Veiligheid van arbeidsmiddelen / machines - Vinçotte
Veiligheid van arbeidsmiddelen / machines - Vinçotte
Veiligheid van arbeidsmiddelen / machines - Vinçotte
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Waarom deze gids?Machines en installaties maken het grootste gedeelteuit <strong>van</strong> de “<strong>arbeidsmiddelen</strong>”. Hun goede opvatting encorrect gebruik is dan ook een essentieel onderdeel<strong>van</strong> het veiligheidsbeleid in de onderneming.Sinds 1989 werd de ter zake geldende reglementeringgrondig gewijzigd, onder meer op basis <strong>van</strong> deomzetting <strong>van</strong> verschillende Europese richtlijnenbetreffende arbeidsomstandigheden in het Belgischrecht, waaronder de kaderrichtlijn 89/391/EEG en derichtlijn <strong>arbeidsmiddelen</strong> 89/655/EEG en haarwijzigingen (thans 2009/104/EG).Vooral deze laatste heeft een belangrijke weerslag opde huidige regels voor veiligheid bij het gebruik <strong>van</strong><strong>machines</strong>. Daarnaast wordt ook de veiligheid <strong>van</strong>nieuwe <strong>machines</strong> nu voornamelijk bepaald langsEuropese richtlijnen en CE-markering.De reglementering met betrekking tot de veiligheid<strong>van</strong> <strong>machines</strong> en installaties werd dus grondiggewijzigd. Deze uitgave <strong>van</strong> onze praktische gids wileen globaal geactualiseerd inzicht geven in dereglementaire situatie en haar toepassing.2©Vinçotte
Voor wie?• De werkgever:De ultieme verantwoordelijkheid voor de toepassing <strong>van</strong> deveiligheidsreglementering ligt uiteraard bij de werkgever.• De preventieadviseur:De preventieadviseur vervult hierin een sleutelrol,o.m. bij de bestelling en indienststelling <strong>van</strong> nieuwe uitrusting, en bijde aanpassing <strong>van</strong> de bestaande uitrusting.• De hiërarchische lijn:De hiërarchische lijn is belast met de toepassing <strong>van</strong> het dynamischrisicobeheersingsysteem en dus <strong>van</strong> de nieuwe voorschriften.• De aankoopdienst en de technische diensten:De huidige reglementaire situatie doet de contractuele aspectenaan belang winnen voor de elementen die niet gedekt zijn doorreglementaire verplichtingen. Meer dan ooit impliceert dit demedewerking <strong>van</strong> de aankoopdiensten. Daarnaast moeten detechnische diensten rekening houden met het groeiend aantalnieuwe normen en referenties.• De machinefabrikant of -verkoper:Heeft er in het algemeen ook belang bij om de regels te kennen dieaan de koper opgelegd worden, om correct te kunnen inspelen op debehoeften <strong>van</strong>zijn klant.©Vinçotte©Vinçotte3
Voor welke uitrusting?De richtlijn “Gebruik <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong>”geeft volgende omschrijving <strong>van</strong>“<strong>arbeidsmiddelen</strong>”:Arbeidsmiddelen: alle op de arbeidsplaatsgebruikte <strong>machines</strong>, apparaten,gereedschappen en installaties.De definitie <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> gaat eenstuk verder dan bijvoorbeeld de definitie <strong>van</strong>een machine volgens de machinerichtlijn,vermits ze zowat alle uitrusting omvat.Deze praktische gids behandelt echteruitsluitend de <strong>machines</strong>, installaties,gemechaniseerde werktuigen envergelijkbare <strong>arbeidsmiddelen</strong>.4©Vinçotte
HOE IS HET huidige reglementairekader voor veiligheid <strong>van</strong><strong>machines</strong> als <strong>arbeidsmiddelen</strong>Het wettelijke kader voor <strong>machines</strong> als<strong>arbeidsmiddelen</strong>6De voorschriften rechtstreeks <strong>van</strong> toepassingop <strong>machines</strong> als <strong>arbeidsmiddelen</strong>, vinden wevoornamelijk in Titel VI “Arbeidsmiddelen” <strong>van</strong>de Codex over het welzijn op het werk. Hierinonder meer de omzetting <strong>van</strong> de Europeserichtlijn 89/655/EEG “houdendeminimumvoorschriften inzake veiligheid engezondheid bij het gebruik door werknemers<strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> op de arbeidsplaats”(K.B. <strong>van</strong> 12 augustus 1993), gewijzigd doorde richtlijn 95/63/EG (K.B.’s <strong>van</strong> 4 mei 1999)en de richtlijn 2001/45/EG (K.B. <strong>van</strong> 31augustus 2005). De richtlijn 2001/45/EG enhaar omzetting gaan echter over<strong>arbeidsmiddelen</strong> voor tijdelijkewerkzaamheden op hoogte en worden hierverder niet behandeld omdat ze niet echtrele<strong>van</strong>t zijn voor <strong>machines</strong>.In 2009 werden bovenstaande richtlijnen alsgecodificeerde tekst gepubliceerd onderrichtlijn 2009/104/EG, zonder wijzigingen. DeBelgische KB’s werden naar aanleiding <strong>van</strong>deze publicatie dan ook niet gewijzigd.De “sociale” EU-richtlijn “<strong>arbeidsmiddelen</strong>” iseen bijzondere richtlijn in toepassing <strong>van</strong> dekaderrichtlijn 89/391/EEG “betreffende detenuitvoerlegging <strong>van</strong> maatregelen terbevordering <strong>van</strong> de veiligheid en degezondheid <strong>van</strong> de werknemers op het werk”,waar<strong>van</strong> we de principes voornamelijkterugvinden in de Wet <strong>van</strong> 4 augustus 1996“betreffende het welzijn <strong>van</strong> de werknemers bijde uitvoering <strong>van</strong> hun werk” (“Welzijnswet”), enin Titel I “Algemene beginselen” <strong>van</strong> de Codex.Van belang voor <strong>machines</strong>, vinden we in deWelzijnswet o.a. de verplichting totaanpassing <strong>van</strong> de preventie aan deontwikkeling <strong>van</strong> de techniek, en tot evaluatie<strong>van</strong> de risico’s voor de veiligheid en degezondheid op het werk.Ook <strong>van</strong> belang zijn de Europese“economische” richtlijnen, of “richtlijnen voorhet vrij verkeer <strong>van</strong> goederen”, aangezien ze deverplichtingen vastleggen <strong>van</strong> de fabrikant /leverancier (in het kader <strong>van</strong> de“CE-markering”) en <strong>van</strong> de gebruiker indiendeze zelf als fabrikant optreedt. Vantoepassing op de meeste nieuwe <strong>machines</strong> isuiteraard de Machinerichtlijn. Daarnaastkunnen o.m. <strong>van</strong> toepassing zijn: de“Laagspanningsrichtlijn”, de richtlijn “EMC”(elektromagnetische compatibiliteit), derichtlijnen “drukvaten <strong>van</strong> eenvoudige vorm”,“toestellen onder druk”, “gastoestellen”,“bouwproducten”, “materiaal voor zones metexplosiegevaar”, ... Ten slotte kunnen bepaalde“<strong>machines</strong>” in het toepassingsgebied vallen <strong>van</strong>andere richtlijnen (en niet in dat <strong>van</strong> demachinerichtlijn): “liften”, “medische toestellen”,... Onze Praktische Gids “CE-markering voor<strong>machines</strong>” geeft een meer gedetailleerdoverzicht <strong>van</strong> de “economische” richtlijnen dierele<strong>van</strong>t kunnen zijn voor <strong>machines</strong>.In dit verband wijzen we op het verschil tussende “economische” richtlijnen, met totaleharmonisering (zonder nationale afwijkingen)en de “sociale” richtlijnen, met slechtsgedeeltelijke harmonisering (waarbij specifiekenationale eisen mogelijk zijn).Uiteraard zijn er ook de voorschriften <strong>van</strong> hetARAB (voor zover ze nog niet overgeheveldzijn naar de Codex) en <strong>van</strong> het AREI, eventueleandere voorschriften voor specifiekegebieden, en de voorwaarden opgelegd in hetkader <strong>van</strong> de milieureglementering /milieuvergunning.©Vinçotte
De structuur <strong>van</strong> Titel VI“Arbeidsmiddelen” <strong>van</strong> de Codex over hetwelzijn op het werkHoofdstuk I: Algemene bepalingenArt. 1Toepassingsgebied: werkgevers, werknemers, en ermeegelijkgestelde personen.Art. 2Begripsomschrijvingen: <strong>arbeidsmiddelen</strong>, gebruik <strong>van</strong><strong>arbeidsmiddelen</strong>, ARAB.Art. 3Verplichtingen <strong>van</strong> de werkgever inzake keuze <strong>van</strong> veilige <strong>arbeidsmiddelen</strong>.Art. 4Verplichting tot naleving <strong>van</strong> de ergonomische beginselenm.b.t. <strong>arbeidsmiddelen</strong>.Art. 5Opstelling, gebruik, montage en demontage / <strong>arbeidsmiddelen</strong> metspecifiek gevaarArt. 6Onderhoud <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> met specifiek gevaar: opleidingbevoegde werknemers.Art. 7Informatie en instructies voor <strong>arbeidsmiddelen</strong> / <strong>machines</strong>.Art. 8.1 tot 8.3 Aanschaffingsprocedure voor installaties, <strong>machines</strong> engemechaniseerde werktuigen.Art. 8.4 Formele vaststelling veiligheid en overeenstemming <strong>van</strong> oudereinstallaties, <strong>machines</strong>, ...Art. 8.5 Uitzonderingen op artikelen 8.2, 8.3, en 8.4.Art. 9Eisen waaraan <strong>arbeidsmiddelen</strong> in de onderneming moeten voldoen.Art. 10 Verplichting tot adequaat onderhoud voor handhaving <strong>van</strong>het veiligheidsniveau.Art. 11 Regels inzake controle.Bijlage I: Minimumvoorschriften waaraan alle <strong>arbeidsmiddelen</strong> in de ondernemingmoeten voldoen.Bijlage II: Bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> conform artikel 5(onder meer opstelling, montage, demontage, ... <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong>).©Vinçotte©Vinçotte7
Hoofdstuk II: Specifieke bepalingenAfdeling I:Afdeling II:Onderafd. I:Onderafd. II:Onderafd. III:Afdeling III:Onderafd. I:Onderafd. II:Onderafd. III:Onderafd. IV:Onderafd. V:Onderafd. VI:Afdeling IV:Afdeling V:Beeldschermen.Mobiele <strong>arbeidsmiddelen</strong>:Algemene beginselen.Specifieke minimumvoorschriften <strong>van</strong> toepassing op mobiele <strong>arbeidsmiddelen</strong>.Specifieke bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> mobiele <strong>arbeidsmiddelen</strong>.Arbeidsmiddelen voor het heffen of hijsen <strong>van</strong> lasten:Algemene beginselen.Specifieke minimumvoorschriften <strong>van</strong> toepassing op <strong>arbeidsmiddelen</strong> voor hethijsen of heffen <strong>van</strong> lasten.Algemene bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> voor hethijsen of heffen <strong>van</strong> lasten.Specifieke bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> voor hethijsen of heffen <strong>van</strong> niet-geleide lasten.Bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> bestemd voor hethijsen of heffen <strong>van</strong> lasten die uitzonderlijk gebruikt worden voor het hijsen ofheffen <strong>van</strong> personen.Specifieke bepalingen betreffende het gebruik <strong>van</strong> werkbakken enwerkplatformen opgehangen aan een kraan.Werkzitplaatsen en rustzitplaatsenArbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogteNota: Afdelingen I, IV en V <strong>van</strong> hoofdstuk II zijn minder rele<strong>van</strong>t voor machineveiligheid.8©Vinçotte
welke Regels gelden voor deaankoop en ingebruikname <strong>van</strong>(nieuwe) <strong>machines</strong>?Overzicht <strong>van</strong> de voornaamste voorschriften uitHoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> de CodexArtikel 3 legt aan de werkgever de algemeneverplichting op om ervoor te zorgen dat bij de<strong>arbeidsmiddelen</strong> die ter beschikking <strong>van</strong> dewerknemers worden gesteld, de risico’s inzakeveiligheid en gezondheid tot een minimumworden beperkt. Deze algemene verplichtingwordt dan onder meer geconcretiseerd in devolgende punten:• De omschrijving <strong>van</strong> de eisen voor deopvatting <strong>van</strong> de <strong>arbeidsmiddelen</strong>(artikel 9).• De verplichting om bij de bestelling <strong>van</strong>technische <strong>arbeidsmiddelen</strong> (<strong>machines</strong>,gemechaniseerde werktuigen eninstallaties) de veiligheidseisen teformuleren (artikel 8.1).• De principiële verplichting om vóór deindienststelling <strong>van</strong> technische<strong>arbeidsmiddelen</strong> in een verslag vast testellen dat deze middelen aan devoorschriften beantwoorden en voldoendeveilig zijn (artikelen 8.3 en 8.5).• De verplichting om voor alle aspecten <strong>van</strong>de inzet <strong>van</strong> technische <strong>arbeidsmiddelen</strong>aangepaste schriftelijke instructies tevoorzien (artikel 7).• De verplichting om het veiligheidsniveau instand te houden (artikel 10) en eventueelde nodige controles te voorzien (artikel 11).• De principiële verplichting om bij levering<strong>van</strong> technische <strong>arbeidsmiddelen</strong> <strong>van</strong> deleverancier een verantwoordingsdocumentte bekomen (artikelen 8.2 en 8.5).©Vinçotte©Vinçotte9
<strong>Veiligheid</strong>seisen <strong>van</strong> toepassingbij aankoop <strong>van</strong> <strong>machines</strong>AlgemeenKrachtens artikel 9 <strong>van</strong> Hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI<strong>van</strong> de Codex, moeten de <strong>arbeidsmiddelen</strong> diethans ter beschikking <strong>van</strong> de werknemersworden gesteld, inzake opvatting voldoen aande volgende eisen:• aan alle “economische” EU-richtlijnen dieerop <strong>van</strong> toepassing zijn (CE-markering…),of• voor de <strong>arbeidsmiddelen</strong> of aspecten er<strong>van</strong>die niet of slechts gedeeltelijk in hettoepassingsgebied <strong>van</strong> de “economische”EU-richtlijnen vallen, aan deminimumvoorschriften voor<strong>arbeidsmiddelen</strong>, die we terugvinden inbijlage I bij voormeld hoofdstuk (+ aan noggeldende bepalingen <strong>van</strong> het ARAB enindien <strong>van</strong> toepassing, aan de aanvullendeminimumvoorschriften in Hoofdstuk II).Wat houdt de CE-markering voor<strong>machines</strong> in?De Europese richtlijnen voor het vrij verkeer<strong>van</strong> producten bepalen de technischevoorwaarden (fundamentele of essentiëleveiligheids- en gezondheidseisen...) en deformaliteiten (certificering), waaraan voldaanmoet worden om de producten in huntoepassingsgebied in de handel te mogenbrengen (eventueel ook in gebruik te mogenstellen). De recentere richtlijnen <strong>van</strong> de “nieuweaanpak”, die voorzien in CE-markering, hebbenin het algemeen erg gelijkende mechanismen.CE-markering is dan een aanduiding <strong>van</strong>wegede fabrikant, dat het product inovereenstemming geacht wordt met alletoepasselijke richtlijnen.Als voorbeeld volgt een schematischesamenvatting <strong>van</strong> de verplichtingen <strong>van</strong> defabrikant in toepassing <strong>van</strong> de machinerichtlijn2006/42/EG, zoals deze gelden voor demeerderheid <strong>van</strong> de nieuwe <strong>machines</strong>.machine in toepassingsgebied <strong>van</strong>machinerichtlijn (artikel 1)moet voldoen aan essentiële eisen <strong>van</strong>bijlage I <strong>van</strong> de richtlijn bij voorkeur mettoepassing <strong>van</strong> geharmoniseerde Europesenormenconformiteit moet aangetoond worden ineen technisch dossier (ter beschikkinggehouden <strong>van</strong> de overheid)conformiteit moet bevestigd worden in eenmet de machine mee te leveren verklaring<strong>van</strong> overeenstemming (bijlage II)en met de CE-markering op de machine(geeft samen met de verklaring een“vermoeden <strong>van</strong> overeenstemming”)Voor de <strong>machines</strong> beschreven in bijlage IV <strong>van</strong>de richtlijn, moet een “aangemelde instantie”tussenkomen in de procedure (VINÇOTTE isaangemeld voor de meeste <strong>machines</strong> <strong>van</strong>bijlage IV). Voor <strong>machines</strong> die bestemd zijnvoor inbouw en die daardoor niet inovereenstemming kunnen worden verklaard,bestaat een aparte verklaring om toch het vrijverkeer er<strong>van</strong> mogelijk te maken.Zie ook onze Praktische Gids“CE-markering voor <strong>machines</strong>”.10©Vinçotte
De geharmoniseerde Europesenormen in toepassing <strong>van</strong> demachinerichtlijnTypisch voor de richtlijnen <strong>van</strong> de “NieuweAanpak” voor het vrij verkeer <strong>van</strong> productenworden de eisen voor ontwerp en bouw <strong>van</strong> deproducten geformuleerd als “fundamentele”of, zoals in de herschikte Machinerichtlijn2006/42/EG, “essentiële” eisen. De bedoelinghierbij is dat de wettelijke eisen beperkt blijventot algemeen geformuleerde doelstellingendie de te bereiken resultaten aangeven, zonderde technische oplossingen hiertoe op teleggen.De details <strong>van</strong> interpretatie en toepassing <strong>van</strong>de fundamentele eisen worden overgelatenaan de betrokkenen, met nochtans eenwettelijk geregelde voorkeur voor het gebruikhierbij <strong>van</strong> de bepalingen <strong>van</strong> degeharmoniseerde Europese normen in devorm <strong>van</strong> een wettelijk vermoeden <strong>van</strong>overeenstemming met de overeenkomstigeessentiële eisen. Zoals voor andere richtlijnenwordt de lijst <strong>van</strong> de geharmoniseerde normendie een vermoeden <strong>van</strong> overeenstemming metde essentiële eisen <strong>van</strong> de Machinerichtlijngeven periodiek gepubliceerd in hetPublicatieblad <strong>van</strong> de Europese Unie.Hoewel niet verplicht, spelen degeharmoniseerde Europese normen dus eenbelangrijke rol bij de toepassing <strong>van</strong> derichtlijnen <strong>van</strong> de Nieuwe Aanpak: behalve dathun gebruik een vermoeden <strong>van</strong>overeenstemming verleent en dus onder meerde opmaak <strong>van</strong> het technisch dossiervereenvoudigt (zie verder), geven zij immerseen beschrijving <strong>van</strong> de “stand <strong>van</strong> detechniek”.Dit betekent ook dat indien de fabrikant andereoplossingen toepast dan deze bepaald in derele<strong>van</strong>te norm(en), er <strong>van</strong> hem toch verwachtwordt dat hij kan aantonen dat met dezeoplossing een veiligheidsniveau bereikt wordtvergelijkbaar met dat bij toepassing <strong>van</strong> de norm.De geharmoniseerde normen voor detoepassing <strong>van</strong> de Machinerichtlijn zijn ingedeeldin drie niveaus:A. “basisnormen” die gelden voor alle <strong>machines</strong>(basisconcepten, terminologie enontwerpprincipes).B. “generieke” of “algemene normen” diebijzondere veiligheidsaspecten (B1) ofveiligheidsvoorzieningen (B2) behandelen dievoor een hele reeks <strong>van</strong> <strong>machines</strong> rele<strong>van</strong>tzijn.C. “machinenormen” voor de veiligheid <strong>van</strong>specifieke <strong>machines</strong> of machinegroepen.De Europese normen worden aangeduid door deletters EN, of EN ISO voor normen opgesteld insamenwerking met ISO, gevolgd door eennummer en het uitgiftejaar (bv. EN ISO13857:2008). Deze normen worden ookopgenomen in de catalogus <strong>van</strong> de nationalenormeninstellingen (al dan niet vertaald) en hunEuropese referenties worden daarbijvoorafgegaan door de nationale kenletters (voorBelgië NBN), zonder dat de inhoud hierbijgewijzigd wordt.De A- en B-normen worden ook wel “horizontale”normen genoemd, de C-normen “verticale”. Hetmeest efficiënte uitgangspunt bij de studie <strong>van</strong>de conformiteit <strong>van</strong> een machine is, voor zoverbeschikbaar, de gepaste norm <strong>van</strong> het C-type.©Vinçotte©Vinçotte11
De “minimumvoorschriften” voor<strong>arbeidsmiddelen</strong> en hun toepassingDe algemene “minimumvoorschriften” <strong>van</strong>bijlage I <strong>van</strong> hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> deCodex omvatten 19 punten die de volgendeaspecten behandelen:1. <strong>Veiligheid</strong> <strong>van</strong> bedieningssystemen en huneffect op het arbeidsmiddel2. In werking stellen <strong>van</strong> het arbeidsmiddel3. Normale stopzetting <strong>van</strong> hetarbeidsmiddel4. Noodstopvoorzieningen5. Voorzorgen tegen gevaren door vallendeof wegschietende voorwerpen6. Stabiliteit <strong>van</strong> <strong>arbeidsmiddelen</strong> en hunonderdelen7. Risico voor breuk <strong>van</strong> onderdelen ofuitslingeren <strong>van</strong> gereedschappen8. Gevaren door bewegende delen <strong>van</strong><strong>arbeidsmiddelen</strong>9. Verlichting <strong>van</strong> werk- enonderhoudspunten10. Risico’s door hoge of lage temperaturen11. Waarneembaarheid en verstaanbaarheid<strong>van</strong> alarmsignalen12. Eerbiediging <strong>van</strong> de voorzienegebruiksgrenzen13. <strong>Veiligheid</strong> bij onderhoudswerkzaamheden14. Inrichtingen voor scheiding <strong>van</strong><strong>arbeidsmiddelen</strong> <strong>van</strong> hun krachtbronnen15. Waarschuwingen en signaliseringennoodzakelijk voor de veiligheid16. Veilige toegang tot de machine voor alleproductie- en andere werkzaamheden17. Brand, verhitting, emissie <strong>van</strong> stoffen,stralingen18. Explosiegevaren19. Rechtstreeks of indirect contact metelektriciteitDeze algemene minimumvoorschriften voor<strong>arbeidsmiddelen</strong> vormen een relatief korte lijst,die nochtans toch zowat alle aspecten <strong>van</strong> deveiligheid <strong>van</strong> de uitrusting dekt. Bij detoepassing hier<strong>van</strong> stelt zich het probleem <strong>van</strong>het concreet invullen <strong>van</strong> deze voorschriften,rekening houdend met de stand <strong>van</strong> detechniek, op basis <strong>van</strong> correcte analyse enevaluatie <strong>van</strong> de risico’s. De voor de handliggende aanduidingen <strong>van</strong> de stand <strong>van</strong> detechniek zijn de eisen die gelden voor nieuwe<strong>arbeidsmiddelen</strong> / <strong>machines</strong>. Dit zijn, naast de“essentiële veiligheids- en gezondheidseisen”<strong>van</strong> de Machinerichtlijn, in de eerste plaats hetgrote aantal Europese normen die hierbijaansluiten.Voor mobiele <strong>machines</strong> of <strong>machines</strong> voor hethijsen of heffen <strong>van</strong> lasten zal men behalve dehierboven vermelde algemeneminimumvoorschriften ook de rele<strong>van</strong>tevoorschriften <strong>van</strong> Hoofdstuk II <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong>de Codex moeten toepassen.12©Vinçotte
©Vinçotte©Vinçotte
Het eerste “groene licht”: het formuleren <strong>van</strong>veiligheidseisen bij de bestellingAlgemeenHet formuleren <strong>van</strong> de veiligheidseisen bij deaanschaffing <strong>van</strong> nieuwe installaties, <strong>machines</strong>en gemechaniseerde werktuigen, inlastenkohier en/of bestelbon, is een algemeneverplichting, opgelegd door artikel 8.1 <strong>van</strong>Hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> de Codex. Depreventiedienst en de arbeidsgeneesheernemen deel aan de voorbereiding <strong>van</strong> debestelling. De bestelbon wordt geviseerd doorde preventieadviseur. Indien de nodigedeskundigheid voor een specifieke machineniet in de onderneming aanwezig is, moet eenberoep gedaan worden op externedeskundigen.• de CE-markering dekt niet noodzakelijk(volledig) alle nieuwe <strong>arbeidsmiddelen</strong>. Ziebijvoorbeeld de niet voltooide <strong>machines</strong>,bestemd voor inbouw of samenbouw én diegeen CE-markering hebben, de (zeldzame)eventueel niet geharmoniseerde aspecten(bv. ladders), ...Uit praktisch oogpunt is het belangrijk om deveiligheidseisen in een voldoend vroeg stadium<strong>van</strong> de bestelprocedure duidelijk te stellen. Opdeze wijze kunnen heel wat vervelendediscussies achteraf vermeden worden.Het belang <strong>van</strong> specifieke veiligheidseisen bijde bestelling (naast een algemene formulering)hangt af <strong>van</strong> de situatie:• dit belang is <strong>van</strong>zelfsprekend bij een opmaat gebouwde machine;• bij de bestelling <strong>van</strong> een in serie gebouwdemachine, moet in het bijzonder geletworden op de geschiktheid <strong>van</strong> de machine.Ingeval de standaardmachine <strong>van</strong>uitveiligheidsoogpunt niet zonder meergeschikt is voor het uit te voeren werk, danzullen de veiligheidseisen bij de bestellingde nodige aanpassingen door de fabrikantmoeten garanderen.De koper zou in elk geval ook zoveelmogelijk moeten vermijden dat eenmachine waar<strong>van</strong> de conformiteit door deleverancier gegarandeerd is via de CEmarkering,bij ont<strong>van</strong>gst gewijzigd moetworden om ze aan te passen aan despecifieke gebruiksomstandigheden. Datkan immers een aantasting <strong>van</strong> deveiligheidsgarantie betekenen enreglementair de koper in de positie <strong>van</strong>fabrikant plaatsen.14©Vinçotte
Welke elementen moetenvoorkomen in de veiligheidseisen bijde bestelling?De veiligheidseisen bij de bestelling zullen inhet algemeen volgende elementen kunnenomvatten:• een verplichte algemene veiligheidseis inde zin <strong>van</strong> artikel 8.1 <strong>van</strong> Hoofdstuk I <strong>van</strong>Titel VI, die slaat op• de naleving <strong>van</strong> de geldende (Belgische)wetten en voorschriften inzakeveiligheid en hygiëne,• de voorwaarden om het objectief tebereiken vooropgesteld door hetdynamisch risicobeheersingsysteembedoeld in artikel 3 <strong>van</strong> het K.B. <strong>van</strong> 27maart 1998 betreffende hetwelzijnsbeleid;• een opsomming <strong>van</strong> de toepasselijkebelangrijke voorschriften, met in de eersteplaats de richtlijnen inzake CE-markeringwaar<strong>van</strong> we denken dat ze <strong>van</strong> toepassingzijn, ... De opsomming <strong>van</strong> de richtlijnen zalbij voorkeur niet-beperkend zijn, want het isde machinefabrikant die best geplaatst isom te weten welke richtlijnen <strong>van</strong>toepassing zijn.• best ook een herinnering aan deverplichting tot aflevering <strong>van</strong> de nodigedocumenten, met specificering <strong>van</strong> degewenste taal / talen (verklaring <strong>van</strong>overeenstemming, instructies voor alleaspecten <strong>van</strong> de inzet, ...);• eventuele meer gedetailleerdeveiligheidstechnische eisen bij <strong>machines</strong> opmaat, of aanvullende eisen om de machinegeschikt te maken voor het uit te voerenwerk, in geval <strong>van</strong> standaard<strong>machines</strong>.Het stellen <strong>van</strong> bijkomende eisen bijaankoop <strong>van</strong> een machine metCE-markeringDe CE-markering op een machine geeft aandat de fabrikant garandeert dat de machineaan alle toepasselijke EU-richtlijnen <strong>van</strong> de“nieuwe aanpak” voldoet, binnen degebruiksvoorwaarden door hem voorzien. Dekoper kan uiteraard toch bijkomendeveiligheidseisen stellen, bijvoorbeeld deconformiteit met bepaalde normen, ofmaatregelen om rekening te houden met zijnbijzondere gebruiksomstandigheden. Dit wordtdan een contractprobleem, een zaak <strong>van</strong>afspraken tussen fabrikant en koper.Enig pragmatisme is hier nochtansaangewezen:• bij een in serie gebouwde machine kunnenbijkomende eisen (inclusief de eis totvolledige conformiteit met normen)betekenen dat de fabrikant logischerwijze,behalve de machine, ook zijn technischconstructiedossier moet aanpassen, en datdus allicht ook gerekend moet worden opeen hogere prijs.• de bijkomende eisen kunnen somsproblemen stellen voor de conformiteit <strong>van</strong>de machine, indien zij niet verenigbaar zijnmet het oorspronkelijk veiligheidsconcept,of een aantasting hier<strong>van</strong> betekenen.• in verband met de noodzaak <strong>van</strong>bijkomende veiligheidseisen is het bestvooraf ernstig te bekijken of de machineinderdaad gaat gebruikt worden buiten dedoor de fabrikant voorziene grenzen.©Vinçotte©Vinçotte15
De bestelling <strong>van</strong> een niet voltooidemachine (voor inbouw of samenbouw)De verplichtingen <strong>van</strong> de fabrikant bij een nietvoltooide machine omvatten in grote lijnen hetvolgende:• Het opstellen <strong>van</strong> een technisch dossier.Dit dossier is enigszins vergelijkbaar metdat voor (complete) <strong>machines</strong>, maarspecifiek is dat het aantonen <strong>van</strong> deovereenstemming zich beperkt tot dezeessentiële eisen die door de fabrikant in zijnverklaring worden aangegeven als vervuld.• Het leveren <strong>van</strong> de niet voltooide machinemet een “inbouwverklaring”. Behalve hetvroegere bestaande “verbod totingebruikname” dat blijft, is onder meerspecifiek aan deze verklaring dat defabrikant moet vermelden welke essentiëleeisen <strong>van</strong> de Machinerichtlijn toegepast envervuld zijn en verder dat de fabrikant zichertoe verbindt om desgevraagd rele<strong>van</strong>teinformatie over de niet voltooide machinete geven aan de bevoegde autoriteiten.• Het afleveren met de niet voltooidemachine <strong>van</strong> een “montagehandleiding” methet oog op een correcte assemblage. Dezehandleiding moet worden opgesteld in eenofficiële taal <strong>van</strong> de EER die aanvaardbaaris voor de koper.De bedoeling is dan dat de inbouwverklaringen de montagehandleiding opgenomenworden in het technisch dossier voor desamengebouwde machine.De koper die een niet voltooide machine kooptom ze in te bouwen of samen te bouwen toteen groter geheel, zal geconfronteerd wordenmet de verplichtingen als fabrikant <strong>van</strong> desamenbouw. Hoewel de verplichtingen <strong>van</strong> defabrikant <strong>van</strong> de niet voltooide machine in deMachinerichtlijn 2006/42/EG uitgebreidwerden, blijft het voor de koper dus belangrijkom langs contractuele weg te bekomen:• Dat de fabrikant zoveel mogelijkovereenstemming verklaart met alleessentiële eisen waar<strong>van</strong> de vervulling nietafhangt <strong>van</strong> de inbouw, en• Dat de fabrikant een gebruikershandleidingaflevert die zoveel mogelijk alle aspecten<strong>van</strong> de inzet <strong>van</strong> de niet voltooide machinebehandelt.Indien de machine ook zelfstandig kanfunctioneren, moet ze vergezeld gaan <strong>van</strong> eenverklaring <strong>van</strong> overeenstemming, en CEmarkeringhebben.De bestelling <strong>van</strong> veiligheidscomponentenvoor <strong>machines</strong>In verband met de afzonderlijke bestelling <strong>van</strong>veiligheidscomponenten voor <strong>machines</strong> valt tenoteren dat de machinerichtlijn hiervoor eencertificering voorzien heeft die gelijkaardig isaan deze voor <strong>machines</strong>. Hoewel de koper nietverplicht is om veiligheidscomponenten inovereenstemming met de Machinerichtlijn tekopen, en de overeenstemming <strong>van</strong>veiligheidscomponenten dus in de eersteplaats een probleem is <strong>van</strong> de fabrikant, heeftde koper er in het algemeen belang bij omgecertificeerde componenten te kopen. Ditvereenvoudigt immers zijn verplichtingen bijhet toepassen <strong>van</strong> deze componenten.16©Vinçotte
De toegang tot het “technischdossier” voor de machineHet door de Machinerichtlijn voorzienetechnisch constructiedossier is bedoeld alsbasis voor het toezicht door de overheid en alsbasis voor de tussenkomst <strong>van</strong> de“aangemelde instantie”, in de gevallen waarzulke tussenkomst voorzien is. Er is dus geenenkele wettelijke verplichting voor de fabrikant,om een kopie <strong>van</strong> zijn technischconstructiedossier over te maken aan dekoper <strong>van</strong> zijn machine.Indien de machine aangekocht wordt bij eenernstig fabrikant zal er in het algemeen weinigreden voor de koper zijn om dit dossier tevragen: het is immers niet de bedoeling, enveelal ook niet realistisch, dat de kopersystematisch de veiligheidsanalyse <strong>van</strong> demachine zou overdoen. De noodzaak om tebeschikken over ten minste bepaaldeelementen <strong>van</strong> het technisch dossier lijkt welaanwezig voor <strong>machines</strong> die aangekochtworden met de bedoeling om ze aan te passenaan de eigen behoeften. In dat geval zal menimmers zelf als fabrikant <strong>van</strong> de uiteindelijkemachine moeten handelen en een eigentechnisch constructiedossier samenstellen.Moeten tweedehands <strong>machines</strong>voorzien zijn <strong>van</strong> een CE-markering?Tweedehandse <strong>machines</strong> die <strong>van</strong> buiten deEuropese Economische Ruimte ingevoerdworden, moeten aan dezelfde regels voldoenals nieuwe <strong>machines</strong>. Tweedehandse <strong>machines</strong>die binnen de Europese Economische Ruimte<strong>van</strong> eigenaar veranderen, zullen al de CEmarkeringhebben indien het gaat om recente<strong>machines</strong>. Zijn ze niet gedekt door CEmarkering,dan moeten ze voldoen aan demiminumvoorschriften voor <strong>arbeidsmiddelen</strong>.Deze laatste verplichting richt zich striktgenomen naar de werkgever / koper.De koper kan bij de bestelling <strong>van</strong> de machinetrachten <strong>van</strong> de aflevering <strong>van</strong> een kopie <strong>van</strong>het dossier een contractuele verplichting temaken. Dit zal meestal niet lukken bij in seriegebouwde <strong>machines</strong>: het dossier zal in veelgevallen informatie bevatten die de fabrikantals vertrouwelijk beschouwt, en die hij zekerniet op grotere schaal verspreid wil zien. Bij<strong>machines</strong> op maat, zal het daarentegen allichtwel bespreekbaar zijn om een kopie <strong>van</strong> hetdossier te krijgen.©Vinçotte©Vinçotte17
©Vinçotte
Wat gebeurt er als ik nu een machinekoop zonder CE-markering?Machines (of machineaspecten) die,uitzonderlijk, (nog) niet in hettoepassingsgebied vallen <strong>van</strong> een Europeserichtlijn die voorziet in CE-markering, moetenvoldoen aan minimumvoorschriften voor<strong>arbeidsmiddelen</strong> (en aan eventuele anderenationale voorschriften), waarbij deverantwoordelijkheid, meer dan bij de machinegeleverd met CE-markering, bij de koper ligt.Machines die wel verplicht moeten gedekt zijndoor CE-markering kunnen principieel alleennog in de handel gebracht worden als zevoorzien zijn <strong>van</strong> deze markering. Dat is in deregel de verantwoordelijkheid <strong>van</strong> de fabrikant.Er kunnen zich ook gevallen voordoen <strong>van</strong><strong>machines</strong> <strong>van</strong> buiten de EuropeseEconomische Ruimte (EER) waarvoor binnenEuropa slechts een zeer beperkte marktbestaat, zodat de fabrikant niet bereid is omde nodige stappen te zetten voor conformiteitmet de Europese richtlijnen.Voor de onderneming die dergelijke machinewerkelijk nodig heeft, bestaat de eerstelogische stap in het zoeken naar alternatieveleveranciers, die wel een machine met CEmarkeringkunnen leveren.Koopt men toch de machine zonder devereiste CE-markering, dan moet men errekening mee houden dat men zelf zal moeteninstaan voor de overeenstemming met detoepasselijke Europese richtlijn(en). Belangrijkeaspecten hierbij zijn:• de kostprijs <strong>van</strong> de operatie en hetwerkvolume (eventueel te verdelen overmeerdere exemplaren);• de vereiste deskundigheid;• de mogelijkheid om de elementen samen tebrengen die noodzakelijk zijn voor hettechnisch dossier;• de mogelijkheid dat technische wijzigingennoodzakelijk zouden kunnen zijn om totconformiteit te komen;• de invloed op de wettelijkeaansprakelijkheid (strafrechtelijk enburgerlijk).©Vinçotte©Vinçotte19
Het tweede “groene licht”: hetverantwoordingsdocument <strong>van</strong> de leverancierBij de levering <strong>van</strong> <strong>machines</strong>, gemechaniseerdewerktuigen of installaties moet de leverancierin principe een document afleveren waarinde naleving <strong>van</strong> de bij de bestelling geformuleerdeveiligheids- en gezondheidseisenverantwoord wordt (artikel 8.2 <strong>van</strong> Hoofdstuk I<strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> de Codex). Krachtens artikel8.5 valt deze verplichting echter weg vooruitrusting of aspecten gedekt door CE-markeringof door controle door een externe dienstvoor technische controle, en ook voor uitrustingidentiek aan exemplaren waarvoor devolledige aanschaffingsprocedure al werdtoegepast.Het verantwoordingsdocument zal dus vooral<strong>van</strong> toepassing zijn als de bestelbon specifiekeeisen bevat, die niet noodzakelijk door deCE markering zijn gedekt (hebben meestal temaken met de specifieke gebruikssituatie). Bijbestelling dient er dus op gelet te worden datde CE-markering en zeker de technischecontrole niet noodzakelijk alle veiligheidsaspecten<strong>van</strong> de uitrusting dekken en dat dezedus expliciet in de bestelbon moeten wordenopgenomen.Wanneer <strong>van</strong> toepassing zou <strong>van</strong> de aflevering<strong>van</strong> het verantwoordingsdocument bij debestelling een contractuele eis moetengemaakt worden, want deze reglementeringricht zich in principe niet tot de leverancier alszodanig. Het verantwoordingsdocument magprincipieel niet beperkt zijn tot een eenvoudigeverklaring <strong>van</strong> naleving <strong>van</strong> de eisen, het zoudeze naleving ook moeten “verantwoorden”.Het derde “groene licht”: het onderzoek/verslagvoor indienststelling20AlgemeenArtikel 8.3 <strong>van</strong> Hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> deCodex voorziet dat vóór indienststelling <strong>van</strong>installaties, <strong>machines</strong> en gemechaniseerdewerktuigen, een verslag moet opgesteldworden waarin de veiligheid en deovereenstemming met de voorschriften wordtvastgesteld en dit door de preventieadviseur,zo nodig met raadpleging <strong>van</strong> anderebevoegde personen. Krachtens artikel 8.5 zoudeze verplichting echter wegvallen vooruitrusting of aspecten gedekt doorCE-markering of door controle door eenexterne dienst voor technische controle, enook voor uitrusting identiek aan exemplarenwaarvoor de volledige aanschaffingsprocedureal werd toegepast. Hierbij dient er wel op geletdat de CE-markering en zeker de technischecontrole niet noodzakelijk alleveiligheidsaspecten <strong>van</strong> de uitrusting dekken.Hoewel het verslag vóór indienststelling in velegevallen dus niet meer verplicht is voor<strong>machines</strong>, pleiten wij toch voor eensystematische toepassing er<strong>van</strong>, en dit omverschillende redenen:• de grenzen <strong>van</strong> wat gedekt is door de CEmarkeringzijn niet altijd duidelijk (inplanting,installatie, ...),• ondanks het vermoeden <strong>van</strong>overeenstemming op basis <strong>van</strong> CEmarkeringen verklaring <strong>van</strong>©Vinçotte
overeenstemming, is een redelijkevoorzichtigheid <strong>van</strong> de preventieadviseurniet misplaatst (bvb. met het oog opvergetelheden <strong>van</strong>wege de fabrikant, of <strong>van</strong>opvallende grote restrisico’s),tekorten zal de volgende stap meestalbestaan in het contacteren <strong>van</strong> de fabrikantmet een gemotiveerde vraag;• het bestaan <strong>van</strong> de nodige instructies <strong>van</strong>de fabrikant in de gevraagde taal / talen;• de verplichting tot evaluatie <strong>van</strong> derestrisico’s, opgelegd door de Welzijnswet,• dit is een goed kader voor het formeel“viseren” <strong>van</strong> de instructies en voor hetbeoordelen <strong>van</strong> de behoefte aan controles(zie verder).b) met betrekking tot de lokale situatie:• de correcte inplanting <strong>van</strong> de machine(rekening houdende met de instructies <strong>van</strong>de fabrikant) en de mogelijke risico’s diezouden kunnen bestaan <strong>van</strong>uit deomgeving;Het verslag voor indienststelling kan dan eenbasiselement vormen voor hetveiligheidsdossier dat logischerwijze voor elkemachine / arbeidsmiddel zou moeten bestaan.• de correcte installatie <strong>van</strong> de machine(rekening houdende met de instructies <strong>van</strong>de fabrikant) en de eventuele keuringenvoor indienststelling door een externedienst voor technische controles;Het onderzoek voor indienststelling<strong>van</strong> een machine gedekt doorCE-markeringBij het onderzoek vóór indienststelling en hetverslag er<strong>van</strong>, zouden naar onze mening in ditgeval voornamelijk volgende aspecten moetenbekeken worden:a) met betrekking tot de opvatting <strong>van</strong> demachine (en de verplichtingen <strong>van</strong> defabrikant):• het onderzoek naar de aanwezigheid en dekwaliteit <strong>van</strong> de verklaring(en) <strong>van</strong>overeenstemming, horende bij de CEmarkering;• het verifiëren <strong>van</strong> het gebruik <strong>van</strong> demachine ten opzichte <strong>van</strong> de door defabrikant voorziene gebruiksgrenzen(normalerwijze in de instructies vastgelegd);• de behoefte aan aanpassing of aanvulling<strong>van</strong> de instructies <strong>van</strong> de fabrikant, infunctie <strong>van</strong> de eigen situatie (zie ook hiernade specifieke afdeling over instructies);• de noodzaak <strong>van</strong> bijzondere selectie enopleiding <strong>van</strong> het personeel dat met demachine te maken krijgt.• het beoordelen <strong>van</strong> de behoefte aancontroles (zie verder de specifieke afdelinghierover).©Vinçotte©Vinçotte• het onderzoek naar mogelijke opvallendeveiligheidstekorten of elementen die wijzenop zulke tekorten, voor wat gedekt is doorde CE-markering. De bedoeling hier<strong>van</strong> isuiteraard niet om het werk <strong>van</strong> de fabrikantbetreffende veiligheid over te doen, watmeestal ook niet mogelijk zou zijn vermitsmen niet beschikt over het technischdossier. Bij aanduiding <strong>van</strong> mogelijkeHet onderzoek voor indienststelling<strong>van</strong> een machine niet gedekt doorCE-markeringBij het onderzoek vóór indienststelling en hetverslag er<strong>van</strong>, zouden naar onze mening in ditgeval voornamelijk volgende aspecten moetenbekeken worden:21
a) met betrekking tot de opvatting <strong>van</strong>de machine:• het onderzoek <strong>van</strong> de specificatie <strong>van</strong> demachine, in vergelijking met de bestelling;• bestaan en inhoud <strong>van</strong> hetverantwoordingsdocument <strong>van</strong> deleverancier en de naleving <strong>van</strong> debijzondere veiligheidseisen gespecificeerdbij de bestelling;• het grondig onderzoek <strong>van</strong> deovereenstemming met de voorschriften ende veiligheid <strong>van</strong> de machine, in principeop basis <strong>van</strong> de minimumvoorschriftenvoor <strong>arbeidsmiddelen</strong>, met evaluatie <strong>van</strong>de restrisico’s.b) met betrekking tot de lokale situatie:• de correcte inplanting <strong>van</strong> de machine(eventueel rekening houdende met deinstructies <strong>van</strong> de leverancier) en demogelijke risico’s die zouden kunnenbestaan <strong>van</strong>uit de omgeving;• de correcte installatie <strong>van</strong> de machine(eventueel rekening houdende met deinstructies <strong>van</strong> de leverancier) en deeventuele keuringen voor indienststellingdoor een externe dienst voor technischecontroles;• eventueel het verifiëren <strong>van</strong> het gebruik <strong>van</strong>de machine ten opzichte <strong>van</strong> de door defabrikant voorziene gebruiksgrenzen(normalerwijze in de instructies vastgelegd);• het opstellen <strong>van</strong> de instructies voor deinzet <strong>van</strong> de machine, of het onderzoek enzo nodig aanvullen en aanpassen <strong>van</strong> deinstructies ont<strong>van</strong>gen <strong>van</strong> de leverancier, infunctie <strong>van</strong> de eigen situatie (zie ook hiernade specifieke afdeling over instructies);• de noodzaak <strong>van</strong> bijzondere selectie enopleiding <strong>van</strong> het personeel dat met demachine te maken krijgt.• het beoordelen <strong>van</strong> de behoefte aancontroles (zie verder de specifieke afdelinghierover).22©Vinçotte
©Vinçotte©Vinçotte
De schriftelijke instructiesArtikel 7 <strong>van</strong> Hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> deCodex bepaalt dat de werknemers overvoldoende informatie en gebruiksaanwijzingenmoeten beschikken. Voor installaties,<strong>machines</strong> en gemechaniseerde werktuigenmoeten in elk geval schriftelijke instructiesbestaan voor werking, gebruikswijze, inspectieen onderhoud, die ook de nodigeveiligheidsinformatie omvatten. Dezeinstructies moeten worden geviseerd, en zonodig aangevuld, door de preventieadviseur.Op basis <strong>van</strong> de eisen uit de Europeserichtlijnen voor het vrij verkeer <strong>van</strong> goederenen de bijhorende Europese normen zal een“gebruikershandleiding”, die alle aspecten <strong>van</strong>de inzet dekt, door de fabrikant afgeleverdmoeten worden bij elke machine met CEmarkering.Het zullen deze instructies zijn diemee de gebruiksvoorwaarden vastleggenwaarbinnen de fabrikant de overeenstemming<strong>van</strong> zijn machine met de toepasselijkerichtlijnen garandeert.Op basis <strong>van</strong> het voorgaande kunnen westellen dat bij een nieuwe <strong>machines</strong>ystematisch nagegaan zou moeten worden ofde door de fabrikant meegeleverde instructiesaangepast en voldoende zijn voor de veiligetoepassing <strong>van</strong> de machine in de onderneming.Dat zal meestal niet volledig het geval zijn. Zozal de fabrikant bijvoorbeeld instructiesmoeten geven voor de “inbeslagname” <strong>van</strong> demachine met het oog op interventies, maarzullen deze instructies uiteraard moeteningepast worden in de desbetreffendeprocedure <strong>van</strong> de onderneming / gebruiker.Onder andere in art. 21 <strong>van</strong> Hoofdstuk III <strong>van</strong>Titel I <strong>van</strong> de Codex, vinden we ook deverplichting tot aangepaste opleiding <strong>van</strong> dewerknemers, bvb. bij invoering <strong>van</strong> een nieuwarbeidsmiddel. De instructies zullen perdefinitie een belangrijke basis zijn voor dezeopleiding.24©Vinçotte
Hoe zit het met de voorschriften voor onderhouden controle <strong>van</strong> <strong>machines</strong>?De voorschriften voor het gebruik <strong>van</strong><strong>machines</strong>, met inbegrip <strong>van</strong> onderhoud,inspectie, ..., zijn een nationale materie, hoewelbvb. de inhoud <strong>van</strong> sommige controles wel isaangepast onder invloed <strong>van</strong>EU-voorschriften.Schematisch gezien, moet hoofdzakelijkrekening gehouden worden met volgendeelementen:• de uitdrukkelijk door de reglementering ofde exploitatievoorwaarden opgelegdeverplichtingen voor controle voorindienststelling of periodieke controle doorexterne dienst voor technische controles(“erkend organisme”),• de uitdrukkelijk opgelegde verplichtingenvoor controle door “een bevoegd persoonaangeduid door het bedrijfshoofd”,• de verplichting, opgelegd door artikel 10<strong>van</strong> Hoofdstuk I <strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> de Codex,om het veiligheidsniveau <strong>van</strong> de<strong>arbeidsmiddelen</strong> door een adequaatonderhoud te handhaven (in dit verbandmag men ook de aanwijzingen <strong>van</strong> defabrikant in zijn gebruikershandleiding nietvergeten);De principes zijn in grote lijnen als volgt:a) <strong>arbeidsmiddelen</strong> waar<strong>van</strong> de veiligheidafhangt <strong>van</strong> de wijze <strong>van</strong> installatie:• controle na de installatie en vóór de eersteingebruikneming, en• controle na elke nieuwe montage /installatie.b) <strong>arbeidsmiddelen</strong> waarbij gevaarlijkesituaties kunnen ontstaan door slijtageen andere vormen <strong>van</strong> degradatie:• periodieke controles en zo nodig proeven,• bijzondere controles na uitzonderlijkegebeurtenissen, ongevallen, en na langerebuitengebruikstelling.De resultaten <strong>van</strong> deze controles moetenschriftelijk worden vastgelegd en bewaard.• de verplichting voor de werkgever,ingevoerd langs artikel 11 <strong>van</strong> Hoofdstuk I<strong>van</strong> Titel VI <strong>van</strong> de Codex, om volgens deaangegeven principes, zelf te bepalenwelke verdere controles uit oogpunt <strong>van</strong>veiligheid nodig zijn en deze uit te voeren.©Vinçotte©Vinçotte25
VOORSCHRIFTEN VOOR LEASEN EN/OF HUREN VAN MACHINES.Het is evident dat de onderneming ookverantwoordelijk is voor de veiligheid en deovereenstemming met de voorschriften <strong>van</strong> de<strong>machines</strong> / <strong>arbeidsmiddelen</strong> <strong>van</strong> de geleasedeof gehuurde <strong>machines</strong> die zij laat gebruikendoor haar personeel. Daarnaast is het ooklogisch, dat de huurder deverantwoordelijkheid voor de veiligheid <strong>van</strong>deze uitrusting zoveel mogelijk naar deverhuurder wil toeschuiven.Algemeen gesproken zal het volgende gelden:(veiligheidseisen, “garanties” <strong>van</strong>wege deverhuurder, verslag voor indienststelling,instructies, ...).• voor wat betreft de controles, inspecties,instandhouding, ..., zijn duidelijke afsprakente maken met de verhuurder.• voor korte-termijn verhuring en dringendegevallen zijn allicht aangepaste formules tevoorzien.• bij de “bestelling” worden best dezelfdeprincipes gehanteerd als bij aankoopVERPLICHTINGEN BIJ BOUW OFSAMENBOUW VAN MACHINES VOOREIGEN GEBRUIK?©Vinçotte©VinçotteHet antwoord op deze vraag is eenvoudig: deverplichtingen <strong>van</strong> degene die een machinebouwt voor eigen gebruik, zijn principieelvolledig identiek aan de verplichtingen <strong>van</strong> defabrikant die <strong>machines</strong> vervaardigt om ze in dehandel te brengen. Voor meer details overdeze verplichtingen verwijzen wij naar deeerdere bespreking er<strong>van</strong> en naar onzePraktische Gids “CE-markering voor <strong>machines</strong>”.De machinerichtlijn legt ook op dat eensamenstel <strong>van</strong> <strong>machines</strong> (of een samenbouw<strong>van</strong> een machine met andere elementen), datals een geheel functioneert, moet behandeldworden zoals een machine.Uw onderneming kan dus in de positie <strong>van</strong>fabrikant komen wanneer zij onder eigenverantwoordelijkheid een machine bouwt ofeen installatie opbouwt of samenbouwtuitgaande <strong>van</strong> <strong>machines</strong>, <strong>machines</strong> voorinbouw, componenten, ook al zou ze volledigbestaan uit <strong>machines</strong> met CE-markering. Indat geval moet U als “eindfabrikant”verantwoordelijkheid nemen voor het geheel,waarbij U uiteraard kan steunen op decertificatie verkregen voor de elementen.Bij grotere projecten komt het dikwijls voor datderden betrokken zijn bij het project(engineeringbureau, constructeur,onderaannemers…). In zulke gevallen is hetbelangrijk om <strong>van</strong> in een vroeg stadiumaandacht te hebben voor uw verplichtingen alsfabrikant, en eventueel duidelijke afspraken temaken met de andere partijen over hetvervullen <strong>van</strong> deze verplichtingen (zo is het bvbdikwijls logisch dat het engineeringbureauoptreedt als fabrikant).27
©Vinçotte
WAT MOET ER GEBEUREN BIJ WIJZIG-ING VAN EEN (NIEUWE OF BESTAANDE)<strong>machines</strong>?Bij wijziging <strong>van</strong> een nieuwe machine metCE-markering, vóór de indienststelling, komtmen in de situatie <strong>van</strong> de fabrikant voor watbetreft de verplichtingen betreffendeCE-markering. Men wordt dus in de zin <strong>van</strong> derichtlijn(en) “fabrikant” <strong>van</strong> de gewijzigdemachine, waarbij uiteraard praktisch gezienhet probleem vooral slaat op de gevolgen <strong>van</strong>de wijziging voor de veiligheid <strong>van</strong> de machine.Het reglementaire kader bij wijziging <strong>van</strong>bestaande <strong>machines</strong> is minder duidelijk. Hiernavolgen een aantal regels die naar onze meninggebruikt kunnen worden voor de logischeaanpak <strong>van</strong> dit probleem.Een beperkte wijziging <strong>van</strong> een bestaandemachine zonder CE-markering kan behandeldworden in het kader <strong>van</strong> de reglementeringvoor <strong>arbeidsmiddelen</strong>. Op het vlak <strong>van</strong> deformaliteiten moet men er natuurlijk overwaken dat het bestaande verslag vóórindienststelling, de documenten m.b.t. deevaluatie <strong>van</strong> de risico’s, de instructies, ...,aangepast worden aan de wijziging.Het voorgaande geldt ook voor de wijziging<strong>van</strong> een machine met CE-markering die al indienst is. De “ideale” praktische toepassing <strong>van</strong>deze principes vereist een procedure om ineerste instantie elke wijziging, ook de zeerbeperkte, te registreren. Op basis hier<strong>van</strong> kandan geoordeeld worden of de wijzigingmogelijke veiligheidsconsequenties kanhebben die verdere veiligheidsactie vergen.Alleen op deze wijze is men immers zeker dathet veiligheidsdossier meegroeit met demachine.Bij een zeer belangrijke wijziging <strong>van</strong> eenbestaande machine zal de onderneming dekeuze moeten maken tussen een aanpak opbasis <strong>van</strong> de Machinerichtlijn, of een aanpak opbasis <strong>van</strong> de voorschriften voor<strong>arbeidsmiddelen</strong>. In geval <strong>van</strong> twijfel kan menuiteraard ook het advies vragen <strong>van</strong> debevoegde inspectiediensten.Bij toevoegen <strong>van</strong> een nieuwe machine aaneen bestaande installatie lijkt een logischeaanpak om op de nieuwe machine en haarwisselwerking met de bestaande installatie deMachinerichtlijn toe te passen, waarbij op derest <strong>van</strong> de bestaande installatie de regelsbetreffende <strong>arbeidsmiddelen</strong> toegepastworden.De herstelling of instandhouding <strong>van</strong> eenmachine in haar oorspronkelijke staat, metinbegrip <strong>van</strong> het ver<strong>van</strong>gen <strong>van</strong> eencomponent door een gelijkwaardige, moetenniet beschouwd worden als een wijziging <strong>van</strong>de machine die op zich de toepassing <strong>van</strong>CE-markering op de machine voor gevolg zouhebben. Hetzelfde geldt voor het toevoegen<strong>van</strong> een scherm aan de machine, bv. in hetkader <strong>van</strong> de toepassing <strong>van</strong> deminimumvoorschriften.In elk geval zal de keuze <strong>van</strong> de toe te passenreglementering (machinerichtlijn of<strong>arbeidsmiddelen</strong>richtlijn) geen invloed hebbenop het te bereiken veiligheidsniveau. In beidegevallen vormt de risicoanalyse de basis voorhet maken <strong>van</strong> correcte keuzes.©Vinçotte©Vinçotte29
U WENST HULP BIJ DE TOEPASSING VANDE REGELS VOOR MACHINES /ARBEIDSMIDDELEN?Externe hulp bij de toepassing <strong>van</strong> de regelsvoor <strong>machines</strong> / <strong>arbeidsmiddelen</strong> kan nodigzijn wanneer de onderneming voor bepaaldeaspecten niet de nodige deskundigheid in huisheeft, of ter ondersteuning bij het onderbreken<strong>van</strong> voldoende mankracht…U kunt bij VINçOTTE terecht voor deskundigeen efficiënte hulp bij zowat alle aspecten <strong>van</strong>de toepassing <strong>van</strong> de voorschriften voor<strong>arbeidsmiddelen</strong> op uw <strong>machines</strong>. Onzelangdurige ervaring en onze aanpak, ondermeer periodiek beoordeeld in het kader <strong>van</strong>onze accreditatie als aangemelde instantievoor de Machinerichtlijn en diverse andererichtlijnen, staan mede borg voor de kwaliteit<strong>van</strong> deze hulp.Typische voorbeelden <strong>van</strong> bijstandzijn:• Hulp bij het formuleren <strong>van</strong> deveiligheidseisen bij bestellingen ofprijsaanvragen, op algemene wijze, of voorspecifieke projecten.• Beoordeling <strong>van</strong> offertes betreffendeveiligheidswaarborgen.• <strong>Veiligheid</strong>sonderzoek <strong>van</strong> bestaande<strong>machines</strong> of begeleiding <strong>van</strong> het onderzoekdoor uw eigen diensten.• Onderzoek <strong>van</strong> nieuwe <strong>machines</strong> alsvoorbereiding <strong>van</strong> het verslag voorindienststelling.• Onderzoek <strong>van</strong> instructies voor <strong>machines</strong>met voorstellen voor aanvulling ofverbetering.• Bijstand bij uw verplichtingen als fabrikantbij zelfbouw <strong>van</strong> <strong>machines</strong> of bijsamenbouw.• Hulp bij de veiligheidsaspecten voorbelangrijke nieuwe projecten, met inbegrip<strong>van</strong> de coördinatie <strong>van</strong> de inbreng <strong>van</strong> dediverse betrokkenen.• Opleiding <strong>van</strong> de betrokkenen bij diverseaspecten <strong>van</strong> de toepassing <strong>van</strong> de regelsvoor <strong>arbeidsmiddelen</strong>.30©Vinçotte
waar verdere informatie vinden?Bepaalde richtlijnen of Publicatiebladen <strong>van</strong> deEU (bvb opzoeken <strong>van</strong> de geconsolideerdetekst in een <strong>van</strong> de EU-talen op basis <strong>van</strong> hetnummer <strong>van</strong> de basisrichtlijn):www.eur-lex.europa.euDe laatst gepubliceerde Publicatiebladen <strong>van</strong>de EU:www.eur-lex.europa.euBestelling <strong>van</strong> normen:www.nbn.beInzage <strong>van</strong> normen kan ook op het Bureau voorNormalisatie NBN, Brabançonnelaan 29,1000 Brussel.Diensten aangeboden door Vinçotte:www.vincotte.beBelgische wetgeving: Belgisch Staatsblad ofspecifieke wetgeving inclusief Belgischeomzetting <strong>van</strong> richtlijnen:www.just.fgov.bewww.economie.fgov.bewww.meta.fgov.be(Welzijnswet, Codex, ARAB)Contacteer ons voor meer informatie:Koen ChielensT : 0479 790 118E : kchielens@vincotte.beMarc VanderhaegheT: 0479 790 233E: m<strong>van</strong>derhaeghe@vincotte.be©Vinçotte©VinçotteReproductie toegelaten met duidelijke bronvermelding31
Verantwoordelijke uitgever: Kurt Gutschoven, Jan Olieslagerslaan 35, 1800 Vilvoorde, BelgiëCONTACTVinçotte exploitatiezetelJan Olieslagerslaan 351800 VilvoordeBelgiëTel: +32 (0)2 674 57 11Fax: +32 (0)2 674 59 59Email: info@vincotte.beOf contacteer onze regionale kantoren:Antwerpen • Gembloux • Gent • Hasselt • Loncin • Roeselare • Wijnegemwww.vincotte.be3