servals eindelijk in de savanne - Vrienden van Blijdorp
servals eindelijk in de savanne - Vrienden van Blijdorp
servals eindelijk in de savanne - Vrienden van Blijdorp
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Vrien<strong>de</strong>nnieuws3/2009Servals 6 Klipdassen 12 Stellers 18
Vissend katje - foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>e v e n b i j p r a t e nBeste Vriend<strong>in</strong>nen en Vrien<strong>de</strong>n,i n h o u dVrien<strong>de</strong>nnieuws 3/2009Even bijpraten 2Nieuws uit <strong>Blijdorp</strong> 3Servals <strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Sa<strong>van</strong>ne! 6Het gaat dan toch gebeuren: Op zondag 20 <strong>de</strong>cember aanstaan<strong>de</strong> openen we het servalverblijf!De w<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g verhuist daarom eenmalig naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> zondag <strong>van</strong><strong>de</strong>cember. Het heeft even geduurd… Maar met dit nieuwe verblijf vervolmaken we <strong>de</strong>nieuwe <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>. U krijgt alvast een voorproefje <strong>in</strong> dit nummer.Als we zomer 2010 ook nog <strong>de</strong> nieuwe volière voor gieren, maraboes en hoornravengaan openen dan hebben we als Vrien<strong>de</strong>n fl<strong>in</strong>k bijgedragen aan <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong>het Afrika-cont<strong>in</strong>ent <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>: gorilla’s, okapi’s, <strong>servals</strong> en gieren. Een applaus voor uzelf!U kunt uzelf ook feliciteren met <strong>de</strong> opbrengst <strong>van</strong> <strong>de</strong> extra acceptgiro voor het nieuwegierenverblijf die <strong>in</strong>gesloten was bij het vorige nummer. U heeft ongeveer € 15000,-extra overgemaakt. Daarmee is <strong>de</strong> realisatie <strong>van</strong> het verblijf weer een stukje dichterbij.Dat is toch onze belangrijkste taak: <strong>Blijdorp</strong> on<strong>de</strong>rsteunen via <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g <strong>van</strong>mo<strong>de</strong>rne, diervrien<strong>de</strong>lijke verblijven.Heeft u al genoten <strong>van</strong> <strong>de</strong> nieuwe <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>? Leuk toch, die comb<strong>in</strong>atie <strong>van</strong> giraffen enkoedoes. Monique <strong>van</strong> Leeuwen geeft u <strong>in</strong> dit nummer wat meer achtergrond<strong>in</strong>formatieover <strong>de</strong> groene kant <strong>van</strong> het verhaal. We blijven nog even op <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>.Theo <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vel<strong>de</strong> beschrijft op geheel eigen wijze het wel en wee <strong>van</strong> <strong>de</strong> klipdassen <strong>in</strong>het <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>huis. Ik ben benieuwd of u <strong>de</strong> twee dom<strong>in</strong>ante mannetjes herkent. U moet<strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval moeite doen om <strong>de</strong> bewoners <strong>van</strong> het <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>huis te ont<strong>de</strong>kken die TrixVermeulen aan u voorstelt.Ver<strong>de</strong>r blikken we terug op <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>nreizen naar Krefeld en Zwitserland. Weer tweehoogtepunten <strong>in</strong> het aanbod <strong>van</strong> reisbureau Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong>. Jan Breedijk is weermet twee <strong>van</strong> zijn leerl<strong>in</strong>gen naar <strong>Blijdorp</strong> geweest. Dit keer bekeken ze zeeschildpad<strong>de</strong>n<strong>in</strong> het Oceanium.Nog niet zo lang gele<strong>de</strong>n hebben we <strong>de</strong> volière voor Steller zeearen<strong>de</strong>n geopend. In hetvorige nummer stond nog een korte impressie <strong>van</strong> <strong>de</strong> open<strong>in</strong>gshan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Vlak voordatwe g<strong>in</strong>gen openen kwamen we tot <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g dat we <strong>in</strong> Vrien<strong>de</strong>nnieuws nog helemaalgeen aandacht had<strong>de</strong>n besteed aan <strong>de</strong>ze magnifieke vogels! In dit nummer maaktAngel<strong>in</strong>e Peters dat helemaal goed.Botanisch <strong>Blijdorp</strong>: De Sa<strong>van</strong>ne 8Insecteneters aan <strong>de</strong>krokodillenrivier 10Klipdassen 12Zonnen <strong>in</strong> Zürich 14Ik wens u veel leesplezier.Marcel Kreuger,Voorzitter.Koud Bloed: Zeeschildpad<strong>de</strong>n 16Hoe is het gesteld met <strong>de</strong> Stellers? 18Verslag Vrien<strong>de</strong>nreis Zoo Krefeld 20Lijn 13: Jimmy 22Open<strong>in</strong>g verblijf <strong>servals</strong> 22Mutaties <strong>in</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> 23Achterpag<strong>in</strong>a:AgendaColofonHeeft u nog gul<strong>de</strong>ns?Wie?komt onspromotieteamversterken?Heeft u een dagje over,kunt u 1 + 1 bij elkaar tellen en leukmet klanten omgaan?Kom dan ons promotieteamversterken.2 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009Voor <strong>in</strong>licht<strong>in</strong>gen kunt u bellen naar: 010-4663682.Een briefje is ook welkom: H. Gerritse, Sourystraat 1d,3039 SR Rotterdam.
<strong>Blijdorp</strong>n i e u w sTekst: Gerda NijssenWelkom - foto: Koos <strong>van</strong> LeeuwenIn <strong>de</strong>ze rubriek v<strong>in</strong>dt u eensamenvatt<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> gebeurtenissen<strong>van</strong> <strong>de</strong> afgelopen perio<strong>de</strong>.Mocht u iets missen of specifieke<strong>in</strong>formatie behoeven, stuur onseen mail en we gaan op zoek.Op<strong>van</strong>g voor verstotel<strong>in</strong>gMet <strong>de</strong> op<strong>van</strong>g <strong>van</strong> een verstoten k<strong>in</strong>d uitFrankfurt steekt <strong>Blijdorp</strong> zijn nek behoorlijkuit. Wie durft het om een gorillajong<strong>van</strong> een onbeken<strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r bij een zilverrugte plaatsen? Het is een gok, maar <strong>de</strong>enige overlev<strong>in</strong>gkans voor <strong>de</strong>ze verstotel<strong>in</strong>g.In Frankfurt werd hij door <strong>de</strong> nieuwgearriveer<strong>de</strong> zilverrug niet gewenst. Hijwas zijn leven daar niet zeker. Er werddriftig rond gebeld door <strong>de</strong> verzorgers <strong>van</strong>Frankfurt. Ook Rotterdam ontv<strong>in</strong>g eentelefoontje. Bokito staat bekend als eengoedige, zorgzame, waakzame va<strong>de</strong>r, dieook Thomas, niet zijn eigen jong, geaccepteerdheeft. Zal hij ook dit jong <strong>van</strong> eenan<strong>de</strong>re man een plekje gunnen b<strong>in</strong>nenzijn familiegroep? Het is nog gissen, maareen an<strong>de</strong>re kans heeft <strong>de</strong>ze Nasibu niet.Tot nog toe gaat het re<strong>de</strong>lijk. Ie<strong>de</strong>re dagkomen ze even met elkaar <strong>in</strong> contact.Thomas is <strong>de</strong>gene die <strong>de</strong> boel uitdaagt.Nasibu heeft niet geleerd hoe daarmeeom te gaan. Thirza en Adira, <strong>de</strong> jongedochters <strong>van</strong> Tamani en Aya kunnen datprima. Maar <strong>de</strong>ze peuter <strong>van</strong> amper tweejaar heeft <strong>de</strong> plaagstoten <strong>van</strong> een ou<strong>de</strong>rebroer nog niet leren pareren. De tweepeuters die een paar maan<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>r zijnmochten <strong>de</strong>ze zondag met <strong>de</strong> kle<strong>in</strong>e spelen.Dat gaat wel wat wild. Adira is <strong>de</strong>boel aardig aan het uitdagen. Onze tweejarigepeuter ziet er gehavend uit. Hijmist plukken haar en heeft een beetwondop zijn rug. Daar krijgt hij antibioticumvoor. Wij hopen dat het gaat lukken. Deverzorgers doen er alles aan om <strong>de</strong>zemoeilijke klus te klaren ten faveure <strong>van</strong><strong>de</strong>ze verstotel<strong>in</strong>g die geen an<strong>de</strong>re kansheeft om groot te groeien tot een mooiezilverrug.Koedoes ontmoeten giraffenEen an<strong>de</strong>r spannend moment was <strong>de</strong> open<strong>in</strong>g<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren <strong>van</strong> onze ui. De giraffeng<strong>in</strong>gen aarzelend naar buiten en <strong>de</strong>eerste ontmoet<strong>in</strong>g met nabije buren <strong>de</strong>koedoes vond plaats. De stier kan met z’nhorens grote scha<strong>de</strong> veroorzaken bij eenjonge giraf en va<strong>de</strong>r Fehari kan, om zijnjong te beschermen met die machtige envooral krachtige hoeven een gena<strong>de</strong>stootuit<strong>de</strong>len aan een koedoe. Men wil<strong>de</strong> tochwel erg graag oefenen. Voor het oog <strong>van</strong>alle camera’s een aanvar<strong>in</strong>g tussen <strong>de</strong>nieuwe buren, daar keek niemand naaruit.Het g<strong>in</strong>g best goed. Er werd wat aanelkaar gesnuffeld. Hoe ruikt zo’n girafdoor <strong>de</strong> neus <strong>van</strong> een jonge koedoe? Degiraffen schrokken nogal <strong>van</strong> <strong>de</strong> nieuwegrote ruimte met stromend water engrote keien. Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> stortbui schoten zeschielijk terug <strong>in</strong> hun nieuwe on<strong>de</strong>rkomen.Ze presteer<strong>de</strong>n het om toch <strong>de</strong> stenenafscheid<strong>in</strong>g te trotseren om <strong>van</strong> <strong>de</strong>verlei<strong>de</strong>lijke blaadjes te snoepen die ophet koedoeterre<strong>in</strong> groeien. De koedoesv<strong>in</strong><strong>de</strong>n het gras <strong>van</strong> <strong>de</strong> buren veel lekker<strong>de</strong>rdan hun eigen gras. Dus die lopengeregeld heen weer.Dus <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> dag, met alle camera’s <strong>in</strong><strong>de</strong> aanslag en een gastvrije burgerva<strong>de</strong>r,werd het feest. Met een druk op <strong>de</strong> knop<strong>de</strong>ed <strong>de</strong> burgemeester <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren open enkon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> dames en heren giraffen sierlijknaar buiten stappen. De <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> is opeen haar na klaar. Nu nog het verblijf voor<strong>de</strong> hyena’s helemaal <strong>in</strong> or<strong>de</strong> en dan is <strong>de</strong><strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> een feit. Bezoekers genieten alVrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 3
Victoria Amazonica - foto: Gerda Nijssenvolop <strong>van</strong> het lopen door en klimmen <strong>in</strong><strong>de</strong> baobab. De boom is een waar kunstwerkgewor<strong>de</strong>n. De bedoel<strong>in</strong>g is dat ookhet perk <strong>van</strong> <strong>de</strong> mohrgazellen erbijbetrokken wordt. Maar eerst <strong>de</strong>ze dierenmaar eens aan elkaar laten wennen.KrokodillenrivierDat schildpad<strong>de</strong>n eieren leggen, wist iknatuurlijk wel. Maar dat ik een keer getuigemocht zijn <strong>van</strong> het leggen <strong>van</strong> huneieren vond ik toch wel bijzon<strong>de</strong>r. De sporenschildpad<strong>de</strong>ngraven geregeld eengroot gat <strong>in</strong> hun grond. Vervolgens hangenze met hun achterlijf boven het gaten laten daar hun eieren <strong>in</strong> vallen. Eenhele natuurlijk manier die mogelijkgemaakt is door het ontwerp <strong>van</strong> dit verblijf.De kleiwand om <strong>de</strong> nesten <strong>in</strong> te bouwenvoor <strong>de</strong> karmijnro<strong>de</strong> bijeneters is ookbedacht door <strong>de</strong> biologen. Helaas is <strong>de</strong>wand door <strong>de</strong> vogels afgekeurd. Ze geven<strong>de</strong> voorkeur aan het nestelen <strong>in</strong> <strong>de</strong> plantenbakkenboven <strong>de</strong> krokodillen. Jammer,want zo is er slecht zicht op en kunnenwe niet mee leven met <strong>de</strong> geboortes <strong>van</strong><strong>de</strong> kuikens.De pantserkrokodillen komen een beetjebeter <strong>in</strong> zicht. Direct na hun verhuiz<strong>in</strong>guit <strong>de</strong> Rivièrahal bleven ze achter<strong>in</strong> <strong>in</strong> hetwater. Onzichtbaar dus voor het publiek.Heel langzaam veran<strong>de</strong>rt dat en komenze langzaam maar zeker ook <strong>in</strong> het voorstege<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> hun riante bass<strong>in</strong>.Vogels, veel vogelsIn <strong>de</strong> Rivièrahal is met veel m<strong>in</strong><strong>de</strong>r kabaaleen geheel vernieuw<strong>de</strong> plek getoverdvoor vogels. Daar waar <strong>de</strong> krokodillen vele<strong>de</strong>cennia huis<strong>de</strong>n, is een paradijsje ontstaan<strong>van</strong> prachtige planten. Chapeaubotanische af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g! De Europese bijenetershebben samen met grijze bananenetersen groene toerako’s <strong>de</strong> ruimtegekregen om vrij rond te vliegen. Het iseven zoeken geblazen, maar ze zittenmeestal hoog op <strong>de</strong> takken. Het is <strong>de</strong>moeite waard om even te zoeken. De grijzebananeneters had ik nog niet eer<strong>de</strong>r <strong>in</strong><strong>Blijdorp</strong> gezien. Het is ook een toerakosoort.Ze hebben een mooie zilvergrijzebuik en een forse gele snavel. Deze vogelskunnen nogal wat lawaai maken, ze roependan heel hard cow-cow-cow, of ietsvergelijkbaars. Ik ben benieuwd waar <strong>de</strong>bijeneters hun nestholtes gaan maken.Is er een wandje <strong>van</strong> klei dat daarvoor <strong>in</strong>aanmerk<strong>in</strong>g komt?E<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk hebben <strong>de</strong> kuiforopendola’s (ookwel zwarte oropendola’s genoemd) <strong>in</strong> <strong>de</strong>Victoriaserre een jong voortgebracht. Hetzijn bijzon<strong>de</strong>r gevoelige vogels. Deze nieuweplek, tegenover <strong>de</strong> toekans, is beternaar hun z<strong>in</strong> dan hun vorige on<strong>de</strong>rkomen<strong>in</strong> het Oceanium tegenover het Caribischterras. Daar is het <strong>van</strong> broe<strong>de</strong>n niet gekomen.De huidige plek is rustiger en biedt<strong>de</strong> vogels meer gelegenheid om zichterug te trekken <strong>van</strong> kijkers. Er wer<strong>de</strong>nweer nesten gevlochten op <strong>de</strong> takken <strong>van</strong><strong>de</strong> boom achter<strong>in</strong> het verblijf. Dat resulteer<strong>de</strong>dus <strong>in</strong> een lang verwacht jong.Hopelijk volgen er meer.De Victoriaserre is grondig aangepakt.Leek het eer<strong>de</strong>r meer op een vrolijk oerwoud,tegenwoordig schijnt <strong>de</strong> zon weervoluit door <strong>de</strong> ramen, is <strong>de</strong> grote vijverweer volop te bewon<strong>de</strong>ren en zijn <strong>de</strong> pilarendie het dak on<strong>de</strong>rsteunen ontdaan<strong>van</strong> al het klimmen<strong>de</strong> gebla<strong>de</strong>rte. Re<strong>de</strong>nom tij<strong>de</strong>ns een <strong>van</strong> <strong>de</strong> zomeravon<strong>de</strong>n tepronken met <strong>de</strong> Victoria Amazonica. Deplant had wel liefst drie mooie knoppenen supergrote bla<strong>de</strong>ren waar ook k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren<strong>van</strong> zo’n 6 tot 7 jaar met gemak opkunnen staan. Dat is dan ook massaal uitgeprobeerdtot groot vermaak <strong>van</strong> en personeelen bezoekers. De groene oropendola’s, u weet mijn lievel<strong>in</strong>gsvogels methun groene pak met gele snavel en brutaleduikvluchten, scheer<strong>de</strong>n lekker laagover dit alles heen.De toekans hebben voor veel nakomel<strong>in</strong>-4 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
gen gezorgd dit jaar. In <strong>de</strong> maan<strong>de</strong>n junien juli zijn er maar liefst elf, dat is tenm<strong>in</strong>ste<strong>de</strong> stand op 24 juli, uit het ei gekropen.De verzorgers hebben het er maar drukmee. Zij moeten namelijk 5 keer per daggevoe<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n en dat allemaal stukvoor stuk met <strong>de</strong> hand. Het is een koddiggezicht die kale nekjes die uit zo’n bakjebengelen. De jongen zijn bijzon<strong>de</strong>rgewenst. Het Europese stamboek teltmomenteel slechts een stuk of 90 toco’s.In Rotterdam huisvesten we 21 vogels (10volwassen vogels en 11 jongen). Dat iseen groot <strong>de</strong>el dus <strong>van</strong> het totale bestand<strong>in</strong> Europa. Met <strong>de</strong> nieuwe aanw<strong>in</strong>st kaner weer uitgewisseld wor<strong>de</strong>n met an<strong>de</strong>redierentu<strong>in</strong>en.Aziatische geboortesDe Visaya wrattenzwijnen hebben dit jaareen jong geworpen. Evenals onze Europesewil<strong>de</strong> zwijnen hebben <strong>de</strong> jongen eenpak aan <strong>van</strong> lichte en donkere bru<strong>in</strong>e strepen.Het jong kwam op 25 mei ter wereld.Moe<strong>de</strong>r Derna zorgt er goed voor. Va<strong>de</strong>rYhigo wijkt niet <strong>van</strong> hun zij<strong>de</strong>n. Ze liggengeregeld lekker <strong>in</strong> het zonnetje <strong>in</strong> hunmod<strong>de</strong>rpoeltje.Ver<strong>de</strong>rop hebben <strong>de</strong> vissen<strong>de</strong> katten ookdit jaar voor nakomel<strong>in</strong>gen gezorgd. Na <strong>de</strong>ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> worp is <strong>de</strong> kater <strong>in</strong>allerijl naar buiten gebonjourd. Hij verdraagtdat jonge spul maar slecht. Moe<strong>de</strong>rkan <strong>de</strong> drie kle<strong>in</strong>e kittens uitstekendalleen grootbrengen. Vorig jaar is dat met<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re vier ook prima gelukt. De worpfoto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong><strong>van</strong> vorig jaar is on<strong>de</strong>rtussen uitgezwermdover an<strong>de</strong>re dierentu<strong>in</strong>en enaldaar dankbaar <strong>in</strong> ont<strong>van</strong>gst genomen.K<strong>in</strong><strong>de</strong>rboer<strong>de</strong>rijHet terre<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>rboer<strong>de</strong>rij is vernieuw<strong>de</strong>n een stuk groter gewor<strong>de</strong>n. Degeiten hebben er een stuk bij gekregen. Erzijn Nubische (die met <strong>de</strong> lange oren) endwerggeiten om te aaien. Nieuw is dat ernu ook hangbuikzwijnen zijn om mee teknuffelen. Altijd een mooi plaatje die aarzelen<strong>de</strong>handjes <strong>van</strong> <strong>de</strong> kle<strong>in</strong>e bezoekersen <strong>de</strong> geiten die zich maar al te graaglaten betasten. Ook handig dat er weereen nieuw toiletblok pal naast <strong>de</strong> boer<strong>de</strong>rijbij gekomen is en je kunt er ook nogsteeds lekker je dorst lessen met koelwater.Bass rockHet aantal papegaaiduikers was geslonkentot slechts 5 stuks. Gelukkig zijn er ditjaar vier jongen geboren. Zoals het er naaruitziet, lukt het <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om ze groot tebrengen. Dat brengt <strong>de</strong> stand weer opnegen exemplaren. Dat beg<strong>in</strong>t weerergens op te lijken.Van een kritische lezer kregen we eenmailbericht over diens twijfel aan <strong>de</strong> juistheid<strong>van</strong> <strong>de</strong> benam<strong>in</strong>g roodpootpatrijszoals die <strong>in</strong> het eerste nummer <strong>van</strong> 2009vermeld is. Ik ben er <strong>in</strong>gedoken en komtot <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> conclusie. De juiste Latijnsenaam is Alectoris rufa (niet ruta).De naam roodpootpatrijs is een te snellevertal<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> Engelse benam<strong>in</strong>g redleggedpartridge. De Ne<strong>de</strong>rlandse benam<strong>in</strong>gis ro<strong>de</strong> patrijs. Mijn foto is wellichtwat ondui<strong>de</strong>lijk waardoor <strong>de</strong> geteken<strong>de</strong>borst niet goed te zien is (kenmerkendvoor <strong>de</strong>ze patrijs). Mijn dank aan <strong>de</strong> lezerdie mij <strong>de</strong>ze correctie doet plaatsen. Dero<strong>de</strong> patrijs v<strong>in</strong>dt u <strong>in</strong> <strong>de</strong> wei<strong>de</strong>vogelvolière.Meestal scharrelen ze <strong>in</strong> het groennaast <strong>de</strong> spoorbaan. Dit jaar was een zeervruchtbaar broedseizoen. Er zijn maarliefst 17 jongen geboren. Ze zijn niet ergschuw. Dus je struikelt er als het wareover.Met dank aan:n i e u w sJong Visayazwijn - foto: Gerda NijssenVrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 5
Tekst: Angel<strong>in</strong>e Peters en Alex SchoutenSERVALS EINDELIJK IN DE SAVANNEHet Sa<strong>van</strong>ne-biotoop <strong>in</strong> Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong> heeft bijna zijn <strong>de</strong>f<strong>in</strong>itieve<strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g. De giraffen zijn <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls verhuisd naar hun futuristischvormgegeven on<strong>de</strong>rkomen. In het najaar zal het verblijf voor <strong>de</strong>hyena’s gereed zijn en “last but not least” voor het e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> het jaarmoet ook het nieuwe verblijf voor <strong>de</strong> <strong>servals</strong> en franjeapen gereedzijn. Nu horen wij Vrien<strong>de</strong>n die al wat langer lid zijn <strong>de</strong>nken: nieuwverblijf voor <strong>de</strong> <strong>servals</strong> en franjeapen? Daar hebben <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>n toch<strong>in</strong> 2004 een bijdrage voor gedaan? Wordt dat verblijf nu pas gebouwd?Hieron<strong>de</strong>r v<strong>in</strong>dt u het antwoord op <strong>de</strong> vraag waarom dit allemaal zolang heeft geduurd.foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>Hoe het begonDe plannen <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g<strong>van</strong> het Sa<strong>van</strong>ne-biotoop dateren uithet beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze eeuw. Het Sa<strong>van</strong>nebiotoopmoest on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> Afrika vormen.Uiteraard mochten zebra’s, giraffenen antilopen niet ontbreken, maar <strong>Blijdorp</strong>wil<strong>de</strong> ook een verblijf voor katachtigen<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>. Deze katachtigemoest niet al te veel ruimte of <strong>in</strong>gewikkel<strong>de</strong>verblijven eisen, dus cheetahs enluipaar<strong>de</strong>n vielen af. Nu had <strong>Blijdorp</strong> al <strong>de</strong>kle<strong>in</strong>ere <strong>servals</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> collectie. Dus <strong>de</strong>keus was snel gemaakt. Er zou, ongeveerop <strong>de</strong> plek <strong>van</strong> het ou<strong>de</strong> verblijf, eennieuw verblijf voor <strong>de</strong> <strong>servals</strong> komen,gecomb<strong>in</strong>eerd met een verblijf voor <strong>de</strong>franjeapen. De Vrien<strong>de</strong>n wil<strong>de</strong>n <strong>de</strong>zeplannen graag steunen en reserveer<strong>de</strong>n<strong>in</strong> 2004 <strong>in</strong> totaal € 45.000 voor <strong>de</strong> bouwkosten<strong>van</strong> dit verblijf.Eerste ontwerpNu <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g rond was, kon begonnenwor<strong>de</strong>n met het maken <strong>van</strong> <strong>de</strong> plannen.Al snel ontstond er een ontwerpwaar<strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>nenverblijven <strong>van</strong> zowel <strong>de</strong><strong>servals</strong> als franjeapen <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> Afrikaansehutjes kregen. Er zou een uitkijktorengebouwd wor<strong>de</strong>n, zodat <strong>de</strong> bezoeker<strong>van</strong>af die toren uitzicht zou hebbenover het hele Afrika-cont<strong>in</strong>ent <strong>in</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong>.De afraster<strong>in</strong>g zou zo wor<strong>de</strong>nweggewerkt dat het net zou lijken of hetverblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>servals</strong> overloopt <strong>in</strong> <strong>de</strong><strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> met zebra’s en struisvogels.Echter, dit stukje <strong>van</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> ligtnet <strong>in</strong> het oorspronkelijke ontwerp <strong>van</strong> <strong>de</strong>6 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
dierentu<strong>in</strong> door architect Van Ravesteynen behoort dus tot het bescherm<strong>de</strong>gemeentemonument. Dit betekent datelke aanpass<strong>in</strong>g goedgekeurd moet wor<strong>de</strong>ndoor <strong>de</strong> welstands- en monumentencommissie<strong>van</strong> <strong>de</strong> gemeente. En daar lagnu net een probleem. In het Van Ravesteynontwerp had dit ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> <strong>de</strong>tu<strong>in</strong> een open karakter met ruime dierenwei<strong>de</strong>sen geen gebouwen. Hoge, opvallen<strong>de</strong>Afrikaanse hutten en een uitkijktorenpasten dus totaal niet <strong>in</strong> dit beeld enhet ontwerp werd daarom afgekeurd.Twee<strong>de</strong> ontwerp…..Het ontwerpteam kon dus terug naar <strong>de</strong>tekentafel. In 2005 resulteer<strong>de</strong> dit <strong>in</strong> eenaangepast ontwerp met veel glaswerk <strong>in</strong>het b<strong>in</strong>nenverblijf. Door het gebruik <strong>van</strong>glas en <strong>de</strong> aanleg <strong>van</strong> een kunstmatigeheuvel zou het gebouw m<strong>in</strong><strong>de</strong>r zichtbaarzijn en zo meer passen <strong>in</strong> <strong>de</strong> lijn <strong>van</strong> hetVan Ravesteyn ontwerp. Echter na bereken<strong>in</strong>g<strong>van</strong> <strong>de</strong> kosten <strong>van</strong> dit ontwerp bleekdit niet meer <strong>in</strong> het beschikbare budgette passen. Extra geld vrijmaken lag niet <strong>in</strong><strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n. Dat beteken<strong>de</strong> dus dathet ontwerpteam voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> keer aan<strong>de</strong> slag kon.Drie maal is scheepsrechtIn het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> en <strong>de</strong>f<strong>in</strong>itieve ontwerp(impressie bovenaan pag<strong>in</strong>a 6) wordt hetb<strong>in</strong>nenverblijf aan <strong>de</strong> zij<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> zebra<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>aan het oog ontrokken doorstruiken en bomen. Hierdoor lijkt hetgroene en open karakter <strong>van</strong> het VanRavesteyn ontwerp behou<strong>de</strong>n. Aan <strong>de</strong>publiekskant krijgt het b<strong>in</strong>nenverblijf <strong>de</strong>uitstral<strong>in</strong>g <strong>van</strong> een “kopje”: steenformatiesbekend uit Zuid-Afrika. Bezoekerskunnen via ramen <strong>in</strong> het b<strong>in</strong>nenverblijfkijken.Tegen <strong>de</strong> tijd dat dit ontwerp gereedkwam, was het aanvragen <strong>van</strong> toestemm<strong>in</strong>gbij <strong>de</strong> welstands- en monumentencommissiesnog iets <strong>in</strong>gewikkel<strong>de</strong>rgewor<strong>de</strong>n. Het Van Ravensteynge<strong>de</strong>elte<strong>van</strong> <strong>de</strong> tu<strong>in</strong> is s<strong>in</strong>ds 2008 ook als rijksmonumenterkend. Maar gelukkig waren <strong>in</strong><strong>de</strong> loop <strong>van</strong> 2008 <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> vergunn<strong>in</strong>genb<strong>in</strong>nen en kon er echt gebouwdgaan wor<strong>de</strong>n. Om tegemoet te komenaan <strong>de</strong> gestegen kosten hebben <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>n<strong>in</strong> 2008 nog eens € 60.000 beschikbaargesteld.Ruimte voor <strong>de</strong> <strong>servals</strong>De vraag is nu of het <strong>de</strong>f<strong>in</strong>itieve ontwerpnog steeds voldoet aan het PVE (programma<strong>van</strong> eisen) zoals dat al <strong>in</strong> 2001 voor <strong>de</strong><strong>servals</strong> is opgesteld. Gelukkig is dat voorhet grootste <strong>de</strong>el het geval. Het grote b<strong>in</strong>nenverblijfis iets kle<strong>in</strong>er dan oorspronkelijkgewenst, maar door <strong>de</strong> <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g zullen<strong>de</strong> dieren vaker buiten kunnen zijn.Zolang er geen jongen zijn, kunnen hetmannetje en vrouwtje prima bij elkaar zitten.Maar zodra er jongen geboren wor<strong>de</strong>nzal pa moeten verhuizen naar eenapart b<strong>in</strong>nen- en buitenverblijf waar hijniet zichtbaar is voor het publiek. Hetvrouwtje met jongen blijft dan wel <strong>in</strong> hetzicht. Daarnaast is er ook nog een separatieruimte.Het ge<strong>de</strong>elte voor <strong>de</strong> <strong>servals</strong> zal striktgeschei<strong>de</strong>n zijn <strong>van</strong> <strong>de</strong> franjeapen. Dusniet alleen <strong>de</strong> buitenverblijven, maar juistook <strong>de</strong> b<strong>in</strong>nenverblijven en verzorgersruimte.Ook <strong>de</strong> verzorg<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> dierenzal strikt geschei<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n tussen <strong>de</strong>roofdieren- en primatenpost. Dit is metname uit hygiënische overweg<strong>in</strong>gengedaan. Op <strong>de</strong>ze manier kan er geenbesmett<strong>in</strong>g optre<strong>de</strong>n tussen het rauwevlees dat <strong>de</strong> <strong>servals</strong> krijgen en het plantaardigedieet <strong>van</strong> <strong>de</strong> franjeapen. Maarmisschien is het ook wel omdat apenverzorgerskatachtigen v<strong>in</strong><strong>de</strong>n st<strong>in</strong>ken enroofdierverzorgers apen maar smeerpoetsenv<strong>in</strong><strong>de</strong>n…Nog even geduld…..Met het afbreken <strong>van</strong> het ou<strong>de</strong> servalverblijfis het <strong>servals</strong>telletje <strong>de</strong>stijds verhuisdnaar <strong>de</strong> kattenroton<strong>de</strong>. In <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> <strong>de</strong>tijd zijn bei<strong>de</strong> dieren echter door ou<strong>de</strong>rdomoverle<strong>de</strong>n.Maar <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls zijn er een nieuw vrouwtjeuit <strong>de</strong> dierentu<strong>in</strong> <strong>van</strong> Opole <strong>in</strong> Polen eneen nieuw mannetje uit Tsjechië gearriveerd.Bei<strong>de</strong> dieren lopen nog steeds <strong>in</strong> <strong>de</strong>kattenroton<strong>de</strong> rond.Zolang ze daar zitten is het niet <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>gdat er jongen komen, <strong>van</strong>wege hetruimtegebrek. Volgens plann<strong>in</strong>g gaan wehet nieuwe verblijf op 20 <strong>de</strong>cember openen.En wie weet zijn er volgend voorjaaral kle<strong>in</strong>e <strong>servals</strong> te bewon<strong>de</strong>ren.Met dank aan: René Reusen en Mart<strong>in</strong> <strong>van</strong> Wees (Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 7
Baobab <strong>in</strong> word<strong>in</strong>g - foto: Koos <strong>van</strong> LeeuwenB O T A N I S C H B L I J D O R P Tekst: Monique <strong>van</strong> Leeuwen-MaatDE SAVANNEMet <strong>de</strong> open<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> heeft <strong>Blijdorp</strong> er een fraai, nieuw bio-Met <strong>de</strong> open<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> heeft <strong>Blijdorp</strong> er een fraai nieuw biotoop bij. Wie regelmatig <strong>in</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> komt, heeft het hele proceskunnen volgen. De bouw <strong>van</strong> het Sa<strong>van</strong>nehuis, <strong>de</strong> aanleg <strong>van</strong> <strong>de</strong> vlon<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> baobab <strong>in</strong> word<strong>in</strong>g. Wie had kunnen <strong>de</strong>nken dat het metalenstaketsel zo’n fraaie boom zou wor<strong>de</strong>n?Ik had het voorrecht om bij <strong>de</strong> open<strong>in</strong>gaanwezig te mogen zijn. Tij<strong>de</strong>ns het officiëlege<strong>de</strong>elte waren er toespraken doordirecteur Marc Damen en burgemeesterAboutaleb. Maar ook werd een convenanton<strong>de</strong>rtekend tussen <strong>de</strong> gemeente Rotterdamen FSC Ne<strong>de</strong>rland. FSC (Forest StewartshipCouncil) is een <strong>in</strong>ternationaleorganisatie die verantwoord bosbeheerstimuleert. Door on<strong>de</strong>rteken<strong>in</strong>g <strong>van</strong> hetconvenant verklaart <strong>de</strong> gemeente dat zijbij nieuwbouw en renovatie gebruik zalmaken <strong>van</strong> FSC-gecertificeerd hout.<strong>Blijdorp</strong> g<strong>in</strong>g <strong>de</strong> gemeente voor door hetconvenant op 8 juli te on<strong>de</strong>rtekenen.De Diergaar<strong>de</strong> heeft natuurbehoud enduurzaamheid hoog <strong>in</strong> het vaan<strong>de</strong>l staan.Het nieuwe <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>huis is een duurzaamgebouw waarbij zowel <strong>in</strong> <strong>de</strong> materiaalkeuzeals <strong>in</strong> energievoorzien<strong>in</strong>g sterkreken<strong>in</strong>g is gehou<strong>de</strong>n met het milieu.Na <strong>de</strong> toespraken en on<strong>de</strong>rteken<strong>in</strong>g <strong>van</strong>het convenant was het moment <strong>van</strong> <strong>de</strong>open<strong>in</strong>g aangebroken. Voorzien <strong>van</strong> eensafarihoed met takken erop ter camouflage,zodat <strong>de</strong> giraffen niet te erg zou<strong>de</strong>nschrikken, liepen <strong>de</strong> genodig<strong>de</strong>n over <strong>de</strong>houten brug richt<strong>in</strong>g baobab. De burgemeesteropen<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren <strong>van</strong> hetSa<strong>van</strong>nehuis met een druk op <strong>de</strong> knop.Het duur<strong>de</strong> heel even, maar toen kwamen<strong>de</strong> dieren <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g. Als een groep balletdansersliepen <strong>de</strong> gracieuze giraffen<strong>van</strong>uit <strong>de</strong> coulissen het toneel op. Eena<strong>de</strong>mbenemend gezicht. Omdat je hoogstaat, heb je een an<strong>de</strong>r zicht op <strong>de</strong> dierendan op hun voormalige perk. De koedoesliepen ook nog buiten. Zij kunnen over <strong>de</strong>keien naar het giraffenperk, omgekeerdlukt dat <strong>de</strong> giraffen niet. Het mooistemoment was een ontmoet<strong>in</strong>g tussen een<strong>van</strong> <strong>de</strong> giraffen en een koedoe. Heel langzaamstaken ze hun neus naar voren totze elkaar raakten. Voorzichtig werd ereven gesnuffeld. De giraf gaf <strong>de</strong> koedoeeen lik over zijn oor, alsof hij hem wil<strong>de</strong>verwelkomen, keer<strong>de</strong> zich rustig om enschreed statig terug naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re giraffen.De open<strong>in</strong>g was een feit.Nog niet af….Het giraffenhuis en het perk voor <strong>de</strong> koedoeszijn gereed, maar het <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>gebiedis nog niet af. Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant <strong>van</strong> <strong>de</strong>baobab wordt nog gewerkt aan het nieuweperk voor <strong>de</strong> hyena’s. En ook <strong>in</strong> botanischopzicht moet er nog het een enan<strong>de</strong>r gebeuren. Maar er zijn al veelmooie planten te ont<strong>de</strong>kken, ook al moetenze nog uitgroeien. Als u beg<strong>in</strong>t bij hetSamburu dorp, maken we een wan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gricht<strong>in</strong>g het Henri Mart<strong>in</strong>huis om te ont<strong>de</strong>kkenwelke botanische schoonhe<strong>de</strong>n unu al kunt v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Voor zover mogelijkstaan er planten die <strong>in</strong> het cont<strong>in</strong>ent Afrikavoorkomen. Omdat het niet altijdmogelijk is om <strong>in</strong> ons klimaat te overleven,wordt ook gebruik gemaakt <strong>van</strong>zogenaam<strong>de</strong> ‘look alikes’. Dat zijn bomenen struiken die lijken op sommige Afrikaansesoorten, bijvoorbeeld door hunkle<strong>in</strong>e blaadjes, maar hun oorsprongeigenlijk ergens an<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.VrouwentongenIn het perk bij het Samburu dorp staanon<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re Sanseveria’s, Albizia’s enLobelia’s. De Latijnse namen zeggen wellichtniet zoveel, maar <strong>de</strong> Sanseveria’skent u ongetwijfeld als vrouwentongen,<strong>de</strong> kamerplant die <strong>in</strong> <strong>de</strong> jaren ’50 en ’60 <strong>in</strong>geen enkele huiskamer ontbrak. Het8 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
Ont<strong>de</strong>kboom - foto: Koos <strong>van</strong> LeeuwenSophora prostata ‘Little Baby’ - foto: Juul <strong>van</strong> Damgeslacht Sanseveria kent vele soorten, nietalleen met lange, platte bla<strong>de</strong>ren maarook met dikke, ron<strong>de</strong> bla<strong>de</strong>ren. De kleur<strong>van</strong> <strong>de</strong> bla<strong>de</strong>ren varieert <strong>van</strong> diep groentot zachtgeel met spikkels en strepen <strong>in</strong>allerlei kleuren. Het geslacht Albizia kentook meer<strong>de</strong>re soorten. Het zijn snel groeien<strong>de</strong>bomen met fijn, geveerd blad die lijkenop Acacia’s. De kle<strong>in</strong>e bloemen staan<strong>in</strong> grote bun<strong>de</strong>ls bij elkaar. Opvallend isdat hun meeldra<strong>de</strong>n erg lang zijn. Bij <strong>de</strong>Albizia lebbeck lijken ze door hun lengteen roomwitte kleur zelfs op een poe<strong>de</strong>rdons.Na <strong>de</strong> bloei vormt <strong>de</strong> boom langepeulen met za<strong>de</strong>n die <strong>in</strong> <strong>de</strong> w<strong>in</strong>ter aan <strong>de</strong>boom blijven hangen. De <strong>in</strong>gedroog<strong>de</strong>za<strong>de</strong>n maken dan een ratelend geluid. Hetgrappige is dat <strong>de</strong>ze boom <strong>in</strong> het Engels‘woman’s tongue’ heet <strong>van</strong>wege die langepeulen en het geluid dat ze maken; hetzou op een snerpen<strong>de</strong> vrouwenstem lijken…WestboogHet pad dat langs <strong>de</strong> Sa<strong>van</strong>ne loopt, heet<strong>de</strong> Westboog en maakt on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el uit <strong>van</strong>het oorspronkelijke Van Ravensteyn ontwerp.Omdat <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> een monumentis, moet het oorspronkelijke ontwerpzoveel mogelijk <strong>in</strong>tact blijven. Hetheeft het nodige overleg en <strong>de</strong>nkwerkgekost om <strong>de</strong> Sa<strong>van</strong>ne te kunnen aanleggenen toch <strong>de</strong> Westboog te behou<strong>de</strong>n,zodat ook <strong>de</strong> monumentencommissie zicher<strong>in</strong> kon v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Het pad houdt weliswaarop bij <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>, maar het loopt door alseen droge rivierbedd<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het giraffen- enkoedoeverblijf. De bedd<strong>in</strong>g <strong>van</strong> keien looptdoor naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant, waar het pad bijhet Henri Mart<strong>in</strong>huis weer ver<strong>de</strong>r gaat.De Westboog heette vroeger on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>me<strong>de</strong>werkers het Populierenlaantje,omdat langs dit hele pad populieren ston<strong>de</strong>n.Bij <strong>de</strong> Sa<strong>van</strong>ne hebben <strong>de</strong> populierenplaats gemaakt voor Sophora japonica.Hoewel <strong>de</strong>ze <strong>van</strong> oorsprong niet uit Afrikaafkomstig is, is hij een goe<strong>de</strong> plaatsver<strong>van</strong>geromdat veel Afrikaanse bomen niettegen ons klimaat bestand zijn. Ook bijhet Henri Mart<strong>in</strong>huis is <strong>de</strong>ze boom aangeplant,zodat <strong>de</strong> populierenlaan <strong>in</strong> ditge<strong>de</strong>elte is gewor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> Sophoralaan.Zo blijft <strong>de</strong> Westboog zoveel mogelijkbehou<strong>de</strong>n.Rond <strong>de</strong> UiHet Sa<strong>van</strong>nehuis is zo fraai, dat je bijnazou vergeten om naar <strong>de</strong> beplant<strong>in</strong>g erbijte kijken. Voor het gebouw staan enkeleRob<strong>in</strong>ia’s die afkomstig zijn <strong>van</strong> het Oceanium.Daar hebben ze plaats moetenmaken voor <strong>de</strong> aanleg <strong>van</strong> een stationnetjevoor <strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong> Boemel. Maar <strong>de</strong>bomen zijn niet verloren gegaan: met eenboomverplantmach<strong>in</strong>e zijn ze uitgegravenen naar het Sa<strong>van</strong>nehuis gebracht. Doorzijn fijne, geveer<strong>de</strong> bla<strong>de</strong>ren lijkt <strong>de</strong> Rob<strong>in</strong>iaop <strong>de</strong> Acacia en draagt zo bij aan eenAfrikaanse uitstral<strong>in</strong>g. Diverse vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rstruiken(Buddleja) zorgen voor kleur <strong>in</strong> <strong>de</strong>zomer. Buddleja´s komen oorspronkelijkook <strong>in</strong> Afrika voor. Bij het Sa<strong>van</strong>nehuisstaan niet alleen vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rstruiken metpaarse bloemen, maar ook geelbloeien<strong>de</strong>soorten zoals Buddleja globosa en Buddlejax weyeriana. Maar er zijn veel meerAfrikaanse bloemplanten te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n zoalsAgapanthus, oftewel Afrikaanse lelie metzijn bloemen <strong>in</strong> opvallend blauwe t<strong>in</strong>ten.Staan<strong>de</strong> op <strong>de</strong> vlon<strong>de</strong>r ter hoogte <strong>van</strong> hetSamburudorp kunt u ze v<strong>in</strong><strong>de</strong>n door over<strong>de</strong> rel<strong>in</strong>g te kijken aan <strong>de</strong> kant <strong>van</strong> hetgebouw. Nu moet u nog <strong>in</strong> <strong>de</strong> diepteturen maar als <strong>de</strong> planten wat groter wor<strong>de</strong>n,zullen ze beslist voor een feest <strong>van</strong>kleur zorgen.Bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>nOm alle soorten te beschrijven zou ik aantwee pag<strong>in</strong>a´s lang niet genoeg hebben.Enkele bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n wil ik u echter nietonthou<strong>de</strong>n. In bovengenoemd perk staanveel bloemdragen<strong>de</strong> planten. Vroeger had<strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> fraai aangeleg<strong>de</strong> bor<strong>de</strong>rs enperken met eenjarigen. Omdat dit nietmeer past <strong>in</strong> <strong>de</strong> huidige biotopentu<strong>in</strong>, zijn<strong>de</strong>ze verdwenen. Maar door <strong>de</strong>ze Afrikaansebloemplanten te gebruiken, krijgenwe een beeld <strong>van</strong> <strong>de</strong> plantengroei <strong>in</strong> Afrikaen kunnen we kennis maken met enkelefraaie soorten. Zo is er Argyrocyticusbattandieri geplant, een struik met zacht >Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 9
INSECTENETERS AANDE KROKODILLENRIVIERTekst: Trix VermeulenHibiscus trionum - foto: Juul <strong>van</strong> Damgrijsgroen blad en gele bloemen die sterknaar ananas geuren. Hibiscus trionumlijkt niet op <strong>de</strong> struikhibiscus zoals wij diekennen, maar is meer een kruidachtigeplant met zachtgele bloemen met eendonker hart. Een opvallend struikje isSophora prostata ‘Little Baby’, die met zijnhoekige, zigzaggen<strong>de</strong> takjes met m<strong>in</strong>usculeblaadjes <strong>de</strong> aandacht trekt.Voor een plantenliefhebber valt er heelveel te ont<strong>de</strong>kken, zo hangend over <strong>de</strong>leun<strong>in</strong>g aan weerskanten <strong>van</strong> het Sa<strong>van</strong>nehuis.De baobab is dan wel namaak maar het iswel heel erg mooi gedaan! Heeft u al <strong>van</strong>het uitzicht over <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> genoten,door tot boven<strong>in</strong> te klimmen?En dan al die diertjes die er<strong>in</strong> zitten, voork<strong>in</strong><strong>de</strong>ren een ware ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreis! Aan<strong>de</strong> baobab is een artikel gewijd <strong>in</strong> Vrien<strong>de</strong>nnieuwsnummer 2 uit 2008.ToekomstmuziekHet Sa<strong>van</strong>negebied is nog niet af. Erwordt nog gewerkt aan het verblijf voor<strong>de</strong> hyena´s. Maar ook het servalverblijf,een reeds lang lopend Vrien<strong>de</strong>nproject,staat nog op <strong>de</strong> nom<strong>in</strong>atie om gebouwdte wor<strong>de</strong>n. Dus ook <strong>de</strong> botanische af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gheeft, met <strong>de</strong> aankled<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong>zeverblijven, nog werk voor <strong>de</strong> boeg. Ookvoor het verblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> giraffen en koedoeszijn nog plannen. De droge rivierbedd<strong>in</strong>g<strong>van</strong> keien oogt nu nog wat kaal,maar zal <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst hier en daar eenpol Afrikaans gras krijgen of een pol vuurpijlen(Kniphofia), met hun lange stelenmet vurige bloemetjes. Dit eerste jaarwordt het onkruid bestre<strong>de</strong>n dat nu nogtussen <strong>de</strong> rotsen en keien omhoog komt.Inmid<strong>de</strong>ls wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> kassen achter <strong>de</strong>schermen <strong>de</strong> Afrikaanse grassen en botanischeKniphofia’s opgekweekt, zodat<strong>de</strong>ze volgen<strong>de</strong> jaar hun plekje <strong>in</strong> hetSa<strong>van</strong>negebied kunnen veroveren. De<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> zal dus nog meer een Afrikaanseuitstral<strong>in</strong>g gaan krijgen; dat wordt genietenmet al die fraaie planten!Schildpad<strong>de</strong>n en spitsmuizen? Egels en e<strong>de</strong>lzangers? Je komt ze allemaaltegen tij<strong>de</strong>ns een wan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door het gebouw <strong>van</strong> <strong>de</strong> krokodillenrivier.Daar wonen een aantal grappige <strong>in</strong>secteneters: <strong>de</strong> olifantspitsmuizenen <strong>de</strong> langooregels. Misschien moet je net even iets langerblijven staan om <strong>de</strong>ze diertjes ook echt te zien, maar dan blijf jeook zeker wat langer hangen om ze te bewon<strong>de</strong>ren. Ze hebben een bijzon<strong>de</strong>ruiterlijk en vooral <strong>de</strong> spitsmuizen zijn beweeglijk en ze spr<strong>in</strong>genals <strong>de</strong> beste!De <strong>in</strong>secteneters vormen een aparte or<strong>de</strong>on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zoogdieren. Hun naam dankenze aan hun dieet dat vooral uit <strong>in</strong>sectenbestaat. Het is niet zo dat <strong>de</strong>ze dierenalleen <strong>in</strong>secten eten, net zoals het niet zois dat het <strong>de</strong> enige dieren zijn waar <strong>in</strong>sectenop het menu staan. De or<strong>de</strong> <strong>van</strong><strong>in</strong>secteneters bestaat uit zes families:- Egels en spitsratten- Mollen en <strong>de</strong>smans- Spitsmuizen- Solenodons- Tenrecs- Gou<strong>de</strong>n mollen en otterspitsmuizenDe eerste drie families komen verspreidover <strong>de</strong> hele wereld voor, <strong>de</strong> laatste driemaar op sommige plaatsen. Deze zesfamilies wor<strong>de</strong>n weer on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld <strong>in</strong>365 soorten! De bekendste <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rlandzijn <strong>de</strong> egel en <strong>de</strong> spitsmuis.Insecteneters zijn kle<strong>in</strong>e zoogdieren dievooral 's nachts actief zijn. Hun lichaamsbouwhangt af <strong>van</strong> <strong>de</strong> soort en hunmanier <strong>van</strong> leven, maar <strong>de</strong> meeste hebbenkle<strong>in</strong>e oren en ogen en een goed ontwikkel<strong>de</strong>snuit. Prooi v<strong>in</strong><strong>de</strong>n ze makkelijkdoor hun uitsteken<strong>de</strong> reukvermogen.Egels vertrouwen hierbij ook op hungehoor. En <strong>van</strong> spitsmuizen wordtgedacht dat ze gebruik maken <strong>van</strong> echolocatie.Dat wil zeggen dat ze zelf geluiduitstoten en <strong>de</strong> echo's met hun gehoorweer op<strong>van</strong>gen. Hierdoor kunnen ze zichzelflokaliseren en <strong>de</strong> vorm en plaats <strong>van</strong>objecten bepalen.De <strong>in</strong>secteneters wor<strong>de</strong>n gezien als eenerg oorspronkelijke groep b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> zoogdieren,omdat ze veel kenmerken hebbendie hun vroegste voorou<strong>de</strong>rs ook had<strong>de</strong>n.Het soort vacht loopt uiteen. Zo kennenwe allemaal <strong>de</strong> vele stekels <strong>van</strong> <strong>de</strong> egel ener zijn ook soorten die een vacht hebbenmet slechts hier en daar een stekel, zoals<strong>de</strong> gestreepte tenrec. De haaregel heeftjuist weer lange, zachte haren, terwijl <strong>de</strong>mol een dikke en heel korte vacht heeft.Die zorgt ervoor dat hij zich gemakkelijkon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> grond kan voortbewegen, zowelvoor- als achteruit.WoestijnegelDe egels wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld <strong>in</strong> driegroepen: woestijnegels, langooregels engewone egels. De woestijnegels zijn kle<strong>in</strong>erdan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re soorten. In <strong>Blijdorp</strong>wonen vier Abessijnse woestijnegels. Zelijken erg op <strong>de</strong> egels die we <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rlandzien, maar ze zijn een stuk kle<strong>in</strong>er en hebbenveel langere, spitse oren. Hun orensteken boven <strong>de</strong> pennen uit en zijn ont-Spitsmuis - foto: Fred <strong>van</strong> TielMet dank aan:Melitta <strong>van</strong> Bracht(Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)10 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
wikkeld om gemakkelijk warmte af tekunnen geven.De egels krijgen <strong>in</strong> <strong>de</strong> dierentu<strong>in</strong> een ontbijt<strong>van</strong> geweekte hon<strong>de</strong>nbrokken enmager gehakt, aangevuld met een vitam<strong>in</strong>e-en m<strong>in</strong>eralenmengsel. Het d<strong>in</strong>erbestaat uit slakken, wasma<strong>de</strong>n, krekels,spr<strong>in</strong>khanen en meelwormen. Per dageten ze ongeveer een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> huneigen lichaamsgewicht. Vooralsnog zijn zeniet vaak te zien. Het zijn schemerdierendie overdag vooral slapen. Tot nu toe hebbenze zich nog niet aangepast aan hetritme <strong>van</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong>. Ook al wor<strong>de</strong>nze overdag gevoerd, na het eten piepen zedirect weer hun hol <strong>in</strong>.OlifantspitsmuizenOlifantspitsmuizen of spr<strong>in</strong>gspitsmuizenzijn kle<strong>in</strong>e bo<strong>de</strong>mbewoners met groteachterpoten en een lange snuit. De snuitis heel beweeglijk en lijkt een beetje opeen kle<strong>in</strong>e slurf. Deze dieren komen <strong>in</strong> hetwild alleen <strong>in</strong> Afrika voor. Ze wonen daar<strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong> leefgebie<strong>de</strong>n. In rotsachtigegebie<strong>de</strong>n, woestijnen, graslan<strong>de</strong>n entropisch regenwoud. Wel hebben ze eenvast territorium waar<strong>in</strong> meer<strong>de</strong>re parenleven. Gezamenlijk ver<strong>de</strong>digen ze het territoriumtegen ongeno<strong>de</strong> gasten. Vaakleggen ze pa<strong>de</strong>n aan tussen hun hol en <strong>de</strong>plekken waar ze naar voedsel zoeken.Deze pa<strong>de</strong>n dienen <strong>in</strong> geval <strong>van</strong> nood ookals vluchtroutes. Ze zijn vooral overdagactief, maar als het erg heet is ook 'snachts. Als rustplaats zoeken ze bestaan<strong>de</strong>holen of kuilen, omdat ze zelf nietgoed kunnen graven.Er bestaan <strong>in</strong> totaal vijftien soorten <strong>van</strong><strong>de</strong>ze spitsmuizen. De soort die <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>zit, wordt kle<strong>in</strong>oorolifantspitsmuisgenoemd. Een hele naam voor zo'n kle<strong>in</strong>beestje! Ook an<strong>de</strong>re soorten hebben<strong>in</strong>drukwekken<strong>de</strong> namen, zoals <strong>de</strong> Rosseolifantspitsmuis, <strong>de</strong> Geelstuitolifantspitsmuisen <strong>de</strong> Kaapse rotsolifantspitsmuis.Spr<strong>in</strong>gspitsmuizen kennen twee manieren<strong>van</strong> voortbewegen, een langzame eneen snelle. Bij <strong>de</strong> langzame lopen ze opalle vier <strong>de</strong> poten en bij <strong>de</strong> snelle gebruikenze alleen <strong>de</strong> achterpoten om grotesprongen te maken. Als ze rennen, makenze een trommelachtig geluid.Ze jagen vooral op mieren en kevers, maareten ook vaak vruchten en za<strong>de</strong>n. Groteresoorten eten ook slakken.Afrika<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>Hoe komen <strong>de</strong>ze dieren <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>terecht? Het ontwerpteam komt met heti<strong>de</strong>e om ook kle<strong>in</strong>e dieren te laten zien <strong>in</strong><strong>de</strong> Afrika<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>. Bij <strong>de</strong> keuze <strong>van</strong> <strong>de</strong>zedieren is het belangrijk dat ze overdagactief zijn, zodat het publiek ze ook echtkan zien. Er is gekozen voor <strong>de</strong> olifantspitsmuizenen <strong>de</strong> woestijnegels. Dekeuze voor <strong>de</strong> egels was vooral ook leuk,omdat <strong>de</strong> stekelvarkens ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> Afrika<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>zitten. Ie<strong>de</strong>reen zou dus goed hetverschil kunnen zien tussen een egel eneen stekelvarken. Maar ja, dan moeten <strong>de</strong>egels zich wel laten zien natuurlijk!Als <strong>de</strong> keuze voor <strong>de</strong> dieren gemaakt is,wordt er gekeken uit welke dierentu<strong>in</strong>en<strong>de</strong> dieren gehaald kunnen wor<strong>de</strong>n. Hetontwerpteam gaat aan <strong>de</strong> slag met hetontwerpen <strong>van</strong> het verblijf. Zo'n verblijfmoet voldoen aan bepaal<strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n.Voor <strong>de</strong> spitsmuizen zijn dit hoogteverschil,warmtelampen en schuilgelegenhe<strong>de</strong>n.Zowel <strong>de</strong> spitsmuizen als <strong>de</strong> egels bewonenhet verblijf niet alleen. De spitsmuizenhebben gezelschap <strong>van</strong> schildpad<strong>de</strong>n,<strong>in</strong> het verblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> egels vliegen e<strong>de</strong>lzangersrond. Van bei<strong>de</strong> soorten zijn ervier dieren naar <strong>Blijdorp</strong> gekomen.Olifantspitsmuizen wor<strong>de</strong>n niet erg oud,<strong>in</strong> het wild wor<strong>de</strong>n we<strong>in</strong>ig dieren ou<strong>de</strong>rdan een jaar of twee. In ge<strong>van</strong>genschapligt <strong>de</strong> levensverwacht<strong>in</strong>g wel iets hoger,maar ze wor<strong>de</strong>n nog steeds niet oud. Ditbetekent ook dat, om <strong>de</strong> dieren te hebbenen te hou<strong>de</strong>n, het belangrijk is dat <strong>de</strong>twee paartjes snel voor nageslacht zorgen.Spitsmuizen hebben een re<strong>de</strong>lijklange draagtijd en ze krijgen hooguit driekeer per jaar jongen. Dit is bij gewonemuizen wel an<strong>de</strong>rs. Ook <strong>de</strong> jongen verschillenveel <strong>van</strong> <strong>de</strong> gewone muizen. Dejongen <strong>van</strong> <strong>de</strong> spr<strong>in</strong>gspitsmuis wor<strong>de</strong>nniet als kale, bl<strong>in</strong><strong>de</strong>, roze wormpjes geboren.Ze zijn juist al best groot, behaard engoed ontwikkeld, helemaal af dus. Dezoogtijd is erg kort, slechts twee tot drieweken. Na vijf tot acht weken zijn <strong>de</strong> jongenzelf geslachtsrijp. Hopelijk zijn <strong>de</strong>m<strong>in</strong>i-uitvoer<strong>in</strong>gen <strong>van</strong> <strong>de</strong> olifantspitsmuizensnel te zien <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>.Snelverteer<strong>de</strong>rsSpitsmuizen zijn <strong>in</strong>secteneters die hunvoedsel snel verteren. Dit houdt <strong>in</strong> dat zemeer<strong>de</strong>re keren per dag vers voedselmoeten krijgen. Eigenlijk moeten ze constantkunnen eten. Maar het zijn ook teredieren. Bij muizen bijvoorbeeld, kan ereen bakje eten wor<strong>de</strong>n neergezet en daarLangooregel - foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>Olifantspitsmuis - foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>Langooregel - foto: Rob Doolaar<strong>de</strong>ten ze <strong>de</strong> hele dag <strong>van</strong>. De spitsmuizenmoeten meer<strong>de</strong>re keren per dag versvoedsel aangeleverd krijgen, zoals krekelsen spr<strong>in</strong>khanen. Dat er vaak en veel voedselgegeven moet wor<strong>de</strong>n, maakt <strong>de</strong>zedieren best dure kostgangers!Met dank aan: Mart<strong>in</strong> <strong>van</strong> Wees (Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 11
KLIPDASSENTekst: Theo <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vel<strong>de</strong> Foto’s: Rob DoolaardWat wor<strong>de</strong>n ze toch snel groot hè? Ze zag hoe haar zoontje <strong>in</strong> het kaleboompje klom. Nu kan je wel weer roepen dat ‘ie uit moet kijken, dat‘tie toch geen boomklipdas is… Maar helpt dat? Ze had het nog nietgedacht of ze zag Fransje naar een veel te dun takje klimmen. Dekatachtige schrille gil was bewijs <strong>van</strong> haar gelijk. Hij viel <strong>van</strong> <strong>de</strong> tak,stuiter<strong>de</strong> op zijn rug tegen een rots en kwam onzacht <strong>in</strong> het zandterecht. Of dat niet genoeg was schoot <strong>van</strong> on<strong>de</strong>r een rots <strong>de</strong> buurmantevoorschijn.Voordat <strong>de</strong> schildpad<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> schrikbekomen waren –eigenlijk nog voordat zeüberhaupt er aan dachten te gaan schrikken-, had een mannetje uit het an<strong>de</strong>reterritorium zijn tan<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> nek <strong>van</strong>Fransje gezet, dat zou hem leren…Nu zijn die tan<strong>de</strong>n niet niks, want klipdassenhebben twee snijtan<strong>de</strong>n net als eenknaagdier, maar dan met driehoekigepunten <strong>in</strong> plaats <strong>van</strong> rechte beitels.Hij zette zijn tan<strong>de</strong>n <strong>in</strong> zijn dikke vel netboven <strong>de</strong> geurklier. Wat nog een gelukwas, want dat scheel<strong>de</strong> Fransje veel pijnen een vieze smaak <strong>in</strong> zijn mond. Och, dievacht kan wel wat hebben, hij rukte zichmet gemak los. Fransje ren<strong>de</strong> nog evensnel <strong>van</strong> rots tot rots en kroop tegen zijnmoe<strong>de</strong>r aan. De schildpad probeer<strong>de</strong> metzijn nek het tafereeltje te volgen, maarhet g<strong>in</strong>g weer veel te vlug.Met een levensverwacht<strong>in</strong>g die 25 maalhoger ligt, heb je als schildpad ook nietzo’n haast. Zo’n klipdas moet het maarmet amper zes jaar doen.Hoelang was het nu gele<strong>de</strong>n dat ze uitFrankfurt hierheen waren gekomen?Dat was dit jaar <strong>in</strong> mei, nog maar eenpaar maan<strong>de</strong>n gele<strong>de</strong>n. De quaranta<strong>in</strong>etijdwas wel vervelend, uit<strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk</strong> kregenze hun nieuwe verblijf te zien waar al drieTsjechen en een Let zaten. Een mannetjemoest weg omdat hij te veel door <strong>de</strong>an<strong>de</strong>ren op zijn kop werd gezeten. Nu zijnze met vijf vrouwtjes en drie mannetjes.<strong>Blijdorp</strong> hoopt dat ze twee groepen gaanvormen. Dat kan alleen als er twee territoria<strong>van</strong> lei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> mannetjes ontstaan.De vrouwen mogen dan door bei<strong>de</strong> territoriaheen lopen, met <strong>de</strong> kans door bei<strong>de</strong>mannetjes besprongen te wor<strong>de</strong>n. Maardaar hebben vrouwtjes klipdassen niets<strong>van</strong>.“Mam, wie ben ik nou eigenlijk? Waarkom ik <strong>van</strong>daan? “ Moe<strong>de</strong>r schud<strong>de</strong>onrustig haar vacht. Haar tepels, die zichnet als bij olifanten <strong>in</strong> <strong>de</strong> oksels bev<strong>in</strong><strong>de</strong>nwaren nog niet eens helemaal genezen<strong>van</strong> <strong>de</strong> zoogtijd, en nu stel<strong>de</strong> haar jong alzulke vragen. Een klipdas wordt na eendraagtijd <strong>van</strong> circa 225 dagen compleetgeboren <strong>in</strong> een worp <strong>van</strong> twee of driestuks. Ook <strong>de</strong> tan<strong>de</strong>n komen gelijk door.Na twee dagen knabbelen ze al aangroen. Klipdassen zijn zogenaam<strong>de</strong> nestvlie<strong>de</strong>rs.Ze hebben direct na <strong>de</strong> geboortehun ogen al open, volle behar<strong>in</strong>g en wor<strong>de</strong>nmaar heel kort gezoogd. Daarna kunnenze voor zichzelf zorgen, hoewel ze natwee jaar pas echt volwassen zijn.Ze vroeg zich af waar Frans het <strong>van</strong>daanhaal<strong>de</strong>. Het bleek dat een <strong>van</strong> <strong>de</strong> schild-12 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
pad<strong>de</strong>n hem voor knaagdier had uitgeschol<strong>de</strong>n.Zoiets komt hard aan op dieleeftijd. Moe<strong>de</strong>r ontvlam<strong>de</strong> <strong>in</strong> woe<strong>de</strong>:“Ik zal jou eens haarfijn uitleggen hoe hetzit. Wij zijn Zuid-Afrikaanse klipdassen, <strong>de</strong>meest voorkomen<strong>de</strong> soort. Daarnaast hebje nog boomklipdassen en Syrische klipdassenen nog enkele on<strong>de</strong>rsoorten. Doorverkeer<strong>de</strong> vertal<strong>in</strong>gen zijn we <strong>in</strong> <strong>de</strong> Bijbelal konijnen genoemd, <strong>de</strong> Grieken noem<strong>de</strong>nons ‘hyrax’ wat spitsmuis betekent.In 1776 beschreef men ons wetenschappelijkals Cavia capensis, dus als Gu<strong>in</strong>eesbiggetje. De Hollan<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> Zuid-Afrikanoem<strong>de</strong>n ons dasjes wat later dassieswerd. Deze fout is er nooit meer uitgegaan.”Fransje krab<strong>de</strong> zich aan zijn geurklier opzijn rug. “Maar moe<strong>de</strong>r, als we dan geenkonijnen, muizen of dassen zijn, wat zijnwe dan wel?” Moe<strong>de</strong>r haal<strong>de</strong> diep a<strong>de</strong>men zei: “Wij zijn klipdassen, Zuid-Afrikaanseklipdassen. We zijn een aparte or<strong>de</strong>: <strong>de</strong>Hyracoi<strong>de</strong>a, <strong>de</strong> klipdassen. Als je onzekenmerken vergelijkt dan hebben we hetmeest gemeen met olifanten en ook ietsmet nijlpaar<strong>de</strong>n en neushoorns. Kijk maargoed naar onze poten, we hebben viertenen voor (plus een rudiment <strong>van</strong> eenvijf<strong>de</strong> teentje) en drie tenen achter, netals <strong>de</strong> olifanten. Ook onze hersenen hebbeneen vergelijkbare structuur als die<strong>van</strong> <strong>de</strong> olifant.” Frans dacht, dit verhaalvergeet ik nooit meer natuurlijk. Hij keeknaar zijn voorpoten en zag hoeveel <strong>de</strong>kussentjes en nagels op die <strong>van</strong> eenolifant leken -behalve die krommenagel aan <strong>de</strong> zijkant-, terwijl <strong>de</strong> achterpotenmet <strong>de</strong> drie nagels wel iets weg hebben<strong>van</strong> <strong>de</strong> voorou<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> het paard of<strong>van</strong> <strong>de</strong> tapir. Deze poten zijn wel gemakkelijk,dacht hij, als je over hete rotsenmoet lopen, maar <strong>de</strong> ergste hitte ontlopenwe door ’s ochtends of <strong>in</strong> <strong>de</strong> namiddageten te zoeken als het niet zo warmmeer is.Zijn moe<strong>de</strong>r g<strong>in</strong>g ver<strong>de</strong>r: “Moet je eens oponze tan<strong>de</strong>n letten. Kijk, je vier slagtandjesaan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rkant, die hebben wortelsen <strong>de</strong> buitenste liggen plat naar voren,dat hebben knaagdieren niet: wel nijlpaar<strong>de</strong>n.De kiezen <strong>van</strong> <strong>de</strong> bovenkaak lijkenop die <strong>van</strong> een neushoorn, die <strong>van</strong>on<strong>de</strong>ren op die <strong>van</strong> een nijlpaard.Onze snijtan<strong>de</strong>n hebben geen wortels enblijven doorgroeien net als bij knaagdierenmaar hebben wel weer punten…”“Dus als ik het goed heb,” zei Fransje, ”danzijn we met geen enkel dier te vergelijken…Wezijn klipdassen en hebben <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>voorou<strong>de</strong>rs als <strong>de</strong> dikhui<strong>de</strong>n?”“Ja, Frans, zo is het maar net. En… o ja, wijeten alleen maar groenvoer. Sommigefamiliele<strong>de</strong>n <strong>in</strong> Zuid-Afrika komen <strong>de</strong> dorpenb<strong>in</strong>nen en eten zelfs uit <strong>de</strong> vuilnisbakken,maar wij hier <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> hebbeneen hogere voedselstandaard.”Frans wist genoeg, hij sprong <strong>van</strong> <strong>de</strong> rotsnaar een grote schildpad. “Hé, fossiel! Ikben geen knaagdier, ìk stam af <strong>van</strong> <strong>de</strong> olifanten.Waar blijf je nou, slome!”De schildpad draai<strong>de</strong> zich moeizaam omnaar een an<strong>de</strong>re schilpad, “Dat zal me watwor<strong>de</strong>n, ze willen twee groepen met <strong>in</strong>totaal 15 tot 20 klipdassen <strong>in</strong> een evenwichtigegroep. Die spr<strong>in</strong>gen straks <strong>de</strong>hele dag over onze schil<strong>de</strong>n heen.”“We moeten ze gewoon negeren, diedruktemakers,” sprak <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re schilpadmet een stoffig schild. “Eten krijgen wegenoeg en uit<strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk</strong> overleven wij zeallemaal….”Een Kaapse klipdas <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> zou willen,dat hij niet uitkeek op nijlkrokodillen.Want al was hij heel trots,daar bovenop zijn rots.Van die grote tan<strong>de</strong>n moet hij maar rillen.Het is geen kunst om klipdassen <strong>in</strong> eenkle<strong>in</strong> verblijf te hou<strong>de</strong>n en te fokken.Dat <strong>de</strong>ed men vroeger <strong>in</strong> het Henri Mart<strong>in</strong>huisook. Dat is echter niet meer <strong>de</strong><strong>Blijdorp</strong>-visie. Met <strong>de</strong> laatste aanvull<strong>in</strong>g<strong>van</strong> vijf klipdassen hoopt <strong>Blijdorp</strong> tweefamiliegroepen <strong>in</strong> evenwicht te krijgen ente hou<strong>de</strong>n. In dit verblijf wordt getrachtom het groepsleven zo veel mogelijk kansente geven waarbij er ruimte is voor territorium-en familiegedrag. Alhoewelzuid-afrikaanse klipdassen niet zeldzaamzijn, Kan <strong>Blijdorp</strong> <strong>de</strong> dierentu<strong>in</strong>kweek (surplus)gemakkelijk plaatsen <strong>in</strong> an<strong>de</strong>re tu<strong>in</strong>en.Als <strong>de</strong> uitbraakpog<strong>in</strong>gen <strong>van</strong> <strong>de</strong>zeslimme dieren ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst verij<strong>de</strong>ldkunnen wor<strong>de</strong>n, dan heeft <strong>Blijdorp</strong>hiermee weer een prachtige attractie.Met dank aan: Mart<strong>in</strong> <strong>van</strong> Wees (Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 13
Tekst: Marcel Kreuger Foto’s: Koos <strong>van</strong> LeeuwenV R I E N D E NZONNEN IN ZÜRICHEen weekje met <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>n naar ZwitserlandGoedgemutst, het was prachtig weer en er stond ons een leuke trip tewachten, vertrokken we maandagochtend vroeg uit Rotterdam.De bus was, met 38 <strong>de</strong>elnemers, lekker gevuld. We had<strong>de</strong>n een langereisdag voor <strong>de</strong> boeg. Via België, Luxemburg en Frankrijk kwamen weuit<strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk</strong> aan bij ons hotel <strong>in</strong> het Duitse Weil am Rhe<strong>in</strong>. Vanwegehet rijtij<strong>de</strong>nbesluit mogen chauffeurs niet te lang achter elkaar aanhet stuur zitten. We maakten dus heel wat korte tussenstops.Dan is zo’n dag toch nog snel voorbij. Weil am Rhe<strong>in</strong> ligt op een drielan<strong>de</strong>npunt,je bent <strong>in</strong> Duitsland, maar <strong>in</strong> een poep en een zucht zit je<strong>in</strong> Frankrijk of Zwitserland. Een paar Vrien<strong>de</strong>n wan<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n ’s avondsdan ook nog even richt<strong>in</strong>g Frankrijk.Woensdag was een klimdag. In tour <strong>de</strong>France-termen: Behoorlijk wat bergjes<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste categorie. We waren tenslottewel <strong>in</strong> Zwitserland! De hele woensdagbrachten we door <strong>in</strong> Tierpark Goldau.Ook hier wer<strong>de</strong>n we enthousiast ont<strong>van</strong>-D<strong>in</strong>sdagochtend: Op naar Zoo Basel! Ofliever: <strong>de</strong> Zolli, zoals <strong>de</strong> <strong>in</strong>woners hun dierentu<strong>in</strong>liefkozend noemen. Onze reislei<strong>de</strong>r,Peter Biesta, had alles weer goedvoorbereid, dus we wer<strong>de</strong>n enthousiastont<strong>van</strong>gen. Voor <strong>de</strong> liefhebbers was ereen rondleid<strong>in</strong>g. Het was een lekkere dierentu<strong>in</strong>dag.De Zolli is een leuke, mooietu<strong>in</strong>, met hier en daar nog wat verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong>verblijven. Als mensaap heb je het nietzo best getroffen… De tu<strong>in</strong> was bezaaidmet ooievaarsnesten. Overal keken erkle<strong>in</strong>e kopjes over <strong>de</strong> rand. Ver<strong>de</strong>r verschillen<strong>de</strong>bijzon<strong>de</strong>re verblijven, zoals <strong>de</strong>combi <strong>van</strong> Afrikaanse <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong> met nijlpaar<strong>de</strong>nen het verblijf dat werd ge<strong>de</strong>elddoor Indische neushoorns, muntjaks endwergotters. Ik v<strong>in</strong>d zulke comb<strong>in</strong>atieverblijvenaltijd weer aantrekkelijk. Absoluuthoogtepunt voor mij: het Etosha- enGamgoa complex met stokstaartjes, leeuwenen een prachtig krokodillenverblijf,etc. We hebben een hele tijd genoten <strong>van</strong><strong>de</strong> drukke werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> wevervogels.Met stralend weer re<strong>de</strong>n we e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> <strong>de</strong>middag naar onze uitvalsbasis, een hotel<strong>in</strong> het centrum <strong>van</strong> Zürich. Een perfectekeuze! Onze chauffeur stuur<strong>de</strong> <strong>de</strong> busbehendig door <strong>de</strong> drukke b<strong>in</strong>nenstad. Na<strong>de</strong> avondmaaltijd g<strong>in</strong>gen <strong>de</strong> meeste Vrien<strong>de</strong>nlekker <strong>de</strong> stad <strong>in</strong> om op een terrasje tegenieten <strong>van</strong> het weer en het uitzicht.14 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
gen. We kregen een geweldige rondleid<strong>in</strong>gdoor het nieuwe gebied voor wolvenen beren. Het was nog niet open, maar erwaren al wel dieren. Onze rondleidsterwas zo leuk dat <strong>de</strong> rondleid<strong>in</strong>g zelfs zon<strong>de</strong>rdieren een feestje zou zijn geweest!Daarna kon<strong>de</strong>n we <strong>de</strong> hele middag klimmenen klauteren <strong>in</strong> <strong>de</strong> ‘ou<strong>de</strong>’ tu<strong>in</strong>. Ookdat was een feest. De tu<strong>in</strong> ligt <strong>in</strong> eenprachtige omgev<strong>in</strong>g. De loslopen<strong>de</strong> hertenen moeflons zijn er helemaal thuis.Me<strong>de</strong> dankzij het mooie weer was heteen perfecte middag. Veel verblijvenwaren zo mooi, dat je <strong>de</strong> dieren soms nietkon v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Maar dat zijn wij <strong>Blijdorp</strong>erswel gewend. Bovendien weten we dandat het voor <strong>de</strong> dieren een heerlijk verblijfmoet zijn. En daar gaat het tenslotte om.’s Avonds <strong>in</strong> Zürich kon<strong>de</strong>n we nog lekkereen restaurantje en een terrasje zoekenom te genieten <strong>van</strong> <strong>de</strong> warme avond.Ik hoor<strong>de</strong> zeggen dat het <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong>nog nooit zo heet was <strong>in</strong> Zwitserland.Toch aardig dat ze dat voor ons hebbengeregeld…Op don<strong>de</strong>rdag bezochten we <strong>de</strong> Zoo <strong>van</strong>Zürich. Het was Hemelvaartsdag enprachtig weer, dus we waren niet alleen…Ook dit had Peter weer prima geregeld.De rondlei<strong>de</strong>rs ston<strong>de</strong>n ons al op te wachten.Opnieuw een mooie stadstu<strong>in</strong>. Ookhier moet je alleen geen mensaap zijn…Absoluut hoogtepunten: De verblijvenvoor leeuwen, beren, tijgers en natuurlijk<strong>de</strong> Masoalahal, waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> natuur <strong>van</strong>Madagaskar wordt nagebootst. Deze halis vergelijkbaar met <strong>de</strong> bush <strong>in</strong> Arnhem(die als <strong>in</strong>spiratiebron heeft gediend). Eenoverweldigen<strong>de</strong> plantenrijkdom met losvliegen<strong>de</strong>vogels en hier en daar een voorbijspr<strong>in</strong>gen<strong>de</strong>halfaap. Wat wil een mensnog meer! We moeten zeker terugkomenals het geplan<strong>de</strong> nieuwe, gigantische, olifantenverblijfgereed is (misschien hebbenze dan ook wat geregeld voor <strong>de</strong>mensapen…).De leuke dag werd ’s avonds vervolgd <strong>in</strong><strong>de</strong> b<strong>in</strong>nenstad <strong>van</strong> Zürich…Het beste was wat mij betreft bewaardvoor <strong>de</strong> laatste dag: Tierpark Dählhölzli <strong>in</strong>Bern. Ook hier natuurlijk weer mooi weeren een leuke rondleid<strong>in</strong>g. Maar <strong>de</strong>ze tu<strong>in</strong>heeft iets heel speciaals. De helft <strong>van</strong> <strong>de</strong>tu<strong>in</strong> is gratis toegankelijk! Dählhölzlimaakt <strong>de</strong>el uit <strong>van</strong> een prachtige omgev<strong>in</strong>g.Langs <strong>de</strong> snelstromen<strong>de</strong> rivier <strong>de</strong>Arau liggen verschillen<strong>de</strong> verblijven voor‘<strong>in</strong>heemse’ dieren als gemzen, otters en …Die verblijven zijn werkelijk prachtig envoor ie<strong>de</strong>reen te bezichtigen. Een heleklim naar boven is dan <strong>de</strong> eigenlijkeentree tot het park. Ook hier weer geweldigeverblijven. De wisenten hebben bijvoorbeel<strong>de</strong>en eigen stuk bos. Zeg nouzelf, hoe vaak staat u <strong>in</strong> een dierentu<strong>in</strong> stilbij wisenten? Bij een verblijf als <strong>in</strong> Bernstaat u tientallen m<strong>in</strong>uten te genieten!Punt <strong>van</strong> aandacht: Pas toen we bovenwaren, merkten we dat <strong>de</strong> enige voorzien<strong>in</strong>gwaar je kon eten en dr<strong>in</strong>ken helemaalbene<strong>de</strong>n ligt….Ik vond het een feest <strong>in</strong> Bern. Ook zon<strong>de</strong>rleeuwen, olifanten, tijgers en mensapenkan een tu<strong>in</strong> enorm aantrekkelijk zijn.Sterker nog, als je geen geld, ruimte ofkennis hebt, beg<strong>in</strong> er dan gewoon nietaan! Niets zo triest als een mensaap ofeen olifant <strong>in</strong> een veel te kle<strong>in</strong> verblijf.Voor <strong>de</strong> liefhebbers had Peter geregelddat zij <strong>in</strong> <strong>de</strong> middag wer<strong>de</strong>n afgezet <strong>in</strong> <strong>de</strong>b<strong>in</strong>nenstad <strong>van</strong> Bern om nog wat te w<strong>in</strong>kelenen <strong>de</strong> mooie stad Bern te bekijken.Reisbureau Peter Biesta is <strong>van</strong> alle marktenthuis!Bern was een geweldige afsluit<strong>in</strong>g <strong>van</strong>een heerlijke week met stralend weer enprachtige dierentu<strong>in</strong>en. Ik <strong>de</strong>nk dat alle<strong>de</strong>elnemers, net als ik, hebben genoten.Vrijdagavond kon<strong>de</strong>n we nog even bijkomen<strong>in</strong> het ons beken<strong>de</strong> hotel <strong>in</strong> Weil amRhe<strong>in</strong>.De terugreis op zaterdag verliep voorspoedig,dus we waren lekker op tijdterug <strong>in</strong> Rotterdam. Peter hield <strong>in</strong> <strong>de</strong> busnog een kle<strong>in</strong>e enquête over het gewenstereisdoel voor <strong>de</strong> meerdaagse reis <strong>in</strong>2010. Als het aan <strong>de</strong> aanwezigen ligtwordt het een trip richt<strong>in</strong>g Denemarken.In Vrien<strong>de</strong>nnieuws leest u er tegen dietijd meer over.Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 15
K O U D B L O E DTekst: Esmee Gruben en Lucka <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong> met me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> Jan Breedijk Foto’s: Jan BreedijkZEESCHILDPADDENEsmee en Lucka <strong>in</strong> <strong>de</strong> haaientunnelNet als vorig jaar rond <strong>de</strong>ze tijd zijn er weer twee leerl<strong>in</strong>gen die graageen werkstuk wil<strong>de</strong>n schrijven dat zou verschijnen <strong>in</strong> het Vrien<strong>de</strong>nnieuws.Lucka en Esmee kozen voor het on<strong>de</strong>rwerp zeeschildpad<strong>de</strong>n.Gewapend met kladblok en pen togen zij met mij naar onze Diergaar<strong>de</strong>.Achter <strong>de</strong> schermen <strong>van</strong> het Oceanium troffen zij Peter <strong>van</strong> Putten.Hij had al <strong>in</strong>formatie voor <strong>de</strong> dames verzameld en ver<strong>de</strong>r kon<strong>de</strong>n zijal hun vragen op hem afvuren. Daarna wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> schildpad<strong>de</strong>n opgezochten bekeken, <strong>van</strong> boven <strong>de</strong> haaientunnel. Met alle <strong>in</strong>formatiezijn <strong>de</strong> vriend<strong>in</strong>nen aan het werk gegaan en hebben het volgen<strong>de</strong>stuk geschreven.Zeeschildpad<strong>de</strong>n zijn familie <strong>van</strong> <strong>de</strong> groteschildpad<strong>de</strong>n die <strong>in</strong> alle tropische en sommigesubtropische en gematig<strong>de</strong> zeeënvoorkomen. Zeeschildpad<strong>de</strong>n behoren tot<strong>de</strong> reptielen en er komen wereldwijd zessoorten voor, waar<strong>van</strong> er m<strong>in</strong>stens vijfbedreigd zijn. We bespreken hier alleen <strong>de</strong>soorten zeeschildpad<strong>de</strong>n die <strong>in</strong> Diergaar<strong>de</strong><strong>Blijdorp</strong> voorkomen.KaretschildpadDe karetschildpad komt rond <strong>de</strong> evenaarvoor <strong>in</strong> <strong>de</strong> Indische, <strong>de</strong> Grote en <strong>de</strong> Atlantischeoceaan en leeft uitsluitend <strong>in</strong> zee.Het liefst zwemt hij langs rotskusten en<strong>in</strong> ondiepe wateren. Alleen om eieren afte zetten komen <strong>de</strong> volwassen vrouwtjesaan land. Op het menu staan voornamelijksponzen, maar ook slakken, kreeftenen an<strong>de</strong>re zeedieren. De karetschildpadkan tot een meter groot wor<strong>de</strong>n en is eenpopulaire toeristische attractie <strong>in</strong> <strong>de</strong> strekenwaar hij voorkomt. Hij is te herkennenaan overlappen<strong>de</strong> hoornplaten op hetrugschild, tandachtige uitsteeksels aan <strong>de</strong>achterzij<strong>de</strong> <strong>van</strong> het schild en een dui<strong>de</strong>lijkgehaakte, papegaaiachtige bek.Onechte karetschildpadHet schild <strong>van</strong> <strong>de</strong> onechte karetschildpadwordt ongeveer een meter lang, en hetdier kan 150 kilogram wegen. Er zijn ooknog grotere exemplaren aangetroffen totwel 500 kilogram. De onechte karetschildpadlijkt op <strong>de</strong> soepschildpad, maarheeft een dikkere kop en het schild en <strong>de</strong>poten zijn bru<strong>in</strong> tot oranje en <strong>de</strong> netteken<strong>in</strong>gop <strong>de</strong> kop ontbreekt. Deze soorthoudt niet <strong>van</strong> warme wateren en komtvoor <strong>in</strong> <strong>de</strong> Pacifische Oceaan, IndischeOceaan, Mid<strong>de</strong>llandse zee en <strong>de</strong> AtlantischeOceaan. In Ne<strong>de</strong>rland kan het weleens gebeuren dat er een onechte karetschildpadaanspoelt, maar dat is een zeldzaamheid.Het voedsel bestaat uit slakken,kreeftachtigen en ook wel planten.De leefomgev<strong>in</strong>g bestaat uit wat ondiepere<strong>de</strong>len <strong>van</strong> <strong>de</strong> zee, meestal bij koraalriffen.Groene zeeschildpadDe groene zeeschildpad werd vroeger ookwel soepschildpad genoemd. Het is <strong>de</strong>grootste schildpad<strong>de</strong>nsoort uit <strong>de</strong> familiezeeschildpad<strong>de</strong>n. Het schild <strong>van</strong> <strong>de</strong> groenezeeschildpad wordt maximaal an<strong>de</strong>rhalvemeter lang en het dier kan 200 kilogramzwaar wor<strong>de</strong>n. De groene zeeschildpadleidt een zwemmend bestaan <strong>in</strong> <strong>de</strong>Atlantische Oceaan en <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>llandseZee, en komt soms <strong>in</strong> <strong>de</strong> Noordzeeterecht, waar hij eigenlijk niet thuishoort.De schildpad leeft <strong>in</strong> warme wateren enkomt alleen aan land om eieren te leggen.De groene zeeschilpad kan al zwemmen<strong>de</strong>en snelheid <strong>van</strong> 40 km/u bereiken. Zeeten waterplanten, met name zeegrassoorten.Jonge dieren eten ook dierlijkvoedsel. De groene zeeschildpad is hetgemakkelijkst te herkennen aan hetschu<strong>in</strong> aflopen<strong>de</strong> schild en <strong>de</strong> typischenetteken<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> kop en poten. Hetschild is grijsblauw tot bru<strong>in</strong> en <strong>de</strong> buik iswit.De voortplant<strong>in</strong>gDe schildpad begraaft zijn eieren op zandstran<strong>de</strong>nop verschillen<strong>de</strong> plekken op <strong>de</strong>wereld. In Europa doet <strong>de</strong> onechte karetschildpaddat on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re op Zakynthos,een Grieks eiland, waar het afzetten <strong>van</strong>16 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
<strong>de</strong> eieren toeristen aantrekt. De eilandbewonersverdienen hier geld mee door metbootjes toeristen <strong>de</strong> eileg te laten zien.Omdat <strong>de</strong> meeste bootjes een motor hebben,kan dit <strong>de</strong> dieren verstoren tij<strong>de</strong>nshet leggen <strong>van</strong> <strong>de</strong> eieren. Tij<strong>de</strong>ns hetafzetten <strong>van</strong> <strong>de</strong> eieren raakt het vrouwtje<strong>in</strong> een soort trance. Als het vrouwtje weerbijkomt en ze <strong>de</strong> eitjes heeft gelegd, komtze weer uit <strong>de</strong> trance en gooit <strong>de</strong> kuil dieze gegraven heeft weer dicht. Nadat <strong>de</strong>kle<strong>in</strong>e zeeschildpadjes uit het ei zijn gekomen,gaan ze meteen naar <strong>de</strong> zee. Als zehet halen tenm<strong>in</strong>ste. Want slechts 1 tot 3schildpad<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> 1000 voltooien <strong>de</strong>tocht naar <strong>de</strong> zee en weten uit<strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk</strong> opte groeien tot een volwassen zeeschildpad.Bedreig<strong>in</strong>gVijan<strong>de</strong>n beg<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> zeeschildpad<strong>de</strong>n alaan te vallen <strong>in</strong> <strong>de</strong> fase dat ze nog maareieren zijn. Geleedpotigen zoals miereneten hier al <strong>van</strong>. Zoogdieren als hon<strong>de</strong>n,mangoesten en ratten graven <strong>de</strong> eierenop. Jonge schildpad<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwegnaar zee gegrepen door vogels, zoalsmeeuwen. Eenmaal <strong>in</strong> zee eten krabben,<strong>in</strong>ktvissen en haaien <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonge dieren.Als volwassen dieren zijn alleen grotehaaiensoorten, zeekrokodillen sommigegrote zeevissen, zoals tandbaarzen, nog <strong>in</strong>staat om het grote en stevige schild tetrotseren. Mensen vormen dan <strong>de</strong> grootstebedreig<strong>in</strong>g. Schildpad<strong>de</strong>n raken verstrikt<strong>in</strong> visnetten en verdr<strong>in</strong>ken. Ze happen<strong>in</strong> het aas <strong>van</strong> vislijnen met haken ofze vormen zelf het doelwit, omdat hunvlees zo gegeten wordt of tot soep wordtgekookt. Ook <strong>de</strong>len <strong>van</strong> het schild wor<strong>de</strong>nter <strong>de</strong>coratie gebruikt bij meubelen of alssieraad. Om <strong>de</strong> dieren te beschermen zijner speciale netten ontworpen met kleppen(turtle exclu<strong>de</strong>r <strong>de</strong>vices) waar <strong>de</strong> schildpadwel uit kan zwemmen, maar <strong>de</strong> te<strong>van</strong>gen vissen niet. Er wordt gestimuleerdom met weerhaakloze haken te vissenzodat schildpad<strong>de</strong>n meer overlev<strong>in</strong>gskanshebben. Ook wor<strong>de</strong>n eileggebie<strong>de</strong>nbeschermd en jonge dieren veilig naar zeebegeleid of gebracht. En uiteraard zijn <strong>de</strong>dieren beschermd als ernstig bedreig<strong>de</strong>diersoort. Wetenschappers vermoe<strong>de</strong>ndat het aantal eierleggen<strong>de</strong> karetschildpad<strong>de</strong>n<strong>in</strong> <strong>de</strong> afgelopen drie generatiesmet 85 % is afgenomen. Sommigebescherm<strong>de</strong> populaties stabiliseren ofwor<strong>de</strong>n groter, maar over het algemeengaan <strong>de</strong> aantallen nog steeds achteruit.In <strong>Blijdorp</strong> zijn er twee groene zeeschildpad<strong>de</strong>n.Ze heten Mydas en Flappie. <strong>Blijdorp</strong>heeft ook nog twee karetschildpad<strong>de</strong>n.Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze schildpad<strong>de</strong>n, Ped<strong>de</strong>l, iser al <strong>van</strong> kle<strong>in</strong>s af aan. Toen hij kwam,woog hij 14 gram en <strong>de</strong> doorsnee <strong>van</strong> zijnschild was 2,3 cm. De schildpad<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>krijgen een speciaal dieet. In totaaleten ze op maandag en vrijdag 5500 gramvoedsel. Op d<strong>in</strong>sdag, woensdag, zaterdagen zondag krijgen ze 2500 gram. Don<strong>de</strong>rdagis hun vastendag, dan krijgen ze niets.Het voedsel dat ze <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> te eten krijgenbestaat uit <strong>in</strong>ktvis, har<strong>in</strong>g, makreel,gelat<strong>in</strong>e en andijvie. Alles bij elkaar etendie schildpad<strong>de</strong>n wel 23,5 kilogram perweek. Het eten wordt gegeven met eenstok met een soort tang. De schildpad<strong>de</strong>nzwemmen <strong>in</strong> een bak met wel 2800 kubiekemeter water. Er is <strong>in</strong> die bak ook nogeen <strong>de</strong>el dat <strong>de</strong> bezoekers niet kunnenzien.Dat is voor als <strong>de</strong> schildpad<strong>de</strong>n wel evengenoeg mensen hebben gezien. Ze kunnenzich daar dan achter verschuilen. Erzwemt <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> een schildpad zon<strong>de</strong>rstaart. Die is hij door een ongelukje kwijtgeraakt.Ten slotte zwemt er nog tij<strong>de</strong>lijkéén onechte karetschildpad <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>rond. Het diertje was gewond, on<strong>de</strong>rvoe<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rkoeld aangespoeld op een Ne<strong>de</strong>rlandsstrand, net als een groter exemplaardat momenteel <strong>in</strong> Burgers Ocean verblijft.Gelukkig gaat het goed met <strong>de</strong> kle<strong>in</strong>e. Hijzwemt rond <strong>in</strong> <strong>de</strong> mangrovebak bij <strong>de</strong>koeneusroggen. Als hij voldoen<strong>de</strong> hersteldis, wordt hij weer vrijgelaten. Het zou kunnenzijn dat hij al weer rondzwemt <strong>in</strong> <strong>de</strong>grote zee, een one<strong>in</strong>dige en onbeken<strong>de</strong>horizon tegemoet.Met dank aan: Peter <strong>van</strong> Putten (Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)Onechte karetschidpadVrien<strong>de</strong>nnieuws 2 | 2009 | 17
Tekst: Angel<strong>in</strong>e Peters Foto’s: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>HOE IS HET GESTELD MET DE STELLERS?De Vrien<strong>de</strong>n die na <strong>de</strong> Algemene Le<strong>de</strong>nverga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>in</strong> april aanwezigwaren bij <strong>de</strong> feestelijke open<strong>in</strong>g <strong>van</strong> het nieuwe verblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> Steller-zeearen<strong>de</strong>n,kunnen zich vast nog wel het bijzon<strong>de</strong>re applaus her<strong>in</strong>neren:we mochten vooral géén lawaai maken om <strong>de</strong> vogels, diekort daarvoor verhuisd waren naar hun nieuwe on<strong>de</strong>rkomen, niet teverstoren. Inmid<strong>de</strong>ls zitten <strong>de</strong> Steller-zeearen<strong>de</strong>n al meer dan driemaan<strong>de</strong>n <strong>in</strong> hun nieuwe verblijf. Tijd dus om eens aan <strong>de</strong> dierverzorgerste vragen of <strong>de</strong> vogels al helemaal zijn <strong>in</strong>geburgerd en om te kijkenof het verblijf voldoet aan <strong>de</strong> verwacht<strong>in</strong>gen.ThuishavenDe Steller-zeearend is één <strong>van</strong> <strong>de</strong> achtsoorten zee- en visaren<strong>de</strong>n. Met zijnspanwijdte tot 2,5 meter en een gewichttot zelfs 10 kg is het één <strong>van</strong> <strong>de</strong> zwaarsteroofvogels ter wereld. De An<strong>de</strong>s Condor isnog wat zwaar<strong>de</strong>r: tot wel 12 à 13 kg.Zoals <strong>de</strong> naam al doet vermoe<strong>de</strong>n levenzeearen<strong>de</strong>n dicht bij <strong>de</strong> kust om vis te<strong>van</strong>gen. De Steller-zeearend is aan <strong>de</strong> kusten<strong>van</strong> oostelijk Siberië te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, rondomhet schiereiland Kamtsjatka en hetmond<strong>in</strong>gsgebied <strong>van</strong> <strong>de</strong> rivier <strong>de</strong> Amoer.Er zijn naar schatt<strong>in</strong>g nog ruim 3000 paarSteller-zeearen<strong>de</strong>n <strong>in</strong> het wild. Maar ook<strong>de</strong>ze soort on<strong>de</strong>rv<strong>in</strong>dt steeds meerbedreig<strong>in</strong>gen. De kustgebie<strong>de</strong>n waar zeleven zijn rijk aan olie. De zoektocht naarolie en het ontwikkelen <strong>van</strong> olieboorplatformsverstoren broedpog<strong>in</strong>gen. Steedsmeer aren<strong>de</strong>n verlaten daardoor voortijdighun nest.Echte vissersHet overgrote <strong>de</strong>el <strong>van</strong> zijn voedsel haalt<strong>de</strong> Steller-zeearend uit het water of <strong>van</strong><strong>de</strong> oever. Hij eet heel veel vis en metname <strong>de</strong> paaitijd <strong>van</strong> zalmen <strong>in</strong> <strong>de</strong> vroegeherfst zorgt voor een waar feestmaal.Zodra <strong>de</strong> zalmen op weg naar hun paaigebied<strong>de</strong> rivieren optrekken, komt het dikwijlsvoor dat een Steller-zeearendgewoon aan <strong>de</strong> oever wacht tot een zalmvoorbij komt zwemmen om er vervolgensmet een sprong bovenop te duiken.In an<strong>de</strong>re jaargetij<strong>de</strong>n v<strong>in</strong>d je Steller-zeearen<strong>de</strong>nook wel op een hoge uitkijkpostzoals een boom of rotsrichel. Zodra eenvis <strong>in</strong> beeld komt, duikt <strong>de</strong> arend erop af.Behalve vis eten Steller-zeearen<strong>de</strong>n ookwel vogels zoals jonge ganzen en zelfskadavers. De bemachtig<strong>de</strong> prooi wordt op<strong>de</strong> grond uit elkaar getrokken en opgegeten.De verhuiz<strong>in</strong>gDe twee Steller-zeearen<strong>de</strong>n <strong>van</strong> Diergaar<strong>de</strong><strong>Blijdorp</strong> zijn rond <strong>de</strong> vier jaar oud enhebben dit jaar hun volwassen kleedgekregen. Het stel is s<strong>in</strong>ds medio 2006 <strong>in</strong>18 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
<strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> en heeft al die tijd <strong>in</strong> <strong>de</strong>vliegkooi <strong>in</strong> het Aziatische moeras gezeten.De verhuiz<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee dierenhad heel wat voeten <strong>in</strong> <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>. Zoalsgezegd zijn <strong>de</strong> vogels behoorlijk fors meteen zware haaksnavel en niet te vergetengrote klauwen. Die pak je dus niet zomaareven beet. De beste en veiligste manierom <strong>de</strong>ze dieren on<strong>de</strong>r controle te hou<strong>de</strong>nis door het borstelige ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> eenbezem op <strong>de</strong> klauwen te zetten om zo hetdier te fixeren en vervolgens een net over<strong>de</strong> vogel te gooien. Vervolgens wordt <strong>de</strong>vogel met vereen<strong>de</strong> krachten <strong>in</strong> eentransportkist gedaan en kan het dier verhuisdwor<strong>de</strong>n naar hun nieuwe verblijf.Het verblijfHet nieuwe verblijf is een stuk openerdan het verblijf <strong>in</strong> het Aziatische moeras.De dieren moesten dus wel even wennenaan het licht en <strong>de</strong> ruimte om zich heen.Het verblijf is <strong>in</strong>gericht met een aantalboomstronken, zodat <strong>de</strong> vogels voldoen<strong>de</strong>uitkijkposten hebben. Je zou kunnen zeggendat <strong>de</strong> Steller-zeearen<strong>de</strong>n het ruimsteuitzicht hebben <strong>in</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong>. Vanuithun verblijf kijken ze ongeh<strong>in</strong><strong>de</strong>rd <strong>de</strong>grote vijver op met het hotel op <strong>de</strong> achtergrond.Het vrouwtje heeft blijkbaarniet helemaal door dat die ruimte helaasniet helemaal <strong>van</strong> haar was en vliegtwaarschijnlijk af en toe tegen het gaas.Daarbij heeft ze haar snavelbasis beschadigd.Ze zit nu even apart <strong>in</strong> één <strong>van</strong> <strong>de</strong>achterverblijven <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrije vlucht<strong>de</strong>monstratie totdat haar snavel genezen is.Behalve een kle<strong>in</strong>e separatieruimte, waar<strong>de</strong> vogels <strong>in</strong>gaan als <strong>de</strong> verzorgers <strong>de</strong>volière willen schoonmaken, is er geenb<strong>in</strong>nenverblijf. In <strong>de</strong> natuur zijn <strong>de</strong>vogels uiteraard ook aan alle elementenbloot-gesteld, dus meer dan een afdakjehebben <strong>de</strong> dieren niet nodig.De verzorg<strong>in</strong>gZoals gezegd zijn Steller-zeearen<strong>de</strong>n vissers.Ze krijgen dan ook <strong>de</strong> meeste dagen<strong>in</strong> <strong>de</strong> week vis te eten zoals har<strong>in</strong>g enmakreel, maar ook zoetwatervissen alsvoorn. Daarnaast krijgen ze ratten ofcavia’s en een stuk bot met wat vlees omte kluiven. Gemid<strong>de</strong>ld krijgt een dier 1tot 2 kg per dag te eten. In eerste <strong>in</strong>stantiekregen <strong>de</strong> dieren vijf dagen <strong>in</strong> <strong>de</strong>week eten, maar omdat het gewicht <strong>van</strong><strong>de</strong> dieren <strong>in</strong> het nieuwe verblijf afnam,wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> vogels nu elke dag gevoerd.Het verblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> zeearen<strong>de</strong>n staat <strong>in</strong>open verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> vijver buiten <strong>de</strong>Diergaar<strong>de</strong>. Wie weet is een visje weleens zo dom om door <strong>de</strong> mazen <strong>van</strong> hetnet te zwemmen. Benieuwd of <strong>de</strong> Steller-zeearen<strong>de</strong>ndan gehoor geven aanhun <strong>in</strong>st<strong>in</strong>ct.ToekomstSteller-zeearen<strong>de</strong>n vormen paartjes voorhet leven. Vroeg <strong>in</strong> het voorjaar baltst eenpaartje om <strong>de</strong> relatie weer te versterken.Helaas kunnen <strong>de</strong> vogels <strong>de</strong>ze luchtdansniet uitvoeren <strong>in</strong> ge<strong>van</strong>genschap, hoegroot <strong>de</strong> volières ook zijn. De nestelplaatsen,enorme constructies <strong>van</strong> takken <strong>van</strong>wel 2 meter doorsne<strong>de</strong>, wor<strong>de</strong>n jarenachtereen gebruikt. Het nest is meestalhoog <strong>in</strong> <strong>de</strong> bomen gemaakt. Per legselwor<strong>de</strong>n slechts één of twee eieren gelegd,die na een dag of 40 uitkomen. Na 10weken vliegen <strong>de</strong> jongen voor het eerstuit, maar be<strong>de</strong>len dan nog regelmatig bij<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om voedsel. Na een jaar zijn <strong>de</strong>jongen zelfstandig genoeg om op eigenbenen te staan en verlaten <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<strong>de</strong>f<strong>in</strong>itief. Het duurt dan nog zo’n driejaar voordat <strong>de</strong> jongen volwassen zijn,een partner zoeken en een eigen nestbouwen.Er zijn niet veel dierentu<strong>in</strong>en <strong>in</strong> Europadie Steller-zeearen<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> collectie hebben.In Ne<strong>de</strong>rland is Avifauna <strong>de</strong> enigean<strong>de</strong>re tu<strong>in</strong>. Er is dan ook geen Europeesfokprogramma, maar er wor<strong>de</strong>n wel dieren<strong>in</strong> ge<strong>van</strong>genschap geboren.Zoals u eer<strong>de</strong>r <strong>in</strong> het artikel heeft kunnenlezen, zijn <strong>de</strong> dieren <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> nu vierjaar oud en net volwassen. De hoop is danook dat het klikt tussen die twee en datook <strong>in</strong> Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong> op een dagjonge zeearendjes te bewon<strong>de</strong>ren zijn.Dat zou <strong>van</strong> <strong>de</strong> vogels een mooie giftterug zijn aan <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>n!!!Met dank aan: Stephan Timmermans (Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>)Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 19
Tekst: Gerhard TijssenFoto´s: Peter BiestaVERSLAG VRIENDENREIS ZOO KREFELD25 april om klokslag 8 uur vertrokken weer twee bussen met Vrien<strong>de</strong>nvoor het voorjaarsuitje. Dit keer na enkele jaren naar <strong>de</strong> dierentu<strong>in</strong><strong>in</strong> Krefeld. Na een groten<strong>de</strong>els voorspoedige reis (een korte file<strong>in</strong> Duitsland) met een tussenstop bij Tiel waren wij re<strong>de</strong>lijk op tijd bij<strong>de</strong> <strong>in</strong>gang. Voor <strong>de</strong> liefhebbers ston<strong>de</strong>n enkele mensen klaar om eenrondleid<strong>in</strong>g te verzorgen. Zelf koos ik ervoor om zelfstandig door <strong>de</strong>dierentu<strong>in</strong> te dwalen.Bij aankomst eerst maar een versnaper<strong>in</strong>g.We klagen wel eens over <strong>de</strong> rijen bij<strong>de</strong> horeca <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>, maar <strong>in</strong> Krefeld wasniet meer open dan een soort frietkot.Eerlijk is eerlijk <strong>de</strong> bierworst, <strong>de</strong> patat enhet bier waren niet slecht!Dan <strong>de</strong> rondgang. Wat nog steeds directopvalt, is het verblijf met <strong>de</strong> kamelen.Deze dieren staan op een veldje metslechts een 10 cm droge greppel alsafscheid<strong>in</strong>g <strong>van</strong> het publiek. Dit is voldoen<strong>de</strong>om <strong>de</strong> dieren op het perk te hou<strong>de</strong>n.Vlakbij <strong>de</strong> kamelen is een apenrotsmet mantelbavianen: een ou<strong>de</strong>rwets aandoen<strong>de</strong>manier om bavianen te hou<strong>de</strong>n.De tu<strong>in</strong> <strong>van</strong> Krefeld past hier wel dui<strong>de</strong>lijkgedragsverrijk<strong>in</strong>g toe. Veel bavianenwaren druk bezig om zaadjes of iets <strong>de</strong>rgelijksuit flessen of hout met gaatjes er<strong>in</strong>te halen.Via een zwembad met p<strong>in</strong>guïns en eenzwembad met Californische zeeleeuwen(het is dui<strong>de</strong>lijk waarom <strong>de</strong>ze dierenrondjes zwemmen) komen we bij <strong>de</strong> Zuid-Amerikahal. Ondanks het achterstalligeon<strong>de</strong>rhoud blijft rondlopen <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze haleen ervar<strong>in</strong>g. Loslopen<strong>de</strong> witgezichtssaki’s,schildpad<strong>de</strong>n, parasolmieren, Terrakayschildpad<strong>de</strong>n,tamandua’s. Alles geefthet tropengevoel dat zo’n hal hoort op teroepen. Deze hal is veel kle<strong>in</strong>er dan <strong>de</strong>Bush <strong>in</strong> Arnhem, maar kan qua belev<strong>in</strong>gwat mij betreft op gelijke hoogte gesteldwor<strong>de</strong>n.Vervolgens langs het gebouw en omliggen<strong>de</strong>terre<strong>in</strong>en met Indische olifanten,zwarte neushoorns en dwergnijlpaar<strong>de</strong>n.Er wordt hier een show gegeven met <strong>de</strong>olifanten. Naar mijn i<strong>de</strong>e kunnen ze beterstoppen met <strong>de</strong> olifanten en zorgen datze ergens goed terechtkomen. Bij <strong>de</strong>zwarte neushoorns was een halfvolwassenexemplaar te zien.De zoo <strong>in</strong> Krefeld heeft <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> <strong>de</strong>letter L. In het korte pootje <strong>van</strong> <strong>de</strong> L is het(mens)apengebouw. Het is gebouwd alseen atoombunker, hier en daar opgeleuktmet houten planken. De apen kunnenniet naar buiten. Gelukkig is er wel een20 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
V R I E N D E N<strong>in</strong>zamel<strong>in</strong>gsactie gaan<strong>de</strong> voor een buitenverblijfvoor <strong>de</strong> gorilla’s. Ondanks hetsombere gebouw blijft het leuk om naar<strong>de</strong> apen te kijken. Vooral <strong>de</strong> chimpanseeslaten zich goed horen. In dit stukje <strong>van</strong> <strong>de</strong>zoo zitten ver<strong>de</strong>r enkele bijzon<strong>de</strong>re dierenals <strong>de</strong> berganoa, babirussa en <strong>de</strong> Parmawallaby.Terug <strong>in</strong> <strong>de</strong> lange poot <strong>van</strong> <strong>de</strong> L loop jelangs muskusossen, dallschapen, nijlgau’snaar het vogelhuis. Het vogelhuis is fraai,omdat <strong>in</strong> vijf verschillen<strong>de</strong> volières(gemaakt <strong>van</strong> dun draad) verschillen<strong>de</strong>wereld<strong>de</strong>len vertegenwoordigd zijn. Ookzijn hier enkele vleermuizen te zien.Na het vogelhuis loop je om <strong>de</strong> centraalgelegen Afrika<strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>. Een leuk i<strong>de</strong>e,maar we<strong>in</strong>ig uitgewerkt. Het is een circa2 hectare groot grasveld. Er zijn we<strong>in</strong>igbomen, rotsen en heuvels en er zijn we<strong>in</strong>igdieren te zien. Toevallig zagen wij eenstruisvogel, die het struisvogelgedrag vertoon<strong>de</strong>;dat wil zeggen nek uitgestrektover <strong>de</strong> grond (ook wel genoemd: kop <strong>in</strong>het zand steken!).Mooie, nieuwe verblijven zijn aanwezigvoor <strong>de</strong> jaguars en <strong>de</strong> Sumatraanse tijgers.In een fraai beplant verblijf, met glazendoorkijkjes zijn <strong>de</strong> tijgers en <strong>de</strong> jaguarfraai te zien. Bij <strong>de</strong> tijgers waren ook jongente bewon<strong>de</strong>ren. Laten we hopen dater ook <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> weer snel jonge tijgerste zien zijn. De sneeuwpanters, <strong>de</strong> trots<strong>van</strong> Krefeld, zitten helaas nog steeds <strong>in</strong>ou<strong>de</strong>rwetse tralieverblijven, zodat zeslecht zichtbaar zijn.Interessant zijn ook <strong>de</strong> Goodfellowboomkangoeroes. Krefeld on<strong>de</strong>rhoudt <strong>van</strong><strong>de</strong>ze soort het EEP. Van re<strong>de</strong>lijk dichtbijzijn <strong>de</strong>ze fraaie dieren goed te bewon<strong>de</strong>ren.In het zonnetje had<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze dierenhet <strong>in</strong> hun re<strong>de</strong>lijke buitenverblijvenprima naar <strong>de</strong> z<strong>in</strong>. Aan het e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> <strong>de</strong>dag weer terug <strong>in</strong> <strong>de</strong> bus en na weer eentussenstop <strong>in</strong> Tiel re<strong>de</strong>lijk op tijd weer <strong>in</strong>Rotterdam.Al met al was het een lekker dagje wan<strong>de</strong>len<strong>in</strong> een dierentu<strong>in</strong>. Er zijn <strong>in</strong> dit parkveel <strong>in</strong>teressante diersoorten te zien.Helaas is dui<strong>de</strong>lijk dat <strong>de</strong>ze tu<strong>in</strong> nog niet<strong>in</strong> staat is gebleken <strong>de</strong> omslag naar eenmo<strong>de</strong>rne dierentu<strong>in</strong> dui<strong>de</strong>lijk door te zetten.Er is nog veel gaas, tralies en beton.De enige mo<strong>de</strong>rne verblijven zijn <strong>de</strong> eer<strong>de</strong>rgenoem<strong>de</strong> verblijven <strong>van</strong> <strong>de</strong> grotekatten.Deze kattenverblijven, het vogelhuis en<strong>de</strong> Zuid-Amerikahal zijn wat mij betreftaanra<strong>de</strong>rs, maar onvoldoen<strong>de</strong> om hetvoortbestaan <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze tu<strong>in</strong> op langeretijd te garan<strong>de</strong>ren. En een advies voor<strong>de</strong>ze tu<strong>in</strong>: stop met <strong>de</strong> olifanten.Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009 | 21
Lijn 13JimmyJimmy, kent u het liedje nog? ‘Hoe sterk is <strong>de</strong> eenzame fietser.....’ één <strong>van</strong> <strong>de</strong>vele hits <strong>van</strong> Bou<strong>de</strong>wijn <strong>de</strong> Groot; geschreven door Ruud Engelan<strong>de</strong>r. Het liedwaar<strong>in</strong> bezongen wordt dat je je beter halfdood kan laten schoppen als voetballerdan zakenman te wor<strong>de</strong>n. Als voetballer was je <strong>in</strong> die dagen namelijkgeen zakenman. Je werd hooguit na je carrière sigarenboer of je kocht je <strong>in</strong> <strong>in</strong>een beschei<strong>de</strong>n kled<strong>in</strong>gzaak. Het woord ‘Zakenman’ of alleen al ‘zaken’ klonk <strong>in</strong>die dagen besmet en nog steeds is <strong>de</strong> bijklank <strong>in</strong> <strong>de</strong> volksmond negatief, tealgemeen. Alsof je wilt verbergen wat je werkelijk doet.Don<strong>de</strong>rdag 2 juli 2009, een prachtige zomeravond. Op <strong>de</strong>ze dag had <strong>Blijdorp</strong>een avond georganiseerd voor <strong>de</strong> Zakenkr<strong>in</strong>g. En daar mocht ik als een <strong>van</strong> <strong>de</strong>143 gasten bij zijn. Op <strong>de</strong> fiets er naar toe speel<strong>de</strong> het liedje ‘Hoe sterk is <strong>de</strong>eenzame fietser….’ al door mijn hoofd., ‘maar liever dat nog dan een bord voorje kop <strong>van</strong> <strong>de</strong> zakenman, want daar wordt tie alleen maar slechter <strong>van</strong>...’Zoals u weet heeft <strong>Blijdorp</strong> naast <strong>de</strong> ‘Vrien<strong>de</strong>n’ meer sponsors, waar<strong>van</strong> 113bedrijven bij <strong>de</strong> Zakenkr<strong>in</strong>g zijn aangesloten. Deze sponsors dragen somsrechtstreeks of via <strong>de</strong> Zakenkr<strong>in</strong>g bij aan projecten. Waarom zou je dat doen,vraag ik me dan af, waarom zou je zomaar 1000 euro weggeven? Dat werd<strong>de</strong>ze avond dui<strong>de</strong>lijk. Natuurlijk levert het een gezellige avond op. Vanaf 17.30uur wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gasten ont<strong>van</strong>gen <strong>in</strong> het ijsberenverblijf. Ook <strong>de</strong>ze keer liet <strong>de</strong>af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>Blijdorp</strong> Happen<strong>in</strong>gs zich <strong>van</strong> haar beste kant zien. Veel <strong>Blijdorp</strong>me<strong>de</strong>werkersen vrijwilligers waren aanwezig om vragen te beantwoor<strong>de</strong>n en <strong>in</strong>formatiete verstrekken. Ook kregen we een rondleid<strong>in</strong>g door het <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls geopen<strong>de</strong>giraffenverblijf. Nu <strong>de</strong>nkt u misschien, er zitten bouwbedrijven, <strong>in</strong>stallateurs,zakelijke dienstverlen<strong>in</strong>g bij elkaar dus nu wor<strong>de</strong>n er zaken beklonken!Maar nee, zo werkt het niet. We hebben elkaar ontmoet, over dieren gepraat,gezellig gegeten. En ja, je hebt weer een paar mensen leren kennen.Weet u wat <strong>de</strong> ro<strong>de</strong> draad was die door <strong>de</strong> gesprekken liep? Al <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rnemerszijn zich bewust <strong>van</strong> Maatschappelijk Verantwoord On<strong>de</strong>rnemen, ie<strong>de</strong>reenhad iets met duurzaamheid. Veel <strong>van</strong> <strong>de</strong> aangesloten bedrijven stelt stageplaatsenbeschikbaar, is erkend leerbedrijf, of draagt bij aan projecten die eenan<strong>de</strong>r doel hebben dan alleen w<strong>in</strong>st maken. Natuurlijk is het bedrijfsresultaathet belangrijkst want wat je niet hebt kun je niet weggeven.Zal ik u eens wat zeggen? Deze on<strong>de</strong>rnemers/zakenmensen hebben zeker ‘geenbord voor hun kop’ en ik <strong>de</strong>nk dat je er niet ‘slechter <strong>van</strong> wordt’ als je op <strong>de</strong>zewijze on<strong>de</strong>rneemt. In <strong>de</strong> Zakenkr<strong>in</strong>g <strong>Blijdorp</strong> v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dit soort bedrijven elkaaren leveren ze een bijdrage aan <strong>de</strong> maatschappij en aan onze TUIN. Als u ditleest, toevallig on<strong>de</strong>rnemer bent, en hier een goed gevoel bij hebt, dan kunt ualtijd contact met me op nemen. Dan zorg ik dat u <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong> Zakenkr<strong>in</strong>gkrijgt en met <strong>de</strong> juiste persoon <strong>in</strong> contact komt.En uh....voetballer is natuurlijk ook een heel leuk beroep;dan maar een paar blauwe plekken!Mail naar theo@vrien<strong>de</strong>n<strong>van</strong>blijdorp.nl of naardirectie@rotterdamzoo.nlOpen<strong>in</strong>gservalverblijfDatum: Zondag 20 <strong>de</strong>cember 2009, aansluitendop <strong>de</strong> w<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g (let op: vooréén keer op <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> zondag <strong>van</strong> <strong>de</strong>maand!).We gaan na <strong>de</strong> lez<strong>in</strong>g naar het nieuweverblijf naast <strong>de</strong> <strong>sa<strong>van</strong>ne</strong>, tegenover hetHernri Mart<strong>in</strong> huis.Na <strong>de</strong> open<strong>in</strong>gshan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g biedt <strong>Blijdorp</strong>ons nog een hapje en drankje aan.De locatie is bij het drukken <strong>van</strong> dit nummernog niet bekend. Het wordt op <strong>de</strong>lez<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong>cember bekend gemaakt.In memoriamWij ontv<strong>in</strong>gen bericht <strong>van</strong> het overlij<strong>de</strong>n<strong>van</strong> <strong>de</strong> heer Kees <strong>van</strong> Zwieten. Tot wij onseigen <strong>in</strong>legvel <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong> Gelui<strong>de</strong>n kregen,verzorg<strong>de</strong> <strong>de</strong> heer <strong>van</strong> Zwieten <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>gen<strong>van</strong> <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>n via het Diergaar<strong>de</strong>-blad.Hij benutte ook ruimte <strong>in</strong>het blad en <strong>in</strong> contact met <strong>de</strong> pers omonze verenig<strong>in</strong>g extra on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> aandachtte brengen.Me<strong>de</strong> hierdoor is hij <strong>in</strong> 1986benoemd tot lid <strong>van</strong> verdienste.De heer <strong>van</strong> Zwieten is 88 jaar gewor<strong>de</strong>n.Wij wensen zijn nabestaan<strong>de</strong>n heel veelsterkte bij het verwerken <strong>van</strong> het verlies.Bestuur Verenig<strong>in</strong>g Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong>22 | Vrien<strong>de</strong>nnieuws 3 | 2009
TWEEDE KWARTAAL 2009m u t a t i e sIn <strong>de</strong>ze rubriek v<strong>in</strong>dt u een selectie uit <strong>de</strong>mutatielijst <strong>van</strong> <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong>. Er kan tussentijdshet een en an<strong>de</strong>r zijn veran<strong>de</strong>rd.Ook kunnen dieren zich (niet zichtbaarvoor publiek) achter <strong>de</strong> schermen bev<strong>in</strong><strong>de</strong>n.Waar bekend wordt aangegeven ofhet een mannetje (het eerste cijfer) of eenvrouwtje (het twee<strong>de</strong> cijfer) betreft, ofdat het geslacht nog niet bekend is (het<strong>de</strong>r<strong>de</strong> cijfer). Voorbeeld: 1.1.0 Leeuw =Twee leeuwen, één mannetje en éénvrouwtje.Moe<strong>de</strong>r met jonge zebra - foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>Geboren10 april/0.1.0 Westelijke laaglandgorilla,18 mei/0.0.? Zwartstaartprairiehond, 25mei/0.1.0 Califor<strong>in</strong>ische zeeleeuw, 20mei/0.0.3 Visaya Wrattenzwijn, 23 mei/0.0.1 Reuzentoekan, 29 mei/ 1.0.0 ChapmanZebra, 3 juni/0.0.3 Vissen<strong>de</strong> kat, 8juni/0.0.1 Papegaaiduiker, 9 juni/0.0.?Mongoolse renmuis, 9 juni/1.0.0 Addax,11 juni/0.0.2 Reuzentoekan,13 juni/0.0.1Papegaaiduiker, 13 juni/0.0.3 Reuzentoekan,14juni/1.0.0 Kirk’s dik-dik, 22juni/0.0.2 Reuzentoekan.Gestorven29 april/0.1.0 Nijlkrokodil, 30 april/0.1.0Kaapse klipdas, 5 mei/1.0.0 Rüppell’s gier, 6mei/1.0.0 Addax, 12 mei/1.0.0 Kon<strong>in</strong>gsp<strong>in</strong>guïn,25 juni/1.0.0 Anoa, 1 juni/0.1.0 Groeneoropendola, 4 juni/1.0.0 Oehoe, 7juni/1.0.0 Watervaraan, 8 juni/0.1.0 Grijzewolf, 9 juni/0.1.0 Californische zeeleeuw,11 juni/1.0.0 Kemphaan, 22 juni 1.0.0 Slobeend,25 juni/1.0.0 Oranjebuik vruchtenduif,26 juni/0.1.0 Gele fluiteend.Gearriveerd21 april/0.1.0 Zui<strong>de</strong>lijke hoornraaf, 23april/1.0.0 Zui<strong>de</strong>lijke hoornraaf, 3mei/0.0.1 Rattenslang (<strong>van</strong> dierenambulance),8 mei/3.4.0 Kaapse klipdas (uitFrankfurt), 10 juni/1.0.0 Witkru<strong>in</strong>mangabey(uit Rome), 15 juni/1.0.0 Witneusmeerkat(uit Duisburg), 26 juni/1.0.0Westelijke laaglandgorilla (uit Frankfurt).Verzon<strong>de</strong>n4 mei/1.0.0 Vosmangoest (naar Jersey), 7mei/1.0.0 Chapmann zebra (naar Bandhol,Denemarken), 7 mei/1.1.0 François langoer(naar Twycross), 8 mei/1.1.0 Kaapseklipdas (naar Amersfoort), 20 mei/1.0.0Ro<strong>de</strong> panda (naar Plock, Polen), 20mei/1.0.0 Netgiraffe (naar Amersfoort), 22mei/0.1.0 Ro<strong>de</strong> patrijs (naar Boedapest),25 mei/2.0.0 Maleise civetkat (naar Berlijn),10 juni/1.0.0 Okapi (naar Chester).Moe<strong>de</strong>r met jonge zeeleeuw - foto: Peter <strong>van</strong> Nor<strong>de</strong>
c o l o f o n31e jaargang, nummer 3, oplage: 6750Heeft u nog ou<strong>de</strong> briefjes <strong>van</strong> vijf, tien,vijfentw<strong>in</strong>tig of meer gul<strong>de</strong>n? U kunt aluw ou<strong>de</strong> geld <strong>in</strong>leveren bij <strong>de</strong> Vrien<strong>de</strong>nw<strong>in</strong>kel.Zij zullen het omwisselen <strong>in</strong>euro's voor een nieuw verblijf voor <strong>de</strong>gieren.a g e n d aZondag 8 november 2009, 11.00-12.30 uurW<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g Michael Laterveer en/of Dirk Petersen: Koraalsex als speerpunt<strong>in</strong> natuurbescherm<strong>in</strong>gsprojectLet op! Ongebruikelijke datum!Zondag 20 <strong>de</strong>cember 2009, 11.00-12.30 uurW<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g Juul <strong>van</strong> Dam en/of Melitta <strong>van</strong> Bracht: Darw<strong>in</strong>s dat<strong>in</strong>gbureau:hoe dieren en planten zich aan elkaar aanpassen. Aansluitendopen<strong>in</strong>g servalverblijf, zie ook blz. 22Zondag 10 januari 2010, 11.00-12.30 uurNieuwjaarslez<strong>in</strong>g Marc Damen: <strong>Blijdorp</strong> <strong>in</strong> het voorbije en komen<strong>de</strong> jaarZondag 14 februari 2010, 11.00-12.30 uurW<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g Henk Zwartepoorte: Amfibieëncrisis: 2 jaar na hetjaar <strong>van</strong> <strong>de</strong> kikkerZondag 14 maart 2010, 11.00-12.30 uurW<strong>in</strong>terlez<strong>in</strong>g Janno Weerman: Hoe werkt het voedselmagazijn <strong>in</strong> <strong>Blijdorp</strong>?Verenig<strong>in</strong>g Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong>Sonoystraat 6a, 3039 ZT RotterdamVrien<strong>de</strong>nnieuws is een uitgave <strong>van</strong> <strong>de</strong> Verenig<strong>in</strong>gVrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> en verschijnt vier maal perjaar.De Verenig<strong>in</strong>g Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> stelt zich tendoel: “Het <strong>in</strong> zo breed mogelijke z<strong>in</strong> on<strong>de</strong>rsteunen<strong>van</strong> Diergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>”. De jaarlijkse m<strong>in</strong>imale contributiebedraagt € 35,-, waarvoor <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n 4 keerper jaar het verenig<strong>in</strong>gsorgaan Vrien<strong>de</strong>nnieuws ont<strong>van</strong>gen,alsme<strong>de</strong> 2 gratis toegangsbewijzen voorDiergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong> <strong>in</strong> Rotterdam. Bovendien wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>in</strong> staat gesteld <strong>de</strong>el te nemen aandiverse activiteiten, die speciaal voor hen georganiseerdwor<strong>de</strong>n, zoals excursies en lez<strong>in</strong>gen.Secretariaat:K. <strong>van</strong> Leeuwen, Sonoystraat 6a,3039 ZT RotterdamVrien<strong>de</strong>nfoon: 010 - 467 66 37Email: <strong>in</strong>fo@vrien<strong>de</strong>n<strong>van</strong>blijdorp.nlING Bank nr: 13 57 803IBAN/SEPA nummer: NL39INGB 0001 3578 03BIC nummer: INGBNL2ABank: ING bank N.V.Reizen:P. Biesta, Vroesenlaan 28A,3039 DV RotterdamTelefoon: 010-4664998 (<strong>van</strong>af 18.00 uur)Email: peter.biesta@hetnet .nlPromotieteam: Fam. H. Gerritse,Sourystraat 1d, 3039 SR RotterdamRedactie-adres Vrien<strong>de</strong>nnieuws:M. Kreuger, hoofdredacteurGoudses<strong>in</strong>gel 235d, 3031 EL RotterdamEmail: mkreuger@planet.nlRedactie-me<strong>de</strong>werkers:J. Breedijk, M. <strong>van</strong> Leeuwen-Maat,A. Peters, A. Schouten, G. NijssenT. <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vel<strong>de</strong>, T. VermeulenVormgev<strong>in</strong>g en druk: Argus, RotterdamDe lez<strong>in</strong>gen wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n <strong>in</strong> het Eauditorium <strong>in</strong> het Oceanium. Vrien<strong>de</strong>nhebben op <strong>de</strong> genoem<strong>de</strong> data gratis toegang tot <strong>de</strong> Diergaar<strong>de</strong> totaan<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> bijeenkomst en op vertoon <strong>van</strong> hun lidmaatschapskaartvoor het betreffen<strong>de</strong> jaar. Er is niet meer dan één <strong>in</strong>troducé per lid toegestaan.U kunt <strong>in</strong> het Eauditorium uitrijkaarten kopen.NB. De zaal gaat al om 9.30 uur open. U heeft dan alle tijd om on<strong>de</strong>r hetgenot <strong>van</strong> een kopje koffie of een an<strong>de</strong>re versnaper<strong>in</strong>g bij te praten metcollega-le<strong>de</strong>n of te kijken of Koos <strong>van</strong> Leeuwen iets <strong>in</strong>teressants voor uheeft op zijn curiosa-kraam.Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> op Internet:Website: http://www.vrien<strong>de</strong>n<strong>van</strong>blijdorp.nlRedactie Website: A. Gel<strong>de</strong>rblomSamenstell<strong>in</strong>g Verenig<strong>in</strong>gsbestuur:VoorzitterM. KreugerSecretarisK. <strong>van</strong> LeeuwenTwee<strong>de</strong> secretaris S. Visser-NoordijkPenn<strong>in</strong>gmeester /Vice-voorzitter A.M. BosLe<strong>de</strong>nH. Gerritse - PromotieP. Biesta - ReizenT. Kannia<strong>in</strong>enKandidaat-lid C. <strong>van</strong> VessemISSN: 1568-3400a d r e s B l i j d o r pDiergaar<strong>de</strong> <strong>Blijdorp</strong>, Abraham <strong>van</strong> Stolkweg, RotterdamBezoekers<strong>in</strong>formatie: 010 - 443 14 95Postadres: Postbus 532, 3000 AM RotterdamOpen<strong>in</strong>gstij<strong>de</strong>n: Het gehele jaar, ie<strong>de</strong>re dag geopend!W<strong>in</strong>tertijd: 09.00 tot 17.00 uur. Zomertijd: 09.00 tot 18.00 uurArtikelen geschreven door <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n vertegenwoordigen <strong>de</strong>men<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> auteur en niet noodzakelijkerwijs die <strong>van</strong><strong>de</strong> redactie. De redactie behoudt zich het recht voor artikelen<strong>in</strong> te korten of te weigeren.Toegezon<strong>de</strong>n foto’s kunnen met vermeld<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> naam<strong>van</strong> <strong>de</strong> fotograaf rechtenvrij gebruikt wor<strong>de</strong>n ten behoeve<strong>van</strong> activiteiten zon<strong>de</strong>r w<strong>in</strong>stoogmerk <strong>van</strong> <strong>de</strong> Verenig<strong>in</strong>gVrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong>. Tenzij schriftelijk an<strong>de</strong>rs wordt aangegevenwor<strong>de</strong>n toegezon<strong>de</strong>n foto’s opgenomen <strong>in</strong> hetfotoarchief <strong>van</strong> <strong>de</strong> Verenig<strong>in</strong>g Vrien<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>Blijdorp</strong> enaldus niet geretourneerd.