werkvorm<strong>en</strong> als evaluatievorm gebruikt. De commissie is van oordeel dat de gebruikte werkvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> –middel<strong>en</strong> eerderklassiek ingezet word<strong>en</strong>. De vrij schoolse opstelling van de leslokal<strong>en</strong> is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet van aard om innover<strong>en</strong>dewerkvorm<strong>en</strong> toe te lat<strong>en</strong>. De commissie ondersteunt de opvatting om te evoluer<strong>en</strong> van stur<strong>en</strong>de werkvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> –middel<strong>en</strong> over werkvorm<strong>en</strong> waarin begeleiding geleidelijk vervang<strong>en</strong> wordt naar e<strong>en</strong> zelfstandige studiehouding.Zij merkt echter op dat de uitvoering ervan nog in de kinderscho<strong>en</strong><strong>en</strong> staat. De didactische vertaling van deint<strong>en</strong>ties die de opleiding heeft moet<strong>en</strong> de lector<strong>en</strong> nog explicieter doorvoer<strong>en</strong>.In het zelfevaluatierapport <strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het visitatiebezoek werd regelmatig ingegaan op het gebruik vanprojectwerk. De opleiding kiest voor die werkvorm in functie van begeleid <strong>en</strong> zelfstur<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong> er echter minder goede ervaring<strong>en</strong> mee. De commissie stelde vast dat de begeleiding van wissel<strong>en</strong>dekwaliteit is naargelang de inzet van de begeleid<strong>en</strong>de lector, soms ook omwille van de minder goede begeleidingvanuit e<strong>en</strong> externe organisatie. Hiervan is het small businessproject (SBP) in het tweede trajectjaar e<strong>en</strong>voorbeeld. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> aan dat dit project niet echt goed scoort, onder andere door de begeleiding vanVLAJO die niet is aangepast aan de opleiding. Er is ondertuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vrij lijvige bundel uitgewerkt om voor 2010-2011 het project SBP te optimaliser<strong>en</strong>. De voorgestelde verbetering<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s de commissie, niet naar dekern van de zaak te gaan <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> antwoord te bied<strong>en</strong> op de vraag hoe het project in het kader vancompet<strong>en</strong>tieontwikkeling van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het kader van e<strong>en</strong> multidisciplinaire aanpak e<strong>en</strong> meerwaardekan bied<strong>en</strong>.De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding zich moet bezinn<strong>en</strong> over de plaats <strong>en</strong> de methodologie van projectwerk inde opleiding: waarvoor <strong>en</strong> wanneer wordt het ingezet, hoe duidelijk is het project gedefinieerd <strong>en</strong> wat zijn derelaties met de te verwerv<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties, wet<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wat de plaats van het project is in het geheel vande opleiding, wat wordt juist van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verwacht, hoe verloopt de communicatie met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>ev<strong>en</strong>tueel extern<strong>en</strong>, hoe word<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voorbereid <strong>en</strong> begeleid, hoe gebeurt de evaluatie <strong>en</strong> de feedback,hebb<strong>en</strong> de lector<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de vorming in onderzoeksmethodologie in functie van projectwerk dat in functie staat42 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
van toegepast wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, wat kan de relatie zijn tuss<strong>en</strong> projectwerk <strong>en</strong> maatschappelijkedi<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing? De commissie vernam wel dat op dit vlak e<strong>en</strong> aantal int<strong>en</strong>ties lev<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de opleiding, maardie moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> waargemaakt, ev<strong>en</strong>tueel vastgelegd in procedures of in e<strong>en</strong> vademecum dat als leidraad kandi<strong>en</strong><strong>en</strong> voor alle lector<strong>en</strong>. Ook moet er aandacht zijn voor de didactische vorming van de lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> deonderlinge afstemming van het gebruik van projectwerk.E<strong>en</strong>zelfde opmerking kan gemaakt word<strong>en</strong> over het gebruik van portfolio‟s. <strong>Het</strong> was voor de commissieonduidelijk hoe <strong>en</strong> wanneer het portfolio wordt gebruikt. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wist<strong>en</strong> ook niet goed wat de bedoelingervan was <strong>en</strong> hoe ze ermee moest<strong>en</strong> omgaan.Wat betreft de didactische inzet van de elektronische leeromgeving maakt de commissie de opmerking datslechts e<strong>en</strong> beperkt aantal lector<strong>en</strong> er effectief <strong>en</strong> efficiënt gebruik van maakt. De leeromgeving wordt nog teveelingezet als e<strong>en</strong> elektronisch valv<strong>en</strong>apparaat <strong>en</strong> als e<strong>en</strong> middel voor de verspreiding van cursusmateriaal,opdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> oef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Elke cursus die op de elektronische leeromgeving is gepubliceerd bevat volg<strong>en</strong>deelem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: mededeling<strong>en</strong>, studiewijzer, cursusdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, cursusinformatie, opdracht<strong>en</strong>, externe links <strong>en</strong> destudiefiche met verwijzing naar de studiegids. In e<strong>en</strong> aantal cursuss<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> echter vele van die rubriek<strong>en</strong> leeg.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> merkt<strong>en</strong>, wat het cursusmateriaal betreft, e<strong>en</strong> verbetering op t<strong>en</strong> opzichte van vorige jar<strong>en</strong>. Tochblijkt er nog veel materiaal aanwezig te zijn op de leeromgeving dat de stud<strong>en</strong>t zelf moet afdrukk<strong>en</strong>. De snelheidvan het post<strong>en</strong> van dring<strong>en</strong>de mededeling<strong>en</strong> zoals de ziekte of afwezigheid van e<strong>en</strong> lector kan echter nogverbeter<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> interactieve aspect van e<strong>en</strong> elektronische leeromgeving (elektronische discussies, inlever<strong>en</strong> vanopdracht<strong>en</strong>, elektronisch punt<strong>en</strong>overzicht, …) wordt niet geëxploiteerd.<strong>Het</strong> gedrukte cursusmateriaal zelf heeft e<strong>en</strong> consist<strong>en</strong>te look, maar de interne kwaliteit (bladspiegel, lay-out, …)beantwoordt niet aan de kwaliteit<strong>en</strong> die m<strong>en</strong> mag verwacht<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> grafische opleiding.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om te onderzoek<strong>en</strong> hoe werkvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkmiddel<strong>en</strong> beter kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingezet methet oog op e<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiegerichte aanpak.De opleiding moet zich bezinn<strong>en</strong> over de juiste didactische inzet <strong>en</strong> de methodologie van projectwerk <strong>en</strong>portfolio‟s.De elektronische leeromgeving moet effectiever als e<strong>en</strong> interactief medium word<strong>en</strong> ingezet.De opleiding moet meer aandacht hebb<strong>en</strong> voor de vormgeving van het gedrukt cursusmateriaal.Facet 2.7Beoordeling <strong>en</strong> toetsingBeoordelingscriterium:- Door de beoordeling<strong>en</strong>, toetsing<strong>en</strong> <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>s wordt adequaat <strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> inzichtelijk getoetst of destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de leerdoel<strong>en</strong> van (onderdel<strong>en</strong> van) het programma hebb<strong>en</strong> gerealiseerd.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De formele organisatie van toets<strong>en</strong> <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>s is beschrev<strong>en</strong> in het hogeschoolbrede onderwijs- <strong>en</strong>exam<strong>en</strong>reglem<strong>en</strong>t (OER) dat jaarlijks wordt bijgewerkt <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel geactualiseerd overe<strong>en</strong>komstig de decretaleopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 43
epaling<strong>en</strong>. Er word<strong>en</strong> drie exam<strong>en</strong>mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> georganiseerd: één na de kerstvakantie, één vlak voor hetzomerreces <strong>en</strong> één tweede exam<strong>en</strong>kans op het einde van het academiejaar (augustus – september).De exam<strong>en</strong>roosters word<strong>en</strong>, na raadpleging <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> tot inspraak van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>adviesraad,minst<strong>en</strong>s zes wek<strong>en</strong> op voorhand ter beschikking gesteld. De opleiding tracht de efficiëntie van deexam<strong>en</strong>mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te vergrot<strong>en</strong> door te onderzoek<strong>en</strong> of exam<strong>en</strong>s zoveel mogelijk per dag kunn<strong>en</strong> geclusterdword<strong>en</strong>. De commissie stelde vast dat voor veel opleidingsonderdel<strong>en</strong> voorbeeldexam<strong>en</strong>s ter beschikking staanop het elektronisch leerplatform. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> getuigd<strong>en</strong> dan ook dat zij duidelijk wet<strong>en</strong> hoe er wordtgeëvalueerd. De opleiding verduidelijkt dat het de bedoeling is om de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor te bereid<strong>en</strong> op de aard vande exam<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong> (k<strong>en</strong>nis-, inzichts-, toepassingsgerichte vrag<strong>en</strong>, …) niet om h<strong>en</strong> vooraf e<strong>en</strong> exhaustieve batterijvan vrag<strong>en</strong> voor te stell<strong>en</strong>. Na de exam<strong>en</strong>periode is er feedback voorzi<strong>en</strong> maar uit de gesprekk<strong>en</strong> met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>blijkt dat dit niet bij iedere<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de bek<strong>en</strong>d is. Er wordt blijkbaar nog te weinig gebruik van gemaakt.De toetsing is over het algeme<strong>en</strong> nog sterk k<strong>en</strong>nisgericht. <strong>Het</strong> niveau van de exam<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong> (overweg<strong>en</strong>d gerichtop k<strong>en</strong>nis) is in overe<strong>en</strong>stemming met het profiel van e<strong>en</strong> professionele bacheloropleiding. K<strong>en</strong>nisgerichtetoetsing is e<strong>en</strong> bewuste optie in het eerste trajectjaar. Op die manier beweert de opleiding het best aan te sluit<strong>en</strong>bij de vooropleiding in het secundair onderwijs <strong>en</strong> probeert zij het (k<strong>en</strong>nis-)niveau gelijk te schakel<strong>en</strong>. Decommissie maakte e<strong>en</strong> analyse van de vrag<strong>en</strong> van de exam<strong>en</strong>s na semester 2 <strong>en</strong> na semester 4. In semester 2word<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> attitudes geëvalueerd, mak<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nauwelijks gebruik van de feedback na de exam<strong>en</strong>s <strong>en</strong>wordt k<strong>en</strong>nis in combinatie met vaardighed<strong>en</strong> niet relevant gemet<strong>en</strong>. In semester 4 is er ge<strong>en</strong> relevante metingvan k<strong>en</strong>nis, vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> attitudes, zijn de evaluatiecriteria niet duidelijk <strong>en</strong> word<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> gepasteevaluatievorm<strong>en</strong> toegepast.In het tweede <strong>en</strong> het derde trajectjaar word<strong>en</strong> er poging<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> om meer compet<strong>en</strong>tiegericht teevaluer<strong>en</strong>, maar de opleiding erk<strong>en</strong>t dat zij daarin nog kan/moet groei<strong>en</strong>. De opleiding kan nog niet veel concretevoorbeeld<strong>en</strong> van compet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. Sporadisch verwijst e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel(Communicatievaardighed<strong>en</strong>) naar vaardighed<strong>en</strong> die moet<strong>en</strong> verworv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> (50 % van de punt<strong>en</strong>). Deint<strong>en</strong>tie is om teg<strong>en</strong> het academiejaar 2011-2012 e<strong>en</strong> toetsmatrix die gekoppeld is aan de compet<strong>en</strong>tiematrix teontwikkel<strong>en</strong>. De opleiding ziet het verder als e<strong>en</strong> uitdaging om in de toekomst te beschikk<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> individueelpatroon van elke stud<strong>en</strong>t dat vervat is in e<strong>en</strong> Persoonlijk OntwikkelingsProfiel (POP). De commissie vindt hetpositief dat hierover al van gedacht<strong>en</strong> is gewisseld in de opleidingsrad<strong>en</strong>.In het kader van practica, groepswerk <strong>en</strong> projectwerk word<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> van perman<strong>en</strong>te evaluatie <strong>en</strong> peerevaluatietoegepast. In geval van perman<strong>en</strong>te evaluatie is ge<strong>en</strong> tweedekans-exam<strong>en</strong> mogelijk omdat m<strong>en</strong> ervan uitgaatdat, onder de druk van de voortdur<strong>en</strong>de toetsing <strong>en</strong> mits voldo<strong>en</strong>de inzet, alle stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> slag<strong>en</strong>. In geval vanpeerevaluatie word<strong>en</strong> de evaluatiecriteria op voorhand met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> op e<strong>en</strong>scoreblad. De verschill<strong>en</strong>de scores word<strong>en</strong> nadi<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> hanteert reeds die manier vanwerk<strong>en</strong>. De commissie vindt het zinvol dat dergelijke good practices veralgeme<strong>en</strong>d zoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.Voor de evaluatie van de stages beschikk<strong>en</strong> de stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> in de bedrijv<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> evaluatieformulier. Destagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> dit voldo<strong>en</strong>de duidelijk. De beoordeling van de externe stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> geldt als e<strong>en</strong> adviesdat de stagebegeleider van de opleiding omzet in e<strong>en</strong> punt<strong>en</strong>quotering. Daardoor wordt gelijkvormigheid in debeoordeling beoogd. De evaluatiecriteria voor de bachelorproef kunn<strong>en</strong> beter word<strong>en</strong> uitgewerkt: op het formuliervan de bachelorproef kom<strong>en</strong> louter formele criteria voor <strong>en</strong> is er ge<strong>en</strong> relatie tot de te behal<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. <strong>Het</strong>viel de commissie trouw<strong>en</strong>s op dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> weinig bek<strong>en</strong>d war<strong>en</strong> met de beoordelingscriteria van debachelorproef. Bij de pres<strong>en</strong>tatie van de bachelorproev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ook verteg<strong>en</strong>woordigers van het werkveldbetrokk<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat de relatie tuss<strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>tiematrix <strong>en</strong> de evaluatie van de stage <strong>en</strong> vande bachelorproef moet word<strong>en</strong> geëxpliciteerd.De stud<strong>en</strong>t rapporteert elke veerti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> logboek over het verloop van de stage. De opleiding zegt uitdie rapport<strong>en</strong> <strong>en</strong> uit de evaluatieformulier<strong>en</strong> die ingevuld word<strong>en</strong> door de stagebedrijv<strong>en</strong> interessante informatiete hal<strong>en</strong> over de kwaliteit van de stageplaats <strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s over de manier waarop de bedrijv<strong>en</strong> over de opleiding zelfd<strong>en</strong>k<strong>en</strong>. Uit de gesprekk<strong>en</strong> met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het werkveld me<strong>en</strong>t de commissie indicaties te hebb<strong>en</strong>44 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
opgevang<strong>en</strong> dat, in e<strong>en</strong> aantal gevall<strong>en</strong>, de taakomschrijving van de stagiairs beter kan word<strong>en</strong> afgestemd op dedoelstelling<strong>en</strong> van de opleiding. De stagebegeleider van de opleiding bezoekt de stageplaats e<strong>en</strong> eerste maal inde helft van de stageperiode <strong>en</strong> e<strong>en</strong> tweede maal op het einde. Toch is er bij het tuss<strong>en</strong>tijds bezoek ge<strong>en</strong>evaluatie gepland. Dit zou volg<strong>en</strong>s de commissie nochtans e<strong>en</strong> belangrijke signaalfunctie kunn<strong>en</strong> betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voorde stud<strong>en</strong>t.De opleiding beschikt niet over e<strong>en</strong> uitgeschrev<strong>en</strong> toetsbeleid. Elke lector bepaalt welke evaluatievorm het bestpast bij de te evaluer<strong>en</strong> leerdoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt dat er e<strong>en</strong> intercollegialeafstemming van de exam<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong> plaatsgrijpt aan de hand van e<strong>en</strong> toetsmatrix. Uit de interviews die decommissie met opleidingshoofd <strong>en</strong> lector<strong>en</strong> voerde, blijkt dat de lector<strong>en</strong> niet duidelijk de werking ervan kunn<strong>en</strong>beschrijv<strong>en</strong> noch aangev<strong>en</strong> waar de meerwaarde zit. <strong>Het</strong> blijkt de facto om e<strong>en</strong> informeel overleg te gaan. Deopleiding is zich bewust van de noodzaak om het toetsbeleid te formaliser<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> toetsbeleidsplan. ‟E<strong>en</strong>dergelijk plan zou ook afsprak<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> met betrekking tot de validatie <strong>en</strong> de objectiviteit van debeoordeling<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om e<strong>en</strong> toetsbeleid te ontwikkel<strong>en</strong> in functie van de objectiviteit <strong>en</strong> de validiteit van debeoordeling<strong>en</strong>. Dit kan onderwerp vorm<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> uitgebreid verbeterproject waarin tev<strong>en</strong>s de verschill<strong>en</strong>deevaluatievorm<strong>en</strong> in relatie tot de gebruikte werkvorm<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorgelicht.De commissie onderschrijft de int<strong>en</strong>tie van de opleiding om prioriteit te gev<strong>en</strong> aan de uitwerking van e<strong>en</strong>toetsbeleidsplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> toetsmatrix.De commissie raadt aan de evaluatiecriteria van de bachelorproef beter uit te werk<strong>en</strong>, gericht op decompet<strong>en</strong>tiegerichte <strong>en</strong> procesmatige aspect<strong>en</strong>.In de stage zou best e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijdse evaluatie word<strong>en</strong> ingelast. De evaluatiecriteria van project<strong>en</strong>, stage-<strong>en</strong>bachelorproef moet<strong>en</strong> beter gecommuniceerd word<strong>en</strong> aan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.De taakomschrijving van de stagiairs beter kan word<strong>en</strong> afgestemd op de doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding.De commissie beveelt aan dat de lector<strong>en</strong> hun ervaring<strong>en</strong> met betrekking tot evaluatievorm<strong>en</strong> (perman<strong>en</strong>teevaluatie, peerassessm<strong>en</strong>t, evaluatieportfolio) via de uitwisseling van good practices met elkaar zoud<strong>en</strong> del<strong>en</strong>.Facet 2.8MasterproefDit facet is niet van toepassing voor e<strong>en</strong> professioneel gerichte bacheloropleiding.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 45
Facet 2.9Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>Beoordelingscriteria:<strong>Het</strong> programma sluit qua vorm <strong>en</strong> inhoud aan bij de kwalificaties van de instrom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>bachelor:- diploma secundair onderwijs, diploma van het hoger onderwijs van het korte type met volledig leerplan,diploma van het hoger onderwijs voor sociale promotie of e<strong>en</strong> diploma of getuigschrift dat bij of kracht<strong>en</strong>s e<strong>en</strong>wet, decreet, Europese richtlijn of e<strong>en</strong> andere internationale overe<strong>en</strong>komst als gelijkwaardig wordt erk<strong>en</strong>d;- door het instellingsbestuur bepaalde voorwaard<strong>en</strong> voor person<strong>en</strong> die niet aan bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde voorwaard<strong>en</strong>voldo<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding hanteert de decretaal voorzi<strong>en</strong>e toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> voor de bacheloropleiding.<strong>Het</strong> grootste deel van de instrom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> TSO-profiel (gemiddeld 50 %). Ongeveer 20 % van destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> ASO-vooropleiding <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>veel stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> BSO-vooropleiding. E<strong>en</strong> kleinerperc<strong>en</strong>tage heeft e<strong>en</strong> KSO-achtergrond. Enkele stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> reeds e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>lands diploma of hebb<strong>en</strong>reeds e<strong>en</strong> andere (bachelor)opleiding achter de rug. Merkwaardig is de to<strong>en</strong>ame van het aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in2008-2009 (16.5 % stijging), die niet werd geconsolideerd in 2009-2010. De groei kwam vooral van het aantalstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ASO- <strong>en</strong> e<strong>en</strong> BSO-vooropleiding. E<strong>en</strong> gerichte promotie in e<strong>en</strong> vijftal schol<strong>en</strong> (in de regioTurnhout, maar ook in Mechel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Brugge) had als effect dat het aandeel van de TSO-instroom terug bov<strong>en</strong> de50 % uitsteeg. De commissie is van oordeel dat e<strong>en</strong> grondiger analyse van de instroom <strong>en</strong> de relatie met deslaagcijfers nuttige informatie voor de opleiding zou kunn<strong>en</strong> oplever<strong>en</strong>.De werkgroep Communicatie van de hogeschool <strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t IW ondersteun<strong>en</strong> de opleiding bij diverseinformatiecampagnes zoals publiciteit op op<strong>en</strong>bare plaats<strong>en</strong>, de opstelling <strong>en</strong> verspreiding van e<strong>en</strong>informatiebrochure van het totale opleidingsaanbod van het studiegebied Technologie, deelname aan de SID-inbeurz<strong>en</strong> (regionale studieinformatiebeurz<strong>en</strong>) <strong>en</strong> informatie op de website van de hogeschool. De opleiding zelfneemt bijkom<strong>en</strong>de initiatiev<strong>en</strong> door verspreiding van e<strong>en</strong> informatiefolder die ook via e-mail ruim kan word<strong>en</strong>verspreid. Zij organiseert jaarlijks e<strong>en</strong> op<strong>en</strong>campusdag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> infodag <strong>en</strong> is aanwezig op studiekeuzeavond<strong>en</strong>die door secundaire schol<strong>en</strong> word<strong>en</strong> georganiseerd. Aanwezigheid op studiekeuzeavond<strong>en</strong> georganiseerd doorsecundaire schol<strong>en</strong>. Bij de aanvang van het academiejaar wordt voor de nieuwe stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> introductieweekvoorzi<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s die week mak<strong>en</strong> zij nader k<strong>en</strong>nis met de organisatorische <strong>en</strong> inhoudelijke aspect<strong>en</strong> van deopleiding (informatiesessies over ler<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>, de afstudeerrichting<strong>en</strong>, de toegang <strong>en</strong> het gebruik van deelektronische leeromgeving, de toekomstige tewerkstellingssector, het onderwijs- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>reglem<strong>en</strong>t, <strong>en</strong>Sociale Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> (SOVOHA). De opleiding focust blijkbaar sterk op gerichteinformatiecampagnes naar secundaire schol<strong>en</strong> toe via de aanwezigheid op studievoorlichtingsavond<strong>en</strong> <strong>en</strong> dedeelname aan jury‟s bij eindproev<strong>en</strong> in het TSO (de zog<strong>en</strong>aamde Geïntegreerde Proev<strong>en</strong>).De opleiding gelooft sterk in de slaagkans<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> TSO- <strong>en</strong> e<strong>en</strong> BSO-opleiding indi<strong>en</strong> zijvoldo<strong>en</strong>de gemotiveerd aan de opleiding start<strong>en</strong>. De commissie kreeg van e<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> <strong>en</strong>kelevoorbeeld<strong>en</strong>. Cruciaal is het eerste trajectjaar. De commissie betreurt dat er ge<strong>en</strong> studieprofieltest<strong>en</strong> zoalsbijvoorbeeld e<strong>en</strong> Lassi-test, word<strong>en</strong> georganiseerd. Wel wordt voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die tijd<strong>en</strong>s hun vooropleiding weinigwiskunde hadd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> overbruggingscursus wiskunde ingericht in de maand september. De opleiding moetvaststell<strong>en</strong> dat de deelname aan die cursus nog b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> de verwachting<strong>en</strong> ligt. Sommige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> pas nade start van het academiejaar in welke achterstand ze hebb<strong>en</strong>. Wellicht is de lage deelname ook e<strong>en</strong> gevolg vanhet feit dat e<strong>en</strong> aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> laat inschrijv<strong>en</strong> (nadat de overbruggingscursus is afgerond). Voor zowel dealgem<strong>en</strong>e vakk<strong>en</strong> als de technische vakk<strong>en</strong> wordt weinig specifieke voork<strong>en</strong>nis verwacht. Er wordt bewust van bijde basis gestart om ev<strong>en</strong>tuele k<strong>en</strong>nishiat<strong>en</strong> op te vang<strong>en</strong>. De opleiding zet zich af teg<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>ing dat daardoor46 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
het eindniveau van de opleiding zou dal<strong>en</strong>. Na <strong>en</strong>kele wek<strong>en</strong> stijgt het tempo zodat aan het einde deeindcompet<strong>en</strong>ties toch word<strong>en</strong> gehaald. De commissie apprecieert de inspanning<strong>en</strong> om de instrom<strong>en</strong>destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vlotte start te gev<strong>en</strong>. Toch wijst de commissie op het gevaar dat daardoor e<strong>en</strong> foutieve perceptievan de opleiding kan ontstaan, zoals zij vernam van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Zij vermeld<strong>en</strong> de regionale aantrekkingskrachtvan de campus, de goede verbinding<strong>en</strong> met het op<strong>en</strong>baar vervoer <strong>en</strong> de kleinschaligheid als red<strong>en</strong><strong>en</strong> om voor deopleiding te kiez<strong>en</strong>. Voor de aanvang van hun studie, hebb<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> duidelijk zicht op de aard <strong>en</strong>het niveau van de opleiding. <strong>Het</strong> is volg<strong>en</strong>s de commissie van belang om bij de inschrijving correcte informatie tegev<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> over het profiel van de opleiding <strong>en</strong> de tewerkstelling achteraf, maar ook over e<strong>en</strong> aantalorganisatorische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoals het opleidingsaanbod, het startuur van de less<strong>en</strong> <strong>en</strong>z.De commissie heeft bij sommige lector<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zekere vooring<strong>en</strong>om<strong>en</strong>heid vastgesteld teg<strong>en</strong>over ASO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>in de zin dat die abituriënt<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> sowieso niet erg geïnteresseerd zoud<strong>en</strong> zijn in e<strong>en</strong> professionelebacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. De promotie van de opleiding moet volg<strong>en</strong>s de commissieev<strong>en</strong>wichtig naar verschill<strong>en</strong>de doelgroep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gevoerd, niet alle<strong>en</strong> naar TSO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> maar ook naarASO-, BSO- <strong>en</strong> KSO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De commissie vernam trouw<strong>en</strong>s van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dat de opleiding goed aansluitbij de (secundaire) beroepsopleiding druktechniek<strong>en</strong>. De opleiding moet de niveaueis<strong>en</strong> <strong>en</strong> haar profiel duidelijkbek<strong>en</strong>d mak<strong>en</strong> bij de informatiecampagnes die zij voert. Ook al is het eerste jaar geme<strong>en</strong>schappelijk, destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> e<strong>en</strong> keuze mak<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> van beide afstudeerrichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> er reeds bij de instroom e<strong>en</strong>juiste voorstelling van hebb<strong>en</strong>. De commissie pleit er daarom voor, om in overleg met het werkveld, teonderzoek<strong>en</strong> hoe zij de studievoorlichting vorm kan gev<strong>en</strong>. Dit geldt voor GMT waar het stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantaldramatisch daalt, maar ook voor CMO. Instrom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> die afstudeerrichting vaak te sterk als e<strong>en</strong>ontwerpopleiding.De Artesis Hogeschool volgt de EVC/EVK-procedures die zijn uitgewerkt door de AUHA. De opleiding zelf heeftechter nog ge<strong>en</strong> ervaring met EVC-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die reeds bepaalde opleidingsonderdel<strong>en</strong> met succes inandere studierichting<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> afgerond kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> EVK-vrijstelling voor volledigeopleidingsonderdel<strong>en</strong> of zij kunn<strong>en</strong> in aanmerking kom<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> verkort traject. De commissie stelt vast dat dealgem<strong>en</strong>e procedure voorziet in verschill<strong>en</strong>de mechanism<strong>en</strong> om de kwaliteit van de aanvraag te bewak<strong>en</strong>. Invoorkom<strong>en</strong>d geval vergelijkt de opleiding de studiegids<strong>en</strong>, vraagt zij ev<strong>en</strong>tueel cursuss<strong>en</strong> op <strong>en</strong> vraagt zij adviesvan de titulariss<strong>en</strong> van de betrokk<strong>en</strong> opleidingsonderdel<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie beveelt aan de instroomgegev<strong>en</strong>s grondiger te analyser<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de begeleiding van de instroom te verbeter<strong>en</strong> <strong>en</strong> te verruim<strong>en</strong>.Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met weinig voork<strong>en</strong>nis wiskunde moet<strong>en</strong> actiever word<strong>en</strong> gestimuleerd om deel te nem<strong>en</strong> aan deoverbruggingscursus.De opleiding di<strong>en</strong>t in sam<strong>en</strong>werking met het werkveld te onderzoek<strong>en</strong> hoe zij het profiel van de opleiding beterkan promot<strong>en</strong>.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 47
Oordeel over onderwerp 2, programma: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 2.1, relatie tuss<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud van het programma:facet 2.2, eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid van het programma:facet 2.3, sam<strong>en</strong>hang van het programma:facet 2.4, studieomvang:facet 2.5, studielast:facet 2.6, afstemming tuss<strong>en</strong> vormgeving <strong>en</strong> inhoud:facet 2.7, beoordeling <strong>en</strong> toetsing:facet 2.8, masterproef:facet 2.9, toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>:voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deOKonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.v.t.voldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.De commissie maakt e<strong>en</strong> positieve afweging <strong>en</strong> stelt vast dat de rec<strong>en</strong>te programmahervorming interessanteperspectiev<strong>en</strong> tot bijsturing biedt. E<strong>en</strong> consequ<strong>en</strong>tere vertaling van de pijlerstructuur in het programma, aan dehand van e<strong>en</strong> beter uitgewerkte compet<strong>en</strong>tiematrix, kan soelaas bied<strong>en</strong> om de tekort<strong>en</strong> op vlak van deafstemming tuss<strong>en</strong> vormgeving <strong>en</strong> inhoud op relatief korte termijn weg te werk<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zegt de opleidingzich bewust te zijn van de inspanning<strong>en</strong> die op diverse vlakk<strong>en</strong>, zoals het compet<strong>en</strong>tiegericht docer<strong>en</strong> <strong>en</strong>evaluer<strong>en</strong>, nog moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geleverd. De commissie stelt bij e<strong>en</strong> aantal personeelsled<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zekere goodwill<strong>en</strong> bereidheid vast om die zak<strong>en</strong> aan te pakk<strong>en</strong>. De zorg voor e<strong>en</strong> laagdrempelige instap is op zich e<strong>en</strong> positiefpunt.48 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Onderwerp 3Inzet van het personeelFacet 3.1Kwaliteit van het personeelBeoordelingscriterium:- <strong>Het</strong> personeel is gekwalificeerd voor de inhoudelijke, onderwijskundige <strong>en</strong> organisatorische realisatie van hetprogramma.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:<strong>Het</strong> personeelsbeleid van de opleiding wordt gestuurd vanuit de c<strong>en</strong>trale <strong>en</strong> de departem<strong>en</strong>tale structur<strong>en</strong>(beleidsorgan<strong>en</strong> van de Artesis Hogeschool, het hogeschoolonderhandelingscomité <strong>en</strong> de personeelsadministratievan het departem<strong>en</strong>t IW) <strong>en</strong> wordt gek<strong>en</strong>merkt door e<strong>en</strong> formeel professionele aanpak. Aanwerving,ambtswijziging<strong>en</strong>, evaluaties, bevordering<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>oeming<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> systematische wijze uitgevoerdvolg<strong>en</strong>s standaardprocedures. Er grijp<strong>en</strong> regelmatig functioneringsgesprekk<strong>en</strong> plaats tuss<strong>en</strong> de opleidingscoördinator<strong>en</strong> elk personeelslid van de opleiding. Als algem<strong>en</strong>e beleidslijn wordt vanuit het departem<strong>en</strong>t IWgesteld dat het onderwijz<strong>en</strong>d personeel zich moet kunn<strong>en</strong> toespits<strong>en</strong> op onderwijs- <strong>en</strong> onderzoekstak<strong>en</strong> <strong>en</strong>ondersteund moet word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> sterke administratieve <strong>en</strong> technische staf. Omwille van de toekomstigeinkanteling van de academische bachelor- <strong>en</strong> masteropleiding<strong>en</strong> in de Universiteit Antwerp<strong>en</strong> werd in september2009 de T-raad opgericht. Dit is e<strong>en</strong> aparte structuur voor het behandel<strong>en</strong> van alle items met betrekking totonderwijs <strong>en</strong> onderzoek van alle professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t.De meeste personeelsled<strong>en</strong> van de opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> zijn reeds lang met de opleidingverbond<strong>en</strong> <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> in de loop der jar<strong>en</strong> vele contact<strong>en</strong> uitgebouwd met het werkveld. Voor oudere lector<strong>en</strong>vorm<strong>en</strong> de technologische vernieuwing<strong>en</strong> in de sector e<strong>en</strong> uitdaging. <strong>Het</strong> beleid ondervindt moeilijkhed<strong>en</strong> om, bijvervanging, person<strong>en</strong> aan te werv<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> professionele <strong>en</strong> technische achtergrond met betrekking tot nieuwetechnologieën. Ervaring met of op<strong>en</strong>heid t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van onderzoek is bij e<strong>en</strong> vacature e<strong>en</strong> belangrijkaanwervingscriterium. Nieuwe personeelsled<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorgesteld aan de opleidingsraad, krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong>informatiebrochure met basisinformatie over de werking van de opleiding, het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> de hogeschool <strong>en</strong>word<strong>en</strong> opgevang<strong>en</strong> door de pijlerverantwoordelijke. Indi<strong>en</strong> zij niet vertrouwd zijn met de sector wordt h<strong>en</strong>aangerad<strong>en</strong> opfrissingscursuss<strong>en</strong> bij het Vlaams Innovatiec<strong>en</strong>trum voor <strong>Grafische</strong> Communicatie (VIGC) tevolg<strong>en</strong>. De commissie waardeert de gedrev<strong>en</strong>heid van de individuele lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> van het administratief <strong>en</strong>technisch personeel. Door de kleinschaligheid van de opleiding is het contact met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erg direct. Destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarder<strong>en</strong> die toegankelijkheid erg.De taakstelling van de personeelsled<strong>en</strong> wordt vastgelegd op de opleidingsraad. Op basis daarvan stelt deopleidingscoördinator de taakstellingsfiches op die word<strong>en</strong> goedgekeurd door de T-raad <strong>en</strong> de departem<strong>en</strong>tsraad.Met betrekking tot de stabiliteit van het lector<strong>en</strong>korps heeft de opleiding <strong>en</strong>kele moeilijke jar<strong>en</strong> achter de rug. Decommissie vreest bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> dat deze moeilijke periode nog niet voorbij is. Op het og<strong>en</strong>blik van de visitatie war<strong>en</strong><strong>en</strong>kele personeelsled<strong>en</strong> afwezig weg<strong>en</strong>s ziekte <strong>en</strong>/of (onverwacht) ontslag. Gezi<strong>en</strong> het kleine personeelskorps <strong>en</strong>de specificiteit, vooral van de toepassing<strong>en</strong> van nieuwe technologieën in de sector, is onderlinge vervanging ge<strong>en</strong>optie. Anderzijds zijn tijdelijke vervanging<strong>en</strong> voor specialist<strong>en</strong> uit de sector zelf niet aantrekkelijk. Deopleidingscoördinator heeft ge<strong>en</strong> lange ervaring met de opleiding <strong>en</strong> heeft zich sinds zijn aantred<strong>en</strong> ergingespann<strong>en</strong> om de opleiding <strong>en</strong> het werkveld te ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> onder andere door bedrijfsbezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> door hetvolg<strong>en</strong> van specifieke vormingscursuss<strong>en</strong>. Door de invoering van de pijlerstructuur <strong>en</strong> de aanduiding vanpijlerverantwoordelijk<strong>en</strong> heeft hij getracht vorm te gev<strong>en</strong> aan de curriculumvernieuwing. Hij voelt zich gesteunddoor de collega-lector<strong>en</strong> maar ondervond t<strong>en</strong> tijde van het visitatiebezoek, e<strong>en</strong> hoge werkdruk door de langdurigeafwezigheid van de campuscoördinator die e<strong>en</strong> aantal belangrijke organisatorische tak<strong>en</strong> op zich nam. Deopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 49
eslissingslijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> de administratieve verwerking vanuit de departem<strong>en</strong>tale- <strong>en</strong> hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> somstot vertraging bij rekrutering. De commissie stelt vast dat het personeelsbeleid te veel berust op ad hocoplossing<strong>en</strong>. De opleiding heeft nood aan e<strong>en</strong> doordachte personeelsplanning op langere termijn. <strong>Het</strong> beroep datkan gedaan word<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> speciale budgetpost van het departem<strong>en</strong>t IW kan tijdelijk soelaas br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, maar lostproblem<strong>en</strong> op de lange termijn niet op. <strong>Het</strong> is ook onduidelijk of m<strong>en</strong> de tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> in het teammaximaal b<strong>en</strong>ut. Er is ge<strong>en</strong> echt beleid daarrond uitgedacht.De pedagogische vernieuwing lijkt niet erg professioneel aangepakt. Er is ge<strong>en</strong> aantoonbare strategie uitgewerktom het pedagogische luik te professionaliser<strong>en</strong>. Er zijn wel allerlei korte introducties (bijvoorbeeld de coachingvanuit de c<strong>en</strong>trale hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> met betrekking tot studiebegeleiding) of bespreking<strong>en</strong> vanonderwijskundige thema‟s op de opleidingsraad. E<strong>en</strong> systematische begeleiding in „capacity building‟ rondprojectwerking, compet<strong>en</strong>tiegerichte evaluatie <strong>en</strong> de verk<strong>en</strong>ning van nieuwe didactiek<strong>en</strong> ontbreekt echter.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie dringt aan om meer aandacht te hebb<strong>en</strong> voor de uitbouw van e<strong>en</strong> stabiel personeelskorps door hetvoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> doortast<strong>en</strong>d <strong>en</strong> toekomstgericht HRM-beleid.De opleidingscoördinator moet onderwijskundig <strong>en</strong> organisatorisch beter ondersteund word<strong>en</strong>. Er moet e<strong>en</strong>systematische begeleiding <strong>en</strong> vorming word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> met betrekking tot onderwijsvernieuwing.Er kunn<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>de inspanning<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geleverd met betrekking tot het onthaal van nieuwe collega‟s.Facet 3.2Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheidBeoordelingscriterium:- het onderwijs wordt voor e<strong>en</strong> belangrijk deel verzorgd door personeel dat e<strong>en</strong> verbinding legt tuss<strong>en</strong> deopleiding <strong>en</strong> de beroeps- of kunstpraktijk.- bij de daartoe in aanmerking kom<strong>en</strong>de opleiding<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t daar<strong>en</strong>bov<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de personeel te beschikk<strong>en</strong>over k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> inzicht in de desbetreff<strong>en</strong>de beroeps- of kunstpraktijk.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Van de veerti<strong>en</strong> met onderwijs belaste personeelsled<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> er zes over e<strong>en</strong> grafisch diploma. Enkelelector<strong>en</strong> beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> zelfstandige activiteit in de sector uit, zijn deeltijds werknemer in e<strong>en</strong> grafisch bedrijfof funger<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> aanverwante beroepssituatie. Vakdeskundige bijscholing gebeurt aan de hand vanbedrijfsbezoek<strong>en</strong> of van vormingsinitiatiev<strong>en</strong> van de vakstudieclub. Dit is e<strong>en</strong> organisatie die voorstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong>seminaries inricht van <strong>en</strong> voor grafische bedrijv<strong>en</strong> uit de regio of van toeleveringsleveranciers. De aanwezigheidvan het VIGC op dezelfde bedrijfssite als de campus GDM is e<strong>en</strong> opportuniteit in functie van het volg<strong>en</strong> vanbijscholing<strong>en</strong> <strong>en</strong> van het voeling houd<strong>en</strong> met tr<strong>en</strong>ds in de sector. Hiervan kan volg<strong>en</strong>s de commissie nog ruimergebruik word<strong>en</strong> gemaakt. De opleiding vermeldt ook de contact<strong>en</strong> met het werkveld naar aanleiding van destagebegeleiding <strong>en</strong> de inschakeling van specialist<strong>en</strong> bij de beoordeling van de bachelorproev<strong>en</strong> als middel<strong>en</strong> omde snel evoluer<strong>en</strong>de wereld van de grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> te volg<strong>en</strong>. Opvolging van de individuel<strong>en</strong>ascholing<strong>en</strong> gebeurt via het persoonlijk portfolio van de lesgevers <strong>en</strong> via de functioneringsgesprekk<strong>en</strong>. Uit hetoverzicht van de gevolgde bijscholing<strong>en</strong> van de laatste drie jar<strong>en</strong> kon de commissie afleid<strong>en</strong> dat op dit vlak nogverbetering mogelijk is. De belangrijkste vaststelling is dat de vakdeskundige professionalisering sterk afhankelijkis van het individueel initiatief van het personeelslid <strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> gericht, pro-actief professionaliseringsbeleid50 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
ontbreekt. Om de (technologische) vernieuwing<strong>en</strong> in de sector op te volg<strong>en</strong> doet de opleiding e<strong>en</strong> beroep op deonderwijsinbr<strong>en</strong>g vanuit de beroepswereld via gastsprekers.De commissie me<strong>en</strong>t dat het beperkte personeelskorps, sam<strong>en</strong> met de in facet 3.1 geconstateerde instabiliteit <strong>en</strong>de moeilijke vervanging<strong>en</strong> bij ziektes, leidt tot onvoldo<strong>en</strong>de kritische massa om voldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> inzicht op dediverse terrein<strong>en</strong> van de beroepspraktijk in huis te hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit ondanks de individuele goede wil van e<strong>en</strong> aantalpersoneelsled<strong>en</strong>.De opleiding heeft reeds stapp<strong>en</strong> gezet op het vlak van het toegepast wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek door deuitvoering van het Tetrafonds-project “Kleur<strong>en</strong>standaardisatie <strong>en</strong> kleurbeheer in de zeefdrukmarkt” (2007-2009)<strong>en</strong> door de PWO-project<strong>en</strong> “Grafin, projectmanagem<strong>en</strong>t in prepress- <strong>en</strong> multi<strong>media</strong>bedrijv<strong>en</strong>” (2009-2011) <strong>en</strong>“Kleur Bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>” (2009-2011). De commissie b<strong>en</strong>adrukt dat de expertise <strong>en</strong> de contact<strong>en</strong> met het werkveld dieuit dergelijke project<strong>en</strong> ontstaan int<strong>en</strong>siever kunn<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op de professionele ontwikkeling van allelector<strong>en</strong> <strong>en</strong> op de onderwijsactiviteit<strong>en</strong>. De opleiding w<strong>en</strong>dt PWO-middel<strong>en</strong> die vanuit het departem<strong>en</strong>t IWTword<strong>en</strong> toegek<strong>en</strong>d, aan voor de uitvoering van projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijke onderzoeksproject<strong>en</strong>. Daarnaastbeschikk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tage binn<strong>en</strong> de taakbelasting voor de begeleiding vanbachelorproev<strong>en</strong> die in het kader van toegepast wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek word<strong>en</strong> uitgewerkt.Op het vlak van internationalisering kan de opleiding nog sterk groei<strong>en</strong>. Slechts <strong>en</strong>kele lector<strong>en</strong> zijn op dit vlakactief, onder andere door deelname aan de congress<strong>en</strong> van de International Circle of Educational Institutes forgraphic arts, technology and managem<strong>en</strong>t, e<strong>en</strong> wereldwijd netwerk van hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> universiteit<strong>en</strong>. Decommissie stelde vast dat de informatiedoorstroming verloopt via de opleidingsraad. De commissie me<strong>en</strong>t echterdat door het aanzw<strong>en</strong>gel<strong>en</strong> van de lector<strong>en</strong>mobiliteit <strong>en</strong> door contact<strong>en</strong> met Vlaamse multinationals het zicht opde uitdaging<strong>en</strong> voor de grafische sector bij de lector<strong>en</strong> sterk kan word<strong>en</strong> verruimd.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie dringt aan om e<strong>en</strong> gericht, proactief professionaliseringsbeleid uit te bouw<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> contact<strong>en</strong> die ontstaan naar aanleiding van projectmatigwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek nadrukkelijker te betrekk<strong>en</strong> op alle lector<strong>en</strong>.Er moet onderzocht word<strong>en</strong> hoe de PWO-middel<strong>en</strong> het meest efficiënt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingezet.De internationale lector<strong>en</strong>mobiliteit moet word<strong>en</strong> aangezw<strong>en</strong>geld.Facet 3.3Kwantiteit personeelBeoordelingscriterium:- Er wordt voldo<strong>en</strong>de personeel ingezet om de opleiding met de gew<strong>en</strong>ste kwaliteit te verzorg<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De formatie van het onderwijz<strong>en</strong>d personeel wordt door het departem<strong>en</strong>t toegek<strong>en</strong>d aan e<strong>en</strong> opleiding op basisvan het aantal opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> studiepunt<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de groep van professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>minimumkader in functie van de solidariteit tuss<strong>en</strong> de opleiding<strong>en</strong>. Dit leidt in 2010-2011 tot e<strong>en</strong> bestaffing van7.59 lesgevers <strong>en</strong> 0,5 VTE voor de functie van opleidingshoofd. Afgezet teg<strong>en</strong>over het aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (131)opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 51
etek<strong>en</strong>t dit e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>tlectorratio van 16 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> per lector. Dit is in vergelijking met andere opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong>gunstige situatie. De opleiding beschikt over e<strong>en</strong> opleidingssecretaris (100 %) <strong>en</strong> over e<strong>en</strong> onderhoudsmedewerkster(64 %), behor<strong>en</strong>d tot het ATP.De werkdruk wordt niet als e<strong>en</strong> groot probleem ervar<strong>en</strong>. De commissie vernam dat de werkdruk <strong>en</strong> de planning ertijd<strong>en</strong>s de functioneringsgesprekk<strong>en</strong> bespreekbaar kan gemaakt word<strong>en</strong>. De langdurige afwezigheid vanmeerdere personeelsled<strong>en</strong> als gevolg van ziekte is echter e<strong>en</strong> negatieve factor. In dat verband zijn er signal<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong> naar het departem<strong>en</strong>t met de vraag om hieraan te verhelp<strong>en</strong>. De administratieve behandeling van deaanvrag<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> individueel studietraject sam<strong>en</strong> met de start van het academiejaar leidt tot e<strong>en</strong> verhoging vande werkdruk bij het ATP, in het bijzonder de opleidingssecretaris.Zes personeelsled<strong>en</strong> zijn voltijds aan de slag binn<strong>en</strong> de opleiding. De overige personeelsled<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong>opdracht variër<strong>en</strong>d tuss<strong>en</strong> 20 % <strong>en</strong> 70 %. In totaal beschikt de opleiding over 14 lesgevers waarvan neg<strong>en</strong>lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> vijf praktijklector<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> personeelsbestand is overweg<strong>en</strong>d mannelijk met slechts drie vrouw<strong>en</strong>(deeltijdse opdracht<strong>en</strong>).<strong>Het</strong> kleine personeelsbestand is e<strong>en</strong> gevolg van de kleine stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>populatie. De commissie stelt zich de vraagof er voldo<strong>en</strong>de kritische massa is om e<strong>en</strong> aantal tak<strong>en</strong> zoals bijvoorbeeld het beheer van de bibliotheek of deonderwijskundige vernieuwing professioneel uit te bouw<strong>en</strong> zonder e<strong>en</strong> stevige ondersteuning <strong>en</strong> stimulans<strong>en</strong> vanandere opleiding<strong>en</strong> in het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>trale hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ligt de leeftijd van hetonderwijz<strong>en</strong>d personeel voornamelijk tuss<strong>en</strong> de 44 <strong>en</strong> 55 jaar. Vijf personeelsled<strong>en</strong> van de veerti<strong>en</strong> zijn ouderdan 50 <strong>en</strong> e<strong>en</strong> personeelslid is ouder dan 60 jaar. De veroudering van het personeelsbestand <strong>en</strong> de planning vanvervanging<strong>en</strong>, gepaard gaande aan e<strong>en</strong> goede doorstroming van aanwezige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> expertise, is e<strong>en</strong>problematiek die in de volg<strong>en</strong>de jar<strong>en</strong> ernstig zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bekek<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert meer oog te hebb<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wichtige taakverdeling.De commissie dringt erop aan e<strong>en</strong> HRM-beleid te voer<strong>en</strong> in het licht van de veroudering van hetpersoneelsbestand.De commissie vraagt met aandrang de procedures in verband met de vervanging van langdurig ziekepersoneelsled<strong>en</strong> te versnell<strong>en</strong>.Oordeel over onderwerp 3, inzet van het personeel: onvoldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 3.1, kwaliteit personeel:facet 3.2, eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid:facet 3.3, kwantiteit personeel:onvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp onvoldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn. De commissie is van m<strong>en</strong>ing dat de twee onvoldo<strong>en</strong>des op de facett<strong>en</strong>kwaliteit <strong>en</strong> professionele gerichtheid van het personeel dermate zwaar doorweg<strong>en</strong> dat zij het onderwerppersoneel ge<strong>en</strong> positieve beoordeling kan gev<strong>en</strong>.52 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Onderwerp 4Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Facet 4.1Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Beoordelingscriterium:- De huisvesting <strong>en</strong> materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zijn toereik<strong>en</strong>d om het programma te realiser<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding is sinds 2005 gehuisvest in de voormalige Kazerne Blairon te Turnhout. Dit gebouw werd zo goedals mogelijk aangepast aan de nod<strong>en</strong> van hoger onderwijs in de grafi<strong>media</strong>. Op de bedrijfssite bevind<strong>en</strong> zichonder andere stadsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van Turnhout, <strong>en</strong>kele andere bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> het VIGC. De bewegwijzering naar deGDM-campus is niet duidelijk aangebracht. De campus is goed bereikbaar met op<strong>en</strong>baar vervoer <strong>en</strong> er zijnvoldo<strong>en</strong>de parkeermogelijkhed<strong>en</strong>. De commissie bezocht volg<strong>en</strong>de lokal<strong>en</strong>:- receptie <strong>en</strong> onthaal, zeer herk<strong>en</strong>baar <strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal gelokaliseerd met directe verbinding naar de werkruimtevan de opleidingscoördinator wat e<strong>en</strong> lage drempel voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> bezoekers tot gevolg heeft;- onderwijsruimt<strong>en</strong>: moduleerbare lokal<strong>en</strong> voor groep<strong>en</strong> van 14 tot 80 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De klaslokal<strong>en</strong> zijn klassiekingericht met whiteboard <strong>en</strong> internetaansluiting. In e<strong>en</strong> aantal zijn vaste dataprojector<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>. Deinrichting is niet specifiek voorzi<strong>en</strong> voor flexibel lesgev<strong>en</strong>, bijvoorbeeld in het kader van groepswerk ofcreatieve activiteit<strong>en</strong>. Er zijn twee auditoria van 80 zitplaats<strong>en</strong> elk, geschikt voor hoorcolleges. Overal isverduistering mogelijk;- <strong>media</strong>theek/studielandschap: in e<strong>en</strong> grote klasruimte bevind<strong>en</strong> zich e<strong>en</strong> vakgerichte bibliotheek met e<strong>en</strong>beperkte collectie boek<strong>en</strong> <strong>en</strong> tijdschrift<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor zelfstudie (6 pc‟s, kleur<strong>en</strong>laserprinter <strong>en</strong>inktjetprinter, scanner);- drie pc-lokal<strong>en</strong> waarvan e<strong>en</strong> met rec<strong>en</strong>te Mac-toestell<strong>en</strong>;- e<strong>en</strong> serverlokaal;- twee projectlokal<strong>en</strong>, waarvan één voorzi<strong>en</strong> van meetapparatuur (spectrofotometer, d<strong>en</strong>sitometer, toestell<strong>en</strong>voor papier- <strong>en</strong> inktonderzoek) <strong>en</strong> normlichttoetstel. <strong>Het</strong> andere projectlokaal wordt gebruikt als videolokaalvoor <strong>digitale</strong> <strong>en</strong> 3D-opnames;- e<strong>en</strong> ontmoetingslokaal voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die ook di<strong>en</strong>st doet als cafetaria. Er is ge<strong>en</strong> catering voorzi<strong>en</strong>.Daarvoor lop<strong>en</strong> onderhandeling<strong>en</strong> met de Katholieke Hogeschool Kemp<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> campus heeft in de buurt.- vergaderlokal<strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> lector<strong>en</strong>;- 9 lector<strong>en</strong>kantor<strong>en</strong>: alle personeelsled<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> bureau, al dan niet gedeeld met e<strong>en</strong>collega;- personeelskamer;- toilett<strong>en</strong> met voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor mindervalid<strong>en</strong>. Toegang tot de lokal<strong>en</strong> voor mindervalid<strong>en</strong> is voorzi<strong>en</strong> viae<strong>en</strong> speciale lift <strong>en</strong> hell<strong>en</strong>d vlak.Er zijn gescheid<strong>en</strong> afvalvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> de veiligheids- <strong>en</strong> hygiënische controles gebeur<strong>en</strong> door deprev<strong>en</strong>tieadviseur <strong>en</strong> e<strong>en</strong> jaarlijks bezoek door de schoolarts. De departem<strong>en</strong>tssecretaris heeft e<strong>en</strong> EHBOopleidinggevolgd. De EHBO-voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong> zich aan de receptie. Er is lokaal informatie ter beschikkingover SOVOHA (Sociale Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de hogeschool) maar de di<strong>en</strong>st is <strong>en</strong>kel bereikbaar in Antwerp<strong>en</strong>.De lokal<strong>en</strong> zijn netjes onderhoud<strong>en</strong> - wat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarder<strong>en</strong> - maar zijn schools <strong>en</strong> niet erg aantrekkelijkingericht. De commissie was teleurgesteld over de (technische) voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> de <strong>media</strong>theek. <strong>Het</strong> beheer vande <strong>media</strong>theek gebeurt door de departem<strong>en</strong>tsbibliothecaris vanuit Antwerp<strong>en</strong>. Technische <strong>en</strong> inhoudelijkeinformatie over de ter beschikking gestelde databank<strong>en</strong> is <strong>en</strong>kel via de website beschikbaar. De <strong>media</strong>theekwordt volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vooral gebruikt voor internetraadpleging<strong>en</strong>. Er is ge<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t toezicht mogelijkopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 53
zodat heel wat bibliotheekmaterial<strong>en</strong> verdwijn<strong>en</strong>. De practicalokal<strong>en</strong> zijn erg basic ingericht. Voor het gebruik vane<strong>en</strong> moderne drukpers doet de opleiding e<strong>en</strong> beroep op de infrastructuur van het VDAB-opleidingsc<strong>en</strong>trum in debuurt. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> daar op vaste tijdstipp<strong>en</strong> de drukpers ler<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> onder leiding van e<strong>en</strong> VDABinstructeur.Bijzonder kwalijk is de ontoereik<strong>en</strong>de stabiliteit van het netwerk <strong>en</strong> van de internettoegang waaroverde stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> reeds herhaaldelijk klacht<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> geuit. Dit maakt het gebruik van zelf meegebrachte laptops metWIFI-aansluiting lastig, ook al is er in principe overal draadloos internet voorzi<strong>en</strong>. De vaste computercapaciteit isgoed voor 1 op 3 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Op e<strong>en</strong> groot aantal toestell<strong>en</strong> is de hardware echter niet aangepast aan het gebruikvan rec<strong>en</strong>te software wat problematisch is voor dit soort opleiding. <strong>Het</strong> beheer van het netwerk gebeurt onlinevanuit de c<strong>en</strong>trale ICT-di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Antwerp<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> aantal gevall<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> technici ter plaatse ondersteuningbied<strong>en</strong>, maar regelmatig do<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> lector <strong>en</strong> de opleidingscoördinator interv<strong>en</strong>ties. De commissie heeft hierbijvrag<strong>en</strong> naar de juiste inzet van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> middel<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> gebruik van de elektronische leeromgeving lijdt vanzelfsprek<strong>en</strong>d ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s onder de niet-stabieleinternettoegang. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vernam de commissie dat mededeling<strong>en</strong> bijvoorbeeld in verband met afwezigheidvan lector<strong>en</strong> soms laat verschijn<strong>en</strong> (lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> tot neg<strong>en</strong> uur ‟s ocht<strong>en</strong>ds de tijd om te verwittig<strong>en</strong> ingevalvan onverwachte afwezigheid).De inrichting van campus Blairon heeft e<strong>en</strong> aantal voordel<strong>en</strong> opgeleverd t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de vorige situatie waarde opleiding lokal<strong>en</strong> deelde met e<strong>en</strong> secundaire school. De id<strong>en</strong>titeit van de opleiding als instelling voor hogeronderwijs is <strong>en</strong>igszins versterkt. Ondanks de automatisatie van e<strong>en</strong> aantal functies (zoals de bestel- <strong>en</strong>stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>administratie) blijft de geïsoleerde vestiging e<strong>en</strong> hinderpaal voor de uitbouw van modernevoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor de technische ondersteuning.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie vraagt met aandrang om maatregel<strong>en</strong> treff<strong>en</strong> op het vlak van het netwerk, van de technischevoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> de inrichting <strong>en</strong> het beheer van de practica-lokal<strong>en</strong> <strong>en</strong> de <strong>media</strong>theek.De commissie adviseert om met zeer veel aandacht <strong>en</strong> vanuit verschill<strong>en</strong>de invalshoek<strong>en</strong>de voor- <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> vane<strong>en</strong> regionaal geïsoleerde vestiging met e<strong>en</strong> klein stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantal te onderzoek<strong>en</strong> in vergelijking met e<strong>en</strong>inbedding op e<strong>en</strong> grotere campus.Facet 4.2StudiebegeleidingBeoordelingscriteria:- De studiebegeleiding <strong>en</strong> informatievoorzi<strong>en</strong>ing aan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn adequaat met het oog op destudievoortgang.- De studiebegeleiding <strong>en</strong> informatievoorzi<strong>en</strong>ing aan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> aan bij de behoefte van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De studiebegeleiding vertrekt vanuit de visie dat meer begeleiding <strong>en</strong> sturing nodig is bij de aanvang van destudie. Naargelang de stud<strong>en</strong>t vordert stelt de opleiding vertrouw<strong>en</strong> in de zelfsturing van zijn leerproces <strong>en</strong> zijnvermog<strong>en</strong> om zelfstandig problem<strong>en</strong> op te loss<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> academiejaar wordt traditioneel begonn<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>onthaaldag voor alle stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Alle stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ontvang<strong>en</strong> in hun informatiemap e<strong>en</strong> toetredingscontract dat deonderwijsregeling<strong>en</strong> met het exam<strong>en</strong>reglem<strong>en</strong>t omvat. Daarnaast vind<strong>en</strong> zij in de studiegids alle nuttigeinformatie over de opleidingsonderdel<strong>en</strong> met de te bereik<strong>en</strong> (deel)compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> e<strong>en</strong> overzicht van54 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
handboek<strong>en</strong> <strong>en</strong> cursuss<strong>en</strong>. Cursuss<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> opgehaald word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> gespecialiseerde boekhandel biedt de tegebruik<strong>en</strong> handboek<strong>en</strong> te koop aan.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bevestig<strong>en</strong> dat de kleinschaligheid van de opleiding ervoor zorgt dat de lector<strong>en</strong> gemakkelijktoegankelijk zijn. Voor ouders van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het eerste bachelorjaar wordt e<strong>en</strong> informatiesessie ingericht omde opleiding voor te stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis te mak<strong>en</strong> met de lector<strong>en</strong>. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die m<strong>en</strong><strong>en</strong> aanspraak te kunn<strong>en</strong>mak<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> speciaal statuut (stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met functiebeperking<strong>en</strong>, topsportstatuut., ...) kunn<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s hetzelfevaluatierapport terecht bij de departem<strong>en</strong>tale zorgcoördinator.De opleiding heeft vastgesteld dat het de streefcijfers in verband met de slaagperc<strong>en</strong>tages niet behaalt in heteerste jaar <strong>en</strong> is daarom gestart met e<strong>en</strong> project om de studiebegeleiding te int<strong>en</strong>sifiër<strong>en</strong>. In functie daarvan ise<strong>en</strong> verbeteringsproject opgestart dat geleid heeft tot verschill<strong>en</strong>de acties. In e<strong>en</strong> eerste fase werd gewerkt aanbetere informatie over de aard <strong>en</strong> het niveau van de opleiding. In e<strong>en</strong> tweede fase werd<strong>en</strong> opmaandagvoormiddag twee contactur<strong>en</strong> geroosterd over ler<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> werd<strong>en</strong> remediër<strong>en</strong>de oef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>aangebod<strong>en</strong> voor opleidingsonderdel<strong>en</strong> zoals wiskunde <strong>en</strong> Photoshop. In e<strong>en</strong> derde fase werd het aantalstudiebegeleiders uitgebreid tot drie. Zij kreg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> speciale coaching door onderwijsdeskundig<strong>en</strong> van dehogeschool. <strong>Het</strong> verbeteringsproject liep nog op het og<strong>en</strong>blik van het visitatiebezoek <strong>en</strong> voorzag verder inintakegesprekk<strong>en</strong> met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarbij studieproblem<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vastgesteld in de loop van de maandnovember. In december is e<strong>en</strong> sessie gepland over de voorbereiding op de exam<strong>en</strong>zittijd van januari. Doorverschill<strong>en</strong>de lector<strong>en</strong> word<strong>en</strong> er voorbeeldexam<strong>en</strong>s ter beschikking gesteld. De commissie vindt dit alvast goedeinitiatiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> wijst op bijkom<strong>en</strong>de initiatiev<strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zoals studieprofieltest<strong>en</strong>,studieopvolgingssystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitorat<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat zij daarvoor e<strong>en</strong> beroep moet kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>op gespecialiseerde steun van het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>/of de hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.De commissie kreeg informatie over de werking van SOVOHA, de di<strong>en</strong>st voor sociale voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van dehogeschool. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> bij die di<strong>en</strong>st terecht voor financiële problem<strong>en</strong>, huisvesting, juridisch advies,jobdi<strong>en</strong>st, psycho-sociale begeleiding, sollicitatie- <strong>en</strong> vaardigheidstraining<strong>en</strong>, cultuur <strong>en</strong> sport. Er is ge<strong>en</strong> vastaanspreekpunt van SOVOHA op de Blairon-campus. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geïnformeerd over het aanbod tijd<strong>en</strong>sde onthaaldag <strong>en</strong> de introductieweek, via folders, de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ag<strong>en</strong>da <strong>en</strong> de SOHOVA-website. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> contact opnem<strong>en</strong> met de di<strong>en</strong>st via het opleidingssecretariaat, de opleidingscoördinator <strong>en</strong> de lector<strong>en</strong>.Vaak nem<strong>en</strong> zij rechtstreeks telefonisch contact <strong>en</strong> legg<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> afspraak vast op de zetel in Antwerp<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong>dit niet mogelijk is, legg<strong>en</strong> de medewerkers e<strong>en</strong> ontmoeting vast op de campus. <strong>Het</strong> feit dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nietrechtstreeks op de Blairon-campus terecht kunn<strong>en</strong> heeft, volg<strong>en</strong>s de gesprekspartners van SOHOVA <strong>en</strong> destudiebegeleiding van de opleiding, op het eerste zicht ge<strong>en</strong> impact op de hoeveelheid of de aard van de vrag<strong>en</strong>om advies <strong>en</strong>/of hulpverl<strong>en</strong>ing van de GDM-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in vergelijking met de vrag<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van andereopleiding<strong>en</strong>. Over het algeme<strong>en</strong> stelt de di<strong>en</strong>st e<strong>en</strong> verhoging vast van het aantal vrag<strong>en</strong> in verband metfinanciële ondersteuning. De opleiding argum<strong>en</strong>teerde dat er op de campus e<strong>en</strong> actieve stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging isdie e<strong>en</strong> eerste sociaal netwerk vormt waarbinn<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> opgelost word<strong>en</strong> of van waaruit problem<strong>en</strong> snelword<strong>en</strong> doorgespeeld. De commissie me<strong>en</strong>t dat dit voor specifieke financiële <strong>en</strong> psycho-sociale problem<strong>en</strong> ge<strong>en</strong>geëig<strong>en</strong>d kanaal is. Zij me<strong>en</strong>t dat de docum<strong>en</strong>tering <strong>en</strong> analyse van de hoeveelheid <strong>en</strong> de aard van deinterv<strong>en</strong>ties nuttige informatie kunn<strong>en</strong> verschaff<strong>en</strong> in functie van de determinering van problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> deontwikkeling van toekomstige beleid.De commissie stelt e<strong>en</strong> correcte werking vast van de ombudsdi<strong>en</strong>st. Zij vernam van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dat zij op dehoogte zijn van de werking van de ombudsdi<strong>en</strong>st die departem<strong>en</strong>taal is georganiseerd. Zij mak<strong>en</strong> er ook gebruikvan zowel tijd<strong>en</strong>s de exam<strong>en</strong>periode als daarbuit<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> relatief groot aantal klacht<strong>en</strong> in het verled<strong>en</strong> ging<strong>en</strong> overde sam<strong>en</strong>stelling van het individeel studietraject of over de toek<strong>en</strong>ning van punt<strong>en</strong> op exam<strong>en</strong>s. Er zijn <strong>en</strong>keleklacht<strong>en</strong> geweest vanuit de perceptie dat e<strong>en</strong> bepaalde lector niet objectief is. De ombudspersoon ziet het in datgeval als zijn taak te bemiddel<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t <strong>en</strong> lector <strong>en</strong> in overleg met de opleidingscoördinator de klacht techeck<strong>en</strong> via raadpleging van e<strong>en</strong> collega-lector. Indi<strong>en</strong> de klacht gegrond blijkt, informeert de ombudspersoon destud<strong>en</strong>t over de manier om e<strong>en</strong> officiële klacht in te di<strong>en</strong><strong>en</strong>. De ombudspersoon is aanwezig op de bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>van de exam<strong>en</strong>commissies.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 55
De opleidingscoördinator is de eindverantwoordelijke voor de sam<strong>en</strong>stelling van individuele leertraject<strong>en</strong>. Hijwordt daarin bijgestaan door telk<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> lector van elke afstudeerrichting. De betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> daarvoor e<strong>en</strong>speciale opleiding gevolgd. E<strong>en</strong> belangrijk aspect bij de sam<strong>en</strong>stelling van e<strong>en</strong> individeel aangepast leertraject isde volgtijdelijkheid die ingebouwd is in het programma. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt gewez<strong>en</strong> op onmogelijkhed<strong>en</strong> in datverband. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt dat problem<strong>en</strong> die te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met uurroosters zoveel alsmogelijk vermed<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De opleiding probeert zoveel mogelijk ruimte te creër<strong>en</strong> om problem<strong>en</strong> metexam<strong>en</strong>roosters op te loss<strong>en</strong> in onderling overleg met het opleidingssecretariaat <strong>en</strong> de betrokk<strong>en</strong> lector.De opleiding is zich ervan bewust dat de begeleiding van uitwisselingsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zowel uitgaande alsbinn<strong>en</strong>kom<strong>en</strong>de nog voor verbetering vatbaar is, vooral wat betreft de administratieve maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> debeslissingsprocedures op hogeschoolvlak. Buit<strong>en</strong>landse stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> niet steeds de juiste informatie over hetprogramma (op de website bijvoorbeeld) <strong>en</strong> de inhoud van de opleidingsonderdel<strong>en</strong>. Dat leidt tot de situatie date<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse stud<strong>en</strong>t zich verkeerdelijk inschrijft in opleidingsonderdel<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om de studiebegeleiding verder uit te bouw<strong>en</strong> zowel naar instroom als doorstroom toe.Sterkere ondersteuning van de departem<strong>en</strong>tale <strong>en</strong> hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> is w<strong>en</strong>selijk.De commissie vraagt om acties te ondernem<strong>en</strong> om de sterke uitval van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het eerste trajectjaar teverminder<strong>en</strong> bijvoorbeeld door de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> sterker te motiver<strong>en</strong> om de overbruggingscursus Wiskunde tevolg<strong>en</strong>.De commissie beveelt e<strong>en</strong> aantal acties aan op het vlak van studiebegeleiding zoals de organisatie vanstudieprofieltest<strong>en</strong> (bijvoorbeeld LASSI- of LEMO-test<strong>en</strong>), van e<strong>en</strong> studievolgingssysteem, <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel van e<strong>en</strong>monitoraat.De opleiding moet erover wak<strong>en</strong> de interv<strong>en</strong>ties van de studiebegeleiding beter te docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.De commissie w<strong>en</strong>st dat de informatie <strong>en</strong> de begeleiding van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> uitwisselingstraject wordtverbeterd.Oordeel over onderwerp 4, voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>: onvoldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 4.1, materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>:facet 4.2, studiebegeleiding:onvoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp onvoldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn. De commissie is van oordeel dat de problem<strong>en</strong> in verband met de materiëlevoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dergelijke grote impact hebb<strong>en</strong> op de kwaliteit van de opleiding, dat zij het onderwerpvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> niet positief kan beoordel<strong>en</strong>.56 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Onderwerp 5Interne kwaliteitszorgFacet 5.1Evaluatie resultat<strong>en</strong>Beoordelingscriterium:- De opleiding wordt periodiek geëvalueerd, mede aan de hand van toetsbare streefdoel<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Op hogeschoolniveau is gekoz<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> kwaliteitssysteem op te zett<strong>en</strong> waarbij onder andere gebruik wordtgemaakt van PROZA-bevraging<strong>en</strong>. Voor de toepassing ervan is er in het verled<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote autonomie verle<strong>en</strong>daan de departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong>. De hogeschool wilde de cultuur <strong>en</strong> de dynamiek van het kwaliteitsd<strong>en</strong>k<strong>en</strong>aan de basis niet doorbrek<strong>en</strong> door het oplegg<strong>en</strong> van geformaliseerde richtlijn<strong>en</strong>. Dit gold zeker voor kleineopleiding<strong>en</strong> die niet ingebed war<strong>en</strong> in grotere <strong>en</strong>titeit<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> algeme<strong>en</strong> principe is vraaggestuurde di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> advisering van de hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor opleiding<strong>en</strong>. De opleiding<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong>standaard di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. Die bestaat hoofdzakelijk uit het aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van g<strong>en</strong>erieke (PROZA-)bevraging<strong>en</strong>.Volg<strong>en</strong>de bevraging<strong>en</strong> zijn voorzi<strong>en</strong>: (deel)opleidingsdeel bevraging<strong>en</strong> op het einde van elk semester,programma-evaluatie <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>evaluatie. De c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> bezorg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ruwe verwerking van de resultat<strong>en</strong>aan de opleiding die zelf via focusgroep<strong>en</strong> of bespreking<strong>en</strong> op interne overlegorgan<strong>en</strong> instaat voor deinterpretatie van de gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de definiëring van actieplann<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbeterproject<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> opleidingandere bevraging<strong>en</strong> of ondersteuning w<strong>en</strong>st, wordt die op maat geleverd (bijvoorbeeld de lectorevaluatie die opaanvraag van het departem<strong>en</strong>t gebeurt). Verder staat de hogeschoolcoördinator kwaliteitszorg in voor decoaching bij de opstelling van het zelfevaluatierapport <strong>en</strong> de visitatie- <strong>en</strong> accreditatieprocedures. Deeindverantwoordelijkheid voor de redactie van het zelfevaluatierapport ligt bij de opleiding <strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t. Opopleidingsniveau krijgt het kwaliteitssysteem vorm in de opleidingsraad waar de resultat<strong>en</strong> van de bevraging<strong>en</strong>word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> <strong>en</strong> actiepunt<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgesteld. De opvolging gebeurt door de kwaliteitscoördinator van deopleiding.Omdat de hogeschool vastgesteld heeft dat de gevolgde werkwijze aanleiding gaf tot e<strong>en</strong> sterk gediffer<strong>en</strong>tieerdeaanpak, heeft het hogeschoolbestuur beslot<strong>en</strong> om in de toekomst de kwaliteitszorg van departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong> meer op elkaar af te stemm<strong>en</strong>. Dit gebeurt ook in het kader van de toekomstige instellingsaudit.Daarom zal de c<strong>en</strong>trale commissie kwaliteitszorg waarin alle departem<strong>en</strong>tale kwaliteitszorgcoördinator<strong>en</strong>opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zijn, het kwaliteitsbeleid van de hogeschool <strong>en</strong> de opleiding<strong>en</strong> richting <strong>en</strong> inhoud te gev<strong>en</strong>. Er zal e<strong>en</strong>eindrapportage gebeur<strong>en</strong> naar de algem<strong>en</strong>e directie toe. Op het mom<strong>en</strong>t van het visitatiebezoek was die nieuweaanpak nog niet geoperationaliseerd.De totstandkoming van het zelfevaluatierapport toont de grote mate van autonomie aan waarover opleiding <strong>en</strong>departem<strong>en</strong>t beschikk<strong>en</strong>. De resultat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> PROZA-bevraging werd<strong>en</strong> door de opleiding besprok<strong>en</strong> opcons<strong>en</strong>susvergadering<strong>en</strong>. De resultat<strong>en</strong> van de cons<strong>en</strong>susvergadering<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> verder geïnterpreteerd door depijlerverantwoordelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de opleidingsraad. Op basis van de gemaakte interpretaties stelde dekwaliteitscoördinator ontwerptekst<strong>en</strong> op die werd<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> <strong>en</strong> geam<strong>en</strong>deerd door de medewerkers van deopleiding. <strong>Het</strong> eindrapport werd goedgekeurd door de opleidingsraad, de departem<strong>en</strong>tsraad <strong>en</strong> hethogeschoolbestuur. Tot zover de procedure. Maar tijd<strong>en</strong>s het gesprek met de hogeschoolcoördinatorkwaliteitszorg bleek dat die e<strong>en</strong> aantal opmerking<strong>en</strong> die de commissie maakte over de inhoud <strong>en</strong> de verwoordingvan het zelfevaluatierapport deelde. Dit leidde niet tot e<strong>en</strong> aanpassing van het zelfevaluatierapport aangezi<strong>en</strong>eindverantwoordelijkheid voor de redactie van het zelfevaluatierapport ligt bij de opleiding <strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t. Deopmerking<strong>en</strong> van de commissie hebb<strong>en</strong> betrekking op het veelvuldig voorkom<strong>en</strong> van algem<strong>en</strong>e bewering<strong>en</strong> die tebeperkt word<strong>en</strong> gestaafd <strong>en</strong> onderbouwd. Er word<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal meting<strong>en</strong> vermeld die word<strong>en</strong> geïnitieerd door deopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 57
c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, maar die word<strong>en</strong> te weinig vertaald naar de opleiding. Er word<strong>en</strong> veel int<strong>en</strong>ties maar weinigconcrete realisaties vermeld. De commissie me<strong>en</strong>t dat e<strong>en</strong> sterkere c<strong>en</strong>trale sturing meer systematiek in deorganisatie kan br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervoor kan zorg<strong>en</strong> dat de aanwezige expertise binn<strong>en</strong> de hogeschool veel beter wordtb<strong>en</strong>ut door alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>. Op die manier kunn<strong>en</strong> de inspanning<strong>en</strong> van elk departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> elke opleidingefficiënter word<strong>en</strong> geïnvesteerd. De commissie hoopt dat de nieuwe aanpak van het kwaliteitsbeleid hierinverbetering zal br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.De commissie heeft ge<strong>en</strong> systematische borging van de afsprak<strong>en</strong> <strong>en</strong> procedures als resultaat van hetkwaliteitszorgsysteem vastgesteld. In de rubriek docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die de lector<strong>en</strong> op de elektronische leeromgevingkunn<strong>en</strong> raadpleg<strong>en</strong> zijn slechts vier verslag<strong>en</strong> van de werkgroep kwaliteitszorg van de opleiding opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>waarvan het laatste dateert van 15 oktober 2007. <strong>Het</strong> sjabloon van die verslag<strong>en</strong> is telk<strong>en</strong>s verschill<strong>en</strong>d wat nietbevorderlijk is voor e<strong>en</strong> systematische opvolging. Van de focusgesprekk<strong>en</strong> die plaats vind<strong>en</strong> naar aanleiding vanPROZA-bevraging<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> systematische verslag<strong>en</strong> gemaakt.Ondanks bov<strong>en</strong>staande opmerking<strong>en</strong> heeft de commissie vastgesteld dat lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> de kwaliteitszorgcoördinatorwel degelijk bezorgd zijn om de kwaliteitsbewaking binn<strong>en</strong> de opleiding. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verteld<strong>en</strong> datde bevraging van de opleidingsonderdel<strong>en</strong> elk semester plaatsgreep. De commissie stelt e<strong>en</strong> constante vast in debevraging van alumni (2004-2007-2010). De bevraging peilde vooral naar de plaats <strong>en</strong> het niveau van detewerkstelling. De lector<strong>en</strong> getuigd<strong>en</strong> dat de bespreking van het zelfevaluatierapport in de opleidingsrad<strong>en</strong>tesam<strong>en</strong> met de invoering van het nieuwe curriculum e<strong>en</strong> nieuwe dynamiek in de opleiding had gebracht. Decommissie hoopt dat die niet zal stilvall<strong>en</strong> na het visitatiebezoek.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:<strong>Het</strong> kwaliteitsbeleid <strong>en</strong> de aanpak van de interne kwaliteitszorg vraagt extra aandacht, zowel van de opleiding alsvan de hogeschool.De expertise die op dit vlak in de hogeschool aanwezig is moet efficiënter <strong>en</strong> effectiever word<strong>en</strong> ingezet terondersteuning van de opleiding.De commissie adviseert om meer aandacht te bested<strong>en</strong> aan de borging van de kwaliteit (verslag<strong>en</strong>, procedures,afsprak<strong>en</strong>).Facet 5.2Maatregel<strong>en</strong> tot verbeteringBeoordelingscriterium:- De uitkomst<strong>en</strong> van deze evaluatie vorm<strong>en</strong> de basis voor aantoonbare verbetermaatregel<strong>en</strong> die bijdrag<strong>en</strong> aande realisatie van de streefdoel<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Na de vorige visitatie werd e<strong>en</strong> systeem van prioritaire actieplann<strong>en</strong> (PRIAC‟s) ingevoerd. Tijd<strong>en</strong>s hetvisitatiebezoek kon de commissie e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong>tal PRIAC‟s bekijk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal ervan zijn het gevolg van hetzelfevaluatierapport dat werd opgesteld in functie van de huidige visitatie (optimalisatie website,communicatietools <strong>en</strong> instroom). Zij verlop<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> PDCA-systematiek. De commissie vindt dit e<strong>en</strong> goedinitiatief, maar stelt vast dat er ge<strong>en</strong> systematische opvolging van de aanbeveling<strong>en</strong> van de vorige visitatie isgebeurd. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt e<strong>en</strong> vijftal streefdoel<strong>en</strong> die in de voorbije 4 jaar geheel of gedeeltelijk58 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
zijn gerealiseerd (projectmatig werk, verhuis naar campus Blairon, betere afstemming op het werkveld,int<strong>en</strong>sifiëring van de internationale dim<strong>en</strong>sie, betere begeleiding van de bachelorproev<strong>en</strong> <strong>en</strong> projectmatigwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek). De realisatie ervan wordt echter onvoldo<strong>en</strong>de gestaafd <strong>en</strong> ook tijd<strong>en</strong>s hetvisitatiebezoek kreeg de commissie ge<strong>en</strong> duidelijk zicht op de status van de realisatie van die streefdoel<strong>en</strong>. <strong>Het</strong>zelfevaluatierapport neemt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> het vorige visitatierapport niet systematisch als uitgangspunt omvordering<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> duid<strong>en</strong>. De opleiding stelt in het zelfevaluatierapport dat e<strong>en</strong> aantal verbeteringsdoel<strong>en</strong>van de jongste vier jaar gedeeltelijk zijn gerealiseerd. Na lectuur van dat rapport <strong>en</strong> na de gesprekk<strong>en</strong> ter plaatsestelt de commissie vast dat er op verschill<strong>en</strong>de terrein<strong>en</strong> te weinig vooruitgang is geboekt (structurele contact<strong>en</strong>met het werkveld, kwaliteitszorg, voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, internationalisering, …).De meting<strong>en</strong> die door de c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> word<strong>en</strong> georganiseerd, zijn ev<strong>en</strong>min de eerste uitgangspunt<strong>en</strong> voorverbeteracties. Vaak zijn ad hoc ontstane problem<strong>en</strong> dit wel. Er zijn vrijdagbije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> van deopleidingscoördinator met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarin problem<strong>en</strong> word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zekerebereidheid om hieraan gevolg te gev<strong>en</strong>, maar de resultat<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> vaak lang uit. Die aanpak is ge<strong>en</strong> garantie totblijv<strong>en</strong>de resultat<strong>en</strong>. De derde jaarsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gav<strong>en</strong> bijvoorbeeld aan tijd<strong>en</strong>s het eerste jaar e<strong>en</strong> heel aantalorganisatorische problem<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> ondervond<strong>en</strong>. Over het tweede jaar war<strong>en</strong> zij tevred<strong>en</strong>, maar bij het beginvan het derde jaar werd<strong>en</strong> ze weer geconfronteerd met ontbrek<strong>en</strong>de lesgevers. E<strong>en</strong> ander voorbeeld is deontoereik<strong>en</strong>de internetverbinding waarvoor na jar<strong>en</strong> aandring<strong>en</strong> nog steeds ge<strong>en</strong> bevredig<strong>en</strong>de oplossing isgevond<strong>en</strong>. Door het feit dat lector<strong>en</strong> (te?) laat meld<strong>en</strong> dat ze niet aanwezig kunn<strong>en</strong> zijn voor e<strong>en</strong> contactuurkom<strong>en</strong> de aankondiging<strong>en</strong> ervan ook laattijdig op de leeromgeving. Hiervoor komt ge<strong>en</strong> oplossing uit de bus dievoor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aannemelijk is. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> in de meting<strong>en</strong> aan dat ze niet of beperkt word<strong>en</strong>geëvalueerd op attitudes of vaardighed<strong>en</strong>, <strong>en</strong> aantal onder h<strong>en</strong> beweert ge<strong>en</strong> weet te hebb<strong>en</strong> van defeedbackgesprekk<strong>en</strong> na de toets<strong>en</strong>. Toch merkt de commissie niet dat er als gevolg van deze opmerking<strong>en</strong> actiewordt ondernom<strong>en</strong>.Uit de curriculumevaluatie van 2007-2008 kan m<strong>en</strong> afleid<strong>en</strong> dat 25 % van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> niet tevred<strong>en</strong> is over deopleiding. De commissie merkte op dat als gevolg hiervan ge<strong>en</strong> systematische oplijsting van verbetering<strong>en</strong>gebeurt. Wel bleek tijd<strong>en</strong>s de gesprekk<strong>en</strong> dat hierop wordt gereageerd via de jaarlijkse Program Check(wegwerk<strong>en</strong> van overlap in het programma) of het aanpakk<strong>en</strong> van individuele cursuss<strong>en</strong> (bijvoorbeeld de inhoud<strong>en</strong> de layout van de cursuss<strong>en</strong> Prepress 1 <strong>en</strong> 2) als blijkt dat ook de semestriële evaluatie van deopleidingsonderdel<strong>en</strong> hierover opmerking<strong>en</strong> maakt. Ook hier mist de commissie systematiek <strong>en</strong> e<strong>en</strong> pro-actieveaanpak.Met betrekking tot de resultat<strong>en</strong> van de bevraging<strong>en</strong> gebeurt ge<strong>en</strong> systematische b<strong>en</strong>chmarking met andereopleiding<strong>en</strong> van de Artesis Hogeschool of van het departem<strong>en</strong>t. Alle<strong>en</strong> de slaagcijfers word<strong>en</strong> vergelek<strong>en</strong>. Erword<strong>en</strong> in het zelfevaluatierapport ge<strong>en</strong> concrete streefdoel<strong>en</strong> naar de toekomst vermeld.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie beveelt e<strong>en</strong> pro-actieve <strong>en</strong> systematische aanpak voor verbeteringsproject<strong>en</strong> aan.De commissie vraagt om e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>chmarking van de resultat<strong>en</strong> van de bevraging<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong> om de kwaliteitvan de opleiding beter te situer<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van andere bacheloropleiding<strong>en</strong>.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 59
Facet 5.3Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veldBeoordelingscriterium:- Bij de interne kwaliteitszorg zijn medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> het afnem<strong>en</strong>d beroep<strong>en</strong>veld van deopleiding actief betrokk<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: onvoldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleidingsraad speelt e<strong>en</strong> cruciale rol in de opvolging van de kwaliteitszorg. Alle lector<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> er deel vanuit. De kleinschaligheid van de opleiding heeft als voordeel dat medewerkers, of subgroep<strong>en</strong> ervan, gemakkelijkkunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij de opleiding. De groep van pijlerverantwoordelijk<strong>en</strong>is indirect betrokk<strong>en</strong> bij de kwaliteitsbewaking via de jaarlijkse Program Check. De opleiding geeft zelf aan dat diebelangrijke groep van kernlector<strong>en</strong> de kwaliteitszorg int<strong>en</strong>siever zou kunn<strong>en</strong> opvolg<strong>en</strong>.In het vooruitzicht van toekomstige herstructurering<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het hoger onderwijs heeft de hogeschool e<strong>en</strong>nieuwe structuur opgezet voor de professionele bacheloropleiding<strong>en</strong>. Zij zijn binn<strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t IWgestructureerd binn<strong>en</strong> de Groep T. De opleidingscoördinator<strong>en</strong> van de professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> die structuur elke twee wek<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>. Op die manier probeert de hogeschool de betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>en</strong>tuss<strong>en</strong> de professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> te verhog<strong>en</strong>.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> via de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>adviesraad. Hoewel de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zelf tevred<strong>en</strong> war<strong>en</strong> over dewerking van dit orgaan vernam de commissie herhaaldelijk dat e<strong>en</strong> aantal klacht<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te langonbeantwoord blijv<strong>en</strong>. Om hieraan tegemoet te kom<strong>en</strong> heeft de opleidingscoördinator het initiatief g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> ome<strong>en</strong> regelmatig overleg te hebb<strong>en</strong> met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> via de „vrijdagbije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>‟. Ondanks de goedebedoeling<strong>en</strong> van dit initiatief (luister<strong>en</strong> naar klacht<strong>en</strong>) me<strong>en</strong>t de commissie dat die manier van werk<strong>en</strong> leidt tot e<strong>en</strong>cultuur van „brandjes bluss<strong>en</strong>‟ <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> garantie biedt op beklijv<strong>en</strong>de oplossing<strong>en</strong> voor structurele problem<strong>en</strong>zoals het steeds terugker<strong>en</strong> van netwerkproblem<strong>en</strong>, organisatorische bottl<strong>en</strong>ecks <strong>en</strong> communicatieproblem<strong>en</strong>. Opdie manier wordt e<strong>en</strong> structuur naast e<strong>en</strong> structuur geïnstalleerd wat aanleiding kan gev<strong>en</strong> tot misverstand<strong>en</strong> <strong>en</strong>fricties.De alumni word<strong>en</strong> regelmatig bevraagd <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij de opleiding door h<strong>en</strong> uit te nodig<strong>en</strong> op deop<strong>en</strong>campusdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> sociale ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of h<strong>en</strong> in te schakel<strong>en</strong> als gastspreker. De opleiding doet ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>se<strong>en</strong> beroep op de alumni als stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> in bedrijv<strong>en</strong>, als jurylid bij de pres<strong>en</strong>tatie van bachelorproev<strong>en</strong>, in hetkader van bedrijfsbezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij de informatiesessies over de afstudeerrichting<strong>en</strong>.De commissie stelt vast dat er aan de verschill<strong>en</strong>de doelgroep<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de tot soms ge<strong>en</strong> feedback van debevraging<strong>en</strong> wordt gegev<strong>en</strong>. Dat ondermijnt het nut van de bevraging<strong>en</strong>.Opmerkelijk is dat het werkveld tot hiertoe niet is bevraagd. De commissie heeft ook ge<strong>en</strong> structurelesam<strong>en</strong>werking met het werkveld vastgesteld. De opleiding stelt zich tevred<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> regelmatig contact met hetwerkveld via bezoek<strong>en</strong> aan de stagebedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> de contact<strong>en</strong> naar aanleiding van de bachelorproev<strong>en</strong>. Decommissie me<strong>en</strong>t dat die contact<strong>en</strong> vooral bedoeld zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zijn voor de beoordeling van de compet<strong>en</strong>tiesvan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>d informatie wordt ingewonn<strong>en</strong> over de kwaliteit van de opleiding is dat mooimeeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, maar die contact<strong>en</strong> zijn volg<strong>en</strong>s de commissie te oppervlakkig om er e<strong>en</strong> grondige evaluatie vanhet curriculum <strong>en</strong> de opleiding op te funder<strong>en</strong>. De werkveldverteg<strong>en</strong>woordiging in de departem<strong>en</strong>tsraad (2 led<strong>en</strong>)<strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>taal onderhandelingscomité die in het zelfevaluatierapport wordt g<strong>en</strong>oemd, is niet relevant voorde opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. Tijd<strong>en</strong>s het gesprek met verteg<strong>en</strong>woordigers van het werkveld stelde decommissie vast dat zij de huidige opleiding onvoldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> soms reflecteerd<strong>en</strong> vanuit hun ervaring<strong>en</strong> alsstud<strong>en</strong>t van de opleiding. Enkel<strong>en</strong> onder h<strong>en</strong> war<strong>en</strong> niet op de hoogte van de activiteit<strong>en</strong> die de stagiairs in hunbedrijf uitvoerd<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding de brug moet slaan naar e<strong>en</strong> repres<strong>en</strong>tatieve60 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
verteg<strong>en</strong>woordiging van de bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> h<strong>en</strong> regelmatig bije<strong>en</strong>br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> resonantiegroep. Daarbij zoud<strong>en</strong>ook verteg<strong>en</strong>woordigers van andere opleiding<strong>en</strong> in de grafische sector of van aanverwante opleiding<strong>en</strong>(Beeld<strong>en</strong>de vormgeving, ICT, …) kunn<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.Omwille van de minder aangepaste technische infrastructuur van de opleiding doet de commissie de suggestieom met verteg<strong>en</strong>woordigers van de grote regionale grafische bedrijv<strong>en</strong> te onderzoek<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> beroep kangedaan word<strong>en</strong> op hun voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> (pres<strong>en</strong>taties, in het kader van PWO-project<strong>en</strong>) zoals dat reeds gebeurtmet het gebruik van de drukpers in het vormingsc<strong>en</strong>trum van VDAB.De commissie herhaalt haar oproep om geme<strong>en</strong>schappelijke opleidingsproblem<strong>en</strong> (problematiek vanstageplaats<strong>en</strong>, finaliteit van de opleiding<strong>en</strong> in het licht van de evoluties binn<strong>en</strong> de sector, ...) met het werkveld, <strong>en</strong>ev<strong>en</strong>tueel sam<strong>en</strong> met de andere Vlaamse bacheloropleiding te besprek<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie beveelt aan de feedback van de bevraging<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>.De commissie vraagt dring<strong>en</strong>d om de relatie tuss<strong>en</strong> de “vrijdagbije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>” <strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>adviesraad uit teklar<strong>en</strong>.De commissie raadt aan om e<strong>en</strong> regelmatige bevraging van het werkveld te organiser<strong>en</strong> om zo het werkveldstructureel te betrekk<strong>en</strong> bij de definiëring van de finaliteit van de opleiding, de curriculumvernieuwing<strong>en</strong>, debeoordeling van de kwaliteit van de opleiding <strong>en</strong> de internationalisering.De commissie adviseert om met grote grafische bedrijv<strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> voor wat betreft demonstraties ofgebruik van technische infrastructuur.Oordeel over onderwerp 5, interne kwaliteitszorg: onvoldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 5.1, evaluatie resultat<strong>en</strong>:facet 5.2, maatregel<strong>en</strong> tot verbetering:facet 5.3, betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veld:onvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp onvoldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn. Vermits de commissie alle facett<strong>en</strong> in verband met kwaliteitszorg als negatiefbeoordeelt, krijgt het onderwerp „interne kwaliteitszorg‟ derhalve ook e<strong>en</strong> negatief oordeel.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 61
Onderwerp 6Resultat<strong>en</strong>Facet 6.1Gerealiseerd niveauBeoordelingscriterium:- De gerealiseerde eindkwalificaties zijn in overe<strong>en</strong>stemming met de nagestreefde compet<strong>en</strong>ties qua niveau,oriëntatie <strong>en</strong> domeinspecifieke eis<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De alumni met wie de commissie in gesprek ging, war<strong>en</strong> tevred<strong>en</strong> over de opleiding <strong>en</strong> over de snelletewerkstelling. De vlotte intrede in het bedrijfslev<strong>en</strong> verklaard<strong>en</strong> zij als e<strong>en</strong> gevolg van de brede opleiding diezeker voor GMT voldo<strong>en</strong>de bagage meegeeft. De snelle tewerkstelling van de afgestudeerd<strong>en</strong> GMT heeftvolg<strong>en</strong>s de commissie echter vooral zijn oorzaak in de sinds jar<strong>en</strong> – ook in de jar<strong>en</strong> voor de economische crisis -bestaande krapte op de arbeidsmarkt. De laatste jar<strong>en</strong> sterk dal<strong>en</strong>de uitstroom van bachelors die de „traditionele‟grafische afstudeerrichting<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gevolgd maakt het aanbod elk jaar kleiner, ook bij in absolute cijfers kleinerword<strong>en</strong> vraag sinds 2008. De commissie merkt op dat de m<strong>en</strong>ing van de afgestudeerd<strong>en</strong> waarvan hierbov<strong>en</strong>sprake, afwijkt van de resultat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> curriculumevaluatie van 2007-2008 waaruit blijkt dat slechts ongeveer75 % van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> het “gevoel” hebb<strong>en</strong> “voldo<strong>en</strong>de” voortgang te hebb<strong>en</strong> geboekt naar de realisatie van deeindkwalificaties. De commissie me<strong>en</strong>t dat dergelijke signal<strong>en</strong> door de opleiding nauwkeuriger moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>onderzocht.De afgestudeerd<strong>en</strong> van CMO hadd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> meer ontwerpgerichte in plaats van e<strong>en</strong> technische opleiding verwacht.Die opmerking toont aan dat de opleiding duidelijker het profiel van de CMO-afstudeerrichting moet definiër<strong>en</strong> <strong>en</strong>communicer<strong>en</strong>. De opleiding heeft via de alumnibevraging<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed zicht op de tewerkstelling van deafgestudeerd<strong>en</strong>. Zij kom<strong>en</strong> ofwel als werknemer ofwel als zelfstandig ondernemer terecht in website- ofwebdesignbureaus, als orderbegeleider, in reclamebureaus, op krant<strong>en</strong>afdeling<strong>en</strong> of in de ruime wereld van de<strong>digitale</strong> <strong>media</strong>. E<strong>en</strong> grondiger analyse van de plaats<strong>en</strong> <strong>en</strong> functies waar de afgestudeerd<strong>en</strong> van CMOterechtkom<strong>en</strong> zou volg<strong>en</strong>s de commissie meer duidelijkheid gev<strong>en</strong> over hun tewerkstellingskans<strong>en</strong> <strong>en</strong> elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aanreik<strong>en</strong> om het curriculum bij te stell<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s de alumni zou de opleiding nog sterker kunn<strong>en</strong> inspel<strong>en</strong> op d<strong>en</strong>od<strong>en</strong> van de (internationaal gerichte) grafische bedrijv<strong>en</strong> in de regio. E<strong>en</strong> aantal alumni hadd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>deopleiding gevolgd. Ook hier ondervond<strong>en</strong> zij ge<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> noch in e<strong>en</strong> postgraduaat noch in e<strong>en</strong> schakeljaarof later in de masterstudies (ook in het buit<strong>en</strong>land). E<strong>en</strong> aantal afgestudeerd<strong>en</strong> zijn in staat door te groei<strong>en</strong> naarverantwoordelijke functies. De afgestudeerd<strong>en</strong> appreciër<strong>en</strong> de “familiale” sfeer van de opleiding.De verteg<strong>en</strong>woordigers van het werkveld die met de commissie in gesprek ging<strong>en</strong>, war<strong>en</strong> over het algeme<strong>en</strong> ergtevred<strong>en</strong> over de stagiairs die in vele gevall<strong>en</strong> achteraf bij h<strong>en</strong> als werknemer aan de slag kunn<strong>en</strong>. Zij steun<strong>en</strong> devisie van de opleiding om te opter<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> brede grafische opleiding. De afgestudeerd<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s dewerkveldverteg<strong>en</strong>woordigers, de basis van grafische programma‟s maar zij k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ook het proces dat e<strong>en</strong>grafisch product doorloopt. Naargelang de persoonlijke compet<strong>en</strong>ties kunn<strong>en</strong> afgestudeerd<strong>en</strong> terecht incommerciële functies. Daardoor zijn de afgestudeerd<strong>en</strong> inzetbaar in vele di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> of in vele sector<strong>en</strong> van dehuidige grafi<strong>media</strong>-bedrijv<strong>en</strong>. Zij dring<strong>en</strong> aan op e<strong>en</strong> versterking van de tal<strong>en</strong>compet<strong>en</strong>ties van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Debedrijfsleiders signaleerd<strong>en</strong> dat de vele jonge afgestudeerd<strong>en</strong> moeilijkhed<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> om zich aan te pass<strong>en</strong>aan de werkdruk <strong>en</strong> de stress in e<strong>en</strong> bedrijf. De commissie me<strong>en</strong>t dat e<strong>en</strong> regelmatige <strong>en</strong> brede bevraging vanhet werkveld noodzakelijk is om e<strong>en</strong> gefundeerd inzicht te krijg<strong>en</strong> op de beoordeling van de opleiding door hetwerkveld.62 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong> meer diepgang verwacht. Die w<strong>en</strong>s leefde vooral bijde stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> CMO waarvan e<strong>en</strong> aantal bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grondiger vorming in ontwerptechniek<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong>verwacht. Bij h<strong>en</strong> leefde de twijfel of zij wel voldo<strong>en</strong>de voorbereid war<strong>en</strong> om in het werkveld te stapp<strong>en</strong>. Deafgestudeerd<strong>en</strong> getuigd<strong>en</strong> dat zij op het einde van de studies dat gevoel<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s hadd<strong>en</strong> maar dat verdwe<strong>en</strong>snel e<strong>en</strong>s zij aan de slag war<strong>en</strong> in het werkveld. Zij verklar<strong>en</strong> die houding als e<strong>en</strong> vrees voor het onbek<strong>en</strong>de. Decommissie leidt daaruit af dat de opleiding de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> sneller <strong>en</strong> diepgaander moet introducer<strong>en</strong> in detewerkstellingssector.De opleiding zelf is zich ervan bewust dat zij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nog beter kan voorbereid<strong>en</strong> op het werkveld doornauwer aan te sluit<strong>en</strong> bij de vernieuwing<strong>en</strong> die in de grafische sector aan de gang zijn. De commissieconfronteerde de opleiding met de door de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> geuite bezorgdheid niet g<strong>en</strong>oeg voorbereid te zijn voor dearbeidsmarkt gekoppeld aan de perceptie dat het niveau van de opleiding te laag zou zijn. De lector<strong>en</strong>verklaard<strong>en</strong> hiervan op de hoogte te zijn. Desondanks hadd<strong>en</strong> zij de indruk het Europees kwalificati<strong>en</strong>iveau 6(professionele bachelor) te bereik<strong>en</strong>. Zij verklaard<strong>en</strong> de perceptie van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> gevolg van het bredekarakter van de opleiding <strong>en</strong> de beperking<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> driejarige opleiding. <strong>Het</strong> is volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>deuitdaging om e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht te vind<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> brede opleiding <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vorm van specialisatie die sommigestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verwacht<strong>en</strong>. De opleiding vindt het niet zijn taak om gespecialiseerde “training<strong>en</strong>” in bijvoorbeeldgrafische software aan te bied<strong>en</strong>. Zij bied<strong>en</strong> wel basisinzicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> –techniek<strong>en</strong> aan. <strong>Het</strong> niveau van de opleidingkan volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> vooral gemet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aan de kwaliteit van stages <strong>en</strong> bachelorproev<strong>en</strong>. Hierover is hetwerkveld tevred<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal verdi<strong>en</strong>stelijke bachelorproev<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> g<strong>en</strong>omineerd voor prijz<strong>en</strong> vanberoepsorganisaties. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding de m<strong>en</strong>ing over de kwaliteit van de bachelorproev<strong>en</strong>beter moet onderbouw<strong>en</strong>, bijvoorbeeld door e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>chmarking van het bereikte niveau van de eindwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong>, bijuitbreiding, van het programma, met dat van andere bacheloropleiding<strong>en</strong>. De commissie oordeelt dat debachelorproev<strong>en</strong> die zij kon inzi<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong>d van aard zijn.Op het vlak van internationalisering boekt de opleiding magere resultat<strong>en</strong> zowel wat lector<strong>en</strong>- alsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>mobiliteit betreft. Ongeveer 2 % van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> neemt deel aan e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse Erasmusuitwisselingof e<strong>en</strong> internationale stage. De opleiding richt elk jaar e<strong>en</strong> bezoek in aan de internationale vakbeursDRUPA (Duitsland). Twee stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> in het academiejaar 2008-2009 e<strong>en</strong> bachelorproef uitgevoerd inNederland. De internationale contact<strong>en</strong> van de lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> betrekking op e<strong>en</strong> aantal gastlezing<strong>en</strong> ofpres<strong>en</strong>taties (onder andere op het congres van de International Circle) door e<strong>en</strong> beperkt aantal lector<strong>en</strong>.Gedur<strong>en</strong>de de laatste drie jar<strong>en</strong> nam<strong>en</strong> neg<strong>en</strong> lector<strong>en</strong> van de opleiding deel aan e<strong>en</strong> internationale uitwisseling<strong>en</strong> ontving de opleiding drie buit<strong>en</strong>landse lector<strong>en</strong>. De lijst van internationale partners is beperkt (vijf). Deopleiding argum<strong>en</strong>teert dat zij, omwille van de efficiënte inzet van werkings- <strong>en</strong> personeelsmiddel<strong>en</strong>, in detoekomst verkiest e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sief netwerk uit te bouw<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beperkt aantal partners. Zij haalt hierbij hetvoorbeeld aan van de Haagse Hogeschool met wie zij reeds goede contact<strong>en</strong> onderhoudt. De commissie kreegtoelichting bij e<strong>en</strong> nieuw initiatief van de hogeschooldi<strong>en</strong>st Internationalisering. De bedoeling is om in 2011 testart<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> eerste European Project Semester (EPS) waaraan de opleiding deelneemt. E<strong>en</strong> EPS is e<strong>en</strong>interdisciplinair project dat in internationaal verband over verschill<strong>en</strong>de departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> he<strong>en</strong> loopt. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ler<strong>en</strong> in de verschill<strong>en</strong>de modules die in het Engels word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>, in de eig<strong>en</strong> hogeschool <strong>en</strong> inbuit<strong>en</strong>landse hogeschol<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> project, verdiep<strong>en</strong> hun professionele communicatievaardighed<strong>en</strong><strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in contact met andere cultur<strong>en</strong>. Drie stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> hebb<strong>en</strong> zichkandidaat gesteld om hierop in te spel<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het zesde semester van hun opleiding (start: februari 2011). Deopleiding ziet dit project als e<strong>en</strong> kans om in contact te tred<strong>en</strong> met nieuwe buit<strong>en</strong>landse partners.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 63
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om de finaliteit van de afstudeerrichting CMO beter te definiër<strong>en</strong> <strong>en</strong> te communicer<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> grondiger analyse van de tewerkstelling van de CMO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is w<strong>en</strong>selijk.De opleiding raadt aan om de kwaliteit van de eindwerk<strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>chmarking met andereopleiding<strong>en</strong>.De commissie dringt erop aan de internationalisering in al zijn facett<strong>en</strong> beter uit te werk<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> niveau van de tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis moet versterkt word<strong>en</strong>.Facet 6.2Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>tBeoordelingscriteria:- Voor het onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t zijn streefcijfers geformuleerd in vergelijking met relevante andere opleiding<strong>en</strong>.- <strong>Het</strong> onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t voldoet aan deze streefcijfers.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Vlaander<strong>en</strong> heeft ge<strong>en</strong> traditie in het verzamel<strong>en</strong> van slaagcijfers per studiegebied <strong>en</strong>/of opleiding over de jar<strong>en</strong>he<strong>en</strong>. Uit ervaring blijkt dat de globale slaagcijfers voor g<strong>en</strong>eratiestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op Vlaams niveau tuss<strong>en</strong> de 45 <strong>en</strong> de50 proc<strong>en</strong>t ligg<strong>en</strong>. Noch de evolutie over de jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong>, noch de situatie per opleiding of studiegebied wordtopgevolgd. Daardoor kan de opleiding ge<strong>en</strong> streefcijfers formuler<strong>en</strong> in vergelijking met relevante andereopleiding<strong>en</strong>.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong> schommel<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de 110 <strong>en</strong> 120. De hogeschooldirectie heeft de ambitie om, bij e<strong>en</strong>ev<strong>en</strong>tuele verhuis van de opleiding van Turnhout naar Antwerp<strong>en</strong>, het stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantal op te trekk<strong>en</strong> naar 200. Desituering van de opleiding op e<strong>en</strong> campus waar meerdere professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> gevestigd zijn zal,volg<strong>en</strong>s de directie, niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beter r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t tot gevolg hebb<strong>en</strong> op het vlak van infrastructuur <strong>en</strong> vanpersoneelsinzet <strong>en</strong> expertise. De confrontatie van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met andere opleiding<strong>en</strong> op dezelfde campus kanbov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> resulter<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> betere studiekeuze <strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> beter r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t van de prestaties van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Met betrekking tot de r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>tscijfers heeft de opleiding e<strong>en</strong> beperkte b<strong>en</strong>chmarking gedaan met twee andereprofessionele opleiding<strong>en</strong> van het departem<strong>en</strong>t. Daaruit blijkt dat de slaagcijfers in het eerste trajectjaar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>het streefcijfer ligg<strong>en</strong> dat de hogeschool had gesteld (70 % behaalt meer dan 75 % van de studiepunt<strong>en</strong>). In hettweede <strong>en</strong> het derde trajectjaar stijgt het r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t van de opleiding (89 % <strong>en</strong> 96 %) ver uit bov<strong>en</strong> het r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>tvan de andere opleiding<strong>en</strong>. De opleiding wijt dit aan de zware selectie die in het eerste jaar plaatsvindt. Decommissie vernam dat het cijfermateriaal weliswaar is besprok<strong>en</strong> op de T-raad, maar dat er (nog) ge<strong>en</strong> verdereopvolging was gebeurd. Zij me<strong>en</strong>t dat de opleiding meer moet do<strong>en</strong> dan <strong>en</strong>kel constater<strong>en</strong> <strong>en</strong> inspanning<strong>en</strong> moetdo<strong>en</strong> om het r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t op te trekk<strong>en</strong> via verschill<strong>en</strong>de acties (op het vlak van studiebegeleiding, studieinformatie,begeleiding van de instroom opvolging van de doorstroom). De opleiding houdt in de mate van hetmogelijke exit-gesprekk<strong>en</strong> met afhakers. De procedure is echter niet geformaliseerd zodat de ingewonn<strong>en</strong>informatie nauwelijks aanleiding geeft tot reflectie of actie.<strong>Het</strong> mer<strong>en</strong>deel van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> studeert af in drie jaar. De gemiddelde studieduur bedraagt 3,4 jaar. Decommissie vraagt te onderzoek<strong>en</strong> hoe dit cijfer zich verhoudt tot andere professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong>welke less<strong>en</strong> daaruit kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geleerd.64 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:<strong>Het</strong> cijfermateriaal met betrekking tot slaagcijfers <strong>en</strong> studieduur moet verder geïnterpreteerd word<strong>en</strong> <strong>en</strong> leid<strong>en</strong> totacties.De commissie beveelt aan e<strong>en</strong> geformaliseerde procedure voor exit-gesprekk<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong> om zobijkom<strong>en</strong>de informatie in te winn<strong>en</strong> over de red<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> het tijdstip van uitval van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Oordeel over onderwerp 6, resultat<strong>en</strong>: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 6.1, gerealiseerd niveau:facet 6.2, onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t:voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 65
Globaal oordeelDe visitatiecommissie baseerde haar oordeel <strong>en</strong> motivering op de volg<strong>en</strong>de bronn<strong>en</strong>:- het zelfevaluatierapport van de opleiding <strong>en</strong> de bijhor<strong>en</strong>de bijlag<strong>en</strong>, de gevoerde gesprekk<strong>en</strong> met debetrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>,- de docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ter inzage tijd<strong>en</strong>s het bezoek,- de opgevraagde docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,- de reactie van de opleiding op het opleidingsrapport.De commissie was teleurgesteld in het zelfevaluatierapport e<strong>en</strong> groot aantal stelling<strong>en</strong> terug te vind<strong>en</strong> die teweinig werd<strong>en</strong> onderbouwd met feit<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyses. Tijd<strong>en</strong>s de gesprekk<strong>en</strong> heeft zij ook vastgesteld dat hetzelfevaluatierapport weinig bek<strong>en</strong>d was bij het stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het werkveld. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport, de bijlag<strong>en</strong> <strong>en</strong>de docum<strong>en</strong>tatie die ter plekke ter beschikking werd gesteld, gav<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> concrete beschrijving<strong>en</strong> over de wijzewaarop bevraging<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gedetailleerde cijfers over de bevraging<strong>en</strong> weer. Er is weinigsprake van b<strong>en</strong>chmarking. De commissie ondervond daardoor moeilijkhed<strong>en</strong> bij de interpretatie van hetzelfevaluatierapport. <strong>Het</strong> is volg<strong>en</strong>s de commissie w<strong>en</strong>selijk dat de opleiding bij de totstandkoming van hetzelfevaluatierapport e<strong>en</strong> sterkere sturing vanuit de hogeschool krijgt.Op basis van de oordel<strong>en</strong> over:onderwerp 1, niveau <strong>en</strong> oriëntatie:onderwerp 2, programma:onderwerp 3, personeel:onderwerp 4, voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>:onderwerp 5, interne kwaliteitszorg:onderwerp 6, resultat<strong>en</strong>:voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de commissie van m<strong>en</strong>ing dat er onvoldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>erieke kwaliteitswaarborg<strong>en</strong> in de opleiding aanwezig zijn.66 | opleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>
Overzichtstabel van de oordel<strong>en</strong>score facetscore onderwerpOnderwerp 1: Doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingFacet 1.1: Niveau <strong>en</strong> oriëntatie voldo<strong>en</strong>deFacet 1.2: Domeinspecifieke eis<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>deOnderwerp 2: ProgrammaFacet 2.1: Relatie doelstelling <strong>en</strong> inhoud voldo<strong>en</strong>deFacet 2.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid voldo<strong>en</strong>deFacet 2.3: Sam<strong>en</strong>hang voldo<strong>en</strong>deFacet 2.4: Studieomvang OKFacet 2.5 Studietijd onvoldo<strong>en</strong>deFacet 2.6: Afstemming vormgeving <strong>en</strong> inhoud onvoldo<strong>en</strong>deFacet 2.7: Beoordeling <strong>en</strong> toetsing voldo<strong>en</strong>deFacet 2.8: Masterproef Niet van toepassingFacet 2.9: Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>deOnderwerp 3: Inzet van personeelFacet 3.1: Kwaliteit personeel onvoldo<strong>en</strong>deFacet 3.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid onvoldo<strong>en</strong>deFacet 3.3: Kwantiteit personeel voldo<strong>en</strong>deOnderwerp 4: Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Facet 4.1: Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>deFacet 4.2: Studiebegeleiding voldo<strong>en</strong>deOnderwerp 5: Interne kwaliteitszorgFacet 5.1: Evaluatie resultat<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>deFacet 5.2: Maatregel<strong>en</strong> tot verbetering onvoldo<strong>en</strong>deFacet 5.3:Onderwerp 6: Resultat<strong>en</strong>Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong>beroep<strong>en</strong>veldonvoldo<strong>en</strong>deFacet 6.1: Gerealiseerd niveau voldo<strong>en</strong>deFacet 6.2: Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>deonvoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deDe oordel<strong>en</strong> zijn van toepassing voor:ArtesisArtesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>- professioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> afstudeerrichting grafi<strong>media</strong>technologie afstudeerrichting cross-<strong>media</strong> ontwerpopleidingsrapport Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong> | 67
68 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Hoofdstuk 2 ArteveldehogeschoolAlgem<strong>en</strong>e toelichting bij de professionele bacheloropleiding in de <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> aan deArteveldehogeschoolIn 1960 werd in Vlaander<strong>en</strong> de eerste hogere grafische onderwijsopleiding opgericht onder de naam HogerInstituut voor Grafisch Onderwijs (HIGRO). Die opleiding fuseerde in 1995 met het Hoger Instituut voorBedrijfsopleiding (HIBO) onder de naam EGON (Economisch <strong>en</strong> Grafisch Onderwijs). Op 1 januari 2000 werdEGON onderdeel van de pas opgerichte Arteveldehogeschool in G<strong>en</strong>t.De Arteveldehogeschool is sinds 2003 lid van de Associatie Universiteit G<strong>en</strong>t waartoe hoger onderwijsinstelling<strong>en</strong>behor<strong>en</strong> uit de provincies Oost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong>.De professionele bachelor in de <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> is e<strong>en</strong> van de 21 professionele bacheloropleiding<strong>en</strong>die word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong> door de Arteveldehogeschool. Zij behoort tot het studiegebied Industriëlewet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> technologie. De Arteveldehogeschool biedt <strong>en</strong>kel professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> aan in destudiegebied<strong>en</strong>: Onderwijs, Handelswet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bedrijfskunde, Gezondheidszorg, Sociaal-agogisch werk<strong>en</strong> Industriële wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> technologie. Zij telt bijna 10000 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De opleiding is gevestigd op decampus Mariakerke, één van de zev<strong>en</strong> campuss<strong>en</strong> van de hogeschool. Zij deelt er de infrastructuur met het VISO(Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs), het KISP (Katholiek Instituut voor Sociale Promotie) <strong>en</strong> Groep O diegespecialiseerd is in opleiding<strong>en</strong> op maat. Alle g<strong>en</strong>oemde instelling<strong>en</strong> bied<strong>en</strong> grafische opleiding<strong>en</strong> aan.De opleiding biedt vier afstudeerrichting<strong>en</strong> aan: Grafi<strong>media</strong>beleid (GMB), Grafi<strong>media</strong>technologie (GMT),Cross<strong>media</strong>-ontwerp (CMO) <strong>en</strong> Multi<strong>media</strong>productie (MMP).In het academiejaar 2008-2009 telde de opleiding 469 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (equival<strong>en</strong>t van 26761 studiepunt<strong>en</strong>, waarbij 1stud<strong>en</strong>t gelijkgesteld wordt met 57 studiepunt<strong>en</strong>)opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 69
Onderwerp 1Doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingFacet 1.1Niveau <strong>en</strong> oriëntatie van de professioneel gerichte bachelorBeoordelingscriteria:De opleidingsdoelstelling<strong>en</strong> zijn er op gericht de stud<strong>en</strong>t te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> tot:- het beheers<strong>en</strong> van algem<strong>en</strong>e compet<strong>en</strong>ties als d<strong>en</strong>k- <strong>en</strong> red<strong>en</strong>eervaardigheid, het verwerv<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong>van informatie, het vermog<strong>en</strong> tot kritische reflectie <strong>en</strong> projectmatig werk<strong>en</strong>, creativiteit, het kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>van e<strong>en</strong>voudige leidinggev<strong>en</strong>de tak<strong>en</strong>, het vermog<strong>en</strong> tot communicer<strong>en</strong> van informatie, ideeën, problem<strong>en</strong> <strong>en</strong>oplossing<strong>en</strong>, zowel aan specialist<strong>en</strong> als aan lek<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ingesteldheid tot lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong>;- het beheers<strong>en</strong> van algem<strong>en</strong>e beroepsgerichte compet<strong>en</strong>ties als teamgericht kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>,oplossingsgericht kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> in de zin van het zelfstandig kunn<strong>en</strong> definiër<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> vancomplexe probleemsituaties in de beroepspraktijk <strong>en</strong> het kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong> van zinvolleoplossingstrategieën, <strong>en</strong> het besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d met deberoepspraktijk;- het beheers<strong>en</strong> van beroepsspecifieke compet<strong>en</strong>ties op het niveau van e<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong>d beroepsbeoef<strong>en</strong>aar.<strong>Het</strong> oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De Arteveldehogeschool heeft e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>tijdse missie <strong>en</strong> onderwijsvisie uitgeschrev<strong>en</strong>. Die wordt geactualiseerdin onderwijsontwikkelingsplann<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> Strategisch Plan Onderwijs- <strong>en</strong> Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>beleid (SPONS) voor de periode2007-2011 br<strong>en</strong>gt het onderwijsconcept in overe<strong>en</strong>stemming met de viger<strong>en</strong>de decretale regelgeving <strong>en</strong> deonderwijskundige evoluties binn<strong>en</strong> het hoger onderwijs. Die beleidstekst<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stevige achtergrond voorde ontwikkeling van de onderwijsvisie, het onderwijsbeleid, het opleidingsconcept <strong>en</strong> het opleidingsplan van deopleiding. <strong>Het</strong> opleidingsconcept is uitgeschrev<strong>en</strong> voor de periode 2009-2011 <strong>en</strong> past de zev<strong>en</strong> krachtlijn<strong>en</strong> vanhet onderwijsconcept van de hogeschool toe op de eig<strong>en</strong> opleiding: het onderwijs is stud<strong>en</strong>tgeoriënteerd,compet<strong>en</strong>tiegericht, professioneel gericht, heeft e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke <strong>en</strong> innovatieve onderbouw, is didactisch<strong>en</strong> pedagogisch van hoog niveau, heeft e<strong>en</strong> internationale dim<strong>en</strong>sie <strong>en</strong> is persoons- <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>georiënteerd. Decommissie vernam dat het onderwijsbeleid van de opleiding sterk inzet op de band met het werkveld, o.a. via e<strong>en</strong>goede relatie met alumni. Zij positioneert de opleiding als onderdeel van het professioneel netwerk van grafischebedrijv<strong>en</strong>.De commissie kon de verschill<strong>en</strong>de beleidstekst<strong>en</strong> van de hogeschool <strong>en</strong> de opleiding inzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> kreeg daarbijuitvoerige toelichting. Bij de bespreking in verschill<strong>en</strong>de gespreksgroep<strong>en</strong> merkte de commissie e<strong>en</strong>onduidelijkheid op in de richting die de opleiding in de toekomst moet uitgaan: <strong>en</strong>erzijds wil de opleiding - terecht -vasthoud<strong>en</strong> aan de grafische basis die vooral tot uiting komt in de afstudeerrichting<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>beleid (GMB) <strong>en</strong>Grafi<strong>media</strong>technologie (GMT), anderzijds wil de opleiding inspel<strong>en</strong> op <strong>digitale</strong> <strong>en</strong> multi<strong>media</strong>le t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s<strong>en</strong> via deafstudeerrichting<strong>en</strong> Cross<strong>media</strong>-ontwerp (CMO) <strong>en</strong> Multi<strong>media</strong>productie (MMP). De discussie draaide ook rondde vraag of de opleiding eerder e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eraliser<strong>en</strong>de, brede opleiding moet uitbouw<strong>en</strong> of de kaart moet trekk<strong>en</strong>van verder doorgedrev<strong>en</strong> specialisatie, e<strong>en</strong> discussie die ook leeft in het werkveld. Ook bij de werving vanstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral bij de oriëntatie op de afstudeerrichting<strong>en</strong> speelt het aspect traditie <strong>en</strong> grafischebasisvorming versus technologische vernieuwing <strong>en</strong> specialisatie e<strong>en</strong> rol. <strong>Het</strong> is duidelijk dat de multi<strong>media</strong>le <strong>en</strong><strong>digitale</strong> opleiding<strong>en</strong> beter in de markt van de abituriënt<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>. In die richting<strong>en</strong> is ook de t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s aanwezig omsneller in de diepte te gaan. Om tegemoet te kom<strong>en</strong> aan hun w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van deafstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie vanaf het academiejaar 2009-2010 in de derde trajectschijf de geleg<strong>en</strong>heidom zich te specialiser<strong>en</strong> in <strong>en</strong>erzijds de ontwikkeling van applicaties (proDEV) <strong>en</strong> anderzijds de productie vanaudio- <strong>en</strong> videodata (proDUCE).70 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
De commissie begrijpt de moeilijkheid waar de opleiding voor staat aangezi<strong>en</strong> ook in het werkveld nogvoortdur<strong>en</strong>d wordt gezocht naar ev<strong>en</strong>wicht <strong>en</strong> complem<strong>en</strong>tariteit tuss<strong>en</strong> de grafische traditie <strong>en</strong> de <strong>digitale</strong>,multi<strong>media</strong>le <strong>en</strong> technologische evoluties. Zij me<strong>en</strong>t daarom dat de opleiding die problematiek verder moetuitdiep<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het werkveld. De commissie ondervond trouw<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> grote op<strong>en</strong>heid hiervoor. Dewerkveldverteg<strong>en</strong>woordigers waar de commissie tijd<strong>en</strong>s het bezoek mee sprak zijn van m<strong>en</strong>ing dat de opleidinghet grafisch fundam<strong>en</strong>t waarop zij ontstaan is moet behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfs moet promot<strong>en</strong> als basis voor nieuweontwikkeling<strong>en</strong> in de sector. Anderzijds moet zij ervoor zorg<strong>en</strong> dat de afgestudeerd<strong>en</strong> ook in e<strong>en</strong> nieuwe <strong>digitale</strong>omgeving kunn<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>.De opleiding zelf gelooft in de noodzakelijke kruisbestuiving tuss<strong>en</strong> de vier afstudeerrichting<strong>en</strong>. De commissieme<strong>en</strong>t echter dat die duidelijker moet word<strong>en</strong> gemaakt in de doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de uitwerking ervan. De opleidingkan zich nog duidelijker profiler<strong>en</strong> door middel van meetbare <strong>en</strong> controleerbare doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> moet voorzichzelf <strong>en</strong> de buit<strong>en</strong>wereld duidelijk mak<strong>en</strong> welke richting zij uit wil gaan. Specialisatie di<strong>en</strong>t, volg<strong>en</strong>s decommissie, geënt te zijn op die basisvorming. De opleiding moet zich de vraag stell<strong>en</strong> hoe diepgaandspecialisatie bov<strong>en</strong>op de grafische basisvorming in de basisopleiding zelf aan bod moet of kan kom<strong>en</strong>. Daarbijmoet rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> met de kritische massa <strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>ties van de lector<strong>en</strong> die hiervoor nodig zijn. Decommissie is de m<strong>en</strong>ing toegedaan dat niet op elke t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s in de markt onmiddellijk kan word<strong>en</strong> gereageerd.Ook hier vraagt de commissie de goed uitgebouwde relatie met het werkveld <strong>en</strong> de alumni als kritisch klankbordte gebruik<strong>en</strong> vooraleer wijziging<strong>en</strong> aan het curriculum door te voer<strong>en</strong>. Deze gevraagde zorgvuldigheid di<strong>en</strong>techter ge<strong>en</strong>szins e<strong>en</strong> juiste timing voor noodzakelijke verandering<strong>en</strong> in de weg te staan. Ingeval verandering<strong>en</strong>noodzakelijk blijk<strong>en</strong> kan wellicht overwog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om nieuwe t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit te diep<strong>en</strong> in specialisaties(postgraduat<strong>en</strong>). Van daaruit kunn<strong>en</strong> stimuli uitgaan naar de basisopleiding.De commissie maakt daarbij nog de volg<strong>en</strong>de bed<strong>en</strong>king. De opleiding heeft het vroegere – uitsluit<strong>en</strong>d grafischgerichte- aanbod verruimd naar afstudeerrichting<strong>en</strong> waarin andere communicatietechniek<strong>en</strong> gehanteerd word<strong>en</strong>.Zij ziet hierin kans<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevar<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s haar moet de opleiding er in ieder geval over wak<strong>en</strong> dat de twee nietklassiekegrafische afstudeerrichting<strong>en</strong> (CMO <strong>en</strong> MMP) zich niet los van de andere opleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> debasisvorming gaan ontwikkel<strong>en</strong>. De verruiming is, volg<strong>en</strong>s haar, slechts zinvol indi<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> band blijft met degrafische wereld waarin de opleiding sterk staat <strong>en</strong> indi<strong>en</strong> de opleiding blijft wak<strong>en</strong> over het professionele niveaudat vroeger „slechts‟ op het grafische terrein behaald werd of moest behaald word<strong>en</strong>. Anders gaat zij e<strong>en</strong>ongelijke strijd aan met andere meer gespecialiseerde opleiding<strong>en</strong> (ICT-opleiding<strong>en</strong>, opleiding<strong>en</strong> die zichuitsluit<strong>en</strong>d aan ontwerp <strong>en</strong> creatie wijd<strong>en</strong>) die zij onherroepelijk zal verliez<strong>en</strong>.De opleidingsdoelstelling<strong>en</strong> zijn vertaald in eindcompet<strong>en</strong>ties die de beginn<strong>en</strong>de professional zou moet<strong>en</strong>beheers<strong>en</strong>. Daarbij onderscheidt de opleiding, zoals decretaal bepaald, algem<strong>en</strong>e compet<strong>en</strong>ties, beroepsgerichtecompet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> beroepsspecifieke compet<strong>en</strong>ties. De algem<strong>en</strong>e compet<strong>en</strong>ties zijn gedefinieerd ophogeschoolniveau omdat zij geme<strong>en</strong>schappelijk zijn voor alle professionele bacheloropleiding<strong>en</strong>. Deberoepsgerichte <strong>en</strong> afstudeerrichtingsspecifieke compet<strong>en</strong>ties zijn ontwikkeld door e<strong>en</strong> interne werkgroepCompet<strong>en</strong>tiegericht Onderwijs. In de compet<strong>en</strong>ties zijn drie verschill<strong>en</strong>de niveaus onderscheid<strong>en</strong> naargelang demate van zelfstandigheid die stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> om de compet<strong>en</strong>tie te beheers<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong>compet<strong>en</strong>tiematrix word<strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>ties gelinkt aan opleidingsonderdel<strong>en</strong>. De compet<strong>en</strong>ties word<strong>en</strong> verderontleed in compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die in de verschill<strong>en</strong>de leere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> aan bod kom<strong>en</strong>. De commissie waardeert desystematiek die gehanteerd is bij de definitie van de compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> de poging die gedaan is om decompet<strong>en</strong>ties te spreid<strong>en</strong> over de vier afstudeerrichting<strong>en</strong>. Zij stelt echter vast dat het algeme<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiekaderwaarbinn<strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>ties pass<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de oriëntatie van de opleiding aangeeft, nog onduidelijk is <strong>en</strong>onbek<strong>en</strong>d bij de verschill<strong>en</strong>de actor<strong>en</strong>, niet in het minst bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Hoewel internationale ingesteldheid alse<strong>en</strong> van de opleidingsdoelstelling<strong>en</strong> wordt vermeld komt die niet expliciet aan bod in de compet<strong>en</strong>tielijst.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 71
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om te blijv<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> balans tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eralistische <strong>en</strong> specialistischeopleiding. De visie op de toekomstige ontwikkeling van de opleiding, waarbij de vraag c<strong>en</strong>traal staat hoe deopleiding e<strong>en</strong> traditionele druktechnische oriëntatie kan verzo<strong>en</strong><strong>en</strong> met nieuwe technologische evoluties, moetblijv<strong>en</strong>d bewaakt word<strong>en</strong>.De commissie raadt de opleiding aan e<strong>en</strong> bewuste strategie te ontwikkel<strong>en</strong> om afstudeerrichting<strong>en</strong> zoals CMO <strong>en</strong>MMP uit te bouw<strong>en</strong> in relatie tot de nod<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het zich ontwikkel<strong>en</strong>de werkveld.De commissie dringt aan om compet<strong>en</strong>ties in verband met internationale gerichtheid uitdrukkelijk op te nem<strong>en</strong> inde compet<strong>en</strong>tielijst.Facet 1.2Domeinspecifieke eis<strong>en</strong>Beoordelingscriteria:- De doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding (uitgedrukt in eindkwalificaties van de stud<strong>en</strong>t) sluit<strong>en</strong> aan bij de eis<strong>en</strong> diedoor (buit<strong>en</strong>landse) vakg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong> het relevante beroep<strong>en</strong>veld gesteld word<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> opleiding in hetbetreff<strong>en</strong>de domein (vakgebied/discipline <strong>en</strong>/of beroepspraktijk of kunstpraktijk). Ze zijn, ingeval vangereglem<strong>en</strong>teerde beroep<strong>en</strong>, in overe<strong>en</strong>stemming met de reglem<strong>en</strong>tering of regelgeving ter zake.- Voor professioneel gerichte bacheloropleiding<strong>en</strong> zijn de eindkwalificaties getoetst bij het relevanteberoep<strong>en</strong>veld.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Vermits de beroeps- <strong>en</strong> opleidingsprofiel<strong>en</strong> van de VLOR, sectorcommissie <strong>Grafische</strong> Techniek<strong>en</strong> (1997)gedateerd zijn, is de opleiding zelf sinds 2004 de eis<strong>en</strong> van het beroepsveld gaan determiner<strong>en</strong>. Dit is gebeurdbinn<strong>en</strong> de reeds in 1.1 vermelde interne werkgroep Compet<strong>en</strong>tiegericht Onderwijs. Die heeft de beroepseis<strong>en</strong>geformuleerd in door de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te behal<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. Daarvoor had de werkgroep veelvuldige contact<strong>en</strong>met het werkveld (140) <strong>en</strong> pleegde hij overleg met verschill<strong>en</strong>de instanties. Bij dit overleg werd<strong>en</strong> ook collega‟svan de andere Vlaamse opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> betrokk<strong>en</strong>. De opleidingsadviesraad waarin desector repres<strong>en</strong>tatief is verteg<strong>en</strong>woordigd, speelde bij de definiëring van de eis<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de daaraan gekoppeldecompet<strong>en</strong>ties e<strong>en</strong> belangrijke rol. De aanvankelijk ruime lijst van 85 compet<strong>en</strong>ties werd eind 2007 teruggebrachttot 27 compet<strong>en</strong>ties waarin k<strong>en</strong>nis, attitude <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> geïntegreerd.De opleiding heeft het domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader van de commissie afgetoetst met de vermeldecompet<strong>en</strong>tielijst. Dit maakte voor de commissie duidelijk dat die lijst meer dan voldo<strong>en</strong>de haar eig<strong>en</strong>domeinspecifieke refer<strong>en</strong>tiekader afdekt. De opleiding legt e<strong>en</strong> aantal acc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoals:- de bachelor is in staat om in teamverband professioneel te handel<strong>en</strong>;- de bachelor is in staat om alert te zijn voor de dynamiek van de markt <strong>en</strong> om de nieuwe ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong>tr<strong>en</strong>ds op zijn vakgebied te onderk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Hij heeft daarbij e<strong>en</strong> ingesteldheid tot lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong>;- de bachelor kan door middel van e<strong>en</strong> degelijk taalgebruik verbaal <strong>en</strong> (non)verbaal communicer<strong>en</strong> metbedrijfsinterne <strong>en</strong> –externe partij<strong>en</strong>;- de bachelor is in staat om beroepsgericht te communicer<strong>en</strong> (schriftelijk <strong>en</strong> mondeling) in e<strong>en</strong> tweede <strong>en</strong>derde taal.De opleiding voegde daaraan toe dat e<strong>en</strong> domeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekader e<strong>en</strong> dynamisch gegev<strong>en</strong> is dat moetinspel<strong>en</strong> op de conjunctuur, nieuwe technologische ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de wijzig<strong>en</strong>de regelgeving. Vanuit het72 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
edrijfslev<strong>en</strong> wordt immers gevraagd dat zowel opleiding als stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in staat zijn zich aan te pass<strong>en</strong> aan snelwijzig<strong>en</strong>de omstandighed<strong>en</strong>. Dit impliceert dat de afgestudeerd<strong>en</strong> na de opleiding, afhankelijk van het bedrijfwaarin zij terechtkom<strong>en</strong>, nog e<strong>en</strong> ingroeiperiode nodig hebb<strong>en</strong> om zich in te werk<strong>en</strong> in de bedrijfscontext.Aanpassingsvermog<strong>en</strong> is volg<strong>en</strong>s de opleiding ook e<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tie die bijdraagt tot e<strong>en</strong> houding van lev<strong>en</strong>slangler<strong>en</strong>.De opleiding heeft reeds e<strong>en</strong> hele weg afgelegd in het definiër<strong>en</strong> van de compet<strong>en</strong>ties in functie van de eis<strong>en</strong>gesteld door het werkveld. De commissie me<strong>en</strong>t echter dat e<strong>en</strong> verdere specificatie van de domeinspecifiekeeis<strong>en</strong> met betrekking tot de afstudeerrichting<strong>en</strong> <strong>en</strong>erzijds het onderscheid, anderzijds het geme<strong>en</strong>schappelijkeervan kan in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. De reflectie die hiermee gepaard gaat, kan de positionering van de opleiding <strong>en</strong> vande afstudeerrichting<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van evoluties in het werkveld verduidelijk<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> domeinspecifiekerefer<strong>en</strong>tiekader van de commissie kan hiervoor e<strong>en</strong> bron zijn.De commissie stelde vast dat bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> globale visie op de te behal<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties ontbreekt. Decompet<strong>en</strong>ties word<strong>en</strong> wel vermeld op de ECTS-fiche van elk opleidingsonderdeel <strong>en</strong> meestal mondeling vermeldbij de aanvang van e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel. De commissie stelde echter vast dat dit leidt tot e<strong>en</strong> tefragm<strong>en</strong>tarisch beeld. Slechts aan het einde van de opleiding krijg<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> onrechtstreeks via decompet<strong>en</strong>ties die verwacht word<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de stage e<strong>en</strong> min of meer globaal zicht op de eis<strong>en</strong> van het werkveld.De commissie me<strong>en</strong>t dat ook in de eerste <strong>en</strong> tweede trajectschijf meer aandacht kan gaan naar de sam<strong>en</strong>hangvan de compet<strong>en</strong>ties in functie van het later functioner<strong>en</strong>. De lector<strong>en</strong> war<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s de m<strong>en</strong>ing toegedaan datzij nog verder stapp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong> in het compet<strong>en</strong>tiegericht d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over de opleiding.De opleiding heeft onderzocht of compet<strong>en</strong>tiekaders van partnerinstelling<strong>en</strong> in het buit<strong>en</strong>land als bron kond<strong>en</strong>word<strong>en</strong> gebruikt voor de ontwikkeling van het eig<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiekader. Zij heeft echter voor decompet<strong>en</strong>tiegerichte aanpak op zich ge<strong>en</strong> zinvolle vergelijkingsbasis gevond<strong>en</strong>. Wel is er e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>se vorm vansam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> informatieuitwisseling <strong>en</strong> ook van (informele) b<strong>en</strong>chmarking over opleidingsprogramma‟s via dedeelname aan de International Circle of Educational Institutes for Graphic Arts, Technology and Managem<strong>en</strong>t.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om de compet<strong>en</strong>ties perman<strong>en</strong>t te blijv<strong>en</strong> afstemm<strong>en</strong> op de nod<strong>en</strong> van het werkveld methet oog op e<strong>en</strong> verdere specificatie in functie van de afstudeerrichting<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> compet<strong>en</strong>tied<strong>en</strong>k<strong>en</strong> bij lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan nog meer impuls<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>.Oordeel over onderwerp 1, doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 1.1, niveau <strong>en</strong> oriëntatie:facet 1.2, domeinspecifieke eis<strong>en</strong>:voldo<strong>en</strong>degoedis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 73
Onderwerp 2ProgrammaFacet 2.1Relatie tuss<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud van het programmaBeoordelingscriteria:- <strong>Het</strong> programma is e<strong>en</strong> adequate concretisering van de eindkwalificaties van de opleiding qua niveau,oriëntatie <strong>en</strong> domeinspecifieke eis<strong>en</strong>.- De eindkwalificaties zijn adequaat vertaald in leerdoel<strong>en</strong> van (onderdel<strong>en</strong> van) het programma.- De inhoud van het programma biedt stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de mogelijkheid om de geformuleerde eindkwalificaties tebereik<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De commissie stelde vast dat de opleiding grondig heeft nagedacht over de relatie tuss<strong>en</strong> de doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> deinhoud van het programma. Vooreerst zijn de doelstelling<strong>en</strong> geformuleerd in compet<strong>en</strong>ties die op hun beurtopgesplitst word<strong>en</strong> in compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Via de compet<strong>en</strong>tiematrix word<strong>en</strong> de compet<strong>en</strong>ties gekoppeld aan deopleidingsonderdel<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> andere matrix met als titel “Groeipad voor persoonlijke <strong>en</strong> professionele ontwikkeling”toont aan hoe de stud<strong>en</strong>t wordt aangesprok<strong>en</strong> om geleidelijk aan meer verantwoordelijkheid te nem<strong>en</strong> voor zijnleerproces. T<strong>en</strong> slotte is voor elke compet<strong>en</strong>tie e<strong>en</strong> leerlijn ontwikkeld die wordt weergegev<strong>en</strong> op e<strong>en</strong>compet<strong>en</strong>tiefiche. De commissie besluit dat het programma over het algeme<strong>en</strong> e<strong>en</strong> adequate concretisering isvan de eindkwalificaties van de opleiding qua niveau, oriëntatie <strong>en</strong> domeinspecifieke eis<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> eerste semester bestaat uit e<strong>en</strong> basisopleiding met leerinhoud<strong>en</strong> die voor elk van de afstudeerrichting<strong>en</strong>belangrijk zijn (algem<strong>en</strong>e technologie, lay-out <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> opmaak, creatieve beeldvorming, fotometrie <strong>en</strong>colorimetrie, informatica <strong>en</strong> webtechnologie, bedrijfseconomie <strong>en</strong> professionalisering). Om het verschil tuss<strong>en</strong> deverschill<strong>en</strong>de instapniveaus te niveller<strong>en</strong> neemt k<strong>en</strong>nisoverdracht tijd<strong>en</strong>s de eerste wek<strong>en</strong> van de opleiding noge<strong>en</strong> belangrijke plaats in. <strong>Het</strong> tweede semester telt nog heel wat geme<strong>en</strong>schappelijke opleidingsonderdel<strong>en</strong>, maarde stud<strong>en</strong>t kan reeds e<strong>en</strong> beperkte keuze mak<strong>en</strong> in functie van één van de vier afstudeerrichting<strong>en</strong>. Vanaf hetderde semester kiest de stud<strong>en</strong>t voor één van de vier afstudeerrichting<strong>en</strong>. In de afstudeerrichting Cross<strong>media</strong>ontwerpgaat er veel aandacht naar technische inzicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> is tev<strong>en</strong>s creativiteit e<strong>en</strong> belangrijke compon<strong>en</strong>t. Deafstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>technologie verzorgt e<strong>en</strong> polygrafische opleiding waarin het reproductieprocesc<strong>en</strong>traal staat. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de afstudeerrichting Grafia<strong>media</strong>beleid bestuder<strong>en</strong> vooral de managem<strong>en</strong>t- <strong>en</strong>commerciële aspect<strong>en</strong> van het productieproces. De afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie combineert design <strong>en</strong>techniek om multi<strong>media</strong>product<strong>en</strong> te vervaardig<strong>en</strong>. In elk van de vier afstudeerrichting<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> tal<strong>en</strong> <strong>en</strong>bedrijfseconomie e<strong>en</strong> belangrijke compon<strong>en</strong>t, weliswaar met verschill<strong>en</strong>de acc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Zo gaat in Grafi<strong>media</strong>beleidveel aandacht naar marketing.E<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong> zijn gericht op e<strong>en</strong> multidisciplinaire aanpak <strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij tot internationalesam<strong>en</strong>werking: projectwerk (in elke trajectschijf), seminaries rondom “Arteveldemobiliteit” (derde trajectschijf), hetopleidingsonderdeel Professionele ontwikkeling (eerste trajectschijf), het anderstalig project (tweede trajectschijf),deelname aan buit<strong>en</strong>landse beurz<strong>en</strong> (tweede <strong>en</strong> derde trajectschijf). De inhoud van het opleidingsonderdeelProfessionele ontwikkeling wordt door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>d beoordeeld. <strong>Het</strong> is gericht op ontwikkeling van dezelfstandigheid van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (sprek<strong>en</strong> in groep, werkplanning) <strong>en</strong> past als zodanig binn<strong>en</strong> deopleidingsdoelstelling<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> de opdracht<strong>en</strong> arbeidsint<strong>en</strong>sief. De commissie vindt dit e<strong>en</strong> zinvolopleidingsonderdeel, zeker omdat de opleiding er zich van bewust is dat de inhoud perman<strong>en</strong>t di<strong>en</strong>tgeactualiseerd te word<strong>en</strong> <strong>en</strong> aangepast aan de nod<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.74 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> weinig ballast in het programma. De commissie stelde echter kleine verschilpunt<strong>en</strong> vasttuss<strong>en</strong> de afstudeerrichting<strong>en</strong>. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie <strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>beleid vind<strong>en</strong> de combinatietheoretische vakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> praktijk goed uitgebalanceerd. Volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> kan ev<strong>en</strong>tueel meer aandacht gaan naartal<strong>en</strong>vakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral naar grafische terminologie. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding hieraan zou kunn<strong>en</strong>voldo<strong>en</strong> door te onderzoek<strong>en</strong> of nog meer (del<strong>en</strong> van) opleidingsonderdel<strong>en</strong> niet in e<strong>en</strong> andere taal kunn<strong>en</strong>word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> kijkstage in het tweede jaar zou zinvol zijn. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Cross<strong>media</strong>ontwerp verkiez<strong>en</strong> e<strong>en</strong>snellere <strong>en</strong> meer op de praktijk gerichte aandacht voor Photoshop <strong>en</strong> design, ev<strong>en</strong>tueel in vervanging van e<strong>en</strong>aantal druktechnische vakk<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> programma wordt aangebod<strong>en</strong> in de vorm van e<strong>en</strong> modeltraject van drie schijv<strong>en</strong> (trajectjar<strong>en</strong>) van telk<strong>en</strong>s 60studiepunt<strong>en</strong>. Via leertrajectbegeleiding <strong>en</strong> modeltraject<strong>en</strong> voor studieduurverkorters beantwoordt het programmaaan de mogelijkhed<strong>en</strong> die gebod<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door het flexibiliseringdecreet. <strong>Het</strong> programma is volledig teraadpleg<strong>en</strong> op de website van de hogeschool.Via de opleidingsadviesraad, bevraging<strong>en</strong> <strong>en</strong> contact<strong>en</strong> met oud-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> streeft de opleiding naar e<strong>en</strong> continueinhoudelijke <strong>en</strong> structurele aanpassing van het curriculum. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> dit e<strong>en</strong> sterk punt van deopleiding. De opleiding erk<strong>en</strong>t dat de jongste afstudeerrichting (Multi<strong>media</strong>productie) nog e<strong>en</strong> aantal groeipijn<strong>en</strong>k<strong>en</strong>t. <strong>Het</strong> is voor de buit<strong>en</strong>wereld niet steeds duidelijk dat het gaat om e<strong>en</strong> opleiding multi<strong>media</strong> gekoppeld aan degrafische industrie. Op basis van vergadering<strong>en</strong> met alumni in 2008 zijn er e<strong>en</strong> aantal curriculumaanpassing<strong>en</strong>gebeurd. De alumni ondervond<strong>en</strong> hinder van balast in het programma <strong>en</strong> wild<strong>en</strong> sneller evoluer<strong>en</strong> naarprogrammeerwerk of creatieve producties. Daaruit zijn de keuzeopties proDEV <strong>en</strong> proDUCE gegroeid die sinds2009-2010 aangebod<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De inhoud van proDEV is meer analytisch georiënteerd <strong>en</strong> gericht opprogrammeerwerk. Die van proDUCE is meer creatief van aard <strong>en</strong> gericht op het audiovisuele resultaat. Decommissie waarschuwt dat bij de evaluatie ervan goed moet gekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of de band met de grafischeindustrie behoud<strong>en</strong> blijft. Er is e<strong>en</strong> terugkoppeling nodig naar verfijnde einddoelstelling<strong>en</strong> van deafstudeerrichting. Dit is nodig om de eig<strong>en</strong>heid ervan, in vergelijking met andere opleiding<strong>en</strong> in de sector van demulti<strong>media</strong>productie, te behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> te acc<strong>en</strong>tuer<strong>en</strong>. Dezelfde opmerking kan in mindere mate word<strong>en</strong> gemaaktmet betrekking tot de afstudeerrichting Cross<strong>media</strong>ontwerp.De opleidingsfiches gev<strong>en</strong> per opleidingsonderdeel de compet<strong>en</strong>ties weer die aan bod kom<strong>en</strong>. Naast hetformaliser<strong>en</strong> van de compet<strong>en</strong>ties doet de opleiding inspanning<strong>en</strong> om compet<strong>en</strong>tiegericht werk<strong>en</strong> te integrer<strong>en</strong> inde inhoudelijke <strong>en</strong> methodologische uitwerking, zij het niet steeds expliciet. Hierin kan nog vooruitgang geboektword<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>tueel via ondersteuning van e<strong>en</strong> onderwijskundige. De opleiding gaf aan dat dit in het verled<strong>en</strong>gebeurd is. Mom<strong>en</strong>teel ontbrek<strong>en</strong> de middel<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> nieuw personeelslid hiervoor aan de opleiding toe tewijz<strong>en</strong>.De opleidingsdirecteur heeft iedere collega uit de opleiding uitg<strong>en</strong>odigd om voor zijn eig<strong>en</strong> opleidingsonderdeele<strong>en</strong> internationale b<strong>en</strong>chmarking te do<strong>en</strong>. Dit zou e<strong>en</strong> vast gespreksonderdeel moet<strong>en</strong> zijn bij elk bezoek van e<strong>en</strong>lector aan e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse partnerinstelling. De commissie vindt dit e<strong>en</strong> zeer zinvol initiatief dat nog verderuitwerking verdi<strong>en</strong>t.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:<strong>Het</strong> compet<strong>en</strong>tiegericht werk<strong>en</strong> in de verschill<strong>en</strong>de opleidingsonderdel<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> geperfectioneerd door deondersteuning van e<strong>en</strong> onderwijsdeskundige, zoals in het verled<strong>en</strong> is gebeurd.<strong>Het</strong> programma van de afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie kan nog word<strong>en</strong> verbeterd.De mogelijkheid van e<strong>en</strong> kijkstage in het tweede jaar moet word<strong>en</strong> onderzocht.<strong>Het</strong> is zinvol om taalonderwijs te integrer<strong>en</strong> door het gev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> anderetaal, binn<strong>en</strong> de wettelijke beperking<strong>en</strong> (zoals reeds in <strong>en</strong>kele gevall<strong>en</strong> gebeurt).opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 75
Facet 2.2Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid van het programmaBeoordelingscriteria:- K<strong>en</strong>nisontwikkeling door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vindt plaats via vakliteratuur, aan de beroeps- of kunstpraktijk ontle<strong>en</strong>dstudiemateriaal <strong>en</strong> via interactie met de beroepspraktijk, de kunstpraktijk <strong>en</strong>/of (toegepast) onderzoek.- <strong>Het</strong> programma heeft aantoonbare verband<strong>en</strong> met actuele ontwikkeling<strong>en</strong> in het vakgebied/de discipline.- <strong>Het</strong> programma waarborgt de ontwikkeling van beroeps- of artistieke vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> heeft aantoonbareverband<strong>en</strong> met de actuele beroepspraktijk.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De commissie heeft vastgesteld dat de opleiding zich sterk inspant om de inhoud van opleidingsonderdel<strong>en</strong> tedo<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong> bij de actuele beroepspraktijk. Zij doet dit in de eerste twee trajectjar<strong>en</strong> door leerinhoud<strong>en</strong> tekoppel<strong>en</strong> aan beroepsreële situaties vanuit de opvatting dat de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op die manier word<strong>en</strong> voorbereid om inhet bedrijfslev<strong>en</strong> aan de slag te gaan. De stud<strong>en</strong>t moet er ook in ler<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. In de algeme<strong>en</strong>-ondersteun<strong>en</strong>deopleidingsonderdel<strong>en</strong> gebeurt dit volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> via werkveldgerichte cases. E<strong>en</strong> concrete confrontatiemet de beroepspraktijk gebeurt hoofdzakelijk via practica, project<strong>en</strong>, bedrijfsbezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> seminaries. Deopleiding is van m<strong>en</strong>ing dat zij door de keuze van onderwijsvorm<strong>en</strong> (probleemgestuurd onderwijs,maatwerk,peerassessm<strong>en</strong>t, peercoaching, individueel <strong>en</strong> groepswerk) bewust inspeelt op werkvorm<strong>en</strong> die in debedrijfswereld courant word<strong>en</strong> toegepast. Alumni tred<strong>en</strong> vaak op als gastdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> del<strong>en</strong> zo hunbedrijfservaring met de opleiding. Bij de oprichting van de afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>ontwerp werd in eersteinstantie e<strong>en</strong> beroep gedaan op gastdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, die in e<strong>en</strong> tweede fase als vaste medewerkers werd<strong>en</strong>aangeworv<strong>en</strong>. Alle lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> contact<strong>en</strong> met de bedrijfswereld via de stagebezoek<strong>en</strong>, deelname aanstudiedag<strong>en</strong>, bezoek aan beurz<strong>en</strong>. Er is, in navolging van de vorige visitatie, e<strong>en</strong> opleidingsadviesraad opgericht.Verteg<strong>en</strong>woordigers van het werkveld kunn<strong>en</strong> er advies gev<strong>en</strong> over het opleidingsplan <strong>en</strong> overcurriculumwijziging<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> suggesties gev<strong>en</strong> voor nieuwe inhoud<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> belangrijke bespreking werdgewijd aan e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele overgang naar e<strong>en</strong> modulaire opleidingsstructuur. De commissie vraagt aandacht tehebb<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> ruime spreiding van bedrijv<strong>en</strong> zowel binn<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong> de regio.De commissie apprecieert de inrichting van het opleidingsonderdeel Seminaries. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> vierseminaries per jaar volg<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal seminaries zijn verplicht, e<strong>en</strong> aantal zijn vrijblijv<strong>en</strong>d. De inhoud varieertjaar na jaar <strong>en</strong> is in hoofdzaak gericht op actuele topics. De commissie wijst op de noodzaak om de inhoud vande seminaries af te stemm<strong>en</strong> op de andere opleidingsonderdel<strong>en</strong> (bijvoorbeeld het seminarie verpakking). Via hetopleidingsonderdeel Seminaries word<strong>en</strong> gastsprekers uitg<strong>en</strong>odigd die de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in contact br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> metevoluties in het werkveld. De commissie moedigt de opleiding aan om het systeem van gastsprekers indi<strong>en</strong>mogelijk nog uit te breid<strong>en</strong>. De meeste seminaries zijn vakoverschrijd<strong>en</strong>d. Lector<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> in de seminaries vaake<strong>en</strong> aanleiding om hun leerinhoud<strong>en</strong> te actualiser<strong>en</strong>. Sommige seminaries word<strong>en</strong> hogeschoolbreed aangebod<strong>en</strong>(bijvoorbeeld het seminarie Artevelde mobiliteit, e<strong>en</strong> seminarie over e-books in sam<strong>en</strong>werking met de opleidingjournalistiek). Daardoor wordt het opleidingsoverschrijd<strong>en</strong>d d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> bij stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> lector<strong>en</strong> gestimuleerd. Om dezelfstandigheid van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zij betrokk<strong>en</strong> bij de organisatie van de seminaries. Decommissie suggereert om voor de inrichting van seminaries sam<strong>en</strong>werking te overweg<strong>en</strong> met externeorganisaties zoals bijvoorbeeld de Stichting Marketing.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de indruk dat de lector<strong>en</strong> de evoluties in het werkveld goed opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuweontwikkeling<strong>en</strong> integrer<strong>en</strong> in hun less<strong>en</strong>. Sommige zeer rec<strong>en</strong>te evoluties in de sector zoals digitaal drukk<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> nog meer aandacht krijg<strong>en</strong>. De opleiding heeft e<strong>en</strong> speciale werkgroep opgericht om e<strong>en</strong> leerlijn <strong>digitale</strong>druk in het curriculum uit te bouw<strong>en</strong>. Er is in het programma aandacht voor k<strong>en</strong>nisontwikkeling via verwijzing<strong>en</strong>naar literatuur in grafische magazines of naar ervaring<strong>en</strong> die lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> opgedaan door deelname aaninternationale confer<strong>en</strong>ties. De commissie nam k<strong>en</strong>nis van e<strong>en</strong> aantal publicaties van lector<strong>en</strong> in vaktijdschrift<strong>en</strong>.76 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> goed ingelicht over de mogelijkhed<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> deel van het programma in het buit<strong>en</strong>land tevolg<strong>en</strong>. De opleiding is zich ervan bewust dat dit nog sterker kan gestimuleerd word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te evolutie ishet combiner<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse stage met <strong>en</strong>kele opleidingsonderdel<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse instelling.Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse ervaring word<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd op e<strong>en</strong> terugkoppelingsgesprek waarop ooklector<strong>en</strong> aanwezig zijn. Dit leidt soms tot suggesties ter verbetering van de eig<strong>en</strong> opleidingsinhoud<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>belangrijke stimulans voor de internationalisering gaat uit van de International Circle of Educational Institutes forGraphic Arts, Technology and Managem<strong>en</strong>t waarvan de opleiding vijftig jaar geled<strong>en</strong> e<strong>en</strong> medeoprichter was.Tijd<strong>en</strong>s het bezoek kon de commissie sprek<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> internationale afvaardiging van de voornoemdeorganisatie. Zij bevestigd<strong>en</strong> dat de opleiding aan de Arteveldehogeschool nog steeds e<strong>en</strong> belangrijke partner is,wat blijkt uit het feit dat zij in 2009 voor de derde keer de jaarlijkse confer<strong>en</strong>tie mocht inricht<strong>en</strong>.Er is in de opleiding e<strong>en</strong> aanzet aanwezig van projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek. Dit gebeurde in hetverled<strong>en</strong> vaak in de context van incid<strong>en</strong>tele advies- of onderzoeksvrag<strong>en</strong> van bedrijv<strong>en</strong>. Door het verwerv<strong>en</strong> van<strong>en</strong>kele HOBU-fonds <strong>en</strong> later TETRA-fondsproject<strong>en</strong>, gesubsidieerd door de Vlaamse Overheid (IWT), kwam er<strong>en</strong>ige continuïteit in de onderzoeksthema‟s die zich conc<strong>en</strong>treerd<strong>en</strong> rondom kleur- <strong>en</strong> rastertechnologie. Anderevoorbeeld<strong>en</strong> hiervan zijn het project „Zeg het met kleur”, gefinancierd door het Regionaal Technologisch C<strong>en</strong>trumvan de provincie Oost-Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> het seminarie “Walk of Colour”. Via de aanstelling van e<strong>en</strong> part-timeopdrachthouder Wet<strong>en</strong>schappelijk Onderzoek binn<strong>en</strong> de opleiding kon de onderzoeksbehoefte van de bedrijv<strong>en</strong><strong>en</strong> de verwerving van projectsubsidies op elkaar word<strong>en</strong> afgestemd. De opleiding participeerde ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s in tweeopleidingsgerichte onderzoeksproject<strong>en</strong> die binn<strong>en</strong> de hogeschool met PWO-middel<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> uitgeschrev<strong>en</strong>. Deopleiding heeft zo de basis gelegd om e<strong>en</strong> grafisch k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>trum uit te bouw<strong>en</strong> waarbij via projectsubsidies <strong>en</strong>opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong> van maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing nieuwe k<strong>en</strong>nisontwikkeling <strong>en</strong> transfer vanonderzoeksresultat<strong>en</strong> naar bedrijv<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> bewerkstelligd. Uit PROZA-bevraging<strong>en</strong> die gehoud<strong>en</strong> werd<strong>en</strong>in 2007-2008 kwam de vraag naar meer op<strong>en</strong>heid over de opvolging van project<strong>en</strong>. Hieraan werd gevolggegev<strong>en</strong> door de project<strong>en</strong> op te nem<strong>en</strong> als ag<strong>en</strong>dapunt van de opleidingsvergadering<strong>en</strong>. Ook kunn<strong>en</strong>bachelorproev<strong>en</strong> uitgevoerd word<strong>en</strong> in het kader van lop<strong>en</strong>de project<strong>en</strong>. De commissie pleit ervoor om erop toe tezi<strong>en</strong> dat k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> ervaring uit project<strong>en</strong> wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de opleidingsonderdel<strong>en</strong>. Op associati<strong>en</strong>iveaumaakt de opleiding deel uit van de onderzoeksgroep Multi<strong>media</strong>. Dit belet echter niet dat er ook functionelesam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong> tot stand kom<strong>en</strong> met hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> universiteit<strong>en</strong> uit andere associaties als dit pastbinn<strong>en</strong> de expertise <strong>en</strong> de mogelijkhed<strong>en</strong> van de opleiding. De commissie stelde vast dat project<strong>en</strong> van toegepastwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek in het verled<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bijgedrag<strong>en</strong> tot de modernisering van apparatuur <strong>en</strong> totcontact<strong>en</strong> met buit<strong>en</strong>landse instelling<strong>en</strong> die in dezelfde onderzoeksdomein<strong>en</strong> werkzaam zijn.De aansluiting op de actuele beroepspraktijk komt het sterkst aan bod in de stage. Zij neemt het ganse zesdesemester van acht wek<strong>en</strong> (derde trajectschijf) in beslag <strong>en</strong> omvat 10 studiepunt<strong>en</strong>. De commissie stelde vast dataan de organisatie van de stage de nodige aandacht wordt gewijd. Aan het einde van het tweede jaar krijg<strong>en</strong> destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e briefing <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stagegids. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf e<strong>en</strong> stageplaats op basis van e<strong>en</strong>lijst met bedrijv<strong>en</strong> die door de opleiding nauwkeurig zijn gescre<strong>en</strong>d. Ev<strong>en</strong>tueel kan de stud<strong>en</strong>t zelf e<strong>en</strong>stageplaats voorstell<strong>en</strong> die aan dezelfde scre<strong>en</strong>ingscriteria wordt onderworp<strong>en</strong> voor toewijzing. De stage wordtopgevat als e<strong>en</strong> “ingroei-ervaring op de arbeidsmarkt” waarbij de stud<strong>en</strong>t als e<strong>en</strong> “junior medewerker” wordtingeschakeld in e<strong>en</strong> bedrijfscontext. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> het zelf solliciter<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> stageplaats <strong>en</strong> hetformuler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> stagevoorstel e<strong>en</strong> interessante leerschool. Zij merkt<strong>en</strong> ook op dat e<strong>en</strong> korte meeloopstage inhet tweede jaar h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beter zicht zou gev<strong>en</strong> op wat de stage in het derde jaar voor h<strong>en</strong> kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong>.Elke stagiair wordt begeleid door e<strong>en</strong> stagem<strong>en</strong>tor (e<strong>en</strong> persoon uit het bedrijf) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stagebegeleider (e<strong>en</strong>medewerker van de opleiding). De stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> waarmee de commissie kon sprek<strong>en</strong> war<strong>en</strong> tevred<strong>en</strong> overinformatie die zij kreg<strong>en</strong> over doel <strong>en</strong> organisatie van de stage <strong>en</strong> de contact<strong>en</strong> met de opleiding. Op het eindevan de stage word<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bevraagd over de stageplaats. Op basis van die informatie verneemt deopleiding of de stageplaats verder in aanmerking komt <strong>en</strong> voor welke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zij het best geschikt is.Ook via de bachelorproef krijgt de stud<strong>en</strong>t de geleg<strong>en</strong>heid aan te ton<strong>en</strong> dat hij meerdere compet<strong>en</strong>ties beheerst.<strong>Het</strong> is e<strong>en</strong> langdurige <strong>en</strong> complexe opdracht die zich uitstrekt over semesters vijf <strong>en</strong> zes (derde trajectschijf) <strong>en</strong>die ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor 10 studiepunt<strong>en</strong> staat. Zij bevat e<strong>en</strong> beperkt theoretisch gedeelte op basis van literatuur ofinformatie van e<strong>en</strong> deskundige uit het werkveld, aangevuld met e<strong>en</strong> praktijkgedeelte <strong>en</strong> persoonlijke reflecties.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 77
Bachelorproev<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> onderdeel uitmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> PWO-project of van maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. Zijzijn steeds gerelateerd aan e<strong>en</strong> probleemsituatie in het werkveld. De meeste onderwerp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dan ookaangedrag<strong>en</strong> door de (stage-)bedrijv<strong>en</strong>. Hiermee komt de opleiding tegemoet aan e<strong>en</strong> opmerking van de vorigevisitatie die aandrong op e<strong>en</strong> betere oriëntatie naar het werkveld. De commissie vernam dat de meerwaarde vande bachelorproef vooral bestaat in de zelfstandige aanpak van de stud<strong>en</strong>t (zelf e<strong>en</strong> bedrijf gaan opzoek<strong>en</strong>, e<strong>en</strong>probleem definiër<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> systematiek uitbouw<strong>en</strong>, de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aanreik<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> probleem op te loss<strong>en</strong>) <strong>en</strong>de compet<strong>en</strong>tie om e<strong>en</strong> persoonlijke kritische reflectie te mak<strong>en</strong> over de manier waarop e<strong>en</strong> probleem aangepaktkan word<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> onderzoeksmatige in de bachelorproef is minder sterk aanwezig. Wel moet de stud<strong>en</strong>t aanton<strong>en</strong>e<strong>en</strong> goede informatieverzameling te kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> rondom het gestelde probleem.De commissie oordeelt dat de voorbereiding <strong>en</strong> begeleiding van stage <strong>en</strong> bachelorproef over het algeme<strong>en</strong> metzorg gebeurt. Voor beide opleidingsonderdel<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> stageboek/bachelorproefgids ter beschikking <strong>en</strong> word<strong>en</strong> destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tijdig geïnformeerd over doel, verwachting<strong>en</strong>, praktische organisatie <strong>en</strong> evaluatie. De commissiesuggereert om de eindcompet<strong>en</strong>ties formeler <strong>en</strong> promin<strong>en</strong>ter te vernoem<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opverschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> begeleid tijd<strong>en</strong>s de bachelorproef door de taallesgevers <strong>en</strong> door twee promotor<strong>en</strong>. Deopleiding heeft gepaste conclusies getrokk<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> uitstroomonderzoek van 2008 waaruit bleek dat in deafstudeerrichting MMP slechts 31,9 % van de respond<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tevred<strong>en</strong> was over de begeleiding van debachelorproef. Volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan hierin nog verbetering word<strong>en</strong> aangebracht.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet onderzoek<strong>en</strong> hoe het contact tuss<strong>en</strong> externe <strong>en</strong> interne stagebegeleiding verloopt <strong>en</strong> of dit insommige gevall<strong>en</strong> niet kan word<strong>en</strong> verbeterd.De commissie adviseert om in overleg met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te onderzoek<strong>en</strong> hoe de begeleiding van debachelorproev<strong>en</strong> nog kan word<strong>en</strong> verbeterd.De opleiding moet zich inspann<strong>en</strong> om contact<strong>en</strong> te onderhoud<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ruimere spreiding van bedrijv<strong>en</strong>, zowelbinn<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong> de regio.Facet 2.3Sam<strong>en</strong>hang van het programmaBeoordelingscriterium:- Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> inhoudelijk sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d opleidingsprogramma.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding is er zich van bewust dat de overgang van lineaire naar flexibele curricula ge<strong>en</strong> evid<strong>en</strong>tie is. Dit iszeker het geval in e<strong>en</strong> opleiding die wordt geconfronteerd met sterke inhoudelijke evoluties. Daarom heeft zij e<strong>en</strong>inspanning gedaan om e<strong>en</strong> groeipad in te bouw<strong>en</strong> in het curriculum. Daarbij wordt gepoogd om bij het begin vande opleiding de heterog<strong>en</strong>e instroom op te vang<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk stamprogramma <strong>en</strong> anderzijds dediffer<strong>en</strong>tiatiemogelijkhed<strong>en</strong> voor de stud<strong>en</strong>t te do<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong> naargelang de studie vordert. Op die manierprobeert de opleiding tegemoet te kom<strong>en</strong> aan de vraag naar polyval<strong>en</strong>tie zonder voorbij te gaan aan detal<strong>en</strong>tontwikkeling van de individuele stud<strong>en</strong>t. De opleiding heeft structurele maatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>toe te lat<strong>en</strong> bewust te lat<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> voor de vier afstudeerrichting<strong>en</strong> op basis van verschill<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:persoonlijke interesses, opgedane ervaring <strong>en</strong> feedback van lesgevers. Hiervoor wordt onder andere hetopleidingsonderdeel “Professionalisering” in het eerste semester van de eerste trajectschijf aangebod<strong>en</strong>.78 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
De inhoudelijke coher<strong>en</strong>tie wordt bewaakt door het opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam waarin de vierafstudeerrichting<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigd zijn. De commissie stelde vast dat inhoudelijke sam<strong>en</strong>hang zeer doordachtis, maar nog verder moet word<strong>en</strong> geoperationaliseerd. De opleiding heeft reeds e<strong>en</strong> hele weg afgelegd door dedefiniëring van leerlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van volgtijdelijkheid tuss<strong>en</strong> de trajectjar<strong>en</strong>. De commissie heeft echtertijd<strong>en</strong>s de gesprekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> op basis van de geraadpleegde docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> geconstateerd dat de uittek<strong>en</strong>ing van deleerlijn<strong>en</strong> nog voor verbetering vatbaar is, overlapping<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> vermed<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, er moet tijd gemaakt word<strong>en</strong>om afsprak<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> met betrekking tot de afstemming van de compet<strong>en</strong>ties over de opleidingsonderdel<strong>en</strong>he<strong>en</strong>.De opleiding heeft gekoz<strong>en</strong> voor compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs, maar er moet<strong>en</strong> nog stapp<strong>en</strong> gezet word<strong>en</strong> om dematerie te lat<strong>en</strong> doordring<strong>en</strong> in het lector<strong>en</strong>corps <strong>en</strong> bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De commissie heeft vooral bed<strong>en</strong>king<strong>en</strong> bijde nog niet volgroeide aanpak van het compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs. De opleiding focust bij het begin van deopleiding nog sterk op k<strong>en</strong>nisverwerving, vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> attitudes als aparte <strong>en</strong>titeit<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>tdat het compet<strong>en</strong>tiegericht onderwijs vanaf het begin als e<strong>en</strong> leerlijn zou moet<strong>en</strong> uitgebouwd word<strong>en</strong> of in deverschill<strong>en</strong>de leerlijn<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>baar zou moet<strong>en</strong> zijn.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toond<strong>en</strong> zich tevred<strong>en</strong> over de luisterbereidheid van het opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam in verbandmet aanpassing<strong>en</strong> aan het curriculum. Hiermee toont de opleiding dat zij de verantwoordelijkheid <strong>en</strong> hetzelfstur<strong>en</strong>d vermog<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wil honorer<strong>en</strong>. Zo vernam de commissie dat de differ<strong>en</strong>tiatieproDUCE/proDEV in de derde trajectschijf van de afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie e<strong>en</strong> gevolg is van vrag<strong>en</strong>van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>de vraag op het mom<strong>en</strong>t van het visitatiebezoek was de organisatie van debachelorproev<strong>en</strong>. De indi<strong>en</strong>ing ervan loopt soms sam<strong>en</strong> met het einde van de stage waardoor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> intijdsproblem<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. De commissie dringt erop aan om de interne coher<strong>en</strong>tie van de derde trajectschijf nader teonderzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel bij te stell<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> programma is sinds <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> volledig gesemestrialiseerd. De semestrialisering laat flexibiliteit toe zodatstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die na drie trajectjar<strong>en</strong> nog voor <strong>en</strong>kele opleidingsonderdel<strong>en</strong> credits moet<strong>en</strong> verwerv<strong>en</strong>, dit kunn<strong>en</strong>do<strong>en</strong> in de eerstvolg<strong>en</strong>de exam<strong>en</strong>periode van januari <strong>en</strong> zich dus niet moet<strong>en</strong> inschrijv<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> volledigacademiejaar. Daardoor zijn zij reeds in januari beschikbaar voor de arbeidsmarkt.Ongeveer de helft van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> volgt e<strong>en</strong> geïndividualiseerd traject. De opleiding past het principe van deflexibele volgtijdelijkheid toe. Tuss<strong>en</strong> de trajectjar<strong>en</strong> is voor e<strong>en</strong> aantal opleidingsonderdel<strong>en</strong> volgtijdelijkheidingebouwd. Zo wordt vermed<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t inschrijft in e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel waarvoor hij debegincompet<strong>en</strong>ties niet bezit. Binn<strong>en</strong> de trajectjar<strong>en</strong> bestaat niet voor alle opleidingsonderdel<strong>en</strong> volgtijdelijkheidzodat e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t het jaar toch kan voortzett<strong>en</strong> als hij niet geslaagd is voor e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel van e<strong>en</strong>vorig semester. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> tijdig geïnformeerd over de procedures om e<strong>en</strong> persoonlijk deeltraject aan tevrag<strong>en</strong>. Zij word<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> begeleid bij de sam<strong>en</strong>stelling ervan door leertrajectbegeleiders. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>pas inschrijv<strong>en</strong> nadat het traject is uitgetek<strong>en</strong>d. Binn<strong>en</strong> de opleiding hebb<strong>en</strong> drie medewerkers e<strong>en</strong> beperkteopdracht als leertrajectbegeleider <strong>en</strong> één medewerker als opdrachthouder leertrajectbegeleiding.De opleiding heeft aangetoond dat de stud<strong>en</strong>t ook binn<strong>en</strong> het modeltraject de mogelijkheid heeft om eig<strong>en</strong>acc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te legg<strong>en</strong> in de opleiding:- binn<strong>en</strong> het opleidingsonderdeel “Arteveldemobiliteit” kunn<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> opleidingsonderdel<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> inandere professionele bacheloropleiding<strong>en</strong> van de hogeschool waardoor polyval<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> multidisciplinariteitwordt bevorderd.- het onderwerp van de bachelorproef <strong>en</strong> het stagevoorstel zijn persoonlijke keuzes van de stud<strong>en</strong>t. Ookbinn<strong>en</strong> project<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> persoonlijke keuzes word<strong>en</strong> gemaakt.- het zesde semester is volledig vrijgesteld van theoretische opleidingsonderdel<strong>en</strong> zodat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> demogelijkheid hebb<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> semester integraal door te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse partnerinstelling.- de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt gewez<strong>en</strong> op de mogelijkheid om na afstuder<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>de stage in het buit<strong>en</strong>land tevolg<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> EU-subsidie of om gratis „summerclasses‟ te volg<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Vlaamse KMO.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 79
Vrijstelling<strong>en</strong> voor EVC/EVK kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangevraagd volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> duidelijke procedure die beschrev<strong>en</strong> is inhet studiecontract van de Arteveldehogeschool. E<strong>en</strong> verkort studietraject is voor die stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> mogelijk. Voorstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> functiebeperking of met e<strong>en</strong> gezinslast, of erk<strong>en</strong>d topsportstatuut kan e<strong>en</strong> traject op maatword<strong>en</strong> uitgestippeld. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> hierbij bijgestaan door de leertrajectbegeleiders, de zorgcoördinatorof de opleidingsdirecteur.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:Er kan nog meer aandacht gaan naar de afstemming van de compet<strong>en</strong>ties in de verschill<strong>en</strong>de opleidingsonderdel<strong>en</strong>.De ope<strong>en</strong>volging van stage <strong>en</strong> (indi<strong>en</strong>ing van de) bachelorproef moet nader word<strong>en</strong> onderzocht. Hierdoor kan deinterne coher<strong>en</strong>tie in de derde trajectschijf word<strong>en</strong> verbeterd.De commissie adviseert om de compet<strong>en</strong>tiegerichte leerlijn<strong>en</strong> uit te bouw<strong>en</strong> van bij de aanvang van de opleiding.Facet 2.4StudieomvangBeoordelingscriterium:- De opleiding voldoet aan de formele eis<strong>en</strong> met betrekking tot de studieomvang, bachelor: t<strong>en</strong>minste 180studiepunt<strong>en</strong>Oordeel van de visitatiecommissie: OKDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De professioneel gerichte bacheloropleiding bestaat uit 3 studiejar<strong>en</strong> van elk 60 studiepunt<strong>en</strong>. In totaal wordt duse<strong>en</strong> opleidingsprogramma georganiseerd van 180 studiepunt<strong>en</strong>. De opleiding voldoet hiermee aan de formeleeis<strong>en</strong> met betrekking tot de minimale studieomvang van e<strong>en</strong> academisch gerichte bachelor.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:/Facet 2.5StudietijdBeoordelingscriteria:- De werkelijke studietijd wordt getoetst <strong>en</strong> sluit aan bij de norm<strong>en</strong> vastgesteld kracht<strong>en</strong>s decreet.- <strong>Het</strong> programma is studeerbaar doordat factor<strong>en</strong>, die betrekking hebb<strong>en</strong> op dat programma <strong>en</strong> die destudievoortgang belemmer<strong>en</strong> zoveel mogelijk word<strong>en</strong> wegg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>de80 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
De commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Sinds het vorige visitatiebezoek heeft de opleiding verschill<strong>en</strong>de studietijdmeting<strong>en</strong> georganiseerd waarvan decommissie de resultat<strong>en</strong> kon inzi<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong> 2003 <strong>en</strong> 2006 werd<strong>en</strong> de meting<strong>en</strong> manueel <strong>en</strong> retrospectief overe<strong>en</strong> volledig academiejaar uitgevoerd <strong>en</strong> dit voor de eerste <strong>en</strong> de derde trajectschijf. Die meting<strong>en</strong> leverd<strong>en</strong> welbelangrijke indicaties op maar herinneringsfout<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> tot gevolg dat de resultat<strong>en</strong> niet altijdbetrouwbaar war<strong>en</strong>. Om dit <strong>en</strong>igszins te corriger<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vanaf 2006-2007 de meting<strong>en</strong> wekelijks onlineopgetek<strong>en</strong>d door de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Vanaf 2007-2008 werd de studielastspreiding per semester gemet<strong>en</strong>. Uit diemeting<strong>en</strong> blijkt e<strong>en</strong> lichte afwijking van de studielast t<strong>en</strong> opzichte van de begrote studietijd naar bov<strong>en</strong> voor heteerste semester <strong>en</strong> naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> voor het tweede semester. Tijd<strong>en</strong>s het derde <strong>en</strong> vierde semester is destudielast regelmatig gespreid, met <strong>en</strong>kele piekmom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor <strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de exam<strong>en</strong>s, voor het vijfde semesterligt de belasting vooral naar het einde toe <strong>en</strong> voor het zesde semester is er e<strong>en</strong> gelijkmatige spreiding over devolledige periode. Er werd in het vierde semester e<strong>en</strong> relatief grote discrepantie vastgesteld tuss<strong>en</strong> de studielastvoor Cross<strong>media</strong>ontwerp <strong>en</strong> de andere afstudeerrichting<strong>en</strong>. Dit had vooral te mak<strong>en</strong> met het groot aantalopdracht<strong>en</strong> voor het opleidingsonderdeel <strong>Grafische</strong> vormgeving III. De opleiding nam reeds maatregel<strong>en</strong> om ditaantal te verminder<strong>en</strong>.De commissie peilde bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> naar hun persoonlijk aanvoel<strong>en</strong> van de studeerbaarheid. <strong>Het</strong> programma isvolg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> gemakkelijk studeerbaar voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> vooropleiding ASO. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>vooropleiding TSO vond<strong>en</strong> de overgang naar het hoger onderwijs zwaarder dan verwacht. Vooral de theoretischevakk<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> zwaar over. Mits motivatie <strong>en</strong> doorzettingsvermog<strong>en</strong> is de slaagkans echter reëel <strong>en</strong> is destudielast redelijk. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Multi<strong>media</strong>productie bested<strong>en</strong> minder tijd aan de studie dan begroot. E<strong>en</strong> aantalstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vond de opleiding gemakkelijk maar voegde eraan toe dat dit niet wil zegg<strong>en</strong> dat er niet hard moetword<strong>en</strong> gewerkt. Door de vele opdracht<strong>en</strong> is de werkdruk op sommige mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erg hoog. Sommige opdracht<strong>en</strong>war<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong> te belast<strong>en</strong>d in verhouding tot het nut ervan. Volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> vande studietijdmeting<strong>en</strong> niet naar h<strong>en</strong> teruggekoppeld. Ook de wekelijkse registratie van de studielast kwam ergbelast<strong>en</strong>d over. De commissie me<strong>en</strong>t dat de opleiding moet blijv<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naar middel<strong>en</strong> om de studielast ope<strong>en</strong> efficiënte manier in kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> die resultat<strong>en</strong> moet besprek<strong>en</strong> met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in bijvoorbeeldfocusgroep<strong>en</strong>. Dat zal de interpreteerbaarheid van de resultat<strong>en</strong> t<strong>en</strong> goede kom<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:Er kan meer met de resultat<strong>en</strong> van de studietijdmeting gebeur<strong>en</strong> door effectiever manier<strong>en</strong> te zoek<strong>en</strong> om ze terugte koppel<strong>en</strong> naar de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.De hoge werkdruk in sommige opleidingsonderdel<strong>en</strong> van Cross<strong>media</strong>ontwerp <strong>en</strong> de eerder lage studielast vanbepaalde opleidingsonderdel<strong>en</strong> van Multi<strong>media</strong>productie moet<strong>en</strong> in het oog word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>.Facet 2.6Afstemming tuss<strong>en</strong> vormgeving <strong>en</strong> inhoudBeoordelingscriteria:- <strong>Het</strong> didactisch concept is in lijn met de doelstelling<strong>en</strong>.- De werkvorm<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> aan bij het didactisch concept.Oordeel van de visitatiecommissie: goedopleidingsrapport Arteveldehogeschool | 81
De commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:<strong>Het</strong> didactisch concept is, in overe<strong>en</strong>stemming met de doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding, erop gericht om destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ertoe te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> geleidelijk aan de verantwoordelijkheid voor hun studies in eig<strong>en</strong> hand<strong>en</strong> te nem<strong>en</strong>.De opleiding heeft e<strong>en</strong> goede systematiek ontwikkeld om via het “Groeipad voor persoonlijke <strong>en</strong> professioneleontwikkeling” de werkvorm<strong>en</strong> af te stemm<strong>en</strong> op de fase van het leertraject waarin de stud<strong>en</strong>t zich bevindt. <strong>Het</strong>zelfevaluatierapport vermeldt de werkvorm<strong>en</strong> die hiervoor word<strong>en</strong> gebruikt. In de eerste trajectschijf staan dewerkvorm<strong>en</strong> in functie van de sturing van de stud<strong>en</strong>t door de lector (hoorcolleges, onderwijsleergesprekk<strong>en</strong>,demonstraties, practica <strong>en</strong> ook reeds vorm<strong>en</strong> van zelfstur<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>. In de tweede trajectschijf vindt er gedeeldesturing plaats <strong>en</strong> is er grotere afwisseling van taakgericht ler<strong>en</strong>, probleemgestuurde opdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong>projectgestuurd ler<strong>en</strong>. Ook vorm<strong>en</strong> van peer teaching word<strong>en</strong> vermeld. In de derde schijf draagt de stud<strong>en</strong>t zelfde verantwoordelijkheid voor zijn leerproces via probleemgestuurd casusonderwijs, stage <strong>en</strong> bachelorproef.De commissie heeft het gebruik van die werkvorm<strong>en</strong> afgetoetst bij lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> vastgesteld dat deopleiding zich inderdaad in e<strong>en</strong> onderwijsvernieuwingsproces bevindt waarin e<strong>en</strong> aantal van bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemdewerkvorm<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast. De lector<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hierbij steun<strong>en</strong> op de hogeschoolbrede Di<strong>en</strong>stonderwijsontwikkeling <strong>en</strong> internationalisering. Die ontwikkelde e<strong>en</strong> databank „CoWeB‟ (Compet<strong>en</strong>tiegerichteonderwijswerkvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoordelingsvorm<strong>en</strong>) met informatie over verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> om leerinhoud<strong>en</strong> aante br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> te beoordel<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> opleiding kan bij die di<strong>en</strong>st ook terecht om via e<strong>en</strong> speerpuntonderzoek na tegaan welke werkvorm<strong>en</strong> het best geschikt zijn voor e<strong>en</strong> bepaalde didactische aanpak zoals is gebeurd voor op<strong>en</strong><strong>en</strong>afstandsler<strong>en</strong> <strong>en</strong> peer teaching.De commissie kreeg van lector<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal voorbeeld<strong>en</strong> van hoe zij die nieuwe werkvorm<strong>en</strong> toepass<strong>en</strong> in hunonderwijspraktijk in functie van de evolutie van doc<strong>en</strong>tgericht naar zelfgestuurd onderwijs. De hoorcollegesprober<strong>en</strong> zij reeds in het eerste jaar op e<strong>en</strong> creatieve <strong>en</strong> activer<strong>en</strong>de manier vorm te gev<strong>en</strong> door viaonderwijsleergesprekk<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> aan te reik<strong>en</strong> in plaats van oplossing<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> is dan aan destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om de gepaste keuzes te mak<strong>en</strong>. Teamteaching is e<strong>en</strong> werkvorm die ingezet wordt om de doelstellingvan vakoverschrijd<strong>en</strong>d onderwijs te realiser<strong>en</strong>. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> refereerd<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele mal<strong>en</strong> met tevred<strong>en</strong>heid naar demanier waarop peer assisted learning/peer teaching werd toegepast: derdejaarsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> begeleid<strong>en</strong> eerstejaarsin het opleidingsonderdeel Project GDM. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vermeldd<strong>en</strong> ook het (soms te) veelvuldig gebruik vangroeps- <strong>en</strong> projectwerk (bijvoorbeeld e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> onderneming opricht<strong>en</strong> in de afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>beleid).<strong>Het</strong> inschakel<strong>en</strong> van alumni voor lezing<strong>en</strong>, gastcolleges <strong>en</strong> workshops alsook studiebezoek<strong>en</strong>, meerdaagseexcursies of werkwek<strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong> de relevantie van de aangebrachte leerinhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. Er werd<strong>en</strong>structurele maatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om zelfstandig ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> te bevorder<strong>en</strong> zoals het verminder<strong>en</strong> van hetaantal hoorcolleges. <strong>Het</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeleid zelfstandig ler<strong>en</strong> wordt gestimuleerd door de<strong>media</strong>theek als leerplek in te richt<strong>en</strong>. De commissie apprecieert de inspanning<strong>en</strong> die op dit vlak word<strong>en</strong> gedaan.Zij adviseert om het gebruik van de verschill<strong>en</strong>de werkvorm<strong>en</strong> goed uit te balancer<strong>en</strong> <strong>en</strong> de methodiek verder uitte bouw<strong>en</strong> doorhe<strong>en</strong> heel de opleiding.De opleiding heeft e<strong>en</strong> aantal instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkmiddel<strong>en</strong> ter beschikking om de verschill<strong>en</strong>de werkvorm<strong>en</strong> teondersteun<strong>en</strong>. Zelfreflectie wordt gestimuleerd via het gebruik van portfolio‟s. Enkele lector<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> e<strong>en</strong>opleiding gevolgd voor het construer<strong>en</strong> van <strong>digitale</strong> stories. Er werd melding gemaakt van het gebruik vanbeeldopnam<strong>en</strong> ter illustratie of als primair onderwijsmiddel omdat beeldmateriaal niet-talige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> beteraanspreekt. Video-tutorials word<strong>en</strong> ook digitaal ter beschikking gesteld. Veel materiaal wordt als oef<strong>en</strong>inggemaakt door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> op<strong>en</strong>- <strong>en</strong> afstandsler<strong>en</strong> wordt ondersteund door de elektronische leeromgevingDileahs. Zij wordt gebruikt als informatiekanaal, distributiekanaal voor pres<strong>en</strong>taties, discussiefora, indi<strong>en</strong><strong>en</strong> vanopdracht<strong>en</strong>, doorverwijzing<strong>en</strong> naar externe <strong>digitale</strong> bronn<strong>en</strong>. De commissie kon de <strong>digitale</strong> leeromgevingraadpleg<strong>en</strong> <strong>en</strong> stelde vast dat het didactisch <strong>en</strong> interactief gebruik nog kan geoptimaliseerd word<strong>en</strong>. In datverband suggereert de commissie dat e<strong>en</strong> grafische opleiding in de hogeschool e<strong>en</strong> voortrekkersrol zou kunn<strong>en</strong>vervull<strong>en</strong> voor het vervaardig<strong>en</strong> van digitaal leermateriaal, ev<strong>en</strong>tueel in sam<strong>en</strong>werking met e<strong>en</strong> lerar<strong>en</strong>opleiding.Ter ondersteuning van de afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productie werd rec<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> computerklas voorzi<strong>en</strong> vannieuwe Macs. Daarnaast onderzoekt de opleiding de invoering van e<strong>en</strong> laptopproject.82 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
<strong>Het</strong> zelfevalutierapport vermeldt het „Steundocum<strong>en</strong>t schriftelijk studiemateriaal‟ dat door de di<strong>en</strong>st Studieadviesvan de hogeschool is ontwikkeld om lector<strong>en</strong> te ondersteun<strong>en</strong> bij de ontwikkeling van cursusmateriaal. Decommissie is van m<strong>en</strong>ing dat dit initiatief welkom is want zij formuleert e<strong>en</strong> aantal kritische opmerking<strong>en</strong> bij hetschriftelijk cursusmateriaal dat zij kon inzi<strong>en</strong>: voor e<strong>en</strong> aantal technische opleidingsonderdel<strong>en</strong> is de inhoud nietup-to-date, de doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties staan er niet in vermeld, <strong>en</strong> de lay-out weinig aantrekkelijk. Deomvang is wel bevattelijk.Flexibele leerweg<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> mee dat er minder of ge<strong>en</strong> homog<strong>en</strong>e klasgroep<strong>en</strong> meer zijn. E<strong>en</strong> aantal nieuweonderwijsvorm<strong>en</strong> zoals peer assisted learning ondersteun<strong>en</strong>, buit<strong>en</strong> het didactisch aspect ervan, volg<strong>en</strong>s deopleiding het socialisatieproces van sam<strong>en</strong> studer<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> aan project<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:Er wordt veel groepswerk toegepast, maar het is belangrijk de opdracht<strong>en</strong> goed te plann<strong>en</strong> om de werkdruk voorde stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op bepaalde mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> haalbaar te houd<strong>en</strong>.De methodiek van peer teaching kan nog word<strong>en</strong> verfijnd.De interactieve mogelijkhed<strong>en</strong> van de elektronische leeromgeving (Dileahs) kunn<strong>en</strong> didactisch beter word<strong>en</strong>b<strong>en</strong>ut.Facet 2.7Beoordeling <strong>en</strong> toetsingBeoordelingscriterium:- Door de beoordeling<strong>en</strong>, toetsing<strong>en</strong> <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>s wordt adequaat <strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> inzichtelijk getoetst of destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de leerdoel<strong>en</strong> van (onderdel<strong>en</strong> van) het programma hebb<strong>en</strong> gerealiseerd.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Voor de organisatie van de exam<strong>en</strong>s steunt de opleiding op de procedures die door de hogeschool zijnvastgelegd in de onderwijs- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>regeling, conform de decretale bepaling<strong>en</strong> hieromtr<strong>en</strong>t, meer bepaald inhet decreet herstructurering hoger onderwijs, het flexibiliseringsdecreet <strong>en</strong> het participatiedecreet (2004). Elk jaarwordt het Onderwijs- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>reglem<strong>en</strong>t geactualiseerd door de werkgroep “studiecontract” <strong>en</strong> herbevestigd naadviez<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>raad, de Artevelderaad <strong>en</strong> de Academische Raad.Ook op het domein van het compet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong> merkt de commissie dat de opleiding in e<strong>en</strong>vernieuwingstraject is gestapt waar zij op dit mom<strong>en</strong>t nog zoek<strong>en</strong>de is. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt diverseevaluatievorm<strong>en</strong> (mondeling, schriftelijk of praktijkgericht), afgestemd op het compet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong>. Peerassessm<strong>en</strong>t <strong>en</strong> self assessm<strong>en</strong>t zijn onlosmakelijk verbond<strong>en</strong> met opleidingsonderdel<strong>en</strong> waarbij peer teachingwordt toegepast. Die werk- <strong>en</strong> evaluatievorm werd aanvankelijk als proefproject geïntroduceerd <strong>en</strong> k<strong>en</strong>t nu ookuitbreiding naar andere opleidingsonderdel<strong>en</strong> in hogere trajectjar<strong>en</strong>. Verder word<strong>en</strong> vernoemd: demonstraties vanvaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> portfolio‟s (in het opleidingsonderdeel Lay-out <strong>en</strong> Digitale opmaak I). De lector<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bij deintroductie van die nieuwe evaluatievorm<strong>en</strong> ondersteund door de di<strong>en</strong>st Onderwijsontwikkeling <strong>en</strong>internationalisering van de hogeschool via vormingssessies of toelichting<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de personeelsvergadering<strong>en</strong>.De commissie merkte op dat de methodiek van peer assessm<strong>en</strong>t nog kan aangescherpt word<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> gebruik vanportfolio‟s kan uitgebreid word<strong>en</strong>. Tegelijkertijd vraagt de commissie aandacht voor het adequaat gebruik ervan<strong>en</strong> de gepaste uitbalancering over de opleiding he<strong>en</strong>.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 83
De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> maakt<strong>en</strong> gewag van het frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong> van perman<strong>en</strong>te evaluatie, vooral met betrekking totopdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkstukk<strong>en</strong>. Voor elke opdracht wordt e<strong>en</strong> taakfiche opgesteld. De communicatie <strong>en</strong> briefing overde opdracht<strong>en</strong> kan, volg<strong>en</strong>s de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, verbeterd word<strong>en</strong>, vooral wanneer meerdere lector<strong>en</strong> bij de opdrachtbetrokk<strong>en</strong> zijn.De lector<strong>en</strong> zijn zich bewust dat zij zich aan het begin van e<strong>en</strong> proces van onderwijsvernieuwing op het vlak vancompet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong>. De explicitering van de compet<strong>en</strong>ties in de evaluatiecriteria zou nogbeter kunn<strong>en</strong>. Voor de beoordeling van praktijkvakk<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> ze zelf reeds <strong>en</strong>ige ervaring te hebb<strong>en</strong> op het vlakvan compet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong>. De theorievakk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> nog overweg<strong>en</strong>d klassiek geëvalueerd op k<strong>en</strong>nis.Hier zoud<strong>en</strong>, ook volg<strong>en</strong>s de commissie, meer toepassingsgerichte vrag<strong>en</strong> of casusgebond<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> aan bodkunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.De organisatie <strong>en</strong> de procedures van de exam<strong>en</strong>s zijn voldo<strong>en</strong>de transparant. <strong>Het</strong> studiecontract bevat deonderwijsregeling, de exam<strong>en</strong>regeling (met vermelding van de voorzitters van exam<strong>en</strong>commissies <strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidelijk beoordelingsv<strong>en</strong>ster) <strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> met betrekking tot de sam<strong>en</strong>leving op de hogeschool. Dit is e<strong>en</strong>Arteveldebreed docum<strong>en</strong>t dat aan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt overhandigd bij de inschrijving <strong>en</strong> ook online terbeschikking wordt gesteld. Bij de aanvang van het academiejaar geeft de opleidingscoördinator hierbijmondelinge toelichting. De meeste informatie hal<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit de ECTS-fiches <strong>en</strong> vooral uit de mondelingetoelichting door de lector<strong>en</strong> bij de start of het einde van e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel. Feedback is voorzi<strong>en</strong> onder devorm van e<strong>en</strong> debriefing bij opdracht<strong>en</strong> of van feedbackmom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> na elke periodegebond<strong>en</strong> evaluatie. Er zijnzowel individuele feedbackmom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> als klassikale indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hele groep faalt. De exam<strong>en</strong>roostersvoor de exam<strong>en</strong>periodes word<strong>en</strong> tijdig meegedeeld <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de mogelijkheid om voorafaanpassing<strong>en</strong> voor te stell<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn op de hoogte van de werking van de ombudsdi<strong>en</strong>st viaklassessies die hieraan word<strong>en</strong> gewijd.Voor de stage geldt sinds 2008-2009 e<strong>en</strong> nieuwe evaluatiemethodologie. Hierin is meer ruimte voorzi<strong>en</strong> voorzelfreflectie door de stagiair <strong>en</strong> e<strong>en</strong> terugkomdag in de helft van de stageperiode. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vull<strong>en</strong> wekelijks e<strong>en</strong>e-mailrapport in over het verloop van de stage t<strong>en</strong> behoeve van de stagebegeleider van de hogeschool. Ditrapport is onder andere interessant voor de opvolging van de werkdruk. De stagegids vermeldt deevaluatiecriteria die gebaseerd zijn op de SAM-schal<strong>en</strong> (Schaal voor attitudes <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong>). Zij verwijz<strong>en</strong> nietexpliciet naar de compet<strong>en</strong>tiematrix van de opleiding zelf. Ondanks de waarde van die SAM-schal<strong>en</strong>, die erggedetailleerd zijn <strong>en</strong> trouw<strong>en</strong>s ook intern door bedrijv<strong>en</strong> wordt gebruikt, me<strong>en</strong>t de commissie dat e<strong>en</strong>converg<strong>en</strong>tie met de zelf gedefinieerde compet<strong>en</strong>ties noodzakelijk is. De stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> in de bedrijv<strong>en</strong> waarmeede commissie kon sprek<strong>en</strong>, verklaard<strong>en</strong> dat zij goed op de hoogte war<strong>en</strong> van de manier waarop zij de stagemoest<strong>en</strong> beoordel<strong>en</strong>. De commissie twijfelt anderzijds of de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> goed g<strong>en</strong>oeg op de hoogte zijn van decompet<strong>en</strong>ties om hierover e<strong>en</strong> zelfreflectie uit te voer<strong>en</strong>. De stage wordt beoordeeld door zowel de stagem<strong>en</strong>torals de stagebegeleider. Die laatste neemt ook de (verplichte) wekelijkse mailrapport<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t <strong>en</strong> hetstageverslag in aanmerking. Aan het einde van de stage vult de stud<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> beoordelingsformulier in van destageplaats. <strong>Het</strong> stagebedrijf van zijn kant geeft e<strong>en</strong> appreciatie van de begeleiding door de hogeschool. Hierbijwordt ook gepolst naar de m<strong>en</strong>ing van het bedrijf over de opleiding zelf. Die beoordelingsformulier<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorde opleiding gebruikt voor bijsturing<strong>en</strong>. Op initiatief van de opleiding is er e<strong>en</strong> hogeschoolbreed project gestart ome<strong>en</strong> online opvolgingssysteem van de stage te ontwikkel<strong>en</strong>. Hierdoor zou de opvolging door de begeleidersefficiënter kunn<strong>en</strong> verlop<strong>en</strong>.Om teleurstelling<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de pres<strong>en</strong>tatie van de bachelorproef te voorkom<strong>en</strong> wordt het schriftelijk werk getoetstaan e<strong>en</strong> aantal (vormelijke) aanvaardingscriteria. De commissie vindt dit e<strong>en</strong> gepast initiatief voor e<strong>en</strong> opleidingwaarvan grafische vormgeving de kern vormt. De quotering van de bachelorproef houdt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing metde door de stud<strong>en</strong>t verworv<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis over het onderwerp <strong>en</strong> de pres<strong>en</strong>tatie op zich. De jury is sam<strong>en</strong>gesteld uitde voorzitter (eindwerkcoördinator), de interne <strong>en</strong> de externe promotor <strong>en</strong> één of twee assessor<strong>en</strong> waarvanminst<strong>en</strong>s één persoon uit het bedrijfslev<strong>en</strong> komt. Van de stud<strong>en</strong>t wordt bij het mak<strong>en</strong> van de bachelorproef e<strong>en</strong>grote mate van zelfsturing verwacht wat e<strong>en</strong> belangrijke eindcompet<strong>en</strong>tie van de opleiding is. Naast deproductevaluatie vormt ook de procesevaluatie e<strong>en</strong> belangrijk aspect bij de beoordeling. Bij de evaluatiecriteriadie in de bachelorproefgids zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> ontbreekt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> explicitering naar de compet<strong>en</strong>tiematrix.84 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De methodiek van het compet<strong>en</strong>tiegericht evaluer<strong>en</strong> kan nog word<strong>en</strong> verfijnd zowel voor vorm<strong>en</strong> als peerassessm<strong>en</strong>t als voor de schriftelijke exam<strong>en</strong>vorm<strong>en</strong>.De beoordelingscriteria kunn<strong>en</strong> nauwkeuriger uitgedrukt word<strong>en</strong> in relatie tot de beoogde compet<strong>en</strong>ties.De kwaliteit van de tuss<strong>en</strong>tijdse feedback over de stage <strong>en</strong> de bachelorproef kan wellicht geoptimaliseerd word<strong>en</strong>door de invoering van e<strong>en</strong> online opvolgingssysteem.De opleiding moet aandacht hebb<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> transparante communicatie over de opdracht<strong>en</strong>.Facet 2.8MasterproefDit facet is niet van toepassing voor e<strong>en</strong> professioneel gerichte bacheloropleiding.Facet 2.9Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>Beoordelingscriteria:<strong>Het</strong> programma sluit qua vorm <strong>en</strong> inhoud aan bij de kwalificaties van de instrom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>bachelor:- diploma secundair onderwijs, diploma van het hoger onderwijs van het korte type met volledig leerplan,diploma van het hoger onderwijs voor sociale promotie of e<strong>en</strong> diploma of getuigschrift dat bij of kracht<strong>en</strong>s e<strong>en</strong>wet, decreet, Europese richtlijn of e<strong>en</strong> andere internationale overe<strong>en</strong>komst als gelijkwaardig wordt erk<strong>en</strong>d;- door het instellingsbestuur bepaalde voorwaard<strong>en</strong> voor person<strong>en</strong> die niet aan bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde voorwaard<strong>en</strong>voldo<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding hanteert de decretaal voorzi<strong>en</strong>e toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> voor de bacheloropleiding.Voor de informatieverstrekking aan kandidaat-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan de opleiding e<strong>en</strong> beroep do<strong>en</strong> op deinformatiecampagnes die door de Arteveldehogeschool word<strong>en</strong> georganiseerd. Die bestaan uit: e<strong>en</strong>studievoormiddag <strong>en</strong> informatiepakkett<strong>en</strong> voor CLB-di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> affiche, mailings, opleidingsfolders,infoavond<strong>en</strong> voor ouders met betrekking tot de intrede in het hoger onderwijs, deelname aan de provincialestudie-informatiedag<strong>en</strong> (SID-in‟s), gezam<strong>en</strong>lijk ingerichte infodag<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> infodag op de campus eind juni die alse<strong>en</strong> op<strong>en</strong>deurdag is georganiseerd. Op alle infodag<strong>en</strong> zijn medewerkers van de di<strong>en</strong>st Sociale Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>(SOVOARTE vzw) <strong>en</strong> van de di<strong>en</strong>st Studieadvies aanwezig. Bij beide di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> kandidaat-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ookop alle mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> via email, telefoon of voor e<strong>en</strong> afspraak terecht. Ook de inschrijving van nieuwe stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verloopt via e<strong>en</strong> hogeschoolbrede procedure op één c<strong>en</strong>traal inschrijvingspunt. Dit heeft het voordeel dat detechnische informatie <strong>en</strong> financiële afhandeling professioneel verloopt <strong>en</strong> dat de opleiding zelf administratief wordtontlast.Omdat de opleiding op de <strong>media</strong>campus gehuisvest is sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> grafische opleiding op secundaironderwijsniveau (het VISO) <strong>en</strong> één op het niveau van het Volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs (KISP) stemm<strong>en</strong> de drieopleiding<strong>en</strong> hun informatiedag<strong>en</strong> op elkaar af.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 85
Uit eig<strong>en</strong> onderzoek van de opleiding blijkt dat zij grote bek<strong>en</strong>dheid heeft verworv<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de grafische sector.Anderzijds is zij daarbuit<strong>en</strong> (te) weinig bek<strong>en</strong>d zodat bijvoorbeeld nieuwe doelgroep<strong>en</strong> zoals allochton<strong>en</strong> praktischniet instrom<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt verschill<strong>en</strong>de initiatiev<strong>en</strong> waarmee de opleiding poogtbek<strong>en</strong>dheid <strong>en</strong> interesse voor e<strong>en</strong> grafische opleiding te wekk<strong>en</strong> (website, flyers, posters, t<strong>en</strong>toonstelling<strong>en</strong> in de<strong>media</strong>theek, e<strong>en</strong> kal<strong>en</strong>der, video‟s op You Tube, allerlei lokale <strong>en</strong> landelijke initiatiev<strong>en</strong> zoals de Op<strong>en</strong>Bedrijv<strong>en</strong>dag <strong>en</strong>z). De opleiding vermeldde speciaal het project „Zeg het met Kleur‟ dat wordt gefinancierd doorhet Regionaal Technologisch C<strong>en</strong>trum Oost-Vlaander<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> dit project word<strong>en</strong> e<strong>en</strong> succesvol didactischpakket <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties bezorgd aan secundaire schol<strong>en</strong> in de provincie. Daarmee wil de opleiding jonger<strong>en</strong> uit dehogere graad van het secundair onderwijs introducer<strong>en</strong> in de wereld van kleur <strong>en</strong> meerkleur<strong>en</strong>druk.Ondanks al die initiatiev<strong>en</strong> vermeldd<strong>en</strong> zowel stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> als het werkveld dat aan het imago van de opleiding nogkan gewerkt word<strong>en</strong>. De commissie suggereert om sam<strong>en</strong> met de andere Vlaamse opleiding <strong>en</strong> de grafischesector acties te organiser<strong>en</strong> om nieuwe doelgroep<strong>en</strong> voor de traditionele grafische opleiding<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>beleid<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie warm te mak<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> belangrijk argum<strong>en</strong>t in deze is de vaststelling dat het hier omknelpuntberoep<strong>en</strong> gaat.Voor e<strong>en</strong> analyse van de instroom kan de opleiding e<strong>en</strong> beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> instroomonderzoek dat jaarlijkswordt uitgevoerd door de Arteveldehogeschool. Op die manier kan de opleiding de eig<strong>en</strong> instroom vergelijk<strong>en</strong> metandere bacheloropleiding<strong>en</strong> van de hogeschool. Hieruit blijkt dat de instroom de laatste jar<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg constantblijft. 81 % volgt e<strong>en</strong> modeltraject wat overe<strong>en</strong>komt met het hogeschoolgemiddelde. <strong>Het</strong> aantal g<strong>en</strong>eratiestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>(68 %) ligt iets lager dan het algeme<strong>en</strong> gemiddelde (71 %). De opleiding is atypisch voor wat betreft hetaantal ASO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Hoewel dit aantal de laatste jar<strong>en</strong> to<strong>en</strong>eemt, blijft de opleiding toch vooral stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uitTSO-richting<strong>en</strong> aantrekk<strong>en</strong>: in 2008-2009 schrev<strong>en</strong> 43 % van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit ASO in teg<strong>en</strong>over 48 % uit hetTSO. Over heel de hogeschool kwam<strong>en</strong> 56 % uit het ASO <strong>en</strong> 37 % uit het TSO. In de opleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong><strong>digitale</strong> <strong>media</strong> is het aandeel van allochtone stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erg laag. De commissie adviseert om inspanning<strong>en</strong> teblijv<strong>en</strong> do<strong>en</strong> om kandidat<strong>en</strong> uit die kans<strong>en</strong>groep aan te trekk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> vaststelling is ook dat het aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>met e<strong>en</strong> grafische vooropleiding afkomstig uit het VISO dat op dezelfde campus is gevestigd, afneemt. Decommissie vernam dat bij collega‟s in het VISO de perceptie leeft dat e<strong>en</strong> hoger onderwijsopleiding voor hunafgestudeerd<strong>en</strong> over het algeme<strong>en</strong> te hoog gegrep<strong>en</strong> is. De commissie kon echter van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vernem<strong>en</strong> date<strong>en</strong> voorafgaande grafische opleiding op secundair niveau ook e<strong>en</strong> voordeel kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong> omdat er reedsgrafische k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> interesse aanwezig is. Zwakkere stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s het getuig<strong>en</strong>is, slag<strong>en</strong> mitsvoldo<strong>en</strong>de motivatie <strong>en</strong> goede studiegewoont<strong>en</strong>. Daarom vindt de commissie het e<strong>en</strong> goed initiatief van deopleiding dat aparte informatiemom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor VISO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingericht.E<strong>en</strong> opportuniteit die in het kader van de aansluitingsproblematiek secundair-hoger onderwijs kan aangegrep<strong>en</strong>word<strong>en</strong> is de nak<strong>en</strong>de totstandkoming van e<strong>en</strong> nieuw onderwijstype in Vlaander<strong>en</strong>, het Hoger Beroepsonderwijstype 5 (HBO 5). Opleiding<strong>en</strong> van dat type mikk<strong>en</strong> vooral op knelpuntberoep<strong>en</strong> <strong>en</strong> op het bekom<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>zalmeffect naar het hoger onderwijs. De drie grafische opleiding<strong>en</strong> van de campus werk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> om zo‟nnieuwe opleiding op te richt<strong>en</strong>. Zij wacht<strong>en</strong> op subsidiëring van de overheid <strong>en</strong> de installatie van e<strong>en</strong> commissiedie moet bepal<strong>en</strong> waar welke opleiding<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingericht. De commissie steunt de opleiding in haaralertheid om in te spel<strong>en</strong> op die nieuwe evolutie <strong>en</strong> spoort haar aan om via e<strong>en</strong> vrijstellingsbeleid <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuelevoorbereid<strong>en</strong>de traject<strong>en</strong> toekomstige abituriënt<strong>en</strong> uit die nieuwe opleiding te rekruter<strong>en</strong> voor de grafischeopleiding op hoger onderwijsniveau. De commissie vernam dat er reeds voorbereid<strong>en</strong>d werk is verricht. In overlegmet koepelorganisaties uit onderwijs <strong>en</strong> bedrijfslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werking met de SERV werd e<strong>en</strong>beroepskwalificatieprofiel uitgetek<strong>en</strong>d voor “Technisch commercieel medewerker binn<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st grafi<strong>media</strong>”. Dit ise<strong>en</strong> noodzakelijke voorwaarde om met de geplande HBO 5-opleiding te kunn<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong>. Alle partners gaanerover akkoord dat er maatschappelijk relevantie is voor zo‟n opleiding. De drie grafische opleiding<strong>en</strong> van decampus werkt<strong>en</strong> onder leiding van de gevisiteerde opleiding mee aan het project „Grafisch Metroplan‟. <strong>Het</strong> is debedoeling om de opleiding<strong>en</strong> van secundair, hoger <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs op elkaar af te stemm<strong>en</strong> op het vlakvan leerinhoud<strong>en</strong>, leertraject- <strong>en</strong> leerbegeleiding. <strong>Het</strong> project werd extern gefinancieerd vanuit de VLOR.T<strong>en</strong>slotte is het de bedoeling om in e<strong>en</strong> derde project e<strong>en</strong> kader uit te werk<strong>en</strong> voor het (her)ontwerp<strong>en</strong> vancompet<strong>en</strong>tiegerichte opleiding<strong>en</strong> in het volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs. De opleiding stipte t<strong>en</strong>slotte aan dat het debedoeling is om sam<strong>en</strong> met de andere opleiding<strong>en</strong> op de campus Mariakerke e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>trum rondom86 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
grafische <strong>media</strong> op te richt<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat dit mogelijk initiatief zeer goed te rijm<strong>en</strong> valt met d<strong>en</strong>oodzaak om projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> van maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ingstructureel uit te bouw<strong>en</strong>. De commissie steunt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s de synergieën tuss<strong>en</strong> de drie grafische opleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong>hoopt dat er snel concrete resultat<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geboekt.Om de gediversifieerde instroom gelijk te schakel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zowel op hogeschoolniveau als op opleidingsniveaue<strong>en</strong> aantal initiatiev<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Vooreerst organiseert de hogeschool instapcursuss<strong>en</strong> voor de aanvang van hetacademiejaar voor verschill<strong>en</strong>de vakk<strong>en</strong>. De commissie merkt hierbij op dat zo‟n algem<strong>en</strong>e cursuss<strong>en</strong> vaak nietbeantwoord<strong>en</strong> aan vormingsbehoeft<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> specifieke opleiding. Voor het vak wiskunde probeert de opleidinghieraan alvast te verhelp<strong>en</strong> door zelf e<strong>en</strong> “opwarmingscursus” wiskunde in te richt<strong>en</strong>. Verder heeft de opleiding deinstroomcompet<strong>en</strong>ties opgelijst. Zij word<strong>en</strong> op informatiemom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook via de website meegedeeld aankandidaat-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Op die manier hoopt de opleiding de kwaliteit van de instroom <strong>en</strong>igszins te kunn<strong>en</strong>bewak<strong>en</strong>. T<strong>en</strong> slotte richt de opleiding in de eerste trajectschijf e<strong>en</strong> opleidingsonderdeel ProfessioneleOntwikkeling in. Hierin word<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal (studie)vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e beroepscompet<strong>en</strong>ties aangebracht.De commissie vindt dit e<strong>en</strong> goed initiatief. Toch me<strong>en</strong>t zij dat de opleiding moet onderzoek<strong>en</strong> of zij niet meer moetdo<strong>en</strong> aan de grote uitval van (vooral TSO-)stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> belangrijke uitdaging waarvoor de opleiding in detoekomst zal word<strong>en</strong> gesteld heeft betrekking op de output-financiering: welk effect zal e<strong>en</strong> eerder zwakkeinstroom hebb<strong>en</strong> op de financiering met behoud van de kwaliteitsnorm<strong>en</strong>?De commissie me<strong>en</strong>t bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> dat de gegev<strong>en</strong>s uit het instroomonderzoek nadere informatie kunn<strong>en</strong> bied<strong>en</strong>over de herkomst van de instroom, zoals bijvoorbeeld de regionale spreiding <strong>en</strong> het marktaandeel. Daaraangekoppeld de vraag waarom zij niet meer stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aantrekt uit bijvoorbeeld de provincies Limburg <strong>en</strong> Vlaams-Brabant.Verschill<strong>en</strong>de cijfers word<strong>en</strong> wel vermeld zoals het aandeel van de kotstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in de populatie <strong>en</strong> het aantalbeursstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> cijfermateriaal wordt echter slechts oppervlakkig geïnterpreteerd. Nader onderzoek isev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s gew<strong>en</strong>st naar de vraag waarom de meeste stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> later in de studie kiez<strong>en</strong> voor deafstudeerrichting<strong>en</strong> MMP <strong>en</strong> CMO. Of de vraag kan ook anders gesteld word<strong>en</strong>: waarom kiez<strong>en</strong> zij niet voor degrafische opleiding<strong>en</strong> GMB <strong>en</strong> GMT? De opmerking in het zelfevaluatierapport dat dit e<strong>en</strong> pan-Europese tr<strong>en</strong>d iswordt niet verder gestaafd.De opleiding volgt de EVC/EVK-procedures zoals ze hogeschoolbreed zijn uitgeschrev<strong>en</strong>. Die word<strong>en</strong> vooralgebruikt door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die reeds e<strong>en</strong> hoger onderwijsdiploma hebb<strong>en</strong> behaald. De opleiding trekt e<strong>en</strong> relatiefgroot aantal stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ander hoger onderwijsdiploma aan (7 % teg<strong>en</strong>over 4.5 % gemiddeld in heel dehogeschool). Dergelijke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verkort traject volg<strong>en</strong>. Hiervoor werkt de opleiding nauw sam<strong>en</strong>met verwante opleiding<strong>en</strong> van de Hogeschool West-Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Hogeschool Sint-Lukas. Ook topsporters<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> functiebeperking kunn<strong>en</strong> speciale faciliteit<strong>en</strong> aanvrag<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet verdere acties ondernem<strong>en</strong> om het profiel <strong>en</strong> het imago van de opleiding <strong>en</strong> dan vooral dat vande traditioneel grafische opleiding<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> ruimer publiek bek<strong>en</strong>d te mak<strong>en</strong>.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 87
Oordeel over onderwerp 2, programma: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 2.1, relatie tuss<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud van het programma:facet 2.2, eis<strong>en</strong> academische gerichtheid van het programma:facet 2.3, sam<strong>en</strong>hang van het programma:facet 2.4, studieomvang:facet 2.5, studietijd:facet 2.6, afstemming tuss<strong>en</strong> vormgeving <strong>en</strong> inhoud:facet 2.7, beoordeling <strong>en</strong> toetsing:facet 2.8, masterproef:facet 2.9, toelatingsvoorwaard<strong>en</strong>:goedgoedvoldo<strong>en</strong>deOKvoldo<strong>en</strong>degoedvoldo<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.v.t.goedis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.88 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Onderwerp 3Inzet van het personeelFacet 3.1Kwaliteit van het personeelBeoordelingscriterium:- <strong>Het</strong> personeel is gekwalificeerd voor de inhoudelijke, onderwijskundige <strong>en</strong> organisatorische realisatie van hetprogramma.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De Arteveldehogeschool heeft volg<strong>en</strong>s de commissie e<strong>en</strong> goed doordacht personeelsbeleid <strong>en</strong> dito proceduresontwikkeld. Binn<strong>en</strong> de toegek<strong>en</strong>de personeelsformatie wordt het personeelsbeleid van de opleiding in detailuitgetek<strong>en</strong>d door de opleidingsdirecteur in overleg met de opleidingscoördinator <strong>en</strong> het opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam.De opleidingsdirecteur is verantwoordelijk voor de interne <strong>en</strong> externe organisatie van de opleiding. Deopleidingscoördinator assisteert de opleidingsdirecteur bij de praktische organisatie <strong>en</strong> de bewaking van hetcurriculum.De commissie waardeert het degelijke instroom- <strong>en</strong> doorstroombeleid van de medewerkers. De opleiding wordtdaarin sterk ondersteund door hogeschoolbrede procedures <strong>en</strong> aandachtspunt<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapportvermeldt de vraag van het c<strong>en</strong>traal bestuur om zorg te drag<strong>en</strong> voor het welbevind<strong>en</strong> van het personeel <strong>en</strong> demogelijkhed<strong>en</strong> om via de ombudsmedewerker bemiddeling te vrag<strong>en</strong> voor het oploss<strong>en</strong> van ev<strong>en</strong>tueleproblem<strong>en</strong>. De hogeschool heeft e<strong>en</strong> diversiteitsplan ontwikkeld met e<strong>en</strong> hogere instroom van kans<strong>en</strong>groep<strong>en</strong>medewerkersals doel. Tot hiertoe zijn voor de opleiding <strong>en</strong>kel s<strong>en</strong>sibiliser<strong>en</strong>de acties met het oog op e<strong>en</strong>m<strong>en</strong>taliteitswijziging op de lange termijn van belang geweest. De commissie nam k<strong>en</strong>nis van de binn<strong>en</strong> het HOCafgesprok<strong>en</strong> procedures voor werving <strong>en</strong> selectie van statutaire medewerkers. Voor werving van contractuelemedewerkers wordt dezelfde procedure gevolgd, met di<strong>en</strong> verstande dat voor de werving van gastsprekers <strong>en</strong> –professor<strong>en</strong> de aanwervingsprocedure soepeler is <strong>en</strong> vooral gebaseerd is op vrag<strong>en</strong> vanuit de opleiding naarperson<strong>en</strong> met bewez<strong>en</strong> expertise in het werkveld.De opleiding gaat ervan uit dat het onderwijz<strong>en</strong>d personeel meer tak<strong>en</strong> heeft dan <strong>en</strong>kel lesgev<strong>en</strong>. In die zin is e<strong>en</strong>functieprofiel opgesteld waarteg<strong>en</strong> de kandidaat-medewerker wordt gescre<strong>en</strong>d op onderwijskwaliteit<strong>en</strong>, ervaringin het werkveld, interesse voor onderzoek <strong>en</strong> maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> bereidheid om e<strong>en</strong> duurzamewerkrelatie aan te gaan met het team van medewerkers.De aanwerving gebeurt volg<strong>en</strong>s de wettelijke procedures. Elke nieuwe medewerker krijgt e<strong>en</strong> onthaalbrochure(Gids voor de nieuwe medewerker) <strong>en</strong> wordt tweemaal per jaar uitg<strong>en</strong>odigd op e<strong>en</strong> onthaaldag voor nieuwemedewerkers. Hij krijgt van de opleidingsdirecteur <strong>en</strong> de opleidingscoördinator informatie over het reil<strong>en</strong> <strong>en</strong> zeil<strong>en</strong>in de opleiding <strong>en</strong> wordt door h<strong>en</strong> voorgesteld aan de collega‟s. Na zes maand<strong>en</strong> volgt e<strong>en</strong> coachingsgesprekwaarin wordt nagegaan of de verwachting<strong>en</strong> van de opleiding <strong>en</strong> van het personeelslid bij elkaar pass<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> tweede belangrijk gesprek voor iedere medewerker is het jaarlijkse planningsgesprek waarin de opdracht <strong>en</strong>de verantwoordelijkhed<strong>en</strong> van de medewerker word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong>. Die word<strong>en</strong> vastgelegd in e<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong>fiche.De commissie kon zo‟n opdracht<strong>en</strong>fiche inzi<strong>en</strong> waarop gedetailleerd de taaklast zichtbaar wordt gemaakt voorzowel lesopdracht<strong>en</strong> (inclusief stage- <strong>en</strong> eindwerkbegeleiding), als professionalisering, onderzoek <strong>en</strong>maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing, coördinatietak<strong>en</strong>, lidmaatschapp<strong>en</strong> van overleg <strong>en</strong> participatieorgan<strong>en</strong>.De volg<strong>en</strong>de stap in het doorstroombeleid is het functioneringsgesprek. De commissie kon verslag<strong>en</strong> van defunctioneringsgesprekki<strong>en</strong> inzi<strong>en</strong>. Zij hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vaste structuur <strong>en</strong> bied<strong>en</strong> plaats voor wederzijdse comm<strong>en</strong>taar.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 89
Aan het functioneringsgesprek is e<strong>en</strong> persoonlijk ontwikkelingsprofiel gekoppeld dat wordt opgevolgd door deopleidingsdirecteur. <strong>Het</strong> functioneringsgesprek is duidelijk onderscheid<strong>en</strong> van de decretale evaluatie die volg<strong>en</strong>se<strong>en</strong> procedure verloopt die is overe<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> met de personeelsafvaardiging in het HOC. E<strong>en</strong> personeelslidwordt niet aan de opleiding maar aan de Arteveldehogeschool b<strong>en</strong>oemd zodat het intern kan doorstrom<strong>en</strong> naare<strong>en</strong> andere opleiding of di<strong>en</strong>st indi<strong>en</strong> dit opportuun zou blijk<strong>en</strong>.De commissie waardeert de gedrev<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de betrokk<strong>en</strong>heid van de lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> het administratief <strong>en</strong> technischpersoneel. <strong>Het</strong> team betoont e<strong>en</strong> grote toegankelijkheid t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> beleid di<strong>en</strong>t er welover te wak<strong>en</strong> dat de werkdruk binn<strong>en</strong> haalbare gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> blijft <strong>en</strong> dat binn<strong>en</strong> de organisatie de nodige inv<strong>en</strong>tiviteitaan de dag wordt gelegd om alle haar maatschappelijk toegewez<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> te verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong>.Hoewel nag<strong>en</strong>oeg iedere<strong>en</strong> van het onderwijz<strong>en</strong>d personeel e<strong>en</strong> pedagisch diploma bezit, is het overweg<strong>en</strong>dprofiel van de lector<strong>en</strong> van technische aard <strong>en</strong> zijn zij ge<strong>en</strong> onderwijsdeskundig<strong>en</strong>. In de gesprekk<strong>en</strong> met decommissie erk<strong>en</strong>d<strong>en</strong> zij dat de nieuwe onderwijsontwikkeling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> speciale inspanning van h<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>. Decommissie me<strong>en</strong>t dat het e<strong>en</strong> opgave naar de toekomst is het ev<strong>en</strong>wicht te behoud<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het technischtechnologischprofiel <strong>en</strong> de formeel onderwijskundige aanpak die gepaard gaat met compet<strong>en</strong>tiegerichtonderwijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat e<strong>en</strong> langdurige ondersteuning van e<strong>en</strong> onderwijsdeskundige,zoals volg<strong>en</strong>s de opleiding in het verled<strong>en</strong> gebeurd is, zijn vrucht<strong>en</strong> zal afwerp<strong>en</strong>. Zij stelt met g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong> vast datintuss<strong>en</strong>tijd vele lector<strong>en</strong> onderwijskundige navorming g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. Die grijpt plaats naar aanleiding van deArteveldebrede jaarlijkse Onderwijsdag of via de jaarlijkse Onderwijsweek waarop workshops rondomonderwijskundige thema‟s word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> nam<strong>en</strong> deel aan de seminariesonderwijskunde die ingericht word<strong>en</strong> door de Associatie G<strong>en</strong>t. Daarop bracht<strong>en</strong> medewerkers van de opleidingverslag uit van hun ervaring<strong>en</strong> met peer teaching <strong>en</strong> peer assessm<strong>en</strong>t. De opleiding zelf gaf aan veel belang tehecht<strong>en</strong> aan vorm<strong>en</strong> van informeel ler<strong>en</strong> via het bijwon<strong>en</strong> van elkaars less<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of practica, deinformatieuitwisseling <strong>en</strong> discussies over nieuwe onderwijsvorm<strong>en</strong> op opleidingsvergadering<strong>en</strong> ofvakdomeingroepwerking. De opdrachthouders ICT <strong>en</strong> Digitaal Ler<strong>en</strong> volgd<strong>en</strong> bijscholing op het vlak van <strong>digitale</strong>didactiek. De leer- <strong>en</strong> leertrajectbegeleiders volgd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> supervisieopleiding in functie van hun coachingopdrachtvan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De opdrachthouder Internationalisering geeft als Bologna-expert kwalitatieve ondersteuning aande opleiding.De commissie zag het professionaliseringsbeleidsplan van de opleiding in. <strong>Het</strong> bevat e<strong>en</strong> clustercompet<strong>en</strong>tiegericht <strong>en</strong> flexibel onderwijs met vier actieterrein<strong>en</strong>: beoordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> quoter<strong>en</strong> , sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>,evaluatievorm<strong>en</strong>, onderwijsvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> cursusmateriaal. Daarnaast vermeldt het beleidsplan e<strong>en</strong> clusteronderwijsmethodes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> cluster op<strong>en</strong>- <strong>en</strong> afstandsler<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> is de bedoeling dat gans het opleidingsteam teg<strong>en</strong>uiterlijk december 2010 vorming heeft g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> in elk van de opgesomde thema‟s. De commissie vindt dit e<strong>en</strong>zinvol initiatief maar wijst erop dat onderwijsvernieuwing <strong>en</strong> het implem<strong>en</strong>tatieproces e<strong>en</strong> niet aflat<strong>en</strong>deinspanning vraagt, zoals trouw<strong>en</strong>s voorzi<strong>en</strong> is voor de cluster onderwijsmethodes. Zij zet de opleiding dan ookaan om de ingeslag<strong>en</strong> weg van onderwijsvernieuwing verder vorm te gev<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:/90 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Facet 3.2Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheidBeoordelingscriterium:- het onderwijs wordt voor e<strong>en</strong> belangrijk deel verzorgd door personeel dat e<strong>en</strong> verbinding legt tuss<strong>en</strong> deopleiding <strong>en</strong> de beroeps- of kunstpraktijk.- bij de daartoe in aanmerking kom<strong>en</strong>de opleiding<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t daar<strong>en</strong>bov<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de personeel te beschikk<strong>en</strong>over k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> inzicht in de desbetreff<strong>en</strong>de beroeps- of kunstpraktijk.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De commissie heeft vastgesteld dat binn<strong>en</strong> het lector<strong>en</strong>korps uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de expertise aanwezig is op het vlakvan de grafische <strong>media</strong>. De meeste lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> trouw<strong>en</strong>s werkervaring in de grafische sector achter de rug.Bij de start van de “nieuwere” afstudeerrichting<strong>en</strong> CMO <strong>en</strong> MMP hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal onder h<strong>en</strong> specialeinspanning<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> verricht<strong>en</strong> om de nieuwe materie onder de knie te krijg<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toond<strong>en</strong> veelbegrip voor de manier waarop e<strong>en</strong> aantal doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> traditionele druktechnische basisvorming deverk<strong>en</strong>ning van nieuwe technologieën aanvatt<strong>en</strong>. De opleiding is bezig om bijkom<strong>en</strong>de expertise in huis te krijg<strong>en</strong>voor die nieuwe domein<strong>en</strong>.Omdat de opleiding er zich van bewust is dat het opvolg<strong>en</strong> van nieuwe technologische tr<strong>en</strong>ds e<strong>en</strong> onophoudelijkeinspanning vergt, heeft zij e<strong>en</strong> gedetailleerd beleidsplan professionalisering 2008-2011 uitgewerkt. Dit geeft e<strong>en</strong>ruime visie op professionalisering weer <strong>en</strong> vele complem<strong>en</strong>taire vorm<strong>en</strong> kan aannem<strong>en</strong>: individueleprofessionalisering via vorming, training, opleiding <strong>en</strong> zelfstudie, onderwijskundige vorming via hogeschool- <strong>en</strong>associatiebrede initiatiev<strong>en</strong> (vormingsdag<strong>en</strong>, seminaries, zelfstudiepakkett<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> databank met beschrijving vanonderwijs- <strong>en</strong> evaluatievorm<strong>en</strong> (CoWeB), zelfstudiepakkett<strong>en</strong>, bijwon<strong>en</strong> van elkaars less<strong>en</strong>), externe <strong>en</strong>bedrijfsopleiding<strong>en</strong>, vorming<strong>en</strong> voor vakdomeingroep<strong>en</strong>, vorming voor coördiner<strong>en</strong>de tak<strong>en</strong>. <strong>Het</strong>professionaliseringsplan bevat naast e<strong>en</strong> cluster onderwijskundige vorming, e<strong>en</strong> cluster die erop gericht is devakspecialisatie van medewerkers te versterk<strong>en</strong> via bijscholing <strong>en</strong> het volg<strong>en</strong> van de vakliteratuur die in de<strong>media</strong>theek wordt aangebod<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aparte cluster somt activiteit<strong>en</strong> op die kunn<strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> tot netwerkvorming<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking met het bedrijfslev<strong>en</strong> in functie van de afstemming van het onderwijs op de behoeft<strong>en</strong> van hetwerkveld.De opleiding bezit e<strong>en</strong> digitaal registratiesysteem waarin wordt bijgehoud<strong>en</strong> wie welke bijscholing<strong>en</strong> heeftgevolgd. De cijfers ton<strong>en</strong> aan dat medewerkers van de opleiding de voorbije jar<strong>en</strong> meer vormingsactiviteit<strong>en</strong>gevolgd hebb<strong>en</strong> dan die van andere opleiding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de hogeschool. <strong>Het</strong> gemiddelde aantal vormingsur<strong>en</strong> perpersoneelslid <strong>en</strong> per jaar bedraagt 24 uur. Voor vorming, training <strong>en</strong> opleiding besteedt de opleiding zelfgemiddeld 300 euro per persoon per jaar. Onderwijskundige vorming via de initiatiev<strong>en</strong> van hogeschool <strong>en</strong>/ofassociatie zijn hier niet in verrek<strong>en</strong>d.De lector<strong>en</strong> getuigd<strong>en</strong> dat zij maximale inspanning<strong>en</strong> do<strong>en</strong> om de expertise die zij hebb<strong>en</strong> verworv<strong>en</strong> doorindividuele bijscholing of zelfstudie te del<strong>en</strong> met elkaar <strong>en</strong> dit via informele contact<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of vakdomeingroep<strong>en</strong>.De informatiebronn<strong>en</strong> in de <strong>media</strong>theek zijn volg<strong>en</strong>s de lector<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s nuttige instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het kader vanbijscholing. Bij de introductie van nieuwe technologieën vervull<strong>en</strong> de lector<strong>en</strong> naar eig<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol alscoaches of inleiders. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> zelf de verantwoordelijkheid om die inleiding uit te diep<strong>en</strong> in groeps<strong>en</strong>zelfstandig werk. Hierdoor ontwikkel<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> attitude van lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong>. De commissie heeft begrip voordie stelling, maar is toch de m<strong>en</strong>ing toegedaan dat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> grondige expertise verwacht<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t zelf.Zij zet de opleiding dan ook aan om de professionaliseringsinspanning<strong>en</strong> verder te zett<strong>en</strong>.Professionalisering gebeurt ook via deelname aan wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek <strong>en</strong> project<strong>en</strong> vanmaatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt dat de jongste vijf jar<strong>en</strong> elf lector<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>war<strong>en</strong> bij PWO- <strong>en</strong>/of Tetrafondsproject<strong>en</strong> (subsidiant IWT, Vlaamse overheid met cofinanciering van hetopleidingsrapport Arteveldehogeschool | 91
edrijfslev<strong>en</strong>). De opleiding verkreeg financiering voor drie PWO-project<strong>en</strong> <strong>en</strong> twee Tetrafondsproject<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>.De commissie beveelt aan om via de opdrachthouder wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek verdere stapp<strong>en</strong> hierin tezett<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> praktische onderzoeksgerichtheid uit te bouw<strong>en</strong> die bijdraagt tot verhoging van technischeexpertise van de medewerkers. Onderzoek <strong>en</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing zijn vaak aanleiding om via workshops <strong>en</strong> lezing<strong>en</strong>actief te participer<strong>en</strong> aan seminaries ingericht door werkgeversfederaties, derd<strong>en</strong> of om zelf seminaries teorganiser<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt bijdrag<strong>en</strong> aan DRUK 09 <strong>en</strong> het seminarie “Walk of Colour”. Decommissie kon e<strong>en</strong> lijst van seminaries inzi<strong>en</strong> die voor eig<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingericht met medewerking vanexterne expert<strong>en</strong>. Die seminaries staan ook op<strong>en</strong> voor derd<strong>en</strong>.T<strong>en</strong> slotte waardeert de commissie de inspanning<strong>en</strong> die de opleiding doet om via stafmobiliteit of deelname aanInt<strong>en</strong>sive Programs de expertise van medewerkers te bevorder<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong>daantal initiatiev<strong>en</strong> sinds 2005-2006 zowel op het vlak van inkom<strong>en</strong>de als uitgaande lector<strong>en</strong>. In 2008-2009 grep<strong>en</strong>8 initiatiev<strong>en</strong> plaats met 9 betrokk<strong>en</strong> uitgaande lector<strong>en</strong>. Dit aantal stijgt in 2009-2010 tot 10 initiatiev<strong>en</strong> met 12betrokk<strong>en</strong> collega‟s. Er war<strong>en</strong> in dat jaar 7 initiatiev<strong>en</strong> met 11 inkom<strong>en</strong>de lector<strong>en</strong>. De professionalisering neemtde vorm aan van doceeractiviteit<strong>en</strong>, pres<strong>en</strong>taties op congress<strong>en</strong>, deelname aan studiedag<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> concreetvoorbeeld is de organisatie van de internationale leerstoel Jos Willems, e<strong>en</strong> symposium dat in 2007 door deArteveldehogeschool werd ingericht door o.a. de opleiding<strong>en</strong> journalistiek <strong>en</strong> grafische <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:/Facet 3.3Kwantiteit personeelBeoordelingscriterium:- Er wordt voldo<strong>en</strong>de personeel ingezet om de opleiding met de gew<strong>en</strong>ste kwaliteit te verzorg<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Via objectieve conting<strong>en</strong>teringscriteria wordt aan de opleiding e<strong>en</strong> personeelsformatie toegek<strong>en</strong>d. Hierin zijngaranties ingebouwd voor de uitbouw van e<strong>en</strong> kwalitatief onderwijsaanbod. Van het conting<strong>en</strong>t onderwijz<strong>en</strong>dpersoneel wordt e<strong>en</strong> gedeelte voorzi<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> “sokkel” van minimum 1.5 VTE. Die di<strong>en</strong>t voor de invulling vantak<strong>en</strong> zoals onderwijsontwikkeling, kwaliteitszorg, professionalisering, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>participatie, maatschappelijke <strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek. Bov<strong>en</strong>op dit conting<strong>en</strong>t wordtomkadering toegek<strong>en</strong>d op basis van de door de overheid toegek<strong>en</strong>de PWO-middel<strong>en</strong> voor onderzoek <strong>en</strong>ontwikkeling na e<strong>en</strong> kwalitatieve selectie van door de opleiding ingedi<strong>en</strong>de projectvoorstell<strong>en</strong>.Op 1 februari 2009 beschikte de opleiding over e<strong>en</strong> theoretisch conting<strong>en</strong>t van 31,975 VTE, verdeeld over 41medewerkers waarvan 19 praktijklector<strong>en</strong>, 13 lector<strong>en</strong>, 2 hoofdpraktijklector<strong>en</strong> <strong>en</strong> 2 gastprofessor<strong>en</strong>. Er war<strong>en</strong>vier ATP medewerkers in di<strong>en</strong>st <strong>en</strong> één medewerker met het statuut van opvoed<strong>en</strong>d hulppersoneel t<strong>en</strong>persoonlijke titel. Op het totaal aantal medewerkers war<strong>en</strong> 15 van het vrouwelijk geslacht, wat wellicht eig<strong>en</strong> isaan de zog<strong>en</strong>aamde “harde” technische sector. Bij het onderwijz<strong>en</strong>d personeel is 36 % ouder dan vijftig jaar. Deopleiding is zich bewust van de eerder hoge leeftijd van het lector<strong>en</strong>corps wat gevolg<strong>en</strong> kan hebb<strong>en</strong> voor deaanpassing aan technologische vernieuwing<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong> tot continuïteitsproblem<strong>en</strong> bij het sam<strong>en</strong> uittred<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> bepaalde groep personeelsled<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> het opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam is hier al overleg over geweest<strong>en</strong> probeert m<strong>en</strong> met prognoses van drie jaar vervanging<strong>en</strong> voor te bereid<strong>en</strong> door in e<strong>en</strong> vroeg stadium deeltijdsejongere lector<strong>en</strong> (alumni) in te schakel<strong>en</strong>. Hiermee kan ook word<strong>en</strong> ingespeeld op de uitdaging<strong>en</strong> die de wereld92 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
van de nieuwe <strong>media</strong> voor het grafisch bedrijf meebr<strong>en</strong>gt. De <strong>media</strong>theekmedewerkers meldd<strong>en</strong> dat zij, ondanksde ondersteuning van de interne opdrachthouder ICT, nood hebb<strong>en</strong> aan ICT-technisch geschoold personeel infunctie van de uitbouw van de <strong>digitale</strong> bibliotheek. De commissie suggereert e<strong>en</strong> oplossing te zoek<strong>en</strong> op het vlakvan de hogeschool via e<strong>en</strong> bundeling van de expertise op het vlak van de <strong>digitale</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> in de wereld vande informatievoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> gespecialiseerd bibliothecaris kan e<strong>en</strong> efficiënte ondersteuning bied<strong>en</strong> voor deverschill<strong>en</strong>de deelbibliothek<strong>en</strong> van de hogeschool.De stud<strong>en</strong>t/lector ratio de laatste jar<strong>en</strong> is achteruitgegaan van 1/13 in 2001 naar 1/18 in 2009. Ook het aantalgastprofessor<strong>en</strong> is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong> met de nieuwe opdracht<strong>en</strong> die door de overheid word<strong>en</strong> opgelegd, d<strong>en</strong>oodzakelijke onderwijsvernieuwing <strong>en</strong> de inhoudelijke <strong>en</strong> administratieve gevolg<strong>en</strong> van de flexibilisering heeft ditde werkdruk <strong>en</strong>orm do<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Uit herhaalde onderzoek<strong>en</strong> (medewerkerstevred<strong>en</strong>heidsonderzoek in 2005<strong>en</strong> PROZA-resultat<strong>en</strong> voor het aandachtsgebied „Personeelstevred<strong>en</strong>heid‟ in 2007-2008) blijkt nochtans dat dearbeidstevred<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> het <strong>en</strong>gagem<strong>en</strong>t hoger dan gemiddeld scor<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de collegialiteit e<strong>en</strong> belangrijkewaarde blijft. De commissie vindt het positief dat door de professionele uitbouw van de c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ingde aandacht in de opleiding kan blijv<strong>en</strong> gaan naar de kernactiviteit<strong>en</strong>: onderwijs <strong>en</strong> hopelijk in de toekomst ooknaar de uitbouw van onderzoek <strong>en</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. De commissie vraagt wel blijv<strong>en</strong>de aandacht voor debetrokk<strong>en</strong>heid bij <strong>en</strong> de gedrag<strong>en</strong>heid van c<strong>en</strong>trale thema‟s door de medewerkers op de vloer. Zij heeft gemerktdat bijvoorbeeld de inspanning<strong>en</strong> die de opdrachthouder internationalisering, maar ook andere opdrachthoudersdo<strong>en</strong>, niet haalbaar zijn binn<strong>en</strong> het beperkte opdrachtperc<strong>en</strong>tage dat daarvoor is toegewez<strong>en</strong>.De commissie kon van de lector<strong>en</strong> vernem<strong>en</strong> dat zij de begeleiding van de eerstejaars belangrijk acht<strong>en</strong> <strong>en</strong>begrijpt hun bezorgdheid als zij zich afvrag<strong>en</strong> of zij dit in de toekomst kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> volhoud<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beperktpersoneelskader. Dezelfde opmerking werd trouw<strong>en</strong>s gemaakt voor de deelname aan projectmatigwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek <strong>en</strong> maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. De commissie me<strong>en</strong>t echter dat e<strong>en</strong> gepasteoverheidsfinanciering moet gepaard gaan met e<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>de aandacht voor e<strong>en</strong> efficiënte inzet van personeel <strong>en</strong>het aantrekk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> derde geldstroom.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet oog hebb<strong>en</strong> voor de leeftijdsproblematiek <strong>en</strong> tijdig maatregel<strong>en</strong> treff<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> verjonging vanhet lector<strong>en</strong>corps. De opleiding moet daarbij twee aspect<strong>en</strong> in het oog houd<strong>en</strong>: continuïteit <strong>en</strong> vernieuwing vanexpertise.Oordeel over onderwerp 3, inzet van het personeel: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 3.1, kwaliteit personeel:facet 3.2, eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid:facet 3.3, kwantiteit personeel:goedgoedvoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 93
Onderwerp 4Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Facet 4.1Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Beoordelingscriterium:- De huisvesting <strong>en</strong> materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zijn toereik<strong>en</strong>d om het programma te realiser<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De opleiding deelt de campus Mariakerke met e<strong>en</strong> grafische opleiding op secundair niveau <strong>en</strong> één op het niveauvan het volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs. Hierdoor wordt e<strong>en</strong> maximale return on investm<strong>en</strong>t bewerkstelligd in het gebruikvan het machinepark voor druktechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daarvoor b<strong>en</strong>odigde material<strong>en</strong>.De bereikbaarheid van de campus, op e<strong>en</strong> redelijke afstand van het stadsc<strong>en</strong>trum van G<strong>en</strong>t, is niet optimaal.Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> klaagd<strong>en</strong> over de onveiligheid van de op<strong>en</strong>bare weg naar de bushalte toe. De Arteveldehogeschoolheeft sinds haar ontstaan in 2000 het aantal campuss<strong>en</strong> teruggedrong<strong>en</strong> van 14 naar 7. In het masterplan 2010-2015 is voorzi<strong>en</strong> dat op de campus Mariakerke e<strong>en</strong> nieuwbouwproject wordt gerealiseerd. De commissie juicht ditinitiatief toe omdat het e<strong>en</strong> aantal tekortkoming<strong>en</strong> van de huidige infrastructuur zal opvang<strong>en</strong> zoals aantrekkelijker<strong>en</strong> ruimere leslokal<strong>en</strong>, ook geschikt voor groepswerk, betere opslagruimt<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> EHBO-lokaal, e<strong>en</strong> lift <strong>en</strong> e<strong>en</strong>ontspanningsruimte voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Er is ook e<strong>en</strong> nieuwe <strong>media</strong>theek voorzi<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> concept van de nieuwbouwis geïnspireerd op nieuwe onderwijsnod<strong>en</strong> zoals meer zelfstandig groeps- <strong>en</strong> individueel werk.Ondanks de beperking<strong>en</strong> van het huidige gebouw merkte de commissie tijd<strong>en</strong>s haar bezoek e<strong>en</strong> aantal positievepunt<strong>en</strong> op: de c<strong>en</strong>trale hal waarin de aandacht wordt getrokk<strong>en</strong> door de missie van de opleiding, de vacatures <strong>en</strong>persbericht<strong>en</strong> <strong>en</strong> de valv<strong>en</strong> met verslag<strong>en</strong> van de opleidingsrad<strong>en</strong>. In de gang<strong>en</strong> ziet de stud<strong>en</strong>t het werk vanmedestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek. Verder bezocht de commissie onder anderetwee goed uitgeruste auditoria met respectievelijk 120 <strong>en</strong> 100 zitplaats<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> projectruimte in functie vanwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> voorbereiding van bachelorproev<strong>en</strong>, verschill<strong>en</strong>decomputerlokal<strong>en</strong> waarvan er e<strong>en</strong> is voorzi<strong>en</strong> van nieuwe Mac-work stations in functie van de afstudeerrichtingMMP, e<strong>en</strong> multi<strong>media</strong>ruimte met fotostudio waar camera‟s <strong>en</strong> andere apparatuur kan word<strong>en</strong> ontle<strong>en</strong>d, e<strong>en</strong>werkruimte voor lector<strong>en</strong>, burel<strong>en</strong> voor de verschill<strong>en</strong>de coördinator<strong>en</strong>, voor de opleidingsdirecteur <strong>en</strong> decoördinator <strong>en</strong> voor het secretariaat. De commissie was onder de indruk van de werking van de <strong>media</strong>theek. Zijwerd door lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erg geapprecieerd als informatie-/ studielandschap <strong>en</strong> werkruimte. Zij bezit e<strong>en</strong>ruime <strong>en</strong> actuele collectie boek<strong>en</strong>, (vak)tijdschrift<strong>en</strong>, bachelorproev<strong>en</strong>, cd-roms, dvd‟s <strong>en</strong> online toegankelijke<strong>digitale</strong> bronn<strong>en</strong>, inclusief e-books die adequaat is afgestemd op de nod<strong>en</strong> van de opleiding. De collectie israadpleegbaar via e<strong>en</strong> online raadpleegbare catalogus. De commissie kon het beleidsplan 2009-2013, hetkwaliteitsplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> jaarverslag inkijk<strong>en</strong>. Die beleidsdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> getuig<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> professioneel beheer. <strong>Het</strong><strong>media</strong>theekpersoneel introduceert lector<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in efficiënt informatiezoekgedrag. De <strong>media</strong>theek bezite<strong>en</strong> opmerkelijk archief van de school <strong>en</strong> de grafische industrie in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> stelt die t<strong>en</strong> toon ondermeer opde jaarlijkse landelijke Erfgoeddag. De <strong>media</strong>theek zal in de geplande nieuwbouw nog meer ruimte toebedeeldkrijg<strong>en</strong> als op<strong>en</strong> leerc<strong>en</strong>trum met e<strong>en</strong> uitbreiding van pc- <strong>en</strong> mac-voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk atelier/praktijkafdeling voor de drie opleiding<strong>en</strong> op de campus stelt e<strong>en</strong> ruim machineparkter beschikking van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Die war<strong>en</strong> hier <strong>en</strong>thousiast over. Apparatuur werd onder andere geschonk<strong>en</strong>door bevri<strong>en</strong>de grafische bedrijv<strong>en</strong> (bijvoorbeeld Grafoc) of wordt ter beschikking gesteld door de secundaireschool. Bedrijv<strong>en</strong> sch<strong>en</strong>k<strong>en</strong> meestal grondstoff<strong>en</strong> of stell<strong>en</strong> grafische software ter beschikking. Apparatuur komtev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s ter beschikking via project<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> lijkt de commissie nuttig in de toekomst blijv<strong>en</strong>d te invester<strong>en</strong> in94 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
vervolgopleiding<strong>en</strong> die meestal word<strong>en</strong> gecombineerd met e<strong>en</strong> werksituatie. Jaarlijks wordt e<strong>en</strong> afstudeerdaggeorganiseerd, gekoppeld aan e<strong>en</strong> afstudeerbeurs voor alle afstuder<strong>en</strong>de van de Associatie Universiteit G<strong>en</strong>t. Elkjaar produceert de opleiding t<strong>en</strong> behoeve van de sector e<strong>en</strong> „promoboek‟ met relevante persoonlijke gegev<strong>en</strong>s,specialisatie <strong>en</strong> interesse van afstuder<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn op de hoogte van de werking van de ombudsdi<strong>en</strong>st. De opleiding heeft tweeombudsmedewerkers in di<strong>en</strong>st die sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> opdracht hebb<strong>en</strong> van 0,10 VTE zodat e<strong>en</strong> ombudspersoonmeestal bereikbaar is. Ook voor ombudsmedewerkers is e<strong>en</strong> functieprofiel voorhand<strong>en</strong>. De commissie kon deombudsgids inzi<strong>en</strong>. Die bevat e<strong>en</strong> beschrijving van de tak<strong>en</strong> van de ombudsmedewerker. De ombudsdi<strong>en</strong>st wilvooral e<strong>en</strong> voorkomingsbeleid voer<strong>en</strong> onder andere via e<strong>en</strong> lijst van afsprak<strong>en</strong> <strong>en</strong> tips die lector<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>hanter<strong>en</strong> bij de evaluaties. Jaarlijks mak<strong>en</strong> de ombudsmedewerkers e<strong>en</strong> verslag op van hun interv<strong>en</strong>ties. Debesluit<strong>en</strong> van dit rapport lever<strong>en</strong> suggesties op voor de kwaliteitsverbetering van het onderwijs- <strong>en</strong>evaluatiegebeur<strong>en</strong>.Om tegemoet te kom<strong>en</strong> aan de taalproblematiek van inkom<strong>en</strong>de internationale stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> heeft de hogeschoole<strong>en</strong> opleidingsoverschrijd<strong>en</strong>d Engelstalig studieprogramma van 60 studiepunt<strong>en</strong> opgesteld: MOCOMA (Module inCommunication Managem<strong>en</strong>t). De opleiding stelt echter vast dat inkom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de voorkeur gev<strong>en</strong> aanhet specifieke programma-aanbod van lay-out, <strong>digitale</strong> opmaak, vormgeving <strong>en</strong> multi<strong>media</strong> in plaats van het meeralgem<strong>en</strong>e MOCOMA-aanbod. Vanaf 2008-2009 wordt het MOCOMA-programma ook tijd<strong>en</strong>s het eerste semesteraangebod<strong>en</strong> wat positieve gevolg<strong>en</strong> heeft voor het aantal buit<strong>en</strong>landse stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dat eraan deelneemt.Internationale stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> of twee stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toegewez<strong>en</strong> dia h<strong>en</strong> als persoonlijke coaches begeleid<strong>en</strong>.Dit is één van de activiteit<strong>en</strong> in het kader van Internationalisation@home.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:/Oordeel over onderwerp 4, voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 4.1, materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>:facet 4.2, studiebegeleiding:voldo<strong>en</strong>deexcell<strong>en</strong>tis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.98 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Onderwerp 5Interne kwaliteitszorgFacet 5.1Evaluatie resultat<strong>en</strong>Beoordelingscriterium:- De opleiding wordt periodiek geëvalueerd, mede aan de hand van toetsbare streefdoel<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Voor het kwaliteitszorgsysteem steunt de opleiding op de expertise die is opgebouwd in de Arteveldehogeschool.Zij hanteert het EFQM-model <strong>en</strong> voor de zelfevaluatie de voor hogeschol<strong>en</strong> ontwikkelde PROZA-methodiek.In het kader van de kwaliteitsborging word<strong>en</strong> process<strong>en</strong> <strong>en</strong> procedures op hogeschoolniveau gedocum<strong>en</strong>teerd ine<strong>en</strong> kwaliteitshandboek. De bedoeling is om de effectiviteit ervan te verhog<strong>en</strong> door in de toekomst e<strong>en</strong>elektronisch kwaliteitshandboek te ontwikkel<strong>en</strong> dat onderdeel vormt van het docum<strong>en</strong>t managem<strong>en</strong>t systeem. Opopleidingsniveau word<strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> <strong>en</strong> process<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de „gids<strong>en</strong>‟ (campusgids,bachelorproefgids, stagegids, …) of in verslaggeving van de verschill<strong>en</strong>de rad<strong>en</strong>.De commissie adviseert om de beleidsdoel<strong>en</strong> die in het opleidingsplan zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, sterker als toetsbarestreefdoel<strong>en</strong> te definiër<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s de commissie moet<strong>en</strong> streefdoel<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> reactief, maar ook proactief totstand kom<strong>en</strong>. De kwaliteitsverantwoordelijk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ondervond<strong>en</strong> dat de bevraging<strong>en</strong> via het PROZA-systeemslijtage beginn<strong>en</strong> te verton<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> beetje e<strong>en</strong> automatisme word<strong>en</strong>. Daarom is in overleg met anderehogeschol<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuw instrum<strong>en</strong>t in opbouw dat gebaseerd is op mindmapping <strong>en</strong> meer op gericht is opkwalitatieve bevraging<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, medewerkers, alumni <strong>en</strong> werkveld. De commissie ondersteunt deopleiding in het zoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> verbetering van het kwaliteitszorgsysteem.De c<strong>en</strong>trale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong> de opleiding bij het organiser<strong>en</strong> van bevraging<strong>en</strong>. Voor hogeschoolbredebevraging<strong>en</strong> word<strong>en</strong> rapport<strong>en</strong> per opleiding gemaakt. De opleiding formuleert daarop twee tot drie verbeteractiesdie in het opleidingsplan word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> via kwaliteitsverbeterteams word<strong>en</strong> opgevolgd. De opleidingvernoemde het personeelsbeleid als e<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>d verbeterdoel.E<strong>en</strong> bevraging kan gevolgd word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> focusgesprek met e<strong>en</strong> aantal bevraagd<strong>en</strong>, vooral wanneer bepaaldescores erg laag zijn of lager dan het hogeschoolgemiddelde. De commissie vernam dat <strong>en</strong>kele verhelder<strong>en</strong>defocusgesprekk<strong>en</strong> war<strong>en</strong> gevoerd met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die geleid hebb<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> aantal curriculumaanpassing<strong>en</strong> ofinhoudelijke verbetering<strong>en</strong>. Zo is bijvoorbeeld in de afstudeerrichting MMP de keuzemogelijkheidproDUCE/proDEV ingevoerd. Op suggestie van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> werd de inhoud van de managem<strong>en</strong>topleidingsonderdel<strong>en</strong> meer geïntegreerd <strong>en</strong> opleidingsspecifiek gemaakt. De commissie suggereert dat defocusgesprekk<strong>en</strong> systematischer kunn<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>.De commissie kreeg vele voorbeeld<strong>en</strong> van bevraging<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>tevred<strong>en</strong>heid, leer- <strong>en</strong>leertrajectbegeleiding, gebruikersonderzoek <strong>media</strong>thek<strong>en</strong>, onthaal, studietijd <strong>en</strong> stagebegeleiding. Sommigeonderzoek<strong>en</strong>/evaluaties zijn specifiek op e<strong>en</strong> afstudeerrichting gericht zoals de marketingstudie bij de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>Grafi<strong>media</strong>beleid over het imago <strong>en</strong> het gew<strong>en</strong>ste profiel van de afstudeerrichting. Op hogeschool- <strong>en</strong>opleidingsniveau wordt gewerkt aan e<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>lijst die het doceer- <strong>en</strong> begeleidingsgedrag <strong>en</strong> de kwaliteit van deleere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> <strong>en</strong> de opleidingsonderdel<strong>en</strong> wil onderzoek<strong>en</strong>. Medewerkers word<strong>en</strong> regelmatig bevraagd volg<strong>en</strong>sde PROZA-methodiek (personeelstevred<strong>en</strong>heid, kernprocess<strong>en</strong>). Hogeschoolbreed werd in 2005 e<strong>en</strong> bevragingover de medewerkerstevred<strong>en</strong>heid uitgevoerd. De commissie besprak de resultat<strong>en</strong> van die bevraging met deopleiding <strong>en</strong> stelt vast dat de resultat<strong>en</strong> met betrekking tot de werking van de beleids-, inspraak- <strong>en</strong>opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 99
medezegg<strong>en</strong>schapsorgan<strong>en</strong> kritisch moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geëvalueerd of afgetoetst in de nieuwe vijfjaarlijksebevraging.Elke drie jaar wordt e<strong>en</strong> uitstroomonderzoek gedaan bij afgestudeerd<strong>en</strong>. Elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die aan bod kom<strong>en</strong> zijn detewerkstelling, het gevolgde curriculum <strong>en</strong> de mate van tevred<strong>en</strong>heid over de opleiding. In 2008 werd<strong>en</strong>afgestudeerd<strong>en</strong> van Grafi<strong>media</strong>beleid sam<strong>en</strong>gebracht in e<strong>en</strong> focusgroep rondom de oriëntatie van deafstudeerrichting naar de toekomst.<strong>Het</strong> werkveld wordt jaarlijks bevraagd via de feedback die de opleiding krijgt van de stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> <strong>en</strong> die zowelover de stagebegeleiding als over het programma gaat. Buit<strong>en</strong>landse partners werd<strong>en</strong> in 2009 bevraagd over delop<strong>en</strong>de sam<strong>en</strong>werking.Kwaliteitsverantwoording <strong>en</strong> rapportering naar de overheid <strong>en</strong> de maatschappij komt tot stand via dejaarverslag<strong>en</strong>. Voor de visitatie-accreditatiecyclus is door de hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> e<strong>en</strong> draaiboek ontwikkeld.<strong>Het</strong> kwaliteitssysteem van de opleiding is structureel ingebed in de hogeschoolbrede aanpak van IKZ waarvoor3.5 VTE is vrijgesteld. De hogeschool heeft hiervoor gekoz<strong>en</strong> om expertise te bundel<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>vormigheid overde hogeschool te garander<strong>en</strong>. De di<strong>en</strong>st Integrale Kwaliteitszorg levert de onderzoekssystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aan, de opleiding bepaalt de inhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbeteracties. Daarvoor beschikt de opleiding over e<strong>en</strong>opdrachthouder IKZ die voor 0.25 VTE is vrijgesteld. Die persoon ag<strong>en</strong>deert de kwaliteitsproblematiek op hetopleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam <strong>en</strong> op de opleidingsraad. Op die manier word<strong>en</strong> de lector<strong>en</strong>, die veelal vakdeskundigbezig zijn, geïnteresseerd in de kwaliteitszorg. Lector<strong>en</strong> gav<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>ing te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> dat zij vooral kwaliteit dichtbij de werkvloer ambiër<strong>en</strong>: wat verwacht<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkveld? De opleiding gaf aan dat e<strong>en</strong> continueaandacht vereist is om medewerkers van de opleiding te betrekk<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> kwaliteitszorgsysteem dat sterktc<strong>en</strong>traal gestuurd wordt. <strong>Het</strong> is de taak van de opdrachthouder IKZ zijn collega‟s te stimuler<strong>en</strong> om dehogeschoolbrede afsprak<strong>en</strong> op te volg<strong>en</strong>, uit de analyse van de bevraging<strong>en</strong> de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die van belang zijnvoor de opleiding te distiller<strong>en</strong> <strong>en</strong> in overleg met de opleiding de verbeteracties te definiër<strong>en</strong> die in verbeterteamsof specifieke werkgroep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgevoerd.Omwille van de sterke inbedding van de opleiding in het kwaliteitszorgsysteem van de hogeschool <strong>en</strong> deondersteuning van verschill<strong>en</strong>de hogeschoolbrede di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (internationalisering, studiebegeleiding, onderwijsontwikkeling,…) vraagt de commissie om de uitbouw van het kwaliteitszorgsysteem van de di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> verdergestalte te gev<strong>en</strong>. Zij vernam met g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong> dat het proces daarvoor is opgestart.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De effectiviteit van de kwaliteitsborging kan word<strong>en</strong> verbeterd door de ontwikkeling van e<strong>en</strong> elektronischkwaliteitshandboek <strong>en</strong> de evaluatie van de verschill<strong>en</strong>de gids<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de verslaggeving.De commissie is van m<strong>en</strong>ing dat de resultat<strong>en</strong> van de medewerkers<strong>en</strong>quête met betrekking tot de opleidingkritischer kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geanalyseerd.De systematiek van het kwaliteitszorgsysteem kan word<strong>en</strong> versterkt door het formuler<strong>en</strong> van toetsbarestreefdoel<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> bevragingssysteem Proza <strong>en</strong> de daaraan gekoppelde focusgroep<strong>en</strong> zijn aan vernieuwing toe.100 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Facet 5.2Maatregel<strong>en</strong> tot verbeteringBeoordelingscriterium:- De uitkomst<strong>en</strong> van deze evaluatie vorm<strong>en</strong> de basis voor aantoonbare verbetermaatregel<strong>en</strong> die bijdrag<strong>en</strong> aande realisatie van de streefdoel<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De commissie apprecieert de verschill<strong>en</strong>de acties die word<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> ter verbetering van de kwaliteit van deopleiding. Ook op dit vlak wordt de opleiding sterk ondersteund door de hogeschooldi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> bij de opstelling vanhet opleidingsplan, het kwaliteitsplan <strong>en</strong> de organisatie van kwaliteitsverbeterteams. De commissie kon hetopleidingsplan 2008-2011 <strong>en</strong> het kwaliteitsplan 2009-2010 inzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> stelde vast dat in het opleidingsplan e<strong>en</strong>aantal strategische beleidsdoel<strong>en</strong> voor verschill<strong>en</strong>de facett<strong>en</strong> van de opleiding word<strong>en</strong> geformuleerd. Decommissie vernam dat op basis van het opleidingsplan, van hogeschoolbrede beleidsopties, vanvisitatierapport<strong>en</strong> <strong>en</strong> van bevraging<strong>en</strong> jaarlijks de verbeterdoel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> <strong>en</strong> geselecteerd door hetopleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam. Zij word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> kwaliteitsplan waarvan de voortgang wordt opgevolgddoor de opdrachthouder IKZ van de opleiding. De mate van realisatie wordt beschrev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> jaarverslag. Decommissie waardeert die gecoördineerde aanpak die gedeeltelijk e<strong>en</strong> gevolg is van opmerking<strong>en</strong> van de vorigevisitatiecommissie. De commissie is echter van m<strong>en</strong>ing dat de PDCA-systematiek in het kwaliteitsplan explicieterkan word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Verbeterdoel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegewez<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> bestaande werkgroep zoals bijvoorbeelde<strong>en</strong> vakdomeinwerkgroep of aan e<strong>en</strong> ad hoc kwaliteitsverbeteringsteam. De verbeteracties die volgd<strong>en</strong> op hetvorige visitatiebezoek zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> opvolgingsrapport. Zij werd<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s vermeld in hetzelfevaluatierapport dat voor de commissie werd opgesteld. De commissie waardeert de plann<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> digitaalopvolgingssysteem te ontwikkel<strong>en</strong> (AKWARIS= Arteveldehogeschool KWAliteitszorg Registratie- <strong>en</strong> Informatie-Systeem). Bottom up komt kwaliteitsverbetering tot stand via het zelfevalutie-instrum<strong>en</strong>t PROZA <strong>en</strong> interneonderzoek<strong>en</strong>.<strong>Het</strong> zelfevaluatierapport vermeldt e<strong>en</strong> heel aantal verbeteracties die op gang zijn gebracht op initiatief van dehogeschool maar die e<strong>en</strong> repercussie hebb<strong>en</strong> op de opleiding. Daarnaast werd<strong>en</strong> er ook vele verbeteracties ophet getouw gezet vanuit de opleiding zelf, zoals de verbetering van de campus- <strong>en</strong> opleidingsgids,curriculumaanpassing<strong>en</strong>, stimulering van de opleidingsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>raad, e<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiegericht stage-evaluatieinstrum<strong>en</strong>t,e<strong>en</strong> onthaalbrochure voor nieuwe medewerkers, verbetering<strong>en</strong> van de infrastructuur, voorbereidingvan de nieuwbouw, … Zij vernam dat reeds grote vooruitgang is geboekt op het vlak van interne communicatiemaar me<strong>en</strong>t dat hierin nog verbetering kan aangebracht word<strong>en</strong> onder andere via de verhoging van de efficiëntievan de elektronische leeromgeving die op het vlak van informatievoorzi<strong>en</strong>ing volg<strong>en</strong>s stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nog ergchaotisch is. Ook di<strong>en</strong>t continu aandacht te gaan naar de updating van de gedrukte <strong>en</strong> online docum<strong>en</strong>tatie.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie dringt aan om de inzet van de elektronische leeromgeving in functie van de interne communicatiete optimaliser<strong>en</strong>.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 101
Facet 5.3Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veldBeoordelingscriterium:- Bij de interne kwaliteitszorg zijn medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> het afnem<strong>en</strong>d beroep<strong>en</strong>veld van deopleiding actief betrokk<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:De commissie stelde vast dat wordt rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> met de opmerking<strong>en</strong> van alle stakeholders.De opleiding gaf zelf aan dat het niet steeds gemakkelijk is om medewerkers van de opleiding te betrekk<strong>en</strong> bije<strong>en</strong> kwaliteitszorgsysteem dat sterk c<strong>en</strong>traal wordt gestuurd. De commissie stelde echter met g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong> vast datverschill<strong>en</strong>de initiatiev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ontwikkeld om hieraan te verhelp<strong>en</strong> zoals de inrichting van e<strong>en</strong> „speakerscorner‟ op opleidingsniveau <strong>en</strong> het betrekk<strong>en</strong> van lector<strong>en</strong> bij de bespreking van de PROZA-bevraging<strong>en</strong> <strong>en</strong> deinterne onderzoek<strong>en</strong>.Op hogeschoolvlak is de opleiding betrokk<strong>en</strong> bij het beleid van de hogeschool via de Artevelderaad waarin deopleidingsdirecteur zetelt. <strong>Het</strong> Hogeschoolonderhandelingscomité (HOC) bespreekt de personeelsaangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>met het bestuur van de hogeschool. Andere advies- <strong>en</strong> participatieorgan<strong>en</strong> zijn de decretaalsam<strong>en</strong>gestelde Academische Raad, het Participatieforum bestaande uit verteg<strong>en</strong>woordigers van hogeschoolbestuur<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Arteveldestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>raad. <strong>Het</strong> onderzoeksbeleid wordt vorm gegev<strong>en</strong> via de Onderzoeksraad.De hogeschool participeert aan de Associatieonderzoeksraad. Dichter bij de opleiding<strong>en</strong> staan deverschill<strong>en</strong>de hogeschoolbrede fora (14) waarin opleidingsgebond<strong>en</strong> opdrachthouders <strong>en</strong> di<strong>en</strong>sthoofd<strong>en</strong> devolg<strong>en</strong>de thema‟s behandel<strong>en</strong>: leerbegeleiding, leertrajectbegeleiding, ombudswerking, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>participatie,uitstroom- <strong>en</strong> alumni, diversiteit <strong>en</strong> gelijke kans<strong>en</strong>, taalondersteuning, onderwijsontwikkeling, digitaal ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> ICT,internationalisering, professionalisering, integrale kwaliteitszorg, communicatie <strong>en</strong> zorgcoördinatie.Naar aanleiding van de bespreking van de medewerkers<strong>en</strong>quête ging de commissie in op de lagere graad vantevred<strong>en</strong>heid van lector<strong>en</strong> met betrekking tot de beleids- <strong>en</strong> medezegg<strong>en</strong>schapsorgan<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> gesprek met delector<strong>en</strong> bracht echter verheldering in de zin dat zij het lage scoringscijfer relativeerd<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat zij vooral tevred<strong>en</strong>zijn over de eig<strong>en</strong> interne medezegg<strong>en</strong>schap binn<strong>en</strong> de opleiding. Die is goed omdat zij e<strong>en</strong> klein <strong>en</strong> hecht teamvorm<strong>en</strong>. Zij hecht<strong>en</strong> dan ook veel belang aan de opleidingsvergadering die vier keer per jaar sam<strong>en</strong>komt <strong>en</strong>waarbij heel het team betrokk<strong>en</strong> is, aan de vakdomeinwerkgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> de curriculumvergadering<strong>en</strong>. Deopleidingsraad is paritair sam<strong>en</strong>gesteld uit verkoz<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigers van het opleidingsteam <strong>en</strong> verkoz<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal lector<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> deel uit van de opleidingsadviesraad waarinev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s verteg<strong>en</strong>woordigers van het bedrijfslev<strong>en</strong> zetel<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> beleid van de opleiding wordt verdergeformaliseerd door het opleidingsmanagem<strong>en</strong>tteam waarin naast de opleidingsdirecteur <strong>en</strong> deopleidingscoördinator drie kerndoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de opleiding zitt<strong>en</strong>.De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de opleiding over de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>raad waarin elke klas via e<strong>en</strong>klasverantwoordelijke verteg<strong>en</strong>woordigd is. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toond<strong>en</strong> zich tevred<strong>en</strong> over de luisterbereidheid van deopleiding naar aanleiding van suggesties die door de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>raad werd<strong>en</strong> geformuleerd. Op hogeschoolvlakzijn stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigd in de Raad van Bestuur van de hogeschool <strong>en</strong> van SOVOARTE vzw. Zij word<strong>en</strong>in hun functie als stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers begeleid door e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>coach.De lector<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> advies kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> bij de verschill<strong>en</strong>de versies van het zelfevaluatierapport. Deverschill<strong>en</strong>de opdrachthouders war<strong>en</strong> in eerste instantie verantwoordelijk voor de redactie van de hoofdstukk<strong>en</strong>die binn<strong>en</strong> hun opdracht viel<strong>en</strong>. De eindredactie gebeurde door de opleidingsdirecteur. De lector<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> hete<strong>en</strong> belangrijk elem<strong>en</strong>t van het kwaliteitszorgbeleid: zij kreg<strong>en</strong> via het zelfevaluatierapport e<strong>en</strong> beter zicht op dekwaliteit van hun opleiding in vergelijking met de andere opleiding<strong>en</strong> van de hogeschool. <strong>Het</strong> zelfevaluatierapport102 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
ood h<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s hun eig<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong>, inspiratie tot reflectie <strong>en</strong> professionalisering. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> <strong>en</strong>ige notievan het belang van het zelfevaluatierapport maar war<strong>en</strong> er slechts bij betrokk<strong>en</strong> voor de bespreking van deresultat<strong>en</strong> van de studietijdmeting.Voor de alumni is e<strong>en</strong> <strong>digitale</strong> vacaturedatabank ontwikkeld. De opleiding heeft e<strong>en</strong> gestructureerdealumniwerking opgestart. Alumni krijg<strong>en</strong> het jaar na afstuder<strong>en</strong> het Arteveldemagazine opgestuurd <strong>en</strong> word<strong>en</strong>uitg<strong>en</strong>odigd op lezing<strong>en</strong> <strong>en</strong> studiedag<strong>en</strong>. Alumni word<strong>en</strong> regelmatig ingeschakeld als gastsprekers in de opleidingof voor studiedag<strong>en</strong>. Zij word<strong>en</strong> ook aangesprok<strong>en</strong> om op te tred<strong>en</strong> als stagem<strong>en</strong>tor of als jurylid voor debacheloreindproev<strong>en</strong>. Pas afgestudeerde stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong> bij de „summer classes‟ van EskoArtwork.Tijd<strong>en</strong>s de PROZA-bevraging over uitstroombegeleiding <strong>en</strong> alumniwerking scoorde de opleiding goed.<strong>Het</strong> werkveld <strong>en</strong> de alumni zijn verteg<strong>en</strong>woordigd in de opleidingsadviesraad. Die fungeert als resonantieorgaanmet betrekking tot de oriëntatie van afstudeerrichting<strong>en</strong>, curriculuminhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> organisatie van de opleiding. Deopleiding tracht om zoveel mogelijk verschill<strong>en</strong>de bedrijv<strong>en</strong> erbij te betrekk<strong>en</strong>. De commissie me<strong>en</strong>t dat derepres<strong>en</strong>tativiteit kan word<strong>en</strong> versterkt door meer bedrijv<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de regio op te nem<strong>en</strong>. Bedrijv<strong>en</strong> word<strong>en</strong>betrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> bevraagd over de kwaliteit van de opleiding via informele gesprekk<strong>en</strong> naar aanleiding van stage- ofeindwerkevaluatie, naar aanleiding van gesprekk<strong>en</strong> met gastsprekers op seminaries of (losse) contact<strong>en</strong> opstudiedag<strong>en</strong>. Via e<strong>en</strong> gerichte bevraging als onderdeel van de stage-evaluatie wordt dit <strong>en</strong>igszins geformaliseerd,maar volg<strong>en</strong>s de commissie kan de raadpleging van de sector systematischer <strong>en</strong> mét feedback gebeur<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>expliciet onderzoek gebeurde in 2004. Positief is wel de uitgebreide bevraging van de afgestudeerd<strong>en</strong>Grafi<strong>media</strong>beleid <strong>en</strong> Multi<strong>media</strong>productie in 2008 <strong>en</strong> de Arteveldebrede bevraging<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>/alumni directna het afstuder<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet continu aandacht blijv<strong>en</strong> bested<strong>en</strong> aan de IKZ-beleving in de opleiding.De commissie raadt aan om te onderzoek<strong>en</strong> hoe de raadpleging van de sector systematischer <strong>en</strong> formeler kangebeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoe de feedback kan verbeterd word<strong>en</strong>.Oordeel over onderwerp 5, interne kwaliteitszorg: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 5.1, evaluatie resultat<strong>en</strong>:facet 5.2, maatregel<strong>en</strong> tot verbetering:facet 5.3, betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong> beroep<strong>en</strong>veld:voldo<strong>en</strong>degoedgoedis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 103
Onderwerp 6Resultat<strong>en</strong>Facet 6.1Gerealiseerd niveauBeoordelingscriterium:- De gerealiseerde eindkwalificaties zijn in overe<strong>en</strong>stemming met de nagestreefde compet<strong>en</strong>ties qua niveau,oriëntatie <strong>en</strong> domeinspecifieke eis<strong>en</strong>.Oordeel van de visitatiecommissie: goedDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Uit de bevraging van alle actor<strong>en</strong> blijkt duidelijk dat de opleiding e<strong>en</strong> gedeg<strong>en</strong> polyval<strong>en</strong>te basisopleiding biedt.De commissie kon de resultat<strong>en</strong> inzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête uit 2008 waarin afgestudeerd<strong>en</strong> van 2004, 2005 <strong>en</strong> 2006werd<strong>en</strong> bevraagd. De resultat<strong>en</strong> van de opleiding word<strong>en</strong> erin vergelek<strong>en</strong> met de resultat<strong>en</strong> van de heleArteveldehogeschool. Hieruit blijkt e<strong>en</strong> ruime tevred<strong>en</strong>heid zowel over het opleidingsprogramma, als overstagebegeleiding, de verhouding tuss<strong>en</strong> theorie <strong>en</strong> praktijk, de wijze van lesgev<strong>en</strong>, de onderwijsondersteuning, deaccommodatie <strong>en</strong> de infrastructuur. De afgestudeerd<strong>en</strong> zijn volg<strong>en</strong>s de <strong>en</strong>quête vrij tevred<strong>en</strong> over destartcompet<strong>en</strong>ties maar minder tevred<strong>en</strong> over de (te beperkte) duur van de stage. Uit de tewerkstellingscijfersblijkt dat 96 % van de afgestudeerd<strong>en</strong> van de opleiding werk heeft binn<strong>en</strong> het jaar. Gemiddeld zijn deafgestudeerd<strong>en</strong> in het totaal slechts 2,3 maand werkloos geweest sinds hun afstuder<strong>en</strong>.De cijfers uit het onderzoek werd<strong>en</strong> bevestigd tijd<strong>en</strong>s het gesprek dat de commissie had met e<strong>en</strong> aantal alumni.Zij m<strong>en</strong><strong>en</strong> dat zij e<strong>en</strong> degelijke vorming hebb<strong>en</strong> meegekreg<strong>en</strong> om hun carrière uit te bouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfstandig hunk<strong>en</strong>nis op peil te houd<strong>en</strong>. De alumni van de afstudeerrichting MMP war<strong>en</strong> tevred<strong>en</strong> dat, als gevolg van hunopmerking<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> opsplitsing was gemaakt tuss<strong>en</strong> de keuzerichting<strong>en</strong> proDEV <strong>en</strong> proDUCE. <strong>Het</strong> is volg<strong>en</strong>s decommissie duidelijk dat die afstudeerrichting nog op zoek is welke richting die ze moet uitgaan in de context vane<strong>en</strong> grafische basisopleiding. De afgestudeerd<strong>en</strong> van Grafi<strong>media</strong>technologie vond<strong>en</strong> dat zij pas heel laat in deopleiding via de stage hadd<strong>en</strong> ondervond<strong>en</strong> in welke jobs ze later terecht zoud<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. De commissie vernamtev<strong>en</strong>s dat het verschil tuss<strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>technologie <strong>en</strong> Grafi<strong>media</strong>beleid voor veel stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> pas laat in deopleiding duidelijk wordt. Eén van de doelstelling<strong>en</strong> van de opleiding is junior-medewerkers af te lever<strong>en</strong> die instaat zijn zich aan te pass<strong>en</strong> aan de snelle verandering<strong>en</strong> die zich in de sector voordo<strong>en</strong>. De opleiding is ervolg<strong>en</strong>s de alumni in geslaagd om de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> via de verscheid<strong>en</strong>heid aan opdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral via de stagegeleidelijk meer zelfstandigheid te bied<strong>en</strong> zodat zij zich kunn<strong>en</strong> aanpass<strong>en</strong> aan wissel<strong>en</strong>de bedrijfscontext<strong>en</strong>.De opleiding is gericht op de grafische sector <strong>en</strong> wil de band met haar roots behoud<strong>en</strong>. De commissie wijst er welop dat het aantal afgestudeerd<strong>en</strong> in de traditioneel grafische afstudeerrichting<strong>en</strong> bijzonder klein wordt: in juni2010 studeerd<strong>en</strong> 7 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> af in de afstudeerrichting GMT <strong>en</strong> 14 in de afstudeerrichting GMB. De overige 50 %studeerd<strong>en</strong> af in MMP <strong>en</strong> CMO. De commissie adviseert om acties te ondernem<strong>en</strong> om de sterke terugval van deinstroom in de richting GMT om te buig<strong>en</strong>.Uit de gesprekk<strong>en</strong> blijkt dat het werkveld over het algeme<strong>en</strong> tevred<strong>en</strong> is over het niveau van de afgestudeerd<strong>en</strong>.Zij beantwoord<strong>en</strong> aan het profiel dat de sector nodig heeft: zij zijn multi-inzetbaar <strong>en</strong> sterk praktijkgericht. Decommissie vernam dat Grafoc, het sector- <strong>en</strong> vormingsfonds voor de arbeiders uit de grafische industrie, e<strong>en</strong>onderzoek heeft gedaan naar de kwaliteit van stagiairs in de sector. Daaruit blijkt dat afgestudeerd<strong>en</strong> van deopleiding goed scor<strong>en</strong>. Vele bedrijv<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> dan ook stagiairs in di<strong>en</strong>st. De tewerkstellingskans<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> hoogmet e<strong>en</strong> uitschieter voor CMO waar de tewerkstelling 100 % is. De bedrijfsleiders appreciër<strong>en</strong> dat er wordtgewerkt aan praktische tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis. Op e<strong>en</strong> aantal domein<strong>en</strong> is nog verbetering mogelijk: k<strong>en</strong>nis vaninformatietechnologie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verbreding in GMT <strong>en</strong> GMB, o.a. naar informatie over voedselveiligheid in het kadervan het drukk<strong>en</strong> van voedingsverpakking<strong>en</strong>. De commissie onderschrijft dit advies.104 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Bij de laatstejaarsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ondervond de commissie e<strong>en</strong> ruime tevred<strong>en</strong>heid over de opleiding, zowel metbetrekking tot de inhoud van de opleidingsonderdel<strong>en</strong> als met betrekking tot de studiebegeleiding <strong>en</strong> het contactmet de lector<strong>en</strong>. Als sterke punt<strong>en</strong> haald<strong>en</strong> zij aan: het breed programma van het eerste semester waarinopleidingsonderdel<strong>en</strong> van de vier afstudeerrichting<strong>en</strong> aan bod kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> de goede naam van de opleiding in desector. In vergelijking met zuivere grafische ontwerpopleiding<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zij de indruk voldo<strong>en</strong>deontwerpvaardigheid te kunn<strong>en</strong> koppel<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> sterke technische k<strong>en</strong>nis. De afstuder<strong>en</strong>d<strong>en</strong> van MMP voeld<strong>en</strong>zich iets minder goed voorbereid op e<strong>en</strong> intrede in het werkveld. Wat het programma betreft erger<strong>en</strong> zij zich aanvakk<strong>en</strong> als elektriciteit <strong>en</strong> mechanica <strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> zij meer plaats will<strong>en</strong> inruim<strong>en</strong> voor informatietechnologie. Ookbij de gesprekk<strong>en</strong> met de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ervaarde de commissie dat de afstudeerrichting haar oriëntatie nog moetuitzuiver<strong>en</strong>. De meeste stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verklaard<strong>en</strong> aan de commissieled<strong>en</strong> dat zij opnieuw aan de opleiding zoud<strong>en</strong>beginn<strong>en</strong>.De opleiding maakt deel uit van de International Circle of Educational Institutes for Graphic Arts, Technology andManagem<strong>en</strong>t, e<strong>en</strong> internationaal netwerk van grafische opleiding<strong>en</strong> in het hoger onderwijs. De commissie kontijd<strong>en</strong>s het bezoek k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> delegatie van <strong>en</strong>kele partners uit dit netwerk (Stuttgart, Boedapest,Ukraïne, Wuppertal). Zij stelde vast dat de opleiding e<strong>en</strong> internationale uitstraling g<strong>en</strong>iet. De mogelijkhed<strong>en</strong> die ditnetwerk biedt tot verdere uitbouw van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>- <strong>en</strong> lector<strong>en</strong>mobiliteit kunn<strong>en</strong> nog ruimer word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>ut.Tijd<strong>en</strong>s het gesprek werd<strong>en</strong> als belangrijke belemmer<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong> voor internationale uitwisseling aangehaald:onvoldo<strong>en</strong>de vreemde tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis bij instrom<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> in e<strong>en</strong> aantal gevall<strong>en</strong> ook voor uitgaandestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, de organisatie van onderwijs <strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de inhoud<strong>en</strong>. Toch waardeert de commissie deinspanning<strong>en</strong> die de opleiding doet om hierin verbetering te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Uit het overzicht in het zelfevaluatierapport<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ter plaatste overhandigd overzicht van de belangrijkste realisaties/activiteit<strong>en</strong> op het vlak vaninternationalisering tijd<strong>en</strong>s het academiejaar 2009-2010 blijkt e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong>de tr<strong>en</strong>d van het aantal uitgaandestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de de laatste drie jaar. In 2009-2010 nem<strong>en</strong> zev<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> deel aan e<strong>en</strong>Erasmusprogramma <strong>en</strong> vijf stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn betrokk<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Int<strong>en</strong>sive Program. De opleiding voorziet dat dit aantalzal verdubbel<strong>en</strong> in 2010-2011 voor de Erasmusstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Er is e<strong>en</strong> ruim aanbod van activiteit<strong>en</strong> in het kader vanInternationalisation@home. De lector<strong>en</strong>mobiliteit scoort relatief goed. De initiatiev<strong>en</strong> op dit vlak hebb<strong>en</strong>betrekking op doceeractiviteit<strong>en</strong>, deelname aan internationale congress<strong>en</strong> <strong>en</strong> studiebezoek<strong>en</strong>/-reiz<strong>en</strong>, somssam<strong>en</strong> met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (CEBiT in Hannover <strong>en</strong> DRUPA in Düsseldorf). Met het De<strong>en</strong>se NOEA Institute in Aalborgwordt de mogelijkheid onderzocht om e<strong>en</strong> „joint programme‟ in te richt<strong>en</strong>. De commissie nam k<strong>en</strong>nis vanverschill<strong>en</strong>de internationale project<strong>en</strong> <strong>en</strong> deelname aan e<strong>en</strong> Int<strong>en</strong>sive Program rond Digital Media Technologyand Managem<strong>en</strong>t. E<strong>en</strong> nieuw Int<strong>en</strong>sive Program is in ontwikkeling (Intercultural Design Camp) waaraanev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s 5 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> participer<strong>en</strong>.De commissie is niet t<strong>en</strong> volle overtuigd van de kwaliteit van de bachelorproev<strong>en</strong> zowel met betrekking tot dekeuze van e<strong>en</strong> aantal onderwerp<strong>en</strong> als met de hoge quotering in relatie tot de kwaliteit van het schriftelijk werkdat zij kon inzi<strong>en</strong>. De opleiding toonde van haar kant aan dat het hoge cijfer soms wordt beïnvloed door deprocesquotering <strong>en</strong> de mondelinge pres<strong>en</strong>tatie. Zij gaf aan dat in sommige gevall<strong>en</strong> het niveau van e<strong>en</strong>bachelorproef kan dal<strong>en</strong> als gevolg van de beperkte tijdspanne waarbinn<strong>en</strong> het moet word<strong>en</strong> afgewerkt. Vaak isdit het gevolg van de laattijdige keuze van het onderwerp door de stud<strong>en</strong>t. Anderzijds getuigd<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dat depersoonlijke keuze van het onderwerp <strong>en</strong> de contact<strong>en</strong> die moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gelegd met bedrijv<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nuttigeleerschool zijn in de groei naar zelfstandigheid. Positief is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s dat sommige bachelorproev<strong>en</strong> kader<strong>en</strong> inProjectmatig Wet<strong>en</strong>schappelijk Onderzoek of Project<strong>en</strong> van Maatschappelijke Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> dat de opleidinge<strong>en</strong> lijst kon voorlegg<strong>en</strong> met bachelorproev<strong>en</strong> die bekroond werd<strong>en</strong> met prijz<strong>en</strong> uit het werkveld.Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De opleiding moet zich berad<strong>en</strong> over de kwaliteit van de bachelorproev<strong>en</strong> <strong>en</strong> over de manier om die te verhog<strong>en</strong>.Ondanks de inspanning<strong>en</strong> op het vlak van internationalisering kan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>mobiliteit <strong>en</strong> de deelname aaninternationale stages word<strong>en</strong> verhoogd.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 105
Facet 6.2Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>tBeoordelingscriteria:- Voor het onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t zijn streefcijfers geformuleerd in vergelijking met relevante andere opleiding<strong>en</strong>.- <strong>Het</strong> onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t voldoet aan deze streefcijfers.Oordeel van de visitatiecommissie: voldo<strong>en</strong>deDe commissie is tot haar oordeel gekom<strong>en</strong> op basis van de volg<strong>en</strong>de vaststelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong>:Vlaander<strong>en</strong> heeft ge<strong>en</strong> traditie in het verzamel<strong>en</strong> van slaagcijfers per studiegebied <strong>en</strong>/of opleiding over de jar<strong>en</strong>he<strong>en</strong>. Uit ervaring blijkt dat de globale slaagcijfers voor g<strong>en</strong>eratiestud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op Vlaams niveau tuss<strong>en</strong> de 45 <strong>en</strong> de50 proc<strong>en</strong>t ligg<strong>en</strong>. Noch de evolutie over de jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong>, noch de situatie per opleiding of studiegebied wordtopgevolgd. Daardoor kan de opleiding ge<strong>en</strong> streefcijfers formuler<strong>en</strong> in vergelijking met relevante andereopleiding<strong>en</strong>.De opleiding kan steun<strong>en</strong> op de doorstroomanalyse die de di<strong>en</strong>st Onderwijsontwikkeling <strong>en</strong> internationaliseringvan de hogeschool elk jaar globaal <strong>en</strong> per opleiding uitvoert. Volg<strong>en</strong>de indicator<strong>en</strong> word<strong>en</strong> daarbij gehanteerd:- de verworv<strong>en</strong> studiepunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> de studie-uitval: hieruit blijkt dat gedur<strong>en</strong>de de voorbije vier academiejar<strong>en</strong> hetstudiesucces in de eerste trajectschijf lager is dan voor de andere opleiding<strong>en</strong> van de hogeschool. De studieuitvalis anderzijds groter in de eerste schijf.- de verworv<strong>en</strong> studiepunt<strong>en</strong> per vooropleiding <strong>en</strong> de studie-uitval per vooropleiding: hier vertoont ziche<strong>en</strong>zelfde t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s- de studieduur: <strong>Het</strong> perc<strong>en</strong>tage van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die maximum drie jaar deed over de studie is sinds drie jaarverlaagd van 81 % tot 65 %, wat duidelijk wijst op e<strong>en</strong> verl<strong>en</strong>ging als gevolg van de flexibilisering. De stud<strong>en</strong>t<strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> doet echter minder lang over zijn studie dan de gemiddeldeArteveldehogeschoolstud<strong>en</strong>t.De commissie toont haar bezorgdheid over de sterke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>uitval <strong>en</strong> de verl<strong>en</strong>ging van de studieduur. ASOstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong> tot zesmaal meer slaagkans<strong>en</strong> dan BSO-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, maar toch blijft het studiesucces voor dietraditioneel sterke categorie van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> lager dan in andere bacheloropleiding<strong>en</strong> van de hogeschool.Uit de uitstroomonderzoek<strong>en</strong> zou de opleiding meer informatie kunn<strong>en</strong> hal<strong>en</strong>. De commissie is dan ook verheugddat de opleiding overweegt e<strong>en</strong> onderwijskundige (deeltijds) in di<strong>en</strong>st te nem<strong>en</strong> om hieraan te werk<strong>en</strong>. Diepersoon kan bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bijdrage lever<strong>en</strong> om het compet<strong>en</strong>tied<strong>en</strong>k<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de opleiding te expliciter<strong>en</strong>.Bij uitschrijving word<strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> mogelijk, exit-gesprekk<strong>en</strong> gevoerd door iemand van de opleiding of door de di<strong>en</strong>ststudieadvies van de hogeschool. <strong>Het</strong> mer<strong>en</strong>deel stopt de studies gedur<strong>en</strong>de de eerste trajectschijf <strong>en</strong> geeft alsred<strong>en</strong> op dat zij de opleiding hebb<strong>en</strong> onderschat of e<strong>en</strong> foutief beeld hadd<strong>en</strong> van de opleiding.De hogeschool k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> traditie van instroom- <strong>en</strong> doorstroomonderzoek<strong>en</strong> bestaat, maar vermeldt in hetzelfevaluatierapport dat streefcijfers met betrekking tot slaagperc<strong>en</strong>tages, gemiddelde studieduur <strong>en</strong> studie-uitvalin de hogeschool (nog) niet zijn bepaald zijn. De hogeschool kiest ervoor om eerst grondige doorstroomanalysesuit te voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daaruit voortvloei<strong>en</strong>de leerpunt<strong>en</strong> om te zett<strong>en</strong> in beleid.Uit de tot hiertoe beschikbare gegev<strong>en</strong>s leidt de commissie af dat de opleiding bijkom<strong>en</strong>de inspanning<strong>en</strong> moetverricht<strong>en</strong> om het profiel van de opleiding beter bek<strong>en</strong>d te mak<strong>en</strong>, met daarbij extra aandacht buit<strong>en</strong> de provinciesOost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong>. Wellicht moet<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> in de eerste trajectschijf gediffer<strong>en</strong>tieerde leerweg<strong>en</strong>word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong> om beter in te spel<strong>en</strong> op het probleem van de diverse instroom. De discrepantie tuss<strong>en</strong> destud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong> van de verschill<strong>en</strong>de afstudeerrichting<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> duidelijk verminder<strong>en</strong>d aandeel van detraditioneel grafische opleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan vooral Grafi<strong>media</strong>technologie, vraagt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s de nodige aandacht.106 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Aanbeveling<strong>en</strong> ter verbetering:De commissie adviseert om, na diepgaander instroom-, doorstroom- <strong>en</strong> uitstroomonderzoek, de gepastebeleidsmaatregel<strong>en</strong> te treff<strong>en</strong>.Oordeel over onderwerp 6, resultat<strong>en</strong>: voldo<strong>en</strong>deOp basis van de oordel<strong>en</strong> over:facet 6.1, gerealiseerd niveau:facet 6.2, onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t:goedvoldo<strong>en</strong>deis de visitatiecommissie van m<strong>en</strong>ing dat er in de opleiding voor dit onderwerp voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eriekekwaliteitswaarborg<strong>en</strong> aanwezig zijn.opleidingsrapport Arteveldehogeschool | 107
Globaal oordeelDe visitatiecommissie baseerde haar oordeel <strong>en</strong> motivering op de volg<strong>en</strong>de bronn<strong>en</strong>:- het zelfevaluatierapport van de opleiding <strong>en</strong> de bijhor<strong>en</strong>de bijlag<strong>en</strong>, de gevoerde gesprekk<strong>en</strong> met debetrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>,- de docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ter inzage tijd<strong>en</strong>s het bezoek,- de opgevraagde docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,- de reactie van de opleiding op het opleidingsrapport.<strong>Het</strong> zelfevaluatierapport is zeer gedetailleerd <strong>en</strong> gedocum<strong>en</strong>teerd uitgewerkt maar eerder beschrijv<strong>en</strong>d van aard.<strong>Het</strong> docum<strong>en</strong>t is gek<strong>en</strong>tek<strong>en</strong>d door e<strong>en</strong> groot aantal „containeruitdrukking<strong>en</strong> <strong>en</strong> –begripp<strong>en</strong>‟ (zoals employability,adaptability <strong>en</strong> het gebruik van de term peer teaching) waardoor problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun oplossing<strong>en</strong> niet steedsconcreet g<strong>en</strong>oeg zijn b<strong>en</strong>oemd. Uit het bezoek is geblek<strong>en</strong> dat nog heel wat verbeterpunt<strong>en</strong> mogelijk zijn die nietin de SWOT-analyse van het zelfevaluatierapport zijn beschrev<strong>en</strong>, maar die toch door de gesprekspartners als “teverbeter<strong>en</strong>” werd<strong>en</strong> (h)erk<strong>en</strong>d.Op basis van de oordel<strong>en</strong> over:onderwerp 1, niveau <strong>en</strong> oriëntatie:onderwerp 2, programma:onderwerp 3, personeel:onderwerp 4, voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>:onderwerp 5, interne kwaliteitszorg:onderwerp 6, resultat<strong>en</strong>:voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deis de commissie van m<strong>en</strong>ing dat er voldo<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>erieke kwaliteitswaarborg<strong>en</strong> in de opleiding aanwezig zijn.In haar reactie op het opleidingsrapport eerste terugmelding geeft de opleiding aan de volg<strong>en</strong>de acties ofverbetering<strong>en</strong> gepland of uitgevoerd te hebb<strong>en</strong> na het bezoek:- De opleiding heeft na het visitatiebezoek, in september 2010, het laptopproject ingevoerd. De stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong> dit positief onthaald.- De opdrachtperc<strong>en</strong>tages voor internationalisering <strong>en</strong> maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing werd<strong>en</strong> aangepast.- De bereikbaarheid van de campus is verbeterd door nieuwe afsprak<strong>en</strong> met de op<strong>en</strong>barevervoersmaatschappij.- <strong>Het</strong> bevragingssysteem is vernieuwd door de invoering van het IMPROVE zelfevaluatie-instrum<strong>en</strong>t.- Begin 2011 werd e<strong>en</strong> grootscheeps nieuw onderzoek gelanceerd naar het werkveld, stagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> <strong>en</strong>netwerk<strong>en</strong>. <strong>Het</strong> werkveldonderzoek wordt vijfjaarlijks uitgevoerd.- In het nieuwe stageconcept werd de duur van de stage aangepast.108 | opleidingsrapport Arteveldehogeschool
Overzichtstabel van de oordel<strong>en</strong>score facetscore onderwerpOnderwerp 1: Doelstelling<strong>en</strong> van de opleidingFacet 1.1: Niveau <strong>en</strong> oriëntatie voldo<strong>en</strong>deFacet 1.2: Domeinspecifieke eis<strong>en</strong> goedOnderwerp 2: ProgrammaFacet 2.1: Relatie doelstelling <strong>en</strong> inhoud goedFacet 2.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid goedFacet 2.3: Sam<strong>en</strong>hang voldo<strong>en</strong>deFacet 2.4: Studieomvang OKFacet 2.5 Studietijd voldo<strong>en</strong>deFacet 2.6: Afstemming vormgeving <strong>en</strong> inhoud goedFacet 2.7: Beoordeling <strong>en</strong> toetsing voldo<strong>en</strong>deFacet 2.8: Masterproef niet van toepassingFacet 2.9: Toelatingsvoorwaard<strong>en</strong> goedOnderwerp 3: Inzet van personeelFacet 3.1: Kwaliteit personeel goedFacet 3.2: Eis<strong>en</strong> professionele gerichtheid goedFacet 3.3: Kwantiteit personeel voldo<strong>en</strong>deOnderwerp 4: Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>Facet 4.1: Materiële voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>deFacet 4.2: Studiebegeleiding excell<strong>en</strong>tOnderwerp 5: Interne kwaliteitszorgFacet 5.1: Evaluatie resultat<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>deFacet 5.2: Maatregel<strong>en</strong> tot verbetering goedFacet 5.3:Onderwerp 6: Resultat<strong>en</strong>Betrekk<strong>en</strong> van medewerkers, stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alumni <strong>en</strong>beroep<strong>en</strong>veldgoedFacet 6.1: Gerealiseerd niveau goedFacet 6.2: Onderwijsr<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t voldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>devoldo<strong>en</strong>deDe oordel<strong>en</strong> zijn van toepassing voor:AhsArteveldehogeschool- professioneel gerichte bacheloropleiding <strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong> afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>beleid afstudeerrichting Grafi<strong>media</strong>technologie afstudeerrichting Cross<strong>media</strong>-ontwerp afstudeerrichting Multi<strong>media</strong>productieopleidingsrapport Arteveldehogeschool | 109
110 |
ijlag<strong>en</strong>| 111
112 | c v v a n d e c o m m i s s i e l e d e n
ijlage 1curriculum vitae van de commissieled<strong>en</strong>Jos Artoosis lic<strong>en</strong>tiaat Germaanse filologie. Van 1976 tot 1993 was hij werkzaam bij Atep Systems. Na e<strong>en</strong>managem<strong>en</strong>t buy out werd hij er gedelegeerd bestuurder - <strong>en</strong> sinds 1994 gedelegeerd bestuurder van deArtoos Communicatiegroep. Hij is ook lid van de raad van bestuur van VOKA Halle-Vilvoorde.Wim Demeestereg<strong>en</strong>oot e<strong>en</strong> grafische opleiding <strong>en</strong> volgde ook e<strong>en</strong> graduaat automatisatie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> opleiding informatica. Hijvolgde de voorbije jar<strong>en</strong> diverse managem<strong>en</strong>topleiding<strong>en</strong> (master of business administration, salesmanagem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> marketing managem<strong>en</strong>t) aan Ehsal–EMS. Hij startte zijn loopbaan als IT-verantwoordelijke<strong>en</strong> productieverantwoordelijke. Sinds 1993 werkt hij bij De Schutter NV, vervolg<strong>en</strong>s als manager flexodepartem<strong>en</strong>t, sales manager, international sales director <strong>en</strong> als algeme<strong>en</strong> directeur. Sinds 2008 is hij CEOvan de De Schutter Neroc Group. In deze functie draagt hij eindverantwoordelijkheid voor alle bedrijv<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> de DSN groep, zijnde België, Nederland <strong>en</strong> Duitsland. Hij is ook voorzitter van de Raad van Beheervan Febelgra Vlaander<strong>en</strong>.Ludo Heyl<strong>en</strong>is lic<strong>en</strong>tiaat pedagogische wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Van 1980 tot 1999 was hij lesgever binn<strong>en</strong> de lerar<strong>en</strong>opleiding.Sinds 1999 is hij medewerker van het project „ervaringsgericht onderwijs‟ <strong>en</strong> verbond<strong>en</strong> aan hetOnderzoeksc<strong>en</strong>trum voor Lager <strong>en</strong> Kleuteronderwijs, waar hij onder meer coördinator is van het AMD-project(stud<strong>en</strong>tgec<strong>en</strong>treerde werkvorm<strong>en</strong>, ontwikkel<strong>en</strong> van stud<strong>en</strong>tvolgsystem<strong>en</strong>, ...) <strong>en</strong> ontwikkelaar is van PSAI.Stev<strong>en</strong> Nietveltis Industrieel ing<strong>en</strong>ieur elektromechanica. Hij volgde ook opleiding in industrial <strong>en</strong>gineering, productionmanagem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> projectmanagem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> behaalde ook e<strong>en</strong> MBA aan de Flanders Business School. Aan hetbegin van zijn carrière werkte hij als productiemanager bij Eclipse <strong>en</strong> als onderhouds- <strong>en</strong> projecting<strong>en</strong>ieur bijKato<strong>en</strong>natie. Sinds 1995 is hij werkzaam bij Cartamundi, eerst als projecting<strong>en</strong>ieur <strong>en</strong> later als manager van<strong>en</strong>gineering <strong>en</strong> R&D. Hij was gedur<strong>en</strong>de één jaar g<strong>en</strong>eral manager ad interim van Cartamundi USA. Sinds2008 is hij CTO bij Cartamundi in Turnhout.cv v a n d e v i s i t a t i e l e d e n | 113
114 | e r k e n n i n g s c o m m i s s i e
ijlage 2erk<strong>en</strong>ningscommissiee r k e n n i n g s c o m m i s s i e | 115
116 | o n a f h a n k e l i j k h e i d s v e r k l a r i n g e n v a n d e c o m m i s s i e l e d e n
e r k e n n i n g s c o m m i s s i e | 117
118 | o n a f h a n k e l i j k h e i d s v e r k l a r i n g e n v a n d e c o m m i s s i e l e d e n
ijlage 3onafhankelijkheidsverklaring<strong>en</strong> van de commissieled<strong>en</strong>e r k e n n i n g s c o m m i s s i e | 119
120 | b e z o e k s c h e m a ’ s
e z o e k s c h e m a ’ s | 121
122 | b e z o e k s c h e m a ’ s
e z o e k s c h e m a ’ s | 123
124 | b e z o e k s c h e m a ’ s
e z o e k s c h e m a ’ s | 125
126 | b e z o e k s c h e m a ’ s
e z o e k s c h e m a ’ s | 127
128 | b e z o e k s c h e m a ’ s
ijlage 4bezoekschema’sBezoekschema voor de ArteveldehogeschoolMaandag 28 juni 201012.00 - 13.00 lunch voor de commissie13.00 - 15.30 werkoverleg <strong>en</strong> inzage van de bijlag<strong>en</strong>15.30 - 17.00 opleidingsverantwoordelijk<strong>en</strong>, opstellers ZER <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t betrokk<strong>en</strong> bij het onderwijskundigoverleg (bespreking refer<strong>en</strong>tiekader)17.00 - 18.30 bezoek lokal<strong>en</strong>18.30 - 19.00 intern overleg19u -informeel ontmoetingsmom<strong>en</strong>tDinsdag 29 juni 201008.30 - 09.00 intern overleg09.00 - 09.45 kwaliteitsverantwoordelijke(n) <strong>en</strong> verantwoordelijke(n) onderwijsontwikkeling (van de opleiding,het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>/of de hogeschool)09.45 - 10.00 intern overleg10.00 - 11.00 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> eerste jaar <strong>en</strong> tweede jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld uit de beideopleiding<strong>en</strong>, inclusief de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers)11.00 - 12.00 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> derde jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld, inclusief de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers)12.00 - 12.30 intern werkoverleg12.30 - 13.30 lunch voor de commissie13.30 - 14.00 k<strong>en</strong>nismaking met de algeme<strong>en</strong> directeur, het departem<strong>en</strong>tshoofd14.00 - 15.00 intern overleg15.00 - 16.00 lector<strong>en</strong> eerste <strong>en</strong> tweede jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld, inclusief de person<strong>en</strong>betrokk<strong>en</strong> bij onderwijskundig <strong>en</strong>/of beleidsoverleg)16.00 - 17.00 lector<strong>en</strong> derde jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld uit de beide opleiding<strong>en</strong> inclusief deperson<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij onderwijskundig <strong>en</strong>/of beleidsoverleg)17.00 - 18.00 intern overleg <strong>en</strong> inzage werkdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>18.00 - 19.00 verteg<strong>en</strong>woordigers werkveld (max. 10, gediffer<strong>en</strong>tieerd sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s deafstudeerrichting<strong>en</strong>, person<strong>en</strong> die afgestudeerd<strong>en</strong> in di<strong>en</strong>st hebb<strong>en</strong> of funger<strong>en</strong> alsstagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> <strong>en</strong> die niet ingeschakeld zijn in het programma)19.00 - 19.45 afgestudeerd<strong>en</strong> (max. 10 uit de drie laatste afstudeerjar<strong>en</strong>, repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld uit deopleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> afstudeerrichting<strong>en</strong>)20.00 avondmaal voor de commissieWo<strong>en</strong>sdag 30 juni 201008.30 - 08.45 intern overleg08.45 - 09.15 administratief-technisch personeel09.15 - 10.00 ombudsperso(o)n(<strong>en</strong>), verantwoordelijk<strong>en</strong> studieadvies <strong>en</strong> -begeleiding10.00 - 10.15 intern overleg10.15 - 10.45 verantwoordelijke internationalisering (van de opleiding, het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>/of de hogeschool)10.45 - 11.30 begeleiders stage- <strong>en</strong> eindwerk<strong>en</strong> (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld uit de beideopleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> afstudeerrichting<strong>en</strong>)11.30 - 12.30 intern werkoverleg12.30 - 13.30 lunch voor de commissie13.30 - 14.00 opleidingsverantwoordelijke(n)14.00 - 15.00 vrij spreekuur15.00 - 18.00 voorbereiding mondelinge rapportering18.00 mondelinge rapporteringb e z o e k s c h e m a ’ s | 129
Bezoekschema voor de Artesis Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>Wo<strong>en</strong>sdag 20 oktober 201009.00 sam<strong>en</strong>komst in de hogeschool09.30 - 12.30 voorbereid<strong>en</strong>de vergadering <strong>en</strong> inzage werkdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>12.30 - 13.30 lunch voor de commissie13.30 - 14.30 voorbereid<strong>en</strong>de vergadering <strong>en</strong> inzage werkdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>14.30 - 15.45 opleidingsverantwoordelijke opleiding, opstellers ZER <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t betrokk<strong>en</strong> bij hetonderwijskundig overleg (onder meer bespreking refer<strong>en</strong>tiekader)15.45 - 16.00 intern werkoverleg16.00 - 16.45 kwaliteitsverantwoordelijke(n) <strong>en</strong> verantwoordelijk<strong>en</strong> onderwijsontwikkeling; verantwoordelijke(n)van de opleiding, het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>/of de hogeschool16.45 - 17.00 intern werkoverleg17.00 - 18.00 bezoek lokal<strong>en</strong>18.00 - 18.15 intern werkoverleg18.15 - 19.00 informeel ontmoetingsmom<strong>en</strong>t19.30 avondmaal voor de commissieDonderdag 21 oktober 201008.30 - 09.00 intern overleg09.00 - 09.30 k<strong>en</strong>nismaking met de algeme<strong>en</strong> directeur <strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>tshoofd09.30 - 10.30 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> eerste jaar <strong>en</strong> tweede jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s deafstudeerrichting<strong>en</strong>, inclusief de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers)10.30 - 10.45 intern werkoverleg10.45 - 11.45 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> derde jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s de afstudeerrichting<strong>en</strong>,inclusief de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>verteg<strong>en</strong>woordigers)11.45 - 12.30 intern werkoverleg12.30 - 13.30 lunch voor de commissie13.30 - 14.00 intern overleg14.00 - 15.00 lector<strong>en</strong> eerste <strong>en</strong> tweede jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s deafstudeerrichting<strong>en</strong>, inclusief de person<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij onderwijskundig <strong>en</strong>/of beleidsoverleg)15.00 - 16.00 lector<strong>en</strong> derde jaar (max. 10 repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s de afstudeerrichting<strong>en</strong>,inclusief de person<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij onderwijskundig <strong>en</strong>/of beleidsoverleg)16.00 - 17.30 intern overleg <strong>en</strong> inzage werkdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>17.30 - 18.30 verteg<strong>en</strong>woordigers werkveld (max. 10, gediffer<strong>en</strong>tieerd sam<strong>en</strong>gesteld volg<strong>en</strong>s deafstudeerrichting<strong>en</strong>, person<strong>en</strong> die afgestudeerd<strong>en</strong> in di<strong>en</strong>st hebb<strong>en</strong> of funger<strong>en</strong> alsstagem<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> <strong>en</strong> die niet ingeschakeld zijn in het programma)18.30 - 19.15 afgestudeerd<strong>en</strong> (max. 10 uit de drie laatste afstudeerjar<strong>en</strong>, repres<strong>en</strong>tatief sam<strong>en</strong>gesteldvolg<strong>en</strong>s de afstudeerrichting<strong>en</strong>)19.30 avondmaal voor de commissieVrijdag 22 oktober 201008.30 - 09.00 intern werkoverleg09.00 - 09.30 administratief <strong>en</strong> technisch personeel09.30 - 10.15 begeleiders bachelorproev<strong>en</strong>/eindewerk<strong>en</strong>/stages: maximum 1210.15 - 11.00 verantwoordelijke internationalisering van de opleiding, het departem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>/of de hogeschool11.00 - 11.15 intern werkoverleg11.15 - 12.00 ombudsperson<strong>en</strong>, verantwoordelijk<strong>en</strong> studiebegeleiding- <strong>en</strong> -advies12.00 - 12.30 intern werkoverleg12.30 - 13.30 lunch voor de commissie;13.30 - 14.00 opleidingsverantwoordelijke(n)14.00 - 15.00 vrij spreekuur15.00 - 18.00 voorbereiding mondelinge rapportering18.00 mondelinge rapportering130 | b e z o e k s c h e m a ’ s
ijlage 5lijst van afkorting<strong>en</strong> <strong>en</strong> letterwoord<strong>en</strong>AKWARISASOATPAUHABSOCLBCMOCoWeBCPBWdolodDileahsDSRECHOECTSEFQMEPSEVCEVKGDMGITGMBGMTHBOArtevelde kwaliteitszorg-, registratie- <strong>en</strong> informatiesysteemAlgeme<strong>en</strong> secundair onderwijsAdministratief <strong>en</strong> technisch personeelAssociatie Universiteit Hogeschol<strong>en</strong> Antwerp<strong>en</strong>Beroepssecundair onderwijsC<strong>en</strong>trum voor leerling<strong>en</strong>begeleidingCross<strong>media</strong>ontwerpCompet<strong>en</strong>tiegericht Onderwijswerkvorm<strong>en</strong>Comité voor prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> bescherming op het werk(deel)opleidingsonderdel<strong>en</strong>Digitale leeromgeving van de ArteveldehogeschoolDomeinspecifiek refer<strong>en</strong>tiekaderExpertisec<strong>en</strong>trum Hoger OnderwijsEuropean Credit Transfer SystemEuropean Foundation for Quality Managem<strong>en</strong>tEuropean project semesterElders verworv<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiesElders verworv<strong>en</strong> kwalificaties<strong>Grafische</strong> <strong>en</strong> <strong>digitale</strong> <strong>media</strong>Geïndividualiseerd studie-/leertrajectGrafi<strong>media</strong>beleidGrafi<strong>media</strong>technologieHoger beroepsonderwijsHOBU-projectHOCHORITOHoger onderwijs buit<strong>en</strong> de universiteit-projectHogeschoolonderhandelingscomitéHoger Rijksinstituut voor Technisch Onderwijs Turnhouta f k o r t i n g e n l i j s t | 131
ICTIFMAIKZITIWTKISPKSOLASSILEMOMMPMOCOMAMPIOEROLCPDCAPDTPRIACPWOSAM-schaalSBPSe-n-SeSERVSOVOARTESOVOHASPONSTETRA-projectTRISTSOInformatie <strong>en</strong> communicatietechnologieInstitutional facility managem<strong>en</strong>t associationIntegrale kwaliteitszorgInt<strong>en</strong>sive ProgramInnovatie door wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> technologieKatholiek instituut voor sociale promotieKunst Secundair OnderwijsLearning and Study Strategy Inv<strong>en</strong>toryLeerstijl <strong>en</strong> motivatietestMulti<strong>media</strong>productieModule in communication managem<strong>en</strong>tMeeting professionals institutionalOnderwijs- <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>reglem<strong>en</strong>tOp<strong>en</strong> leerc<strong>en</strong>trumPlan Do Check ActPersoonlijk deeltrajectPrioritaire actieplann<strong>en</strong>Projectmatig wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoekSchaal voor attitudes <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong>Small Business ProjectSecundair na secundair onderwijsSociaal-economische Raad van Vlaander<strong>en</strong>Sociale voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de ArteveldehogeschoolSociale Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> Hogeschool Antwerp<strong>en</strong>Strategisch plan onderwijs <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>beleidTechnologietransferprojectTransnationale institutionele sam<strong>en</strong>werkingTechnisch secundair onderwijs132 | a f k o r t i n g e n l i j s t
UABVIGCVISOVLAJOVLORZERUniversitaire associatie BrusselVlaams instituut voor grafische communicatieVrij instituut voor secundair onderwijsVlaamse jonge onderneming<strong>en</strong>Vlaamse onderwijsraadZelfevaluatierapporta f k o r t i n g e n l i j s t | 133