Fietspaden in beton - EUPAVE
Fietspaden in beton - EUPAVE
Fietspaden in beton - EUPAVE
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
FIETSPADENIN BETON<strong>in</strong>frastrUctUUr | OKTOBER 20081232 f2 (A)(B)BB/SfBWaarom cement<strong>beton</strong> ?Geometrische kenmerken van fietspadenfietspaden <strong>in</strong> ter plaatse Gestort <strong>beton</strong>fietspaden <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenen1 Infrastructuur | fIEtsPaDEn In BEtOn
De fiets is een stil en proper vervoermiddel. Fietsen is plezant en bovendien goed voor de fysieke conditie.Maar de traditionele <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van straten en wegen maakt het soms tot een hachelijke ondernem<strong>in</strong>g –niet zonder risico en op zijn m<strong>in</strong>st onaangenaam.Het komt er bijgevolg op aan de veiligheid en de rijomstandigheden voor de fietsers te verbeteren doorde ruimte zodanig <strong>in</strong> te richten dat ook de tweewielers er hun plaats v<strong>in</strong>den. Een dergelijke aanpak raaktmeer en meer <strong>in</strong>geburgerd <strong>in</strong> België, Luxemburg, Zwitserland en Frankrijk, nadat hij eerder <strong>in</strong> Nederlanden Duitsland zo goed als algemene regel is geworden.De <strong>beton</strong>techniek heeft met deze evoluties gelijke tred gehouden. Bij de aanleg van vliegvelden en wegenheeft <strong>beton</strong> zijn mogelijkheden <strong>in</strong>zake sterkte en duurzaamheid ruimschoots bewezen. Vandaag is het toepass<strong>in</strong>gsdome<strong>in</strong>van <strong>beton</strong> aanzienlijk verbreed en het materiaal bestrijkt b<strong>in</strong>nen de wegenbouw een zeergrote verscheidenheid aan types en functies. Dit geldt <strong>in</strong> het bijzonder voor fietspaden, waar zijn technische,esthetische en economische voordelen naar waarde worden geschat.Door zijn specifieke eigenschappen valt <strong>beton</strong> perfect onder de noemer van duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g.Inderdaad, omdat <strong>beton</strong> decennia lang zijn functie blijft vervullen, worden de natuurlijke v<strong>in</strong>dplaatsenvan grondstoffen gespaard. Daarbij komt dat <strong>beton</strong>wegen slechts een zeer beperkt onderhoud vergen. Bijgelijke sterkte en duurzaamheid valt <strong>beton</strong> bijgevolg steeds goedkoper uit. Bovendien is het materiaal aanhet e<strong>in</strong>d van zijn levenscyclus <strong>in</strong>tegraal recyclebaar.Het doel van dit bullet<strong>in</strong> is aan voorschrijvers, ontwerpers en ‘decision makers’ een duidelijk beeld te gevenvan de ontwerppr<strong>in</strong>cipes en uitvoer<strong>in</strong>gsregels van <strong>beton</strong>nen fietspaden. Enkel fietspaden <strong>in</strong> een eigen bedd<strong>in</strong>gkomen hier aan bod. <strong>Fietspaden</strong> aangelegd op een bestaande weg en alleen van het autoverkeer gescheidendoor middel van wegmarker<strong>in</strong>gen, worden ontworpen en gedimensioneerd <strong>in</strong> functie van deze weg.2 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
1. Waarom cement<strong>beton</strong> ?Cement<strong>beton</strong> biedt het voordeel dat een baanbed en wegverhard<strong>in</strong>g kunnen gerealiseerd wordendie weerstand bieden aan tal van belast<strong>in</strong>gen, zoals occasioneel zwaar verkeer of landbouwvoertuigen,opstuw<strong>in</strong>g van boomwortels, vorst, wateroverlast ...Voor fietspaden <strong>in</strong> ter plaatse gestort <strong>beton</strong> en aangelegd met behulp van glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>eszijn eenvoud en snelheid van uitvoer<strong>in</strong>g belangrijke overweg<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het besluitvorm<strong>in</strong>gsproces.De verhard<strong>in</strong>g kan worden gebezemd, <strong>in</strong> langs- of <strong>in</strong> dwarsricht<strong>in</strong>g, of een oppervlakbehandel<strong>in</strong>gondergaan die de granulaten zichtbaar maakt (uitgewassen <strong>beton</strong>). Bovendien zijn verschillendekleurt<strong>in</strong>ten mogelijk.Behalve esthetisch uitzicht, comfort en weerstand, biedt <strong>beton</strong> ook een concurrentieel voordeel. Deafwezigheid van onderhoud pleit voor een globale kostenbenader<strong>in</strong>g. Hierdoor wordt de <strong>in</strong>itiëlemeerkost t.o.v. andere types wegverhard<strong>in</strong>gen gerelativeerd. Beton brokkelt niet af aan de randen,waardoor kantopsluit<strong>in</strong>gen goedkoper worden. Een <strong>beton</strong>nen fietspad aan weerszijden van eenasfaltweg fungeert als kantopsluit<strong>in</strong>g met een « stabiliserend » effect – dit betekent twee vliegen<strong>in</strong> één klap… Overigens is ook het contrast tussen de materialen niet on<strong>in</strong>teressant.Betonstraatstenen en -tegels vormen eveneens een <strong>in</strong>teressante optie, meer bepaald om hetstedelijk karakter van een omgev<strong>in</strong>g te onderstrepen. Kl<strong>in</strong>kers en tegels bieden van nature detalrijke voordelen van het materiaal <strong>beton</strong> : duurzaamheid, beperkt onderhoud, goede stroefheid,maatvastheid, slijtweerstand… Kleur<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de massa opent bovendien tal van mogelijkheden<strong>in</strong>zake esthetiek en praktische toepass<strong>in</strong>gen, zoals budgetvriendelijke en duurzame wegmarker<strong>in</strong>gen.Tenslotte hebben kl<strong>in</strong>kers en tegels ook nog een bijkomend voordeel als « kle<strong>in</strong>e demonteerbareelementen ». Voor de plaats<strong>in</strong>g, vervang<strong>in</strong>g of herstell<strong>in</strong>g van nutsleid<strong>in</strong>gen volstaathet de straatstenen of tegels weg te nemen. Na de werken kunnen ze eenvoudig teruggeplaatstworden, zonder materiaalverlies en zonder litteken <strong>in</strong> het wegdek.Fietspad <strong>in</strong> ter plaatse gestort <strong>beton</strong>Fietspad <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenen3 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
2. Geometrische kenmerken van fietspadenVoor fietspaden langs drukke bestaande wegen bestaat de veiligste oploss<strong>in</strong>g <strong>in</strong> deaanleg van een eenricht<strong>in</strong>gsstrook aan weerszijden van de weg. <strong>Fietspaden</strong> mettwee rijricht<strong>in</strong>gen leiden <strong>in</strong>derdaad tot problemen aan kruispunten. De fietsstrokenmoeten van de weg gescheiden worden door een al dan niet verharde berm, diesoms van aanplant<strong>in</strong>gen wordt voorzien. Langs drukke wegen of waar de maximumtoegelaten snelheid groter is dan 50 km/u moet deze veiligheidsstrook m<strong>in</strong>stens 1 mbreed zijn, langs andere wegen kan die afstand teruggebracht worden tot 0,50 m.Voor fietspaden ver van een bestaande weg is één enkele strookbestemd voor tweericht<strong>in</strong>gsverkeer de aangewezen oploss<strong>in</strong>g.De breedte van het fietspad wordt bepaald <strong>in</strong>functie van het aangenomen concept en vanhet te verwachten verkeer :• eenricht<strong>in</strong>gsverkeer : 1,75 à 3,00 m• tweericht<strong>in</strong>gsverkeer : 2,50 à 4,00 m.Bij fietspaden voor « dagelijks gebruik » is hethell<strong>in</strong>gspercentage een bijzonder belangrijkgegeven. Uit proeven werden volgendemaximum lengtes van hell<strong>in</strong>gen afgeleid :• hell<strong>in</strong>g 3 % : geen probleem ;• hell<strong>in</strong>g 5 % : maximum 120 m ;• hell<strong>in</strong>g 8 % : maximum 45 m ;• hell<strong>in</strong>g 10 % : maximum 27 m ;• hell<strong>in</strong>g 12 % : maximum 18 m.Om de veiligheid van de fietsers te garanderenen om een goede afwater<strong>in</strong>g mogelijk temaken moet een dwarshell<strong>in</strong>g van 1 à 2 %worden voorzien.Tabel I – Breedte van fietspadenType fietspad Situer<strong>in</strong>g Snelheid op de weg Breedte fietspad Breedte strook tussenweg en fietspadFietspad meteenricht<strong>in</strong>gsverkeerFietspad mettweericht<strong>in</strong>gsverkeerAan beide kantenvan de weg≤ 50 km/u ≥ 1,75 m ≥ 0,50 m> 50 km/h ≥ 1,75 m ≥ 1,00 mVrijliggend - ≥ 1,75 m -Langs een weg ≤ 50 km/u ≥ 2,50 m ≥ 0,50eventueel 1,00 m> 50 km/u ≥ 2,50 m ≥ 1,00 mVrijliggend - ≥ 2,50 m -4 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
3. <strong>Fietspaden</strong> <strong>in</strong> ter plaatse gestort <strong>beton</strong>Een fietspad is <strong>in</strong> de eerste plaats bedoeld voor licht verkeer. Toch kan het gebeurendat een fietspad toegankelijk moet zijn voor voertuigen van onderhouds- en hulpdiensten,of voor bestemm<strong>in</strong>gsverkeer. Dit kunnen ook zware voertuigen zijn, bijvoorbeeldbij het snoeien van bomen of uitdiepen van grachten. De wegopbouw moetvoorzien zijn op dergelijk occasioneel zwaar verkeer. Vanuit dit oogpunt is eenverhard<strong>in</strong>g bestaande uit <strong>beton</strong>platen van m<strong>in</strong>imum 16 cm dik een goede oploss<strong>in</strong>g.Haar grote stijfheid laat toe ze rechtstreeks op de natuurlijke bodem aan te brengen, opvoorwaarde dat deze laatste niet te zeer vervormbaar is onder een aslast van 13 ton. Dithoudt <strong>in</strong> dat de California Bear<strong>in</strong>g Ratio (CBR) van de bodem, die een maat is voor zijndraagvermogen, begrepen ligt tussen 6 en 10. Is dit niet het geval dan moet, vooraleer de<strong>beton</strong>werken aan te vatten, een laag steenslag van m<strong>in</strong>stens 20 cm worden voorzien ofovergegaan worden tot <strong>in</strong> situ-grondstabilisatie. Ter hoogte van kruis<strong>in</strong>gen met toegangswegenmoet de dikte van de <strong>beton</strong>verhard<strong>in</strong>g berekend zijn op het aantal zware aslasten.3.1. Voorbereid<strong>in</strong>g enrealisatie van het baanbedHet baanbed waarop het <strong>beton</strong> komt, moetmet zorg worden klaargemaakt. Dit betekent :• modder en organisch materiaal verwijderen ;• oppervlaktewater wegnemen (er mogen geenplassen water staan) ;• de bodem zorgvuldig verdichten metbehulp van een trilwals met aangepasteafmet<strong>in</strong>gen. De verdichte zone moet brederzijn dan het fietspad ; hoeveel hangt afvan het type uitvoer<strong>in</strong>g. Wordt een glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>egebruikt, dan bedraagtde extra breedte aan weerszijden m<strong>in</strong>stens60 cm, zodat een geschikt loopvlak voor demach<strong>in</strong>e ontstaat. Wanneer de glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>e« <strong>in</strong> offset » is opgesteld (d.w.z. naasthet baanbed) of wanneer vaste bekist<strong>in</strong>genworden gebruikt, dan mag de buitenmargeaan beide kanten worden herleid tot 20 cm ;• het baanbedprofiel controleren : eentolerantie van 25 mm gemeten met een lat(rij) van 3 meter is toegelaten ;• de wielsporen van voertuigen en mach<strong>in</strong>eswegwerken als die over het baanbed hebbengereden. Het verdient aanbevel<strong>in</strong>g de sporente vullen met korrelig materiaal en dit teverdichten ;• h e t b a a n b e d b evo c h t i g e n vó ó r d e<strong>beton</strong>werken (<strong>in</strong>dien de kans bestaat dat debodem een deel van het aanmaakwater vanhet <strong>beton</strong> zal opzuigen).3.2. Betonsamenstell<strong>in</strong>gHet <strong>beton</strong> bestaat uit steenslag, cement, zand,water en hulpstoffen. Het wordt geleverd dooreen BENOR-<strong>beton</strong>centrale.In de aanbested<strong>in</strong>gsdocumenten staan dem<strong>in</strong>imumkarakteristieken van het <strong>beton</strong>vermeld (drukweerstand, waterabsorptiedoor onderdompel<strong>in</strong>g, bestandheid tegendooizouten). Bij de keuze van de <strong>beton</strong>samenstell<strong>in</strong>grespecteert de aannemer deze specificaties,alsook de volgende voorschriften :• de maximale nom<strong>in</strong>ale korreldiameterwordt beperkt tot 20 of zelfs maar 14 mm. Integenstell<strong>in</strong>g tot andere <strong>beton</strong>wegenverhard<strong>in</strong>genis voor wegen met we<strong>in</strong>ig verkeer eenVersnelde Polijst<strong>in</strong>gscoëfficiënt (VPC) onderde 50 toegelaten ;• het cementgehalte per m 3 geplaatst <strong>beton</strong>mag niet lager zijn dan 350 kg ;• het gehalte <strong>in</strong>gesloten lucht ligt tussen 3 en6 % ;• de water-cementfactor W/C is lager dan 0,50 ;• is het <strong>beton</strong> gekleurd, dan worden type enkleur van het pigment opgegeven <strong>in</strong> deaanbested<strong>in</strong>gsdocumenten. Het gehalteaan pigment ligt tussen 3 en 5 % van decementmassa ;• wordt het <strong>beton</strong> nadien uitgewassen, danmoet het een overmaat aan 4/6 granulatenbevatten (m<strong>in</strong>imum 20%). Dit levert nauitwassen een fijne oppervlaktestructuurop. De granulaten mogen gekleurd zijn, maar<strong>in</strong> dat geval moeten kleur en granulaattypeop een eenduidige manier worden gespecificeerd.Fietspad <strong>in</strong> ter plaatsegestort <strong>beton</strong>RAVeL (Geldenaken)5 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
Oppervlaktebehandel<strong>in</strong>gdoor eenvoudigbezemen: de meesttoegepaste techniek.Oppervlaktebehandel<strong>in</strong>gdoor uitwassen.De granulaten zijnzichtbaar. Het rijcomfortis zeer hoog.3.3. Uitvoer<strong>in</strong>g van de<strong>beton</strong>verhard<strong>in</strong>gDe verhard<strong>in</strong>g is discont<strong>in</strong>u. De <strong>beton</strong>platenzijn niet verbonden door deuvels. Het <strong>beton</strong>wordt rechtstreeks op het baanbed of op deeventuele funder<strong>in</strong>g gestortDe geometrische kenmerken van de<strong>beton</strong>platen luiden als volgt :• de dikte bedraagt m<strong>in</strong>imum 16 cm;• het dwarsprofiel vertoont een hell<strong>in</strong>g naaréén kant van 1 à 2 % ;• elke 4 m wordt een dwarsvoeg voorzien.Deze afstand is evenwel functie van de dikteen de breedte van de <strong>beton</strong>platen. Voor eenklassieke wegverhard<strong>in</strong>g wordt aanbevoleneen plaatlengte te nemen niet groter dan 1,5keer de plaatbreedte. Voor fietspaden, en bijafwezigheid van zwaar verkeer, hoeft dezeregel niet strict te worden gerespecteerd;• <strong>in</strong>dien de breedte van het fietspad onder de4,5 m blijft, dan is een langsvoeg niet nodig.De verwerk<strong>in</strong>g van het <strong>beton</strong> gebeurtgewoonlijk met een glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>e,ook <strong>in</strong> geval van kle<strong>in</strong>ere breedtes (b.v. 1,75 m).Deze techniek garandeert een zeer goed langsprofiel,en laat tevens toe een bochtig tracé tevolgen. Bovendien haalt de aannemer er eenhoog rendement mee, hetgeen kostenbesparendwerkt.De uitvoer<strong>in</strong>g kan ook met behulp van vastebekist<strong>in</strong>gen. Dan wordt het <strong>beton</strong> met eentrilbalk verdicht.Daarnaast dient de aannemer ook overhandbediende trilnaalden te beschikken.Zij zijn nodig om het <strong>beton</strong> goed te kunnenverdichten ter hoogte van dagvoegen (starten e<strong>in</strong>de van dagproductie).Welke ook de uitvoer<strong>in</strong>gstechniek is, oppervlakte-onregelmatighedengemeten met delat van 3 meter moeten steeds kle<strong>in</strong>er zijn dan3 mm. Dit is een belangrijke maatstaf voor hetrijcomfort van de fietser.Dadelijk na het verwerken moet het <strong>beton</strong>beschermd worden tegen uitdrog<strong>in</strong>g, hetzijdoor het plaatsen van een dampdichte folie,hetzij door het verstuiven van een cur<strong>in</strong>gcompound waarvan de doeltreffendheid isbewezen.3.4. Oppervlakbehandel<strong>in</strong>gvan <strong>beton</strong>nen fietspadenVoor de afwerk<strong>in</strong>g van het <strong>beton</strong>oppervlakkan worden gekozen tussen drie technieken :• eenvoudig bezemen : dit levert een microstructuurop <strong>in</strong> dwars- of eventueel langsricht<strong>in</strong>gen is veruit de meest toegepastetechniek ;• een jutezeil laten voortslepen door de glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>e: dit creëert een microstructuur<strong>in</strong> langsricht<strong>in</strong>g ; de diepte isvergelijkbaar met die van licht bezemen ;• uitwassen van het <strong>beton</strong> waardoor degranulaten zichtbaar worden : door deuitwasdiepte te beperken tot 1 mm krijgthet <strong>beton</strong>oppervlak een gaaf esthetischuitzicht – toevoeg<strong>in</strong>g van een kleurstof aande cementpasta versterkt het effect – en biedttevens een uitstekend rijcomfort.3.5. VoegenOm de vorm<strong>in</strong>g van krimpscheuren tegente gaan moet de <strong>beton</strong>verhard<strong>in</strong>g metkrimpvoegen worden uitgerust. Die staanloodrecht op de wegas en worden aangebracht<strong>in</strong> het bovenste gedeelte van de verhard<strong>in</strong>g, 5à 24 uur na de <strong>beton</strong>neerwerken. Ze hebbende vorm van een snede of een <strong>in</strong>kep<strong>in</strong>g enveroorzaken een zwakke plek waarlangs het<strong>beton</strong> onder <strong>in</strong>vloed van trek- of buigkrachtenop een gecontroleerde manier kan scheuren.De voegen moeten een diepte hebben vanten m<strong>in</strong>ste 1/3 van de <strong>beton</strong>plaatdikte eneen breedte van maximum 3 mm. Over hetalgemeen worden ze niet gevuld met een dicht<strong>in</strong>gsmateriaal( fig. 1).De voegen delen de verhard<strong>in</strong>g op <strong>in</strong> rechthoekigeplaten. Om het voegenpatroon af testemmen op het te volgen tracé en de geometrievan het oppervlak zijn ook andere vormentoegelaten. Zij moeten evenwel zo uitgetekendworden dat ze geen scherpe hoeken bevatten(fig. 2).Constructievoegen <strong>in</strong> dwarsricht<strong>in</strong>g wordenvoorzien telkens wanneer het <strong>beton</strong>nerenlanger dan 120 m<strong>in</strong>uten wordt onderbroken.Ze worden aangebracht op de plaats van eenkrimpvoeg en behandeld als uitzett<strong>in</strong>gsvoegen.Om een verticale en vlakke doorsnedete verkrijgen wordt het <strong>beton</strong>plaate<strong>in</strong>de eerstrecht afgezaagd. Vervolgens wordt een laag6 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
KRIMPVOEGScheuraanzet<strong>in</strong> het verharde <strong>beton</strong>samendrukbaar materiaal, 10 à 20 mm dik, tegende verticale plaatkant geplaatst. Daarna kanhet storten van het <strong>beton</strong> worden hernomen.De voegen worden afgeschu<strong>in</strong>d en met eenvoegspecie gedicht.Uitzett<strong>in</strong>gsvoegen (fig.1) vangen vormverander<strong>in</strong>genop die voornamelijk worden veroorzaaktdoor temperatuurstijg<strong>in</strong>gen. Ze bestaan uit eentotale onderbrek<strong>in</strong>g over de volledige diktevan de verhard<strong>in</strong>g. Daartoe wordt met behulpvan een dubbele schijf een 10 à 20 mm bredesnede gezaagd ter hoogte van een krimpvoeg,en dit over de volledige dikte en breedte vande verhard<strong>in</strong>g. De voeg wordt gevuld met eensamendrukbaar materiaal, afgeschu<strong>in</strong>d enafgedicht. Zeer belangrijk is dat uitzett<strong>in</strong>gsvoegenverticaal zijn. Er worden geen deuvelsvoorzien.Uitzett<strong>in</strong>gsvoegen worden gerealiseerdaan bochten met een kle<strong>in</strong>e straal of om deverhard<strong>in</strong>g volledig te scheiden van vastepunten zoals gebouwen, kunstwerken enz.Bij een bocht met een kle<strong>in</strong>e straal (m<strong>in</strong>der dan250 m) wordt aan het beg<strong>in</strong> en aan het e<strong>in</strong>de vande kromm<strong>in</strong>g een uitzett<strong>in</strong>gsvoeg aangebracht.Bij het naderen van een kunstwerk komt deuitzett<strong>in</strong>gsvoeg tussen de voorlaatste en delaatste plaat.DILATATIEVOEGFiguur 1 - Schema van krimpvoeg (boven) et uitzett<strong>in</strong>gsvoeg (onder).Er zijn geen deuvels. Een uitzett<strong>in</strong>gsvoeg wordt verkregen door ter hoogtevan een krimpvoeg een snede <strong>beton</strong> van 10 à 20 mm dikte uit te zagenover de volledige dikte van de plaat. De voeg wordt opgevuld met eensamendrukbaar materiaal. Een uitzett<strong>in</strong>gsvoeg wordt steeds dichtgemaakt.Foutief(vermoedelijkescheur)CorrectVoegspecieSamendrukbarevull<strong>in</strong>gFiguur 2 - Correcteen foutieve situer<strong>in</strong>gvan de voegenWanneer ge<strong>beton</strong>neerd wordt bij temperaturenlager dan 15 °C moet eveneens om de150 m (gemeten <strong>in</strong> rechte lijn) een uitzett<strong>in</strong>gsvoegworden geplaatst. Dit is belangrijk geziende typische geometrische kenmerken van eenfietspad (tamelijk grote lengte-breedteverhoud<strong>in</strong>g,ger<strong>in</strong>ge <strong>beton</strong>dikte).Foutief(vermoedelijkescheur)CorrectWapen<strong>in</strong>gsstavenop 1/3 van bovenFiguur 3 - Voegschemarond vaste puntenTer hoogte van vaste punten (<strong>in</strong>spectieputvan rioler<strong>in</strong>g, afvoerkolk, paal…) vertoont hetdwarsprofiel van het fietspad een aanzienlijkevernauw<strong>in</strong>g. Dit leidt tot spann<strong>in</strong>gsconcentraties.Bovendien beletten deze vaste elementendat de verhard<strong>in</strong>g vrij kan krimpen (verh<strong>in</strong>derdekrimp). Om ongecontroleerde scheurvorm<strong>in</strong>gte voorkomen is het absoluut noodzakelijk deze« obstakels » aan het beg<strong>in</strong> of e<strong>in</strong>d van een plaatte situeren, of een bijkomende scheuraanzeternaast te zagen (fig. 3). Eventuele scheurvorm<strong>in</strong>gwordt ook vermeden door enkele wapen<strong>in</strong>gsstavente plaatsen en/of door rond hetelement een samendrukbaar voegmateriaalaan te brengen.7 Infrastructuur | fIEtsPaDEn In BEtOn
<strong>Fietspaden</strong> <strong>in</strong> ter plaatse gestort <strong>beton</strong><strong>Fietspaden</strong> <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenen8 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
4. fietspaden <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenenBetonstraatstenen bieden een breed palet aan kleuren, texturen en formatengeschikt voor de aanleg van fietspaden. Met die keuzemogelijkheden kan ervoorworden gezorgd dat het fietspad zich onderscheidt van de ernaast gelegen zonesbestemd voor andere weggebruikers. De differentiër<strong>in</strong>g <strong>in</strong> kleur – eventueelaangevuld met marker<strong>in</strong>gen (b.v. witte stenen) – laat toe de verschillende weggebruikersdoor het verkeer te loodsen en zodoende de veiligheid te verhogen,terwijl de volledige wegverhard<strong>in</strong>g toch uit hetzelfde materiaal bestaat.Dankzij het gebruik van smalle voegen enkle<strong>in</strong>e afschu<strong>in</strong><strong>in</strong>gen van de straatsteenrandenbieden fietspaden <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenenook een goed rijcomfort, mits zecorrect worden ontworpen en uitgevoerd.Een studie uitgevoerd door het Opzoek<strong>in</strong>gscentrumvoor de Wegenbouw (OCW),waarbij werd gebruikgemaakt van een fietsuitgerust met apparatuur om trill<strong>in</strong>gen temeten, toonde aan dat grootformaatstenen<strong>in</strong> halfsteensverband zeer comfortabelrijden. Als de voegen niet breder zijn dan2 mm onderv<strong>in</strong>dt het rijcomfort geenenkel nadeel. Straatstenen met vell<strong>in</strong>gen(afschu<strong>in</strong><strong>in</strong>gen <strong>in</strong> horizontale projectiekle<strong>in</strong>er dan 2 mm) zorgen er overigens voordat de fietser ook geen h<strong>in</strong>der onderv<strong>in</strong>dtvan eventuele kle<strong>in</strong>e niveauverschillentussen de straatstenen.Voor een optimaal rijcomfort moetenformaat en legverband van de straatstenenzo worden gekozen dat het wegoppervlakzo we<strong>in</strong>ig mogelijk dwarsvoegenvertoont. Grootformaatstenen – vierkante(220 x220, 250x250) of rechthoekige (400x 200, 300 x 200, 300 x 150, 210 x 140, 220x 110) – geplaatst volgens een halfsteensverbandbeantwoorden het best aan dezevoorwaarde (fig. 5). Met schu<strong>in</strong>e legverbanden(visgraat of keper) moeten meervoegen gekruist worden (fig. 6).Figuur 5 - Aanbevolen legverband. Om het aantalvoegen te beperken worden de doorlopende voegen<strong>in</strong> langsricht<strong>in</strong>g geplaatst. Zorg voor een correcteuitlijn<strong>in</strong>g van de langsvoegen. De breedte van hetfietspad moet gelijk zijn aan een geheel aantalsteenbreedtes. Gebruik prefab kantopsluit<strong>in</strong>gen..Figuur 4 - Voorbeelden van aanbevolen structuren voorfietspaden <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenen. Boven : voor beperktzwaar verkeer of op we<strong>in</strong>ig draagkrachtige bodem.Onder : uitsluitend voor fietsverkeerFiguur 6 - Impact van de oriëntatie vanhet legverband op de voegafstand9 Infrastructuur | fIEtsPaDEn In BEtOn
Voorschrijven van een fietspad <strong>in</strong> ter plaatse gestort <strong>beton</strong>Volgens de bepal<strong>in</strong>gen van de desbetreffende gewestelijke typebestekken(SB 250, CCT RW99, CCT 2000) en reken<strong>in</strong>g houdend met onderstaande gegevens :Uitvoer<strong>in</strong>g van het baanbedVooraleer het <strong>beton</strong> te storten moet de bodem van hetbaanbed voldoende aandacht krijgen.Dit betekent :• alle sporen van modder of organisch materiaalverwijderen ;• oppervlaktewater verwijderen ;• de baanbedbodem zorgvuldig verdichten met eentrilwals van geschikte afmet<strong>in</strong>gen. De gecompacteerdezone moet breder zijn dan het fietspad ; de overbreedteis functie van het type uitvoer<strong>in</strong>g.Wordt een glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>e gebruikt, dan bedraagtde extra breedte aan weerskanten 60 cm ; zo beschikt demach<strong>in</strong>e over voldoende brede rupsbandbanen.Wordt het <strong>beton</strong> tussen vaste bekist<strong>in</strong>gen gestort, danvolstaat een buitenmarge van m<strong>in</strong>imum 20 cm aanweerskanten ; dit laat toe de bekist<strong>in</strong>gen goed vast tezetten.Gemeten met de rij van 3 m mag het profiel van debodem geen onregelmatigheden groter dan 25 mmvertonen.Discont<strong>in</strong>ue Betonverhard<strong>in</strong>gDe verhard<strong>in</strong>g is discont<strong>in</strong>u. De platen worden nietgedeuveld. Het <strong>beton</strong> wordt rechtstreeks op het baanbedgestort.Dimensioner<strong>in</strong>g van de platenDe dikte bedraagt 16 cm.Om de 4 m wordt een dwarsvoeg voorzien.Betonsamenstell<strong>in</strong>gDe maximum korreldiameter van de granulaten wordtbeperkt tot 20 mm.Het cementgehalte per m 3 geplaatst <strong>beton</strong> mag nietlager zijn dan 350 kg.DwarsvoegenKrimpvoegen worden aangebracht door het zagen vaneen <strong>in</strong>kep<strong>in</strong>g die maximaal 3 mm breed is. Ze wordenniet gedicht.Constructievoegen worden gerealiseerd ter hoogte vaneen krimpvoeg.Handbediende trilnaalden moeten beschikbaar zijn,zodat het <strong>beton</strong> zeker aan de constructievoegen goedkan worden verdicht.Een uitzett<strong>in</strong>gsvoeg zonder deuvels wordt voorzien omde 150 m <strong>in</strong>dien de omgev<strong>in</strong>gstemperatuur tijdens dewerken lager is dan 15°C. Uitzett<strong>in</strong>gsvoegen wordengesitueerd ter hoogte van krimpvoegen. Zij worden meteen voegvull<strong>in</strong>g dichtgemaakt.Oppervlakbehandel<strong>in</strong>gDe behandel<strong>in</strong>g bestaat uit het bezemen <strong>in</strong> dwarsricht<strong>in</strong>gvan het verse <strong>beton</strong>oppervlak.Vlakheid van het oppervlakOneffenheden gemeten met de rij van 3 m moetenkle<strong>in</strong>er zijn 3 mm.Uitvoer<strong>in</strong>g met glijbekist<strong>in</strong>gsmach<strong>in</strong>e («slipform»)Vaste bekist<strong>in</strong>gen10 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
Voorschrijven van een fietspad <strong>in</strong> <strong>beton</strong>straatstenenVolgens de bepal<strong>in</strong>gen van de desbetreffende gewestelijke typebestekken(SB 250, CCT RW99, CCT 2000) en reken<strong>in</strong>g houdend met onderstaande gegevens:• Type en dikte van de funder<strong>in</strong>g van het fietspadworden pas gekozen nadat is vastgesteld welkewerkelijke lasten van toepass<strong>in</strong>g zijn. Voor fietspadendie niet aan autoverkeer zullen worden onderworpenvolstaat een 200 mm dikke funder<strong>in</strong>g <strong>in</strong> steenslag, opvoorwaarde dat de bodem voldoende draagkracht heeft(CBR-waarde begrepen tussen 6 en 10). Is dit niet hetgeval, dan moet eerst een korrelige onderfunder<strong>in</strong>gworden aangelegd.• De straatlaag moet na verdicht<strong>in</strong>g over het volledigeoppervlak een uniforme dikte hebben. Deze diktebedraagt 30 mm bij gebruik van brekerzand 0/4 en 40mm voor brekerzand 0/8. Er mogen geen verzakk<strong>in</strong>genoptreden door ongelijkmatig verdichten. Het verdichtenvan de straatlaag gebeurt gelijktijdig met het trillen vande straatstenen.• De dikte van de straatstenen voor gescheidenfietspaden die niet toegankelijk zijn voor ander verkeer,tenzij voor onderhoudswerken en voertuigen vanbewoners, bedraagt 80 mm.• De voegbreedte mag niet groter zijn dan 2 mm. Dit iseen standaardwaarde die geen enkel nadelig effect heeftvoor het rijcomfort van de fietser.• De aanwezigheid van vell<strong>in</strong>gen is vereist : afschu<strong>in</strong><strong>in</strong>gen<strong>in</strong> horizontale projectie beperkt tot 2 mm.Hierdoor vallen de voegen m<strong>in</strong>der op en wordteen uitstekend niveau van rijcomfort gehaald.• De aanwezigheid van kantopsluit<strong>in</strong>gen is eveneensonmisbaar en dit voor elk type fietspad. Door eenkantopsluit<strong>in</strong>g wordt de bestrat<strong>in</strong>g <strong>in</strong>geklemd, zodatde stenen niet kunnen verschuiven en de voegen nietkunnen opengaan. Meer nog dan <strong>in</strong> andere gevallen,moeten op een niet-gedra<strong>in</strong>eerde structuur de straatstenengoed tegen elkaar aansluiten en bijeen gehoudenworden. Elke beweg<strong>in</strong>g en elke open<strong>in</strong>g van de voegengeeft immers aanleid<strong>in</strong>g tot een snelle degradatievan het wegdek. Om praktische redenen worden dekantopsluit<strong>in</strong>gen geplaatst vóór de aanleg van destraatlaag, en vaak zelfs vóór de aanleg van de funder<strong>in</strong>g.NB : Voor de weggebruiker vormt de kantopsluit<strong>in</strong>g eenextra marker<strong>in</strong>g van de fietserszone en fungeert zo alseen bijkomende psychologische bescherm<strong>in</strong>g.• Voor een goed rijcomfort zijn de effenheid vanhet oppervlak, maar ook van de funder<strong>in</strong>g vanprimordiaal belang. Het oppervlak van de funder<strong>in</strong>gmoet vlak zijn en een gesloten structuur hebben.Oneffenheden groter dan 10 mm, gemeten met eenlat van 3 m, zijn absoluut te vermijden. De vlakheidvan de straatsteenverhard<strong>in</strong>g wordt eveneens gecontroleerdmet de rij van 3 m. Onregelmatighedengroter dan 3 mm zijn niet toelaatbaar en moetenworden weggewerkt door de straatstenen opnieuw teplaatsen. Het hoogteverschil tussen twee aangrenzendestenen mag bovendien de 2 mm niet overschrijden.De kantopsluit<strong>in</strong>g <strong>in</strong> prefab elementen dient ook als goot.Doorlopende voegen <strong>in</strong> langsricht<strong>in</strong>g.11 Infrastructuur | FIETSPADEN IN BETON
I-1Dit bullet<strong>in</strong> is een publicatie van:FEBELCEMFederatie van de Belgische CementnijverheidVorstlaan 68 – 1170 Brusseltel. 02 645 52 11 – fax 02 640 06 70www.febelcem.be<strong>in</strong>fo@febelcem.beAuteur:ir. C. Ployaertfoto’s:FEBELCEM / FEBEAndré Nullens (cover)Wettelijk depot:D/2009/0280/02V.u.: A. Jasienski12 Infrastructuur | fIEtsPaDEn In BEtOn