34 • <strong>F<strong>in</strong>ancieel</strong> <strong><strong>in</strong>zicht</strong> <strong>van</strong> <strong>Nederlanders</strong>
<strong>Resultaten</strong> <strong>van</strong> een publieksonderzoek • 353Verklar<strong>in</strong>g <strong>van</strong>de gedragsfactorenDe gedragsfactoren ‘rondkomen’, ‘overzicht’, en ‘sparen’ kunnenmet behulp <strong>van</strong> multiple regressie worden verklaard uit een grootaantal sociodemografische variabelen, gebeurtenissen, kennis, enmotivaties. De tabellen <strong>in</strong> dit hoofdstuk geven schatt<strong>in</strong>gen <strong>van</strong>deze verbanden. Deze analyses betreffen de verbanden, weergegevenmet pijlen <strong>in</strong> Figuur 1.1.De eerste kolom <strong>van</strong> elke tabel geeft de variabele weer. Een aantalvariabelen is als dummy opgenomen, met slechts de waarde 0of 1. De variabele ‘man’ heeft de waarde 1 als de respondent eenman is, en de waarde 0 als de respondent een vrouw is (de referentiecategorie).De referentiecategorieën zijn <strong>in</strong> de legenda <strong>van</strong> detabellen opgenomen.De tweede kolom bevat de gestandaardiseerde regressiecoëfficiënten(regressiecoëfficiënten gedeeld door de standaarddeviatie<strong>van</strong> de betreffende variabele). De waarden <strong>van</strong> de gestandaardiseerdecoëfficiënten kunnen onderl<strong>in</strong>g worden vergeleken,waaruit kan worden afgeleid welke variabelen sterk of m<strong>in</strong>dersterk het betreffende gedrag bepalen. Een negatieve waardegeeft aan dat de betreffende variabele een tegengesteld effectheeft op het gedrag.De derde kolom bevat de t-waarde <strong>van</strong> de regressiecoëfficiënt diegebruikt wordt voor de statistische significantietoets. Een waarde<strong>van</strong> 2,58 is significant op 1% niveau, wat wil zeggen dat hetresultaat voor m<strong>in</strong>der dan 1% kan worden toegeschreven aantoeval. Een waarde <strong>van</strong> 3,29 is significant op 0,1% niveau, wat wilzeggen dat de kans eenduizendste is dat het toeval is. De significantieniveauszijn <strong>in</strong> de tabellen aangegeven met behulp <strong>van</strong>superscripts. Vanwege het grote aantal respondenten zijn effecten<strong>van</strong> m<strong>in</strong>der significantie (<strong>in</strong>clusief het gebruikelijke 5% niveau)beschouwd als <strong>van</strong> ger<strong>in</strong>g belang.Om over de oorzakelijkheid <strong>van</strong> de verbanden uitspraak te doenzijn longitud<strong>in</strong>ale gegevens, verkregen op verschillende tijdstippen,noodzakelijk. In dit onderzoek is dit niet het geval en kanslechts worden uitgegaan <strong>van</strong> eerder onderzoek of <strong>van</strong> gezondverstand. De resultaten <strong>van</strong> de regressies zijn echter niet altijdvolgens de logica te <strong>in</strong>terpreteren. Zo zou het hebben <strong>van</strong> overzichthet rondkomen moeten bevorderen, maar er blijkt eentegengesteld verband te zijn. Met evenveel recht kan wordengesteld dat mensen die moeilijk kunnen rondkomen genoodzaaktzijn een beter overzicht <strong>van</strong> de f<strong>in</strong>anciën te hebben, hetgeen duidtop een negatieve <strong>in</strong>vloed <strong>van</strong> ‘rondkomen’ op ‘overzicht’. Hoewelf<strong>in</strong>ancieel vermogen kan worden opgevat als een resultaat <strong>van</strong>spaargedrag, is het mogelijk dat de hoogte <strong>van</strong> het vermogen hetsoort spaargedrag beïnvloedt. Dit spaargedrag is immers gedef<strong>in</strong>ieerdals de vorm waar<strong>in</strong> men spaart, en het aantal verschillendespaarproducten dat men gebruikt. Een hoger vermogen hangtsamen met een grotere diversiteit <strong>van</strong> spaarproducten.3.1 RondkomenZeer belangrijke effectenDe gedragsfactor ‘rondkomen’ is beschreven <strong>in</strong> paragraaf 2.1 <strong>in</strong>Hoofdstuk 2. De belangrijkste factor <strong>in</strong> de verklar<strong>in</strong>g <strong>van</strong> ‘rondkomen’is f<strong>in</strong>ancieel beheer. Naarmate men meer georganiseerdmet geld omgaat, geen uitgaven doet waar geen geld voor is,reken<strong>in</strong>gen op tijd betaalt, en liever spaart dan schulden maakt,kan men significant beter rondkomen. Dit zijn kennelijk belangrijkestrategieën <strong>in</strong> de f<strong>in</strong>anciële besluitvorm<strong>in</strong>g <strong>van</strong> de consument.Een tweede zeer belangrijke factor is een verander<strong>in</strong>g <strong>in</strong> def<strong>in</strong>anciële situatie <strong>van</strong> het huishouden <strong>in</strong> de voorafgaande12 maanden. Als men v<strong>in</strong>dt dat de situatie duidelijk is verbeterd,kan men beter rondkomen; en als de situatie duidelijk is verslechterd,kan men m<strong>in</strong>der goed rondkomen. Aanpass<strong>in</strong>g aan eenverslechter<strong>in</strong>g <strong>van</strong> de f<strong>in</strong>anciële situatie is uiteraard moeilijkerdan aan een verbeter<strong>in</strong>g <strong>van</strong> de f<strong>in</strong>anciële situatie.Belangrijke effectenMentale boekhoud<strong>in</strong>g blijkt significant negatief samen te hangenmet ‘rondkomen’. Het maken <strong>van</strong> potjes voor verschillendeuitgaven hangt derhalve niet samen met meer geld overhoudenaan het e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> de maand, met gemak reken<strong>in</strong>gen te kunnenbetalen, beter op<strong>van</strong>gen <strong>van</strong> <strong>in</strong>komensdal<strong>in</strong>g of forse uitgave ofm<strong>in</strong>der lenen. In de gedragseconomie wordt mentale boekhoud<strong>in</strong>ggezien als niet-rationeel. Blijkbaar draagt het <strong>in</strong>derdaad nietbij tot een betere beheers<strong>in</strong>g <strong>van</strong> de uitgaven. Het kan ook eenomgekeerd verband zijn. Als consumenten niet goed kunnenrondkomen, beg<strong>in</strong>nen ze aan mentale boekhoud<strong>in</strong>g om beter tekunnen rondkomen. Hierdoor ontstaat een negatief verbandtussen ‘rondkomen’ en ‘mentaal boekhouden’.Een korte-termijn oriëntatie heeft een significant negatief verbandmet ‘rondkomen’. Leven bij de dag <strong>van</strong> <strong>van</strong>daag, gemakzucht<strong>in</strong> de besluitvorm<strong>in</strong>g, en te we<strong>in</strong>ig aandacht voor de toekomstdragen bij aan meer impulsieve uitgaven ter bevredig<strong>in</strong>g<strong>van</strong> onmiddellijke behoeften, en daardoor tot m<strong>in</strong>der goedkunnen rondkomen. Korte-termijn oriëntatie wordt ook welaangeduid als ongeduld om plezier te beleven en leidt vaak totonbeheerste uitgaven. Het kan ook omgekeerd worden geïnterpreteerd.Geldzorgen leiden tot een korte-termijn oriëntatie,omdat men voortdurend bezig is de e<strong>in</strong>djes aan elkaar te knopen.In het algemeen wordt korte-termijn oriëntatie echter gezien alseen stabiele persoonlijke eigenschap die men <strong>van</strong>uit de opvoed<strong>in</strong>gmeekrijgt.Hoewel een korte-termijn oriëntatie niet het tegengestelde is <strong>van</strong>een lange-termijn oriëntatie, houdt de laatste toch significantpositief verband met ‘rondkomen’. Blijkbaar kan men door eenoriëntatie op de toekomst, mogelijk door maatregelen die men <strong>in</strong>het verleden heeft genomen, <strong>in</strong> het heden beter rondkomen.