14 • <strong>F<strong>in</strong>ancieel</strong> <strong><strong>in</strong>zicht</strong> <strong>van</strong> <strong>Nederlanders</strong>
<strong>Resultaten</strong> <strong>van</strong> een publieksonderzoek • 152Overzicht <strong>van</strong>de survey-<strong>in</strong>formatieIn dit hoofdstuk worden het gedrag, motivatie, kennis, <strong>in</strong>komenen vermogen, waarover telkens verscheidene vragen zijn gesteld,samengevat per component. Dit betreft alle blokken uitFiguur 1.1. Omdat de antwoorden per onderwerp sterk verbandhouden met elkaar, is nagegaan of deze antwoorden kondenworden beschouwd als <strong>in</strong>dicatoren <strong>van</strong> (niet direct waargenomen)onderliggende variabelen of factoren. De toegepastetechniek is factoranalyse of pr<strong>in</strong>cipale componenten analyse dieantwoorden op gerelateerde vragen samenvat onder één noemer.De factoranalyses <strong>in</strong> dit hoofdstuk zijn alle twee keer uitgevoerd<strong>in</strong> willekeurig bepaalde helften <strong>van</strong> de steekproef, om de betrouwbaarheid<strong>van</strong> de factoren te kunnen nagaan. In de meestegevallen kwamen de analyses sterk overeen en daarom is telkensde analyse over de totale steekproef vermeld. De samengevattecomponenten zijn statistisch onafhankelijk, tenzij anders vermeld.De samengevatte componenten zijn vervolgens genormaliseerd,en de verdel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de steekproef is telkens weergegeven <strong>in</strong> eengrafiek. De grafieken laten overwegend de vorm <strong>van</strong> een normaleverdel<strong>in</strong>g zien. Tenslotte is een overzicht gegeven <strong>van</strong> de verdel<strong>in</strong>g<strong>van</strong> de antwoorden op de overige enquêtevragen.2.1 <strong>F<strong>in</strong>ancieel</strong> gedragHet eerste onderdeel <strong>van</strong> de analyse betreft de met<strong>in</strong>g <strong>van</strong>gedragscomponenten. De respondenten hebben verscheidenevragen beantwoord waaruit hun f<strong>in</strong>ancieel gedrag kan wordenafgeleid. De uitkomsten <strong>van</strong> de factoranalyse zijn weergegeven <strong>in</strong>Tabel 2.1. In deze tabel zijn alleen de hogere componentlad<strong>in</strong>genopgenomen omdat deze voornamelijk de factoren bepalen. Delege plekken <strong>in</strong> de tabel geven aan dat de componentlad<strong>in</strong>genlaag zijn (< 0,30). De gedragsvariabelen blijken uiteen te vallen <strong>in</strong>een drietal factoren: rondkomen, overzicht en sparen.De antwoorden op een vijftal vragen over rondkomen, lenen, enbetalen, worden verklaard door de eerste factor, rondkomengenoemd. Dit blijkt uit Cronbach’s alfa (α) <strong>van</strong> 0,79 die wijst opeen grote samenhang <strong>van</strong> de desbetreffende variabelen en op debetrouwbaarheid <strong>van</strong> de factor rondkomen. Rondkomen blijkt teworden bepaald door de variabelen ‘aan het e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> de maandgeld overhouden’, ‘m<strong>in</strong>der leenmogelijkheden gebruiken’,‘reken<strong>in</strong>gen kunnen betalen’, en ‘forse <strong>in</strong>komensdal<strong>in</strong>gen enuitgaven kunnen op<strong>van</strong>gen’. De waarden (factorlad<strong>in</strong>gen) <strong>in</strong> dekolom ‘rondkomen’ <strong>van</strong> Tabel 2.1 geven de correlaties tussen defactor en elk <strong>van</strong> de variabelen weer (voor lenen is deze waardenegatief omdat ‘rondkomen’ beter gaat als men niet leent).Omdat de hoge waarden <strong>in</strong> sterke mate de factoren bepalen, zijnde lage waarden uit Tabel 2.1 weggelaten. Rondkomen geeft een<strong>in</strong>dicatie <strong>van</strong> het f<strong>in</strong>anciële reilen en zeilen <strong>van</strong> de consument:een hoge waarde betekent dat men aangeeft goed te kunnenrondkomen en een lage waarde duidt op f<strong>in</strong>anciële problemen.De factor ‘rondkomen’ is gebaseerd op zelf-gerapporteerdgedrag, hetgeen niet noodzakelijk overeenkomt met eenobjectieve <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g over het gemak waarmee men kanrondkomen, noch met enig niveau <strong>van</strong> <strong>in</strong>komen waarmee menmoet rondkomen.De tweede factor verklaart hoe precies men weet hoeveel geld erop de betaalreken<strong>in</strong>g staat, hoe vaak men het saldo <strong>van</strong> debetaalreken<strong>in</strong>g bekijkt, en of men een precies overzicht <strong>van</strong> deuitgaven heeft. Deze factor wordt overzicht genoemd en geefteen <strong>in</strong>dicatie <strong>van</strong> de kwaliteit <strong>van</strong> het f<strong>in</strong>anciële beheer <strong>van</strong> deconsument. Deze factor heeft een betrekkelijk ger<strong>in</strong>ge samenhang<strong>van</strong> de samenstellende variabelen (Cronbach’s α bedraagt0,57) en is derhalve wat m<strong>in</strong>der betrouwbaar gemeten. Bovendienmoet men, om een hoge score op ‘overzicht’ te behalen, wel eenheel precies overzicht <strong>van</strong> de f<strong>in</strong>anciën hebben. Deze factor dientmet enige voorzichtigheid te worden beoordeeld. Een slechtf<strong>in</strong>ancieel overzicht kan bijdragen tot een slechte f<strong>in</strong>anciëlepositie, maar uit de analyse blijkt dat deze beide factoren onafhankelijkzijn.De derde factor verklaart of men bij overhouden <strong>van</strong> geld ditovermaakt naar een spaarreken<strong>in</strong>g, schulden afbetaalt of aandelenkoopt, en het aantal spaar- en <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gsproducten datmen bezit. Deze factor sparen heeft een ger<strong>in</strong>ge samenhang<strong>van</strong> de samenstellende variabelen (Cronbach’s α bedraagtslechts 0,40). Sparen is hier te begrijpen als buffersparen en duidtop voorzorgsgedrag.De Cronbach alfa (α) geeft de betrouwbaarheid aan <strong>van</strong> demet<strong>in</strong>g <strong>van</strong> de factor. Het zegt niets over de belangrijkheid <strong>van</strong> defactor voor het beleid. Sparen kan een belangrijker factor zijnvoor het beleid dan overzicht, hoewel de betrouwbaarheid <strong>van</strong> defactor sparen lager is dan die <strong>van</strong> overzicht.De factoranalyse op de gedragsvariabelen is uitgevoerd onder deveronderstell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> gecorreleerde factoren (scheve rotatie). Detweede factor correleert nauwelijks met de eerste en de derdefactor (resp. −0,02 en −0,03). De eerste en derde factor correlerenechter positief met elkaar: 0,25. Sparen hangt dus enigsz<strong>in</strong>ssamen met rondkomen.