Taalbeleid in de lerarenopleiding - Centrum voor Taal & Onderwijs
Taalbeleid in de lerarenopleiding - Centrum voor Taal & Onderwijs
Taalbeleid in de lerarenopleiding - Centrum voor Taal & Onderwijs
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
TAALBELEID IN DE LERARENOPLEIDING:VAN PRAKTIJK NAAR THEORIE EN TERUGKoen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>nInleid<strong>in</strong>gMet dit artikel willen we een op <strong>de</strong> praktijk gestoeld verhaal over taalbeleid aan <strong>de</strong>lerarenopleid<strong>in</strong>g vertellen. Vandaar dat concrete praktijkervar<strong>in</strong>gen telkens <strong>de</strong> aanleid<strong>in</strong>gvormen <strong>voor</strong> enkele meer theoretische overweg<strong>in</strong>gen: ten eerste over <strong>de</strong> betekenisvan het begrip 'taalbeleid' als dusdanig, en ten twee<strong>de</strong> over <strong>de</strong> ermee samenhangen<strong>de</strong><strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke en procesmatige keuzes die b<strong>in</strong>nen taalbeleid gevraagd wor<strong>de</strong>n.We e<strong>in</strong>digen met een samenvatten<strong>de</strong> dwarsdoorsne<strong>de</strong> van dit complexe begrip.1. <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong>: wat het is en zou kunnen zijn1.1 Praktijkverhaal 1: Het kijkwijzer-verhaalEen eerste praktijkverhaal kan <strong>de</strong> toon zetten. We noemen het het kijkwijzer-verhaal.Enkele jaren gele<strong>de</strong>n werd het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>gsjaar van <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g totKleuteron<strong>de</strong>rwijzer (DLO-Heverlee, KHLeuven) grondig hervormd. De hervorm<strong>in</strong>gleid<strong>de</strong> er on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re toe dat stu<strong>de</strong>nten b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> reeks e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamens drie mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gepresentaties hou<strong>de</strong>n, telkens <strong>voor</strong> belangrijke opleid<strong>in</strong>gson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len (opleid<strong>in</strong>gsgestuur<strong>de</strong>stage, zelfstandige stage en verdiep<strong>in</strong>g/<strong>in</strong>novatie), meestal aan <strong>de</strong> hand vaneen portfolio.De presentaties wor<strong>de</strong>n geëvalueerd door telkens an<strong>de</strong>re lectoren.Algauw rees <strong>de</strong> vraag: hoe gaan we bij <strong>de</strong> evaluatie van <strong>de</strong> presentatie om met het aan<strong>de</strong>eltaalvaardigheid, mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge presentatievaardigheid enzo<strong>voor</strong>t. Wat verstaan weeron<strong>de</strong>r? Wat is het gewicht van taalvaardigheid <strong>in</strong> het geheel van <strong>de</strong> presentatie? Erwerd gezamenlijk beslist om een 'Kijkwijzer – mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge presentatie' samen te stellenI , waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> vaardigheid 'het hou<strong>de</strong>n van een mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge presentatie' gevat wordt<strong>in</strong> vier criteria ('structuur', '(abstracte) schooltaalvaardigheid', 'materiële organisatie','vlot en aangenaam'), die elk op een vierpuntenschaal beoor<strong>de</strong>eld moeten wor<strong>de</strong>n.Elke schaalwaar<strong>de</strong> wordt per criterium omschreven, zodat <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> gebruikersvan <strong>de</strong> kijkwijzer <strong>de</strong> schaalwaar<strong>de</strong>n zo goed als mogelijk gelijk <strong>in</strong>terpreteren. Er wordtook vastgelegd welk gewicht <strong>de</strong> evaluatie van <strong>de</strong> presentatievaardigheid als dusdanig<strong>in</strong> het geheel krijgt.Na <strong>de</strong> eerste reeks presentaties is <strong>de</strong> kijkwijzer een belangrijk on<strong>de</strong>rwerp van gesprekon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> betrokken lectoren. Ongeveer ie<strong>de</strong>reen is het erover eens dat <strong>de</strong> kijkwijzereen stevige basis vormt om een cijfer toe te kennen, en om feedback op te enten. Overhet gewicht van <strong>de</strong> communicatievaardigheid <strong>in</strong> het geheel van <strong>de</strong> presentatie ont-<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 175
staan boeien<strong>de</strong> gesprekken. Daarnaast voelen sommige lectoren <strong>de</strong> nood aan om <strong>de</strong>kijkwijzer al <strong>in</strong> een eerste en twee<strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>gsjaar te <strong>in</strong>troduceren, zodat stu<strong>de</strong>ntenkunnen groeien <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze complexe vaardigheid. Er wordt gezocht naar een leerlijn'mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge presentatie'. An<strong>de</strong>re lectoren zoeken naar mogelijkhe<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> kijkwijzeraan te passen aan verwante vaardighe<strong>de</strong>n, bij<strong>voor</strong>beeld het maken van een schriftelijkepresentatie. Nog an<strong>de</strong>re lectoren geven aan dat <strong>de</strong> kijkwijzer hen ook helpt omhet aspect taalvaardigheid 'juister' te kunnen <strong>in</strong>schatten bij het afnemen van mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>geexamens en vermoe<strong>de</strong>lijk ook tij<strong>de</strong>ns stagebezoeken... Zo maakt <strong>de</strong> kijkwijzerbij<strong>voor</strong>beeld het relatieve belang van vormelijke eigenaardighe<strong>de</strong>n dui<strong>de</strong>lijk, tenm<strong>in</strong>stezolang die <strong>de</strong> overdracht van <strong>de</strong> boodschap niet grondig storen.En <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten? Zij waren dui<strong>de</strong>lijk gebaat bij een overzichtelijk en hiërarchischgeheel aan aandachtspunten, een meer geobjectiveer<strong>de</strong> evaluatie en geka<strong>de</strong>r<strong>de</strong> feedback.Hun vragen betroffen evenzeer <strong>de</strong> leerlijn door <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g heen, en hetgewicht van <strong>de</strong> presentatievaardigheid als dusdanig <strong>in</strong> het geheel van het examen.1.2 <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong>: wat het zou kunnen zijnIn <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g tot Kleuteron<strong>de</strong>rwijzer wordt het kijkwijzer-<strong>in</strong>itiatief aangevoeld alséén element van wat taalbeleid zou kunnen zijn:- het <strong>in</strong>itiatief draait om bepaal<strong>de</strong> communicatieve vaardighe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt;- <strong>de</strong> betrokkenheid van een aantal collega's is een feit;- <strong>de</strong> concrete uitwerk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> kijkwijzer veron<strong>de</strong>rstelt <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke keuzes b<strong>in</strong>neneen m<strong>in</strong> of meer bewuste visie; en,- het <strong>in</strong>itiatief leidt tot een proces waar<strong>in</strong> nieuwe acties ontwikkeld wor<strong>de</strong>n, viagesprekken aan visie gewerkt wordt, en ie<strong>de</strong>re betrokken lector ver<strong>de</strong>r zijn eigen toepass<strong>in</strong>genkan genereren.Het hele verhaal is slechts één schakel van wat taalbeleid <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g zoukunnen zijn. Namelijk, <strong>de</strong> strategische uitwerk<strong>in</strong>g door het team van oplei<strong>de</strong>rs vaneen bepaal<strong>de</strong> visie op taal, taalvaardigheid en taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs, zodat <strong>de</strong>opleid<strong>in</strong>g qua taalverwacht<strong>in</strong>gen ten aanzien van en qua taalleerkansen <strong>voor</strong> stu<strong>de</strong>ntenstructureel aangepast wordt aan <strong>de</strong> taalleerbehoeften van alle stu<strong>de</strong>nten en <strong>in</strong>gevul<strong>de</strong>n verwezenlijkt wordt <strong>in</strong> het licht van <strong>de</strong> impliciete/expliciete (taal)doelstell<strong>in</strong>genvan <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g.Voor taalbeleid <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze meest doorgedreven betekenis moeten <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> <strong>in</strong>itiatievenvan een opleid<strong>in</strong>g, zoals bij<strong>voor</strong>beeld het kijkwijzer-<strong>in</strong>itiatief, passen <strong>in</strong> eenstrategisch geheel. In zo'n strategisch geheel wordt alles wat er rond, met, door en <strong>voor</strong>'taal' <strong>in</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g gebeurt <strong>in</strong> kaart gebracht en op elkaar afgestemd, en wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>visie, <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> stappen van het proces, <strong>de</strong> keuzes, <strong>de</strong> criteria metbetrekk<strong>in</strong>g tot taal-vaardigheidson<strong>de</strong>rwijs bespreekbaar gemaakt. Naar <strong>de</strong>ze optimale<strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g van het begrip moet een opleid<strong>in</strong>g langzaam aan toe willen en kunnen groeien.En <strong>in</strong> dat proces is elke schakel waar<strong>de</strong>vol!176 1 <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n
2. <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong>: <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke en procesmatige keuzes2.1 Inhou<strong>de</strong>lijke keuzes b<strong>in</strong>nen een visieElk <strong>in</strong>itiatief om het taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs aan stu<strong>de</strong>nten van <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>gte optimaliseren vereist <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke keuzes en besliss<strong>in</strong>gen. Het spreekt <strong>voor</strong> zich dat<strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>gen die keuzes en besliss<strong>in</strong>gen mee laten bepalen door wat heton<strong>de</strong>rwijsbeleid <strong>voor</strong>opstelt. Anno 2004-2005 vormen <strong>de</strong> <strong>de</strong>cretale ontwikkel<strong>in</strong>gsdoelenen e<strong>in</strong>dtermen <strong>voor</strong> het BO en SO, samen met het <strong>de</strong>creet GelijkeOn<strong>de</strong>rwijskansen en <strong>de</strong> teksten rond Basiscompetenties en beroepsprofielenLerarenopleid<strong>in</strong>g zon<strong>de</strong>r meer belangrijke uitgangspunten.In twee recente publicaties is <strong>voor</strong> heel wat aandachtspunten van taalbeleid <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>geen concrete vertal<strong>in</strong>g gemaakt. Het gaat om 'Dertien doelen <strong>in</strong> eendozijn' 2 en 'Kijkwijzer Gelijke On<strong>de</strong>rwijskansen <strong>in</strong> een zorgbre<strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g'3 4.In bei<strong>de</strong> documenten wordt uitgegaan van een he<strong>de</strong>ndaagse visie op taal(vaardigheids)on<strong>de</strong>rwijs:<strong>de</strong> kans op een succesvolle en geïntegreer<strong>de</strong> taal(vaardigheids)ontwikkel<strong>in</strong>gbij <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt vergroot als <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g <strong>de</strong> samenhang ziet en benut van <strong>de</strong>stu<strong>de</strong>nt als sociaal, <strong>de</strong>nkend, wereldverkennend, talig, ... wezen. Deze gedachte vansamenhang kan op talloze manieren vertaald wor<strong>de</strong>n, bij<strong>voor</strong>beeld:<strong>de</strong> samenhang van talige en an<strong>de</strong>re vaardighe<strong>de</strong>n <strong>in</strong> taken benutten;een waaier aan <strong>in</strong>teractieve werkvormen <strong>in</strong>tegreren;als lector je rol als vakspecialist en als bevor<strong>de</strong>raar van taalvaardigheid comb<strong>in</strong>eren;2.1.1 Dertien doelen <strong>in</strong> een dozijn' Dertien doelen <strong>in</strong> een dozijn5' behan<strong>de</strong>lt <strong>de</strong> vraag over welke taalcompetenties elkeleraar moet beschikken, en bijgevolg ook aan welke competenties <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>ggewerkt moet wor<strong>de</strong>n. Het document on<strong>de</strong>rscheidt er <strong>de</strong>rtien. Ze wor<strong>de</strong>n zo volledigmogelijk <strong>in</strong> kaart gebracht, en met <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n uit alle on<strong>de</strong>rwijsniveaus geïllustreerd.Dome<strong>in</strong> 1: De leraar <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie met zijn leerl<strong>in</strong>genDoelstell<strong>in</strong>g 1: Gesprekken voeren met leerl<strong>in</strong>genDoelstell<strong>in</strong>g 2: Beoor<strong>de</strong>len en toegankelijk maken van tekstenDoelstell<strong>in</strong>g 3: Mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g opdrachten gevenDoelstell<strong>in</strong>g 4: Schriftelijk vragen en opdrachten formulerenDoelstell<strong>in</strong>g 5: Een uiteenzett<strong>in</strong>g geven met schriftelijke on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>gDoelstell<strong>in</strong>g 6: Een schriftelijke evaluatie gevenDoelstell<strong>in</strong>g 7: VertellenDoelstell<strong>in</strong>g 8: Voorlezen<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 1 177
Dome<strong>in</strong> 2: De leraar <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie met volwassenen <strong>in</strong> en rond <strong>de</strong> schoolDoelstell<strong>in</strong>g 9: Gesprekken voerenDoelstell<strong>in</strong>g 10: Een presentatie hou<strong>de</strong>n met schriftelijke on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>gDoelstell<strong>in</strong>g 11: SchrijvenDoelstell<strong>in</strong>g 12: LezenDome<strong>in</strong> 3: De leraar als leren<strong>de</strong>Doelstell<strong>in</strong>g 13: Innoveren en professionaliseren2.1.2 Kijkwijzer 'Gelijke on<strong>de</strong>rwijskansen'In een eerste on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> Kijkwijzer 'Gelijke on<strong>de</strong>rwijskansen' wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> tienGOK-doelstell<strong>in</strong>gen <strong>Taal</strong>vaardigheidson<strong>de</strong>rwijs' toegepast op <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>gzelf. Er wordt gepeild naar<strong>de</strong> kansen b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g om <strong>de</strong> taalvaardigheid van alle stu<strong>de</strong>nten te verhogen;<strong>de</strong> talige doelstell<strong>in</strong>gen waaraan <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g werkt;<strong>de</strong> evaluatie van taalvaardigheid;<strong>de</strong> oefenkansen via een <strong>in</strong>teractieve aanpak;het benutten van taalheterogeniteit;het bewust omgaan met taal en bevor<strong>de</strong>ren van taalvaardigheid <strong>in</strong> alle vakken;<strong>de</strong> remediër<strong>in</strong>gskansen;<strong>de</strong> visieontwikkel<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen het team;<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met externen;<strong>de</strong> kansen <strong>voor</strong> lectoren om zich als permanent leren<strong>de</strong> op te stellen.De kijkwijzer kan <strong>in</strong>gezet wor<strong>de</strong>n bij het zoeken naar antwoor<strong>de</strong>n op vragen als- Wat is onze visie met betrekk<strong>in</strong>g tot taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> leraren-<strong>in</strong>-opleid<strong>in</strong>g?- Aan welke doelen moeten we met <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g werken?- Wat betekent het realiseren van die doelen concreet <strong>voor</strong> een lerarenopleid<strong>in</strong>g? Of,wat zou<strong>de</strong>n we moeten kunnen realiseren en hoe moeten we dat doen?In een twee<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el wor<strong>de</strong>n - <strong>in</strong> een volledig parallelle structuur - <strong>de</strong> competentiesgebun<strong>de</strong>ld <strong>voor</strong> elke leraar als begelei<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> taalvaardigheidsontwikkel<strong>in</strong>g vank<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en leerl<strong>in</strong>gen. Ook met betrekk<strong>in</strong>g tot dit twee<strong>de</strong> luik is beleid, taalbeleid,wenseli ik/noodzakelij k.1 78 1 <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n
2.2 Praktijkverhaal 2: Het doelen-verhaalHet twee<strong>de</strong> praktijkverhaal, nl. het doelen-verhaal, sluit aan bij het twee<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>elvan <strong>de</strong> hierboven vermel<strong>de</strong> Kijkwijzer 'Gelijke on<strong>de</strong>rwijskansen', namelijk '<strong>de</strong> leraarals begelei<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> taalvaardigheidsontwikkel<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren/leerl<strong>in</strong>gen'. Hetdraait immers rond TVO-competentie 6: 'taal <strong>de</strong> hele dag'.In het kleuteron<strong>de</strong>rwijs wordt dag <strong>in</strong> dag uit aan taalontwikkel<strong>in</strong>g gewerkt: tij<strong>de</strong>ns hetonthaal, <strong>de</strong> beweg<strong>in</strong>gsles, bij het aanbrengen van een liedje, als er een verhaal wordtverteld, maar ook bij het plassen en <strong>de</strong> jassen, enz. Men heeft het daarom over 'taal <strong>de</strong>hele dag', en men vermijdt bijgevolg al te veel aandacht <strong>voor</strong> geïsoleer<strong>de</strong> 'taallesjes' of'taalactiviteiten'. K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren zijn een hele dag lang met mens- en wereldverkenn<strong>in</strong>g endus ook met taalontwikkel<strong>in</strong>g bezig.Stu<strong>de</strong>nten en collega's-lectoren 'kennen' dat pr<strong>in</strong>cipe wel, maar omdat mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>getaal zo een moeilijk grijpbaar iets is, wordt er <strong>in</strong> <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>gen en ook tij<strong>de</strong>ns realisatieszel<strong>de</strong>n of nooit uitdrukkelijk en bewust rond gewerkt. Tot spijt van <strong>de</strong> vaklector'taal', die <strong>de</strong> eigen <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> achtergron<strong>de</strong>n en <strong>in</strong>zichten amper of niet vertaaldziet <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk.Om dat euvel snel en zon<strong>de</strong>r veel werkgroepenoverleg te verhelpen beslist <strong>de</strong> lector'taal' om bijkomen<strong>de</strong> afspraken te maken rond het formuleren van doelstell<strong>in</strong>gen ophet <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>gsformulier. Ondanks het feit dat stu<strong>de</strong>nten zich enkel moeten toeleggenop <strong>de</strong> centrale ontwikkel<strong>in</strong>gsdoelen van een activiteit, vraagt <strong>de</strong> taallector omop elke activiteit met <strong>in</strong>teractiekansen Ileuteron<strong>de</strong>rwijzer - kleuter(s)' 6 <strong>de</strong> mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>getaalvaardigheidsdoelen te formuleren die <strong>in</strong> <strong>de</strong> activiteit het meest uitgesproken aanbod komen: luisteren (en begrijpen), spreken/verwoor<strong>de</strong>n en/of <strong>in</strong> gesprekgaan/gesprekken voeren, aangevuld met concretiser<strong>in</strong>gen (b.v. begrijpen van <strong>in</strong>structiesm.b.t. motorisch han<strong>de</strong>len, on<strong>de</strong>rsteund door enkele eenvoudige picto's). Voor <strong>de</strong>stu<strong>de</strong>nten, die net een hele reeks (werk)colleges over taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs bijjonge k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren achter <strong>de</strong> rug hebben, komt <strong>de</strong>ze afspraak totaal niet onverwacht.Integen<strong>de</strong>el.Een automatisch gevolg van het formuleren van een doelstell<strong>in</strong>g op het <strong>voor</strong>blad vaneen <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>g is dat <strong>de</strong> lezer (lector, mentor) <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>g moet kunnenterugv<strong>in</strong><strong>de</strong>n hoe <strong>de</strong> stagiair-kleuteron<strong>de</strong>rwijzer aan die doelstell<strong>in</strong>g wil werken. Opdie manier wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten uitgenodigd, zelfs verplicht, om tij<strong>de</strong>ns het <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>nook <strong>de</strong> taalvaardigheidsbril op te zetten: hoe werk ik tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong>ze activiteit aanhet leren begrijpen van <strong>de</strong> <strong>in</strong>structie, hoe help ik k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren te leren verwoor<strong>de</strong>n wat zijweten over, voelen bij, v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van..., hoe leer ik hen om een gesprek te voeren.De lectoren bij wie <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>gen ter controle terechtkomen, merken stilaan dieaandacht <strong>voor</strong> taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs op: <strong>in</strong> <strong>de</strong> wan<strong>de</strong>lgangen wor<strong>de</strong>n er vragengesteld over het wat en waarom van <strong>de</strong> nieuwe afspraak; er wordt naar achtergrond<strong>in</strong>formatiegevraagd (artikel? cursustekst?); er wordt gepolst naar hoe taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs<strong>in</strong> een <strong>voor</strong>bereid<strong>in</strong>g verwerkt kan wor<strong>de</strong>n, hoe het <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijkbegeleid/beoor<strong>de</strong>eld zou moeten wor<strong>de</strong>n, enz. De wan<strong>de</strong>lganggesprekken mon<strong>de</strong>n<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 1 179
vervolgens uit <strong>in</strong> een agendapunt tij<strong>de</strong>ns het teamoverleg: niet <strong>de</strong> lector 'taal' maar <strong>de</strong>an<strong>de</strong>re lectoren brengen het gesprekson<strong>de</strong>rwerp aan. Met wat on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g verwoor<strong>de</strong>nzij ook <strong>de</strong> suggestie om het begeleid<strong>in</strong>gs-/beoor<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsformulier aan te passen,en wel <strong>in</strong> <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g van scherpere observaties van <strong>de</strong> <strong>in</strong>teracties tussen kleuteron<strong>de</strong>rwijzeren kleuter(s).Na verloop van tijd wordt het pr<strong>in</strong>cipe 'taal <strong>de</strong> hele dag' door ongeveer het hele lectorenteamgedragen. Concrete problemen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> teamverband besproken.Een van <strong>de</strong> sp<strong>in</strong>-offs van dit <strong>in</strong>itiatief is dat het team even later zon<strong>de</strong>r veel discussiebeslist om diezelf<strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten te verplichten om <strong>voor</strong> hun stage bij <strong>de</strong> jongste kleutersmet het gloednieuwe i<strong>de</strong>eënboek Bonte Boel! <strong>Taal</strong>vaardigheidsstimuler<strong>in</strong>g <strong>voor</strong> <strong>de</strong>jongste kleuters via muzische vorm<strong>in</strong>g7 aan <strong>de</strong> slag te gaan. Opnieuw een stevige stap<strong>in</strong> <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g van een gezamenlijk gedragen taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs. Een heel stevigeschakel ook b<strong>in</strong>nen het taalbeleidsproces van <strong>de</strong> af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g.2.3 Procesmatige keuzes b<strong>in</strong>nen een hogeschoolwerk<strong>in</strong>gEen lerarenopleid<strong>in</strong>g is een dynamisch geheel waarb<strong>in</strong>nen talloze processen plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n.Alles wat met taalbeleid te maken heeft, moet vertrekken vanuit en organischverankerd raken <strong>in</strong> dat dynamische geheel. Ook taalbeleid is dus 'proces'.De kern van het proces ligt <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> sl<strong>in</strong>gerbeweg<strong>in</strong>gen tussen plannen,han<strong>de</strong>len, reflecteren en bijsturen (PlanDoCheckAct-cyclus 8 ). Met an<strong>de</strong>re woor<strong>de</strong>n,taalbeleid is een proces dat al doen<strong>de</strong> vorm krijgt. De volgen<strong>de</strong> vragen kunnen daarbijaan bod komen.Welke stappen zetten we en <strong>in</strong> welke (<strong>voor</strong>lopige) volgor<strong>de</strong>?Hoe stimuleren we een teamproces dat uitmondt <strong>in</strong> het spreken met één stem?Wanneer spreken we eventueel externen aan om het team te helpen met het bepalenvan een visie of met het on<strong>de</strong>rsteunen van bepaal<strong>de</strong> acties?Welke participanten (bij<strong>voor</strong>beeld lectoren, mentoren, stu<strong>de</strong>nten) betrekken we opwelk moment en met welk doel? Hoe wor<strong>de</strong>n die betrokkenen <strong>voor</strong>bereid en begeleid?Hoe bepalen we <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n en bevoegdhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> participanten?Hoe geven we vorm aan <strong>de</strong> communicatie met stu<strong>de</strong>nten over taalbeleid en taal(vaardigheids)doelstell<strong>in</strong>genen -on<strong>de</strong>rwijs?Welke structuren zetten we op: werkgroepen, adviesgroepen, ...?Op welke verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen op welke niveaus wor<strong>de</strong>n welke soort gesprekken rond taalbeleidgevoerd?Hoe communiceren we no<strong>de</strong>n en wensen met betrekk<strong>in</strong>g tot elementen van taalbeleidnaar hogere beleidsvoer<strong>de</strong>rs?Hoe, waar, wanneer, door wie en op basis waarvan wor<strong>de</strong>n concrete acties <strong>voor</strong>gesteld?En met welke bevoegdheid?Hoe evalueren we acties? Wie doet evaluaties? Wanneer? Met welke bevoegdheid?Hoe vaak en op welke manier evalueren we <strong>de</strong> strategie? Wie is daar<strong>voor</strong> verantwoor-1 80 I <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n
<strong>de</strong>lijk?Op welke manier <strong>in</strong>tegreren we taalbeleid <strong>in</strong> een <strong>in</strong>stituutswerkplan of <strong>in</strong> an<strong>de</strong>re relevanteopleid<strong>in</strong>gsdocumenten <strong>voor</strong> <strong>in</strong>terne en externe (bij<strong>voor</strong>beeld stageva<strong>de</strong>mecum<strong>voor</strong> mentoren) communicatie?Het aantal vragen bij <strong>de</strong> start van een taalbeleidsproces is ontzettend groot. Toch is erook houvast. B<strong>in</strong>nen elk taalbeleid komen <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> stappen terug:1) screen<strong>in</strong>g (al dan niet aan <strong>de</strong> hand van een screen<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>strument):probleemanalyse en -i<strong>de</strong>ntificatie;sterkte-/zwakteanalyse;afbaken<strong>in</strong>g: wat is <strong>de</strong> rol van taal b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> gesignaleer<strong>de</strong> problemen?2) prioriteitenbepal<strong>in</strong>g en actieplanformuler<strong>in</strong>g van concrete realistische acties op verschillen<strong>de</strong> niveaus (lector, vakgroep,team, <strong>de</strong>partement), al dan niet aansluitend bij bestaan<strong>de</strong> impulsen;formuler<strong>in</strong>g van antwoor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> W-vragen: wie doet wat wanneer met wie waar?formuler<strong>in</strong>g <strong>in</strong> meetbare en evalueerbare termen;3) acties uitvoerenconcrete, overdachte, gestructureer<strong>de</strong> acties zijn <strong>de</strong> ruggengraat van een goed taalbeleid;4) evaluatie van en reflectie op actiesevaluatie van acties betekent zeker ook het meten van leerren<strong>de</strong>ment bij stu<strong>de</strong>nten;evaluatie van acties dient op langere termijn na te gaan of <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g er<strong>in</strong> slaagt omgelijke(re) on<strong>de</strong>rwijskansen te creëren;<strong>de</strong>el van evaluatie en reflectie is ook <strong>de</strong> communicatie over <strong>de</strong> opbrengst met <strong>de</strong>betrokken lectoren.5) bijsturen van acties en van het vervolg- actieplan<strong>de</strong> relatie tussen doelstell<strong>in</strong>gen/prioriteiten, concrete acties en het grotere ka<strong>de</strong>r moet<strong>voor</strong>tdurend bewaakt wor<strong>de</strong>n.2.4 Een taalbeleidsplanBij een beleid hoort een beleidsplan. Daar<strong>in</strong> wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> elementen verwerkt die <strong>in</strong> <strong>de</strong>vorige paragraaf opgesomd staan, b.v. <strong>de</strong> resultaten van screen<strong>in</strong>gen allerhan<strong>de</strong>, eenprioriteitenbepal<strong>in</strong>g gekoppeld aan een actieplan, elementen van reflectie op uitgevoer<strong>de</strong>acties, nieuwe <strong>in</strong>itiatieven, zo mogelijk b<strong>in</strong>nen een bijgesteld plan.Gezien <strong>de</strong> complexiteit en <strong>de</strong> eis tot <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> bijstur<strong>in</strong>g kan het onmogelijk <strong>de</strong>bedoel<strong>in</strong>g zijn om het plan op een bepaald ogenblik volledig uitgeschreven en af tertafel te leggen. Een taalbeleidsplan op hogeschoolniveau is veeleer een soort portfoliowaar<strong>in</strong> alle stappen via documenten (verslag verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, korte nota, evaluatieformulier,...) een plaats krijgen. Het is zo opgevat dat het <strong>in</strong> elk geval <strong>de</strong> dynamiek op eenhogeschool kan volgen en zelfs stimuleren, eer<strong>de</strong>r dan dat het die dynamiek <strong>voor</strong> eensen altijd kristalliseert.De verantwoor<strong>de</strong>lijkheid om die verzamel<strong>in</strong>g documenten up to date te hou<strong>de</strong>n, kanbij één lector liggen. Hij/zij zorgt er ook <strong>voor</strong> dat het portfolio toegankelijk is <strong>voor</strong>ie<strong>de</strong>reen.<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 1 181
3. Een dwarsdoorsne<strong>de</strong>: taalbeleidsacties op vier dimensiesVan taalbeleid met een <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk en een procesmatig luik kunnen we een dwarsdoorsne<strong>de</strong>maken: het resultaat is een samenspel van acties op vier dimensies.3.1 Visieontwikkel<strong>in</strong>g versus concrete actiesOm <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke re<strong>de</strong>nen zijn visieontwikkel<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> ene kant en concrete actiesaan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant bei<strong>de</strong> even noodzakelijk, onlosmakelijk met elkaar verbon<strong>de</strong>n enwe<strong>de</strong>rzijds bepalend. Het is zelfs moeilijk af te bakenen wat eerst komt: concrete actiesof visieontwikkel<strong>in</strong>g. Een opleid<strong>in</strong>g die op een bepaald ogenblik bewust met taalbeleidstart, vertrekt immers niet van een blanco blad: <strong>in</strong> het verle<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n reeds heelwat acties on<strong>de</strong>rnomen, en on<strong>de</strong>r (vak)lectoren bestaat er al een – al dan niet geëxpliciteer<strong>de</strong>– m<strong>in</strong> of meer coherente visie op taal(vaardigheids)on<strong>de</strong>rwijs.Het spreekt <strong>voor</strong> zich dat naarmate een opleid<strong>in</strong>g bewuster met taalbeleid bezig is,visie en acties elkaar sterk gaan beïnvloe<strong>de</strong>n, en op die manier meer <strong>in</strong> elkaars lijn zullenkomen te liggen. Daardoor zullen acties doelgerichter en effectiever kunnen wor<strong>de</strong>n,en tegelijk ook meer gedragen door het hele team, dat zich verbon<strong>de</strong>n weet b<strong>in</strong>neneen gemeenschappelijke visie.3.2 Bottom up versus top downIn het on<strong>de</strong>rwijs en dus ook <strong>in</strong> een lerarenopleid<strong>in</strong>g komt veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g maar tot standals twee beweg<strong>in</strong>gen elkaar v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Aan <strong>de</strong> ene kant moeten er beleidsmatige <strong>in</strong>itiatievengenomen wor<strong>de</strong>n, aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant moeten er <strong>in</strong> <strong>de</strong> basis no<strong>de</strong>n tot veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g,vernieuw<strong>in</strong>g, aanpass<strong>in</strong>g aangevoeld wor<strong>de</strong>n. Als die twee beweg<strong>in</strong>gen elkaarop het juiste moment raken en <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk compatibel zijn, zijn <strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>ngeschapen om aan on<strong>de</strong>rwijsvernieuw<strong>in</strong>g te doen. En te blijven doen, want hetspreekt <strong>voor</strong> zich dat ook na <strong>de</strong> startfase een samenspel van die twee beweg<strong>in</strong>gennodig blijft.3.3 Individuele (vak)lector versus het team<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> komt niet alleen tot stand via een groot werkplan van het hele team, enevenm<strong>in</strong> via een wat lukrake verzamel<strong>in</strong>g concrete acties van <strong>in</strong>dividuen. <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> iseen samenspel van allerlei planmatige én losse acties op wisselen<strong>de</strong> niveaus en <strong>in</strong> wisselen<strong>de</strong>configuraties (lector, vakgroep, jaargroep, team, ...). Die acties kunnen opallerlei momenten ontstaan en – afhankelijk van concrete omstandighe<strong>de</strong>n – eeneigen leven gaan lei<strong>de</strong>n, bij<strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>en lector merkt op dat nogal wat stu<strong>de</strong>nten amper of niet <strong>in</strong> staat zijn om goe<strong>de</strong> notitieste nemen. Er gebeurt een kle<strong>in</strong> actieon<strong>de</strong>rzoek. Het resultaat van dat actieon<strong>de</strong>rzoekis een lijst met tips <strong>voor</strong> lectoren en tips <strong>voor</strong> stu<strong>de</strong>nten. De tips wor<strong>de</strong>n versprei<strong>de</strong>n tij<strong>de</strong>ns het daaropvolgen<strong>de</strong> teamoverleg wordt afgesproken dat lectoren van1 82 1 <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n
een eerste opleid<strong>in</strong>gsjaar zich daar extra op zullen toeleggen. Er wordt ook afgesprokendat studiebegeleid<strong>in</strong>g die aanpak <strong>in</strong>tegreert <strong>in</strong> <strong>de</strong> plann<strong>in</strong>g van het volgen<strong>de</strong> aca<strong>de</strong>miejaar;een team kiest er<strong>voor</strong> om op een pedagogische studiedag navorm<strong>in</strong>g te krijgen rondtaalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs. Aan het e<strong>in</strong>d van <strong>de</strong> dag krijgen vakwerkgroepen <strong>de</strong>opdracht om b<strong>in</strong>nen bepaal<strong>de</strong> afspraken te zoeken naar één concrete actie met betrekk<strong>in</strong>gtot taalvaardigheid <strong>voor</strong> hun opleid<strong>in</strong>gson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el. Sommige vakgroepen beslissenom leeswijzers te gaan schrijven bij enkele moeilijke artikels; an<strong>de</strong>re willen stukjescursusmateriaal screenen op moeilijkheidsgraad en leesbaarheid; nog an<strong>de</strong>re zoekennaar <strong>in</strong>teractieve werkvormen <strong>voor</strong> bepaal<strong>de</strong> <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>n.<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> is een proces van allerlei <strong>in</strong>itiatieven en acties waarrond je als team (<strong>in</strong> wisselen<strong>de</strong>configuraties) <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie treedt, en waarover je gezamenlijk na<strong>de</strong>nkt. Dieuitwissel<strong>in</strong>g op zich is al een belangrijk gegeven.Om <strong>de</strong> kans op succes te vergroten hebben taalbeleidsacties nood aan <strong>de</strong> actieveme<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g van leid<strong>in</strong>ggeven<strong>de</strong> figuren en aan een drijven<strong>de</strong> kracht (een aanspreekpunt,een <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rsteuner). In een <strong>de</strong>partement waarop zovele vernieuw<strong>in</strong>gsimpulsenafgevuurd wor<strong>de</strong>n, is het verantwoord om aan een lector <strong>de</strong> opdracht tegeven om alle vernieuw<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>itiatieven vanuit dat taalbeleidsperspectief te volgen enbij te sturen. Het zeker aangewezen om <strong>de</strong> lector <strong>in</strong> kwestie te on<strong>de</strong>rsteunen doorhem/haar een 'mandaat' te geven, en een plaats <strong>in</strong> reeds bestaan<strong>de</strong> overlegstructuren.Met het oog op een nog sterker resultaat zou<strong>de</strong>n taalbeleidsacties bovendien consequentiesmoeten kunnen meebrengen die <strong>de</strong> grenzen van het vak Ne<strong>de</strong>rlands of hetvak taal(vaardigheids)on<strong>de</strong>rwijs overstijgen.3.4 Korte termijn versus mid<strong>de</strong>llange en lange termijn<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> is nooit af; het heeft <strong>voor</strong>tdurend evaluatie en bijstur<strong>in</strong>g nodig. Het ontwikkelenvan een taalbeleid moet je dan ook op lange termijn zien, te meer omdat opeen lerarenopleid<strong>in</strong>g heel veel vragen tot vernieuw<strong>in</strong>g afkomen. Het is onmogelijk omal die vernieuw<strong>in</strong>gsimpulsen onmid<strong>de</strong>llijk te implementeren. Daarom is het goed omaf te wegen welke acties effect hebben op korte termijn en welke acties waarschijnlijkpas vruchten afwerpen op wat langere termijn, met name een effectieve verhog<strong>in</strong>g van<strong>de</strong> taalvaardigheid van <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten en van hun didactische vaardighe<strong>de</strong>n met betrekk<strong>in</strong>gtot taalvaardigheidson<strong>de</strong>rwijs.Het kan aangewezen zijn om <strong>in</strong> een beg<strong>in</strong>fase acties te plannen waarvan <strong>de</strong> effectenop korte termijn <strong>voor</strong> lectoren zichtbaar zijn. Dat geeft een ie<strong>de</strong>r het – overigens –terechte gevoel dat er echt iets gebeurt.Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant kunnen strategieën op mid<strong>de</strong>llange en lange termijn <strong>de</strong> werkdruksprei<strong>de</strong>n, en tegelijker tijd toch ook <strong>de</strong> zekerheid geven aan lectoren dat men constructiefen toekomstgericht wil werken aan <strong>de</strong> bijstell<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> aanpak.<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 1 183
3.5 Praktijkverhaal 3: het top down-verhaalIn <strong>de</strong> loop van schooljaar 2002-2003 nam het <strong>de</strong>partement Lerarenopleid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>K.H.Leuven <strong>de</strong> besliss<strong>in</strong>g om tegen september 2005 een curriculumvernieuw<strong>in</strong>g terealiseren met een aantal troeven, waaron<strong>de</strong>r- tegemoetkomen aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>cretale verwacht<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> verband met een gemeenschappelijkestam <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>gen, het liefst niet alleen zuiver adm<strong>in</strong>istratief;- tegemoetkomen aan het aangekondig<strong>de</strong> flexibiliser<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>creet;- <strong>in</strong>spelen op nieuwe <strong>in</strong>zichten m.b.t. on<strong>de</strong>rwijs: competentiegericht on<strong>de</strong>rwijs, zelfgestuurdon<strong>de</strong>rwijs, alternatieve assessmentvormen, ;- aansluiten bij het GOK-i<strong>de</strong>eëngoed, enz.De opleid<strong>in</strong>g tot Kleuteron<strong>de</strong>rwijzer van diezelf<strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g neemt <strong>de</strong>ze gelegenheidte baat en beslist om tegen <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> <strong>de</strong>adl<strong>in</strong>e een zeer drastische curriculumhervorm<strong>in</strong>g<strong>voor</strong> te berei<strong>de</strong>n.Nu, twee jaar na <strong>de</strong> besliss<strong>in</strong>g, en enkele maan<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g, beseft elkebetrokken lector welke ontzettend grote werkdruk zo'n vernieuw<strong>in</strong>g met zich meebrengt:een w<strong>in</strong>kel verbouwen terwijl <strong>de</strong> verkoop doorgaat, is geen s<strong>in</strong>ecure. De twee<strong>voor</strong>bije werkjaren hebben ook allerlei ervar<strong>in</strong>gen met zich meegebracht wat betreftbeleid voeren, strategie ontwikkelen, vernieuw<strong>in</strong>g implementeren, enz.Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant heeft dit proces van totaal vernieuwen met name <strong>voor</strong> <strong>de</strong> taallectorenook blootgelegd hoe jarenlange – niet altijd gestroomlijn<strong>de</strong> – <strong>in</strong>itiatieven (vaneen <strong>in</strong>dividuele lector, van een vakgroep, soms zelfs van <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g of van het <strong>de</strong>partement)nu plotsel<strong>in</strong>g allerlei vruchten beg<strong>in</strong>nen af te werpen. Het hele teamKleuteron<strong>de</strong>rwijs is <strong>in</strong> al die jaren blijkbaar zo dui<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong>bereid op <strong>de</strong> implementatievan een progressieve visie op taal(vaardigheid)son<strong>de</strong>rwijs, <strong>in</strong>teractie, communicatie,dat <strong>de</strong> implementatie van dat nieuwe gedachtegoed nu zon<strong>de</strong>r veel weerstandkan plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n.De lectoren die al die jaren allerlei <strong>in</strong>itiatieven nemen, had<strong>de</strong>n dit soort resultaat nietkunnen <strong>voor</strong>spellen. Zij zijn er zich nu wel van bewust dat alle toenmalige druppels(soms ervaren als op een hete plaat) toch een emmer gevuld hebben, waar nu gretiguit geput kan wor<strong>de</strong>n: <strong>de</strong> <strong>de</strong>partementale besliss<strong>in</strong>g tot het vormgeven van een'gemeenschappelijke stam', noch <strong>de</strong> huidige uitwerk<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> basis (alvast b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong>opleid<strong>in</strong>g tot Kleuteron<strong>de</strong>rwijzer) had<strong>de</strong>n er zo 'progressief' uitgezien als al die 'kle<strong>in</strong>ere'<strong>in</strong>itiatieven van lectoren die zich te allen prijze bleven <strong>in</strong>zetten, er niet warengeweest.Maar ook omgekeerd, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> top down-besliss<strong>in</strong>g had<strong>de</strong>n <strong>de</strong> betrokken taallectorennooit het gevoel kunnen krijgen dat <strong>de</strong> druppels uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk niet gewoon zou<strong>de</strong>nverdampen.Wat <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze opleid<strong>in</strong>g organisch gegroeid is – van taalbeleidsstrategie was hoegenaamdgeen sprake – heeft ondanks alles dus toch zijn beslag kunnen krijgen. We vragen ons184 1 <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n
wel af of een wat meer strategische beleidsvoer<strong>in</strong>g <strong>in</strong> verband met taal(vaardigheids)on<strong>de</strong>rwijsdit resultaat al niet heel wat vroeger had kunnen verzekeren.4. BesluitIn <strong>de</strong>ze tekst is 'taalbeleid' <strong>in</strong>gevuld als een dynamisch verhaal over taal, taalvaardighei<strong>de</strong>n taal(vaardigheids)on<strong>de</strong>rwijs van een team lerarenoplei<strong>de</strong>rs, waar<strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong>soorten acties plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n, het liefst <strong>in</strong> een gebalanceerd geheel rond vierdimensies.B<strong>in</strong>nen dit proces is het belangrijk om altijd weer <strong>in</strong> <strong>de</strong> gaten te hou<strong>de</strong>n(1) of er voldoen<strong>de</strong> doorstrom<strong>in</strong>g is naar alle participanten <strong>in</strong> (en buiten) <strong>de</strong> hogeschool;(2) of <strong>de</strong> 'vernieuwen<strong>de</strong>' pedagogisch-didactische visie ook effectief verankerd wordten zijn weg v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> het didactische han<strong>de</strong>len van lectoren <strong>in</strong> steeds meer situaties, en(3) of <strong>de</strong> acties <strong>in</strong><strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong> beoog<strong>de</strong> effecten opleveren, en op termijn dus bewerkstelligendat 'het on<strong>de</strong>rwijs qua taaleisen, -verwacht<strong>in</strong>gen en -leerkansen aangepast isaan <strong>de</strong> taalleerbehoeften van alle stu<strong>de</strong>nten <strong>in</strong> het licht van <strong>de</strong> impliciete/expliciete(taal)doelstell<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g'.B<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> aanpak zoals hierboven <strong>voor</strong>gesteld, spreekt het <strong>voor</strong> zich dat stu<strong>de</strong>ntenactief betrokken wor<strong>de</strong>n bij het taalbeleid van hun opleid<strong>in</strong>g, en dus ook bewust kenniskunnen maken met wat taalbeleid b<strong>in</strong>nen on<strong>de</strong>rwijs kan <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>n. Het lijdt geentwijfel dat stu<strong>de</strong>nten op <strong>de</strong>ze manier beter gewapend zijn om – eenmaal afgestu<strong>de</strong>erd– het taalbeleid <strong>in</strong> het basis- of secundair on<strong>de</strong>rwijs mee vorm te geven.Noten1Verhey<strong>de</strong>n, L. (2004), "Voorberei<strong>de</strong> mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge presentaties <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g.Een kijkwijzer <strong>voor</strong> <strong>de</strong> oplei<strong>de</strong>rs". In: Vonk, Jg. 34, <strong>de</strong>cember 2004, p. 21-33.Paus, H., Rymenans, R. en K. Van Gorp (2003), Dertien doelen <strong>in</strong> een dozijn. Eenreferentieka<strong>de</strong>r <strong>voor</strong> taalcompetenties van leraren <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland en Vlaan<strong>de</strong>ren. DenHaag: Ne<strong>de</strong>rlandse <strong>Taal</strong>unie.3<strong>Centrum</strong> <strong>voor</strong> Ervar<strong>in</strong>gsgericht On<strong>de</strong>rwijs, Steunpunt Intercultureel On<strong>de</strong>rwijs,Steunpunt Ne<strong>de</strong>rlands als Twee<strong>de</strong> <strong>Taal</strong> (2003), Kijkwijzer 'Gelijke on<strong>de</strong>rwijskansen<strong>in</strong> een zorgbre<strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g'. Leuven-Gent: Steunpuntassociatie.Opnieuw duikt hier het begrip 'Kijkwijzer' op. In bei<strong>de</strong> gevallen gaat het om een'bril' waardoor je naar bepaal<strong>de</strong> fenomenen kunt kijken, en die je helpt om die fenomenente analyseren. Behalve dat 'taal' het on<strong>de</strong>rwerp is van bei<strong>de</strong>, hebben die twee<strong>in</strong>strumenten ver<strong>de</strong>r niets met elkaar te maken (noch qua oorsprong, noch quavorm, ...).Het artikel van H. Paus, R. Rymenans en K. Van Gorp dat u el<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze bun<strong>de</strong>lv<strong>in</strong>dt, bespreekt dit naslagwerk <strong>in</strong> <strong>de</strong>tail.Het gaat <strong>voor</strong>namelijk om klassikale activiteiten en (be)gelei<strong>de</strong> activiteiten.<strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n 1 185
Verhelst, M., Coussement, K., Van Oosthuyze, S. en L. Verhey<strong>de</strong>n (2004), BonteBoel! <strong>Taal</strong>vaardigheidsstimuler<strong>in</strong>g <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jongste kleuters via muzische vorm<strong>in</strong>g.Leuven: Steunpunt Ne<strong>de</strong>rlands als Twee<strong>de</strong> <strong>Taal</strong>.8De 'Plan-do-check-ace-cirkel van dr. W. Edwards Dem<strong>in</strong>g stuurt op om het evenwelk terre<strong>in</strong> veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g aan: een plann<strong>in</strong>gsfase gaat aan een uitvoer<strong>in</strong>gsfase <strong>voor</strong>af;op <strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g wordt gereflecteerd, en op basis daarvan wor<strong>de</strong>n nieuwe acties uitgezet.186 I <strong><strong>Taal</strong>beleid</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lerarenopleid<strong>in</strong>g - Koen Van Gorp en Lieve Verhey<strong>de</strong>n