Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek - Bestuurszaken
Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek - Bestuurszaken
Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek - Bestuurszaken
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Rapportering Ondernemingsplan 2012Ontwerp Ondernemingsplan 2013In uitvoering van de Beheersovere<strong>en</strong>komst 2011-2015
INHOUDSTAFELInleiding ............................................................................................................................................ 3Leeswijzer .......................................................................................................................................... 41. SD – Het milieubeleid in Vlaander<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd (nr.107) ............................... 51.1. OD – De natuurrapportering geoptimaliseerd (nr.110) ............................................................... 51.1.1 SOD – Rapportering over natuur <strong>en</strong> bos <strong>en</strong> evaluatie beleid (nr.4) ............................................ 51.1.1.1 OOD – Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> optimaliser<strong>en</strong> van indicator<strong>en</strong>set (nr.4.1) ............................................... 51.1.1.2 OOD – Thematische analyse <strong>en</strong> aanreik<strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.4.2) ................................................ 81.1.1.3 OOD – Aanlever<strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijke informatie (nr.4.3) .................................................... 101.2 OD – Het concept ‘ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>’ verder onderzocht (nr.109) ........................................... 141.2.1 SOD – Onderzoek naar biodiversiteit <strong>en</strong> maatschappij (nr.12) .................................................... 141.2.1.1 OOD – Relatie biodiversiteit, ESD, maatschappelijke bat<strong>en</strong> <strong>en</strong> welzijn (nr.12.1) ........................... 141.2.1.2 OOD – Interacties maatschappelijk draagvlak, ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> beleid (nr.12.2) ................ 161.2.1.3 OOD – Belang van ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (nr.12.3)...................................................................... 171.2.1.4 OOD – Evaluatie beleidskaders <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> duurzaam gebruik ESD (nr.12.4)........................ 182. SD – Basisnatuurkwaliteit (nr.54) ............................................................................................ 202.1. OD – Instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> (nr.55) ............................................................................. 202.1.1 SOD – Wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies (nr.6) .................................................................. 202.1.1.1 OOD – Operationele wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing rond biodiversiteit (nr.6.1) ....................... 202.2 OD – <strong>Natuur</strong>lijkheid, beveiliging (…) <strong>en</strong> bevaarbaarheid van waterlop<strong>en</strong> (nr.56) .......................... 252.2.1 SOD – Onderzoek naar ecologisch beheer (nr.10) ..................................................................... 252.2.1.1 OOD – Beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.10.3) ......................................................... 252.3 OD – Kritische soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> soort<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> (nr.58) .................................................................... 292.3.1 SOD – Duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheer van natuur <strong>en</strong> bos (nr.11) .................................................. 292.3.1.1 OOD – Id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van karakteristiek<strong>en</strong> van populaties <strong>en</strong> omstandighed<strong>en</strong> (nr.11.1) ................ 292.4 OD – Vlaander<strong>en</strong> zet maximaal in op sam<strong>en</strong>werking (nr.60) ...................................................... 352.4.1 SOD – Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies (nr.6) ........................................ 352.4.1.1 OOD - Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van operationele wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing (nr. 6.1) .............................. 353. SD – Alle biodiversiteitsdata via één informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trum (nr.61) ..................................... 363.1 OD – Alle biodiversiteitsdata via één informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trum (nr.61) .................................... 363.1.1 SOD – Wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies (nr.6) .................................................................. 363.1.1.1 OOD – Wet<strong>en</strong>schappelijk advies inzake natuur- <strong>en</strong> bosbeheer (nr.6.2) ........................................ 363.1.2 SOD – Monitoring <strong>en</strong> onderzoek van diversiteit soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (nr.7) ............................ 393.1.2.1 OOD – Onderzoek van invloed<strong>en</strong> op verandering<strong>en</strong> in biodiversiteit (nr.7.3) ................................ 393.1.3 SOD – Monitoring & onderzoek wisselwerking biotische <strong>en</strong> abiotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.9) ................ 463.1.3.1 OOD – Inv<strong>en</strong>tarisatie <strong>en</strong> monitoring abiotische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (nr.9.1) ............................................ 463.1.3.2 OOD – Ecosysteemgerichte norm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> milieuk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (nr.9.2) ............................................ 663.1.3.3 OOD – Abiotische process<strong>en</strong> & relaties tuss<strong>en</strong> abiotische <strong>en</strong> biotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.9.3) ............ 673.1.4 SOD – Onderzoek naar ecologisch beheer (nr.10) ..................................................................... 703.1.4.1 OOD – Onderzoek<strong>en</strong> van ecosystem<strong>en</strong> (nr.10.1) ....................................................................... 703.1.4.2 OOD – Beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.10.3) ......................................................... 813.1.5 SOD – Onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheer van natuur <strong>en</strong> bos (nr.11) .......................... 823.1.5.1 OOD – Actueel gebruik <strong>en</strong> beheer van populaties (nr.11.2) ........................................................ 823.1.5.2 OOD – Vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.11.3) ................. 863.2 OD – Structureel overleg (nr.61§1) .......................................................................................... 963.2.1 SOD – Coördinatie natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (nr.2) ................................................................... 963.2.1.1 OOD – Strategie <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> Vlaams natuur- <strong>en</strong> bosbeleid (nr.2.1) ................................................. 963.3 OD – Uitvoering van het soort<strong>en</strong>besluit (nr.61§3) ..................................................................... 983.3.1 SOD – Monitoring <strong>en</strong> onderzoek diversiteit van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (nr.7) ............................ 983.3.1.1 OOD – Soort-, biotoop-, <strong>en</strong> ecosysteemdiversiteit (nr.7.2) ......................................................... 983.4 OD – Natura 2000 (nr.61§2) ................................................................................................... 1113.4.1 SOD – Monitoring <strong>en</strong> onderzoek diversiteit van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (nr.7) ............................ 1113.4.1.1 OOD – Opstell<strong>en</strong> van standaard<strong>en</strong> (nr.7.1) ............................................................................... 1113.5 OD – Soortherstelprogramma’s <strong>en</strong> –beheerplann<strong>en</strong> (nr.61§4) .................................................... 1213.5.1 SOD – Onderzoek naar ecologisch beheer (nr.10) ..................................................................... 1211
3.5.1.1 OOD – Soortherstel van bedreigde <strong>en</strong> zeldzame inheemse soort<strong>en</strong> (nr.10.2) ............................... 1213.6 OD – Impact van klimaat- <strong>en</strong> milieuverandering<strong>en</strong> (nr.61§5) ...................................................... 1253.6.1 SOD – Wisselwerking tuss<strong>en</strong> biotische <strong>en</strong> abiotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.9) ........................................ 1253.6.1.1 OOD – Ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> klimaatswijziging<strong>en</strong> (nr.9.4) ................................................................. 1253.7 OD – G<strong>en</strong>etische diversiteit (nr.61§6)....................................................................................... 1273.7.1 SOD – Beschrijv<strong>en</strong>, monitor<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong> van g<strong>en</strong>etische diversiteit (nr.8) .......................... 1273.7.1.1 OOD – In kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van g<strong>en</strong>etische diversiteit (nr.8.1) .................................... 1273.7.1.2 OOD – Monitor<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische diversiteit (nr.8.2) ............................................................. 1303.7.1.3 OOD – Analyser<strong>en</strong> van g<strong>en</strong>etische aspect<strong>en</strong> (nr.8.3) ................................................................. 1373.8 OD – Veredeling van bom<strong>en</strong> (nr.61§7) ..................................................................................... 1393.8.1 SOD – Onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheer van natuur <strong>en</strong> bos (nr.11) .......................... 1393.8.1.1 OOD – Selecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> veredel<strong>en</strong> van uitgangsmateriaal (nr.11.4) ................................................ 1393.9 OD – Informatie- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissysteem (nr.61§8) .......................................................................... 1473.9.1 SOD – Gegev<strong>en</strong>s beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> toegankelijk mak<strong>en</strong> (nr.5) ............................................................ 1473.9.1.1 OOD – Logisch geïntegreerd informatie- <strong>en</strong> datasysteem (nr.5.1) ............................................... 1473.9.1.2 OOD – Data-, informatie- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ICT-infrastructuur optimaliser<strong>en</strong> (nr.5.2) ............ 1534. SD – Kwaliteit van op<strong>en</strong> ruimte (nr.90) .................................................................................... 1594.1. OD – Landinrichting (nr.93) ..................................................................................................... 1594.1.1 SOD – Onderzoek naar ecologisch beheer (nr.10) ..................................................................... 1594.1.1.1 OOD – Beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.10.3) ......................................................... 1595. SD – Moderne digitale instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (nr.125) ............................................................................ 1615.1 OD – Landinrichting (nr.93) ..................................................................................................... 1615.1.1 SOD – Wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies (nr.6) ................................................................... 1615.1.1.1 OOD – K<strong>en</strong>nisinformatie- <strong>en</strong> beslissingsondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> (nr.6.3) .................................. 1616. SD – Internationaal milieu-actief (nr.142) ................................................................................. 1646.1 OD – Vlaander<strong>en</strong> actor <strong>en</strong> partner op internationaal niveau (nr.142§1) ....................................... 1646.1.1 SOD – Coördinatie natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (nr.2) ................................................................... 1646.1.1.1 OOD – Vlaams natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek promin<strong>en</strong>te plaats gev<strong>en</strong> (nr.2.3) ................................. 1647. SD – Naar e<strong>en</strong> slagkrachtige overheid ...................................................................................... 1667.1 OD – Maturiteit organisatie verhog<strong>en</strong> ....................................................................................... 1667.1.1 SOD – INBO is e<strong>en</strong> performante instelling (nr.1) ....................................................................... 1667.1.1.1 OOD – Optimale organisatie process<strong>en</strong> financiën <strong>en</strong> begroting (nr.1.1) ....................................... 1667.1.1.2 OOD – Organisatie HRM process<strong>en</strong> (nr.1.2) .............................................................................. 1667.1.1.3 OOD – Interne controle uitbouw<strong>en</strong> (nr.1.4) .............................................................................. 1677.1.1.4 OOD – Interne werking opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> (nr.1.5) ............................................................. 1677.1.1.5 OOD – Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing bij wet<strong>en</strong>schappers (nr.1.7) ................................................................... 1687.1.2 SOD – Coördinatie natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (nr.2) ................................................................... 1727.1.2.1 OOD – Strategie eig<strong>en</strong> onderzoek (nr.2.2) ................................................................................ 1727.1.3. SOD – Communicer<strong>en</strong> over wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek (nr.3) .................................................. 1747.1.3.1 OOD – Externe communicatie (nr.3.1) ...................................................................................... 1747.1.3.2 OOD – Creër<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong> van het merk INBO (nr.3.2) ......................................................... 176Bijlage 1: Strategische <strong>en</strong> operationele doelstelling<strong>en</strong> van het INBO ........................................................ 177Bijlage 2: Door het INBO verstrekte adviez<strong>en</strong> in 2012 .............................................................. 181Bijlage 3: Door het INBO beantwoorde parlem<strong>en</strong>taire vrag<strong>en</strong> in 2012 ....................................... 187Bijlage 4: Door het INBO gepubliceerde rapport<strong>en</strong> in 2012 ....................................................... 189Bijlage 5: A1-publicaties uit 2012 met e<strong>en</strong> INBO-medewerker als 1ste auteur of co-auteur ......... 1932
1 SD - HET MILIEUBELEID IN VLAANDEREN WORDTWETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD (NR. 107)1.1 OD - De natuurrapportering wordt geoptimaliseerd(Nr. 110)‣ Personeelskost: € 913.517,09 (13,05 VTE)‣ Werkingskost: € 242.664,75‣ Totaalkost: € 1.156.181,841.1.1 SOD - Het INBO rapporteert over natuur <strong>en</strong> bos <strong>en</strong> evalueert hetbeleid (Nr. 4)1.1.1.1 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> optimaliser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> set van indicator<strong>en</strong> dietoelaat e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t geactualiseerd overzicht ter beschikking testell<strong>en</strong> van de toestand van natuur <strong>en</strong> bos <strong>en</strong> periodiek het beleidterzake te evaluer<strong>en</strong> (Nr. 4.1)EBO 1Jaarlijks indicator<strong>en</strong>rapportPROJECT: Update indicator<strong>en</strong>website (INBOPRJ-408)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: De indicator<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t om in het kader van d<strong>en</strong>atuurrapportering over de toestand <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds van de natuur in Vlaander<strong>en</strong> terapporter<strong>en</strong>. De website (www.natuurindicator<strong>en</strong>.be) bevat natuurindicator<strong>en</strong>die de toestand van de natuur in Vlaander<strong>en</strong> aangev<strong>en</strong> <strong>en</strong> die e<strong>en</strong> invullinggev<strong>en</strong> aan de European headline indicators (SEBI – Streamlining EuropeanBiodiversity Indicators). Deze indicator<strong>en</strong> word<strong>en</strong> regelmatig geüpdate <strong>en</strong> zijnperman<strong>en</strong>t raadpleegbaar via de website.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd verschov<strong>en</strong> als output van het project INBOPRJ-409: ‘Toestand- <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>drapportering van de natuur in Vlaander<strong>en</strong> aan de handvan natuurindicator<strong>en</strong>’.OUTPUT 2012: Update Indicator<strong>en</strong>websiteStatus: GerealiseerdBeschrijving: Update van de prioritaire natuurindicator<strong>en</strong> (gekoppeld aan Minaplan,PACT2020, VRIND, SEBI, MIRA)5
PROJECT: Toestand- <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>drapportering van natuur in Vlaander<strong>en</strong> aan dehand van natuurindicator<strong>en</strong> (INBOPRJ-409)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Brochure met natuurindicator<strong>en</strong> die de toestand van de natuur inVlaander<strong>en</strong> aangev<strong>en</strong> <strong>en</strong> die e<strong>en</strong> invulling gev<strong>en</strong> aan de European headlineindicators (SEBI).Titel uit JOP 2012: '<strong>Natuur</strong>indicator<strong>en</strong> / Biodiversity Indicators'.OUTPUT 2012: Rapport <strong>Natuur</strong>indicator<strong>en</strong> / Biodiversity Indicators 2012Status: GerealiseerdBeschrijving: In ‘<strong>Natuur</strong>indicator<strong>en</strong> 2012’ is gekoz<strong>en</strong> om <strong>en</strong>kel indicator<strong>en</strong> op t<strong>en</strong>em<strong>en</strong> waar<strong>voor</strong> op Vlaams <strong>en</strong>/of op Europees niveau e<strong>en</strong> beleidsdoel isgeformuleerd (MINA- 4, PACT 2020, Europese Biodiversiteitsstrategie2020) . Naast de omschrijving van de indicator wordt, indi<strong>en</strong> relevant, detr<strong>en</strong>d, het doelbereik <strong>en</strong> de doelverwachting afzonderlijk weergegev<strong>en</strong>.De beoordeling van de tr<strong>en</strong>d gebeurt op basis van e<strong>en</strong> statistischetr<strong>en</strong>danalyse.OUTPUT 2012 (extra): Artikel betreff<strong>en</strong>de niet-inheemse, invasieve soort<strong>en</strong> opbasis van gegev<strong>en</strong>s verwerkt i.k.v. natuurindicator<strong>en</strong> IASStatus: GerealiseerdBeschrijving: Adria<strong>en</strong>s, T., Stuyck, J. & Casaer, J. (2010). Niet-inheemse, invasievesoort<strong>en</strong>. In: Gysels, J., Van Dyck, H., Maes, D., Vanreusel, W., Hans<strong>en</strong>,K. & H<strong>en</strong>s, M. Soort<strong>en</strong>diversiteit: onderzoek, bescherming <strong>en</strong> beheer.<strong>Natuur</strong>.focus 9(3): 98.OUTPUT 2013: Rapport <strong>Natuur</strong>indicator<strong>en</strong> / Biodiversity Indicators 2013Beschrijving: Opmaak van rapport met de Vlaamse natuurindicator<strong>en</strong> die invullinggev<strong>en</strong> aan EU Headline Indicators (SEBI)OUTPUT 2013: Update indicator<strong>en</strong>websiteBeschrijving: Update van minst<strong>en</strong>s de prioritaire natuurindicator<strong>en</strong> (gekoppeld aanMina-plan, PACT2020, VRIND, SEBI, MIRAEBO 2December 2012: beleidsevaluatie-rapport. In deze legislatuur zal het rapport debeheersovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met landbouwers evaluer<strong>en</strong>. Dit gebeurt in vollemedewerking met de VLMPROJECT: Opmaak beleidsevaluatierapport NARA-B (INBOPRJ-410)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Om tegemoet te kom<strong>en</strong> aan de vraag <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> meer expliciete analyse vande impact <strong>en</strong> de evaluatie van beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> rapportage in dehelft van de legislatuur <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>. Deze tuss<strong>en</strong>tijdse rapportage focust opbeleidsevaluatie <strong>en</strong> wordt 5-jaarlijks gepubliceerd. Het eerste NARA-B werdaldus geprogrammeerd in december 2012 (helft van de legislatuur) <strong>en</strong> focustop de beleidsevaluatie van één of meerdere beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of initiatiev<strong>en</strong>die in deze legislatuur bijzondere aandacht krijg<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Afwerking <strong>en</strong> <strong>voor</strong>stelling NARA-B 2012: Biodiversiteit in hetlandbouwgebied: evaluatie <strong>en</strong> optimalisatie van beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>Status: Gerealiseerd6
Beschrijving: Integratie van de wet<strong>en</strong>schappelijke hoofdstukk<strong>en</strong> (2011) naar e<strong>en</strong>rapport dat in eerste instantie gericht is op het beleid (zowel politiek alsadministratief). Daarnaast wordt ook het professionele midd<strong>en</strong>veld alsbijkom<strong>en</strong>de doelgroep meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.Het natuurrapport Beleidsevaluatie 2012 werd op 7/12/2012 <strong>voor</strong>gesteldin het Vlaams Parlem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> overhandigd aan Minister Joke Schauvliege.Het natuurrapport bestaat in gedrukte versie <strong>en</strong> is daarnaast ook tedownload<strong>en</strong> via de INBO-website:http://www.inbo.be/files/bibliotheek/19/241019.pdfAan de basis van dit sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>d rapport ligg<strong>en</strong> 8 wet<strong>en</strong>schappelijkerapport<strong>en</strong>:'Doelevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: case vogelbeheer <strong>en</strong>erosiebestrijding' (http://www.inbo.be/files/bibliotheek/75/240875.pdf)'Inhoudsevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: case vogelbeheer<strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/74/240874.pdf)'Evaluatie van de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>mix van natuurbeleid in landbouwgebied:case vogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/65/240865.pdf)'Evaluatie van de monitoring van natuurbeleid in landbouwgebied: casevogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/63/240863.pdf)'<strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: haalbaarheid <strong>voor</strong> landbouwers'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/62/240862.pdf)'<strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: invloed van de beleidsomgeving'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/60/240860.pdf)'Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: landschapsvisieGelind<strong>en</strong>' ( http://www.inbo.be/files/bibliotheek/57/240857.pdf)'Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: ECOPAY – e<strong>en</strong>economisch-ecologisch weidevogelmodel'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/68/240968.pdf)EBO 3Online k<strong>en</strong>nissysteem van instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuur- <strong>en</strong> bosbeleidPROJECT: Methodologie <strong>voor</strong> de categorisering van beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>(INBOPRJ-411)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: De doelstelling van dit project is het uitwerk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> digitaalk<strong>en</strong>nissysteem. Enerzijds wordt hiermee e<strong>en</strong> kapstok aangebod<strong>en</strong> om debestaande instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het natuurbeleid overzichtelijk in kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.Daarnaast is het de bedoeling dat aan de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoveel mogelijkinformatie wordt gekoppeld (vb. indicator<strong>en</strong>, rapport<strong>en</strong>,...).Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Door e<strong>en</strong> herverdeling van de tak<strong>en</strong> werd de conceptnota die deresultat<strong>en</strong> van de functionele analyse weergeeft <strong>en</strong> het kader biedt om hetk<strong>en</strong>nissysteem met betrekking tot beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het natuur- <strong>en</strong>bosbeleid verder uit te werk<strong>en</strong> niet opgestart. Het project wordt dan ookgeannuleerd.OUTPUT 2012: ConceptnotaStatus: Niet gerealiseerdBeschrijving: Deze nota geeft de resultat<strong>en</strong> van de functionele analyse weer <strong>en</strong>biedt het kader om het k<strong>en</strong>nissysteem met betrekking totbeleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het natuur- <strong>en</strong> bosbeleid verder uit te werk<strong>en</strong>.7
Toelichting niet-realisatie: Door e<strong>en</strong> herverdeling van de tak<strong>en</strong> werd deconceptnota die de resultat<strong>en</strong> van de functionele analyse weergeeft <strong>en</strong>het kader biedt om het k<strong>en</strong>nissysteem met betrekking totbeleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het natuur- <strong>en</strong> bosbeleid verder uit te werk<strong>en</strong>niet opgestart.1.1.1.2 OOD - Thematisch analyser<strong>en</strong> van factor<strong>en</strong> die de toestand van natuur<strong>en</strong> bos bepal<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanreik<strong>en</strong> van instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die het beleid in staatstell<strong>en</strong> daarop in te spel<strong>en</strong> (Nr. 4.2)EBO 1Maart 2014: sc<strong>en</strong>ario-rapport. Het bouwt <strong>voor</strong>t op de methodologie <strong>en</strong> aanpakvan NARA 2009 (<strong>Natuur</strong>verk<strong>en</strong>ning 2030)PROJECT: Opmaak sc<strong>en</strong>ario-rapport (NARA-S) (INBOPRJ-412)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De sc<strong>en</strong>ariorapportage geeft belangrijke input aan de opmaak van e<strong>en</strong>nieuw regeerakkoord/beleidsnota <strong>en</strong> wordt daarom telk<strong>en</strong>s (5-jaarlijks) <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>op het einde van de legislatuur. In 2015 wordt e<strong>en</strong> nieuw sc<strong>en</strong>ariorapportopgemaakt dat vertrekt van e<strong>en</strong> globale evaluatie van het beleid als input <strong>voor</strong>het business-as-usual sc<strong>en</strong>ario (met het tot dan gevoerde beleid) <strong>voor</strong> d<strong>en</strong>atuurverk<strong>en</strong>ning, naast sc<strong>en</strong>ario’s met nieuwe beleidsinitiatiev<strong>en</strong>. Het bouwt<strong>voor</strong>t op de methodologie <strong>en</strong> aanpak van NARA 2009 (<strong>Natuur</strong>verk<strong>en</strong>ning 2030),<strong>en</strong> op de resultat<strong>en</strong> van NARA-T: Toestand <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong>ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> (2014). Het NARA–S spoort sam<strong>en</strong> met detoekomstverk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> opgemaakt t<strong>en</strong> behoeve van MINA 4.OUTPUT 2012: Uitwerking deelproject<strong>en</strong> (via projectfiches) op basis van deblauwdruk <strong>voor</strong> NARA-S 2014Status: GerealiseerdBeschrijving: De output van de deelproject<strong>en</strong> vormt de basis <strong>voor</strong> de uitwerkingvan NARA-S 2014. Deze deelproject<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebundeld in ‘NARA-T:Toestand <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>’. De outputis tweeledig: kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> 17 ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rapport waarine<strong>en</strong> aantal onderzoeksvrag<strong>en</strong> m.b.t. ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> uitgewerktzull<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Opmaak pot<strong>en</strong>tiekaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> sc<strong>en</strong>ariodoorrek<strong>en</strong>ingStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Voortgaande op de beschrev<strong>en</strong> sc<strong>en</strong>ario's moet<strong>en</strong> er pot<strong>en</strong>tiekaart<strong>en</strong>uitgewerkt word<strong>en</strong> die in het Ruimtemodel geïmplem<strong>en</strong>teerd di<strong>en</strong><strong>en</strong> teword<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de doorrek<strong>en</strong>ing van de beschrev<strong>en</strong> sc<strong>en</strong>ario's.Toelichting verdaging: Als gevolg van e<strong>en</strong> besparing op personeel zal deze outputin 2013 gerealiseerd word<strong>en</strong>. Dit werd reeds in e<strong>en</strong> nota naar de ministergecommuniceerd.OUTPUT 2012: Opmaak toetsingskaderStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Dit toetsingskader wordt in eerste instantie gebruikt om de resultat<strong>en</strong>van de doorgerek<strong>en</strong>de sc<strong>en</strong>ario's af te toets<strong>en</strong> in functie van d<strong>en</strong>atuurdoelstelling<strong>en</strong>.8
Toelichting verdaging: Als gevolg van e<strong>en</strong> besparing op personeel zal deze outputin 2013 gerealiseerd word<strong>en</strong>. Dit werd reeds in e<strong>en</strong> nota naar de ministergecommuniceerd.OUTPUT 2012: Operationalisering Ruimtemodel Vlaander<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Dit ruimtemodel (uitgewerkt door VITO – Vlaamse Instelling <strong>voor</strong>Technologisch Onderzoek) wordt ingezet <strong>voor</strong> de doorrek<strong>en</strong>ing van desc<strong>en</strong>ario's. Hier<strong>voor</strong> moet<strong>en</strong> de pot<strong>en</strong>tiekaart<strong>en</strong> geïmplem<strong>en</strong>teerdword<strong>en</strong>, moet er e<strong>en</strong> doorrek<strong>en</strong>ing van autonome sc<strong>en</strong>ario's gebeur<strong>en</strong>,<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> de te gebruik<strong>en</strong> landgebruiksklass<strong>en</strong> gedefinieerd word<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: Als gevolg van e<strong>en</strong> besparing op personeel zal deze outputin 2013 gerealiseerd word<strong>en</strong>. Dit werd reeds in e<strong>en</strong> nota naar de ministergecommuniceerd.OUTPUT 2013: NARA-T: fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>voedselproductie, waterproductie, regulatie waterkwaliteit, regulatiewaterdebiet, erosiebescherming <strong>en</strong> overstromingsbeschermingBeschrijving: Opmaak van fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>voedselproductie, waterproductie, regulatie waterkwaliteit, regulatiewaterdebiet, erosiebescherming <strong>en</strong> overstromingsbescherming <strong>voor</strong>‘NARA-T: Toestand <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong>’.OUTPUT 2013: Finalisering van de onderzoeksresultat<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ‘NARA-T: Toestand<strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>’OUTPUT 2013: Operationalisering Ruimtemodel Vlaander<strong>en</strong>Beschrijving: Om de output (kaart<strong>en</strong> <strong>en</strong> fiches) van NARA-T te kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>in de doorrek<strong>en</strong>ing van e<strong>en</strong> aantal sc<strong>en</strong>ario's via het RuimtemodelVlaander<strong>en</strong> in het kader van ‘NARA-S: Gro<strong>en</strong>e Infrastructuur’ moet er e<strong>en</strong>afstemming gebeur<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> deze output <strong>en</strong> de rand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> di<strong>en</strong>odig zijn om deze als input in het Ruimtemodel te kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>.Hier<strong>voor</strong> wordt via e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tietaak nauw met het VITO sam<strong>en</strong>gewerkt.EBO 2Focusrapport<strong>en</strong>: thematische rapport<strong>en</strong> die focuss<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> thema relevant <strong>voor</strong>bos- of natuurbeleidPROJECT: NARA-T: opmaak van fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> rivaliser<strong>en</strong>de recreatie (INBOPRJ-7899)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2014Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In het kader van NARA di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> fiche/kaart <strong>voor</strong> jacht als vorm vanrecreatie opgemaakt te word<strong>en</strong>. De haalbaarheid van deze taak hangt af vanhet al dan niet toegankelijk zijn van externe datasets (HVV).OUTPUT 2013: Evaluatie haalbaarheid opmaak kaart met mogelijkhed<strong>en</strong> jachtPROJECT: NARA-T: opmaak van fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> pollinatie <strong>en</strong> plaagbestrijding(INBOPRJ-7864)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2014Status: In Uitvoering (nieuw project)9
Beschrijving: Opmaak van fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> pollinatie <strong>en</strong>plaagbestrijding <strong>voor</strong> NARA-T.OUTPUT 2013: Fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> pollinatie <strong>en</strong>plaagbestrijding opgemaaktPROJECT: NARA-T: opmaak van fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong>ergiegewass<strong>en</strong>, regulatie luchtkwaliteit,regulatie globaal klimaat, regulatie stedelijk klimaat <strong>en</strong> behoudbodemvruchtbaarheid (INBOPRJ-8904)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Synthese van de huidige stand van zak<strong>en</strong> inzake wet<strong>en</strong>schappelijke k<strong>en</strong>nisvan de vijf betreff<strong>en</strong>de ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, met specifieke aandacht <strong>voor</strong> desam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> biodiversiteit <strong>en</strong> de betreff<strong>en</strong>de di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Waar mogelijk, zalde actuele <strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tiële di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing in Vlaander<strong>en</strong> ruimtelijk in kaartgebracht word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Fiches <strong>en</strong> kaart<strong>en</strong> opgemaakt1.1.1.3 OOD - Aanlever<strong>en</strong> van vereiste wet<strong>en</strong>schappelijke informatie inzak<strong>en</strong>atuur <strong>en</strong> bos, als bijdrage van het INBO aan internationale, Europese<strong>en</strong> Vlaamse rapportering (Nr. 4.3)EBO 1Voor de diverse rapportering<strong>en</strong> levert het INBO tijdig e<strong>en</strong> bijdrage, gebaseerd opalle beschikbare gegev<strong>en</strong>s. Prioriteit gaat daarbij naar de wettelijk verplichterapportering<strong>en</strong>.PROJECT: Rapportering over palingbestand (INBOPRJ-413)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische diversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Rapportage palingtoestand (landrapport) + advisering in Europesecontext.Status: GerealiseerdBeschrijving: ICES. 2013. Report of the Joint EIFAAC/ICES Working Group on Eels(WGEEL), 3–9 September 2012, Cop<strong>en</strong>hag<strong>en</strong>, D<strong>en</strong>mark. ICES CM2012/ACOM:18.824. 226 pp. Belpaire, C., J. Breine, M. Ovidio, M.Stev<strong>en</strong>s, X. Rollin, and C. Vlietinck. 2012. Report on the eel stock andfishery in Belgium, 2011-2012. ICES WGEEL Report 2012.42 pp.OUTPUT 2013: Rapportage palingtoestand (landrapport) + advisering in EuropesecontextPROJECT: Haalbaarheidsstudie 'The Economics of Ecosystems andBiodiversity' (TEEB) (INBOPRJ-747)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2012Status: Voltooid10
Beschrijving: Deze studie past in het kader van de doelstelling<strong>en</strong> van de nieuwe EU-Biodiversiteitsstrategie 2020 (Target 2, Action 5: ‘Improve knowledge ofecosystems and their services in the EU’) <strong>en</strong> binn<strong>en</strong> MINA-4. Het bepal<strong>en</strong> vande haalbaarheid van e<strong>en</strong> ‘TEEB rapport <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van deverschill<strong>en</strong>de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> plan-van-aanpak <strong>voor</strong> zulk e<strong>en</strong> rapport.OUTPUT 2012: Rapport van de 'Haalbaarheidsstudie The Economics of Ecosystemsand Biodiversity (TEEB)'Status: GerealiseerdBeschrijving: In dit rapport wordt aangegev<strong>en</strong> wat de haalbaarheid van het ‘TEEBrapport <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>’ is <strong>en</strong> word<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de mogelijkhed<strong>en</strong><strong>voor</strong> plan-van-aanpak aangegev<strong>en</strong>. Dit rapport (synthes<strong>en</strong>ota) isopgemaakt in sam<strong>en</strong>spraak met ANB.Van Reeth W. & Panis J. (2013). TEEB Vlaander<strong>en</strong> Haalbaarheidsstudie.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2013.INBO.R.2013.3. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>: Brussel.EBO 2EU-rapportage 2013 inzake staat van instandhouding Natura 2000 habitats (inuitvoering van de Habitat- <strong>en</strong> Vogelrichtlijn) <strong>en</strong> Europese databank over despeciale beschermingszonesPROJECT: EU-rapportage 2013 inzake staat van instandhouding Natura 2000habitats. (INBOPRJ-414)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Elke 6 jaar moet elke lidstaat de staat van instandhouding van dehabitatrichtlijn habitats rapporter<strong>en</strong> aan de Europese Commissie. INBO voerthierbij de rapportage uit <strong>voor</strong> de Belgisch Atlantische regio. INBO werkt daartoesam<strong>en</strong> met DGARNE-DEMNA (Direction Générale Opérationnelle Agriculture,Ressources naturelles et Environnem<strong>en</strong>t - Départem<strong>en</strong>t de l’Etude du milieunaturel et agricole) <strong>en</strong> BIM (Brussels <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> Milieubeheer).OUTPUT 2012: Het ontwerprapport over de staat van instandhouding van dehabitattyp<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de Belgisch Atlantische regio is opgeleverd.Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Voor alle habitattyp<strong>en</strong> zijn de Vlaamse, Brusselse <strong>en</strong> Waalsegegev<strong>en</strong>s geïntegreerd <strong>en</strong> op basis daarvan zijn derapportageformulier<strong>en</strong> ingevuld. Deze zijn teruggekoppeld met de Waalse<strong>en</strong> Brusselse collega's.Toelichting verdaging: De deelrapport<strong>en</strong> van Vlaander<strong>en</strong>, Brussel <strong>en</strong> AtlantischWallonië zijn grot<strong>en</strong>deels afgewerkt, maar de integratie di<strong>en</strong>t nog tegebeur<strong>en</strong>. De vertraging is zowel bij INBO als bij DEMNA (Waalsecollega's).OUTPUT 2013: De rapportage is overgemaakt aan de EC.Beschrijving: Deadline <strong>voor</strong> oplevering aan de Europese Commissie is medio 2013.Nadi<strong>en</strong> volgt e<strong>en</strong> kwaliteitscontrole door de Europese Commissie <strong>en</strong> e<strong>en</strong>terugkoppeling naar de lidstat<strong>en</strong>. Normalerwijze is eind 2013 het heleproces afgerond.11
PROJECT: EU-rapportage: actualisatie van de EU-gebied<strong>en</strong>databank (SDF)(INBOPRJ-730)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Telk<strong>en</strong>s wanneer er e<strong>en</strong> wijziging is aan e<strong>en</strong> Speciale Beschermingszone(SBZ) van het Natura2000-netwerk, moet eind september van dat jaar devolledige gebied<strong>en</strong>databank geactualiseerd word<strong>en</strong> <strong>en</strong> overgemaakt word<strong>en</strong>aan de Europese Commissie. De nationale coördinator daartoe is DEMNA(Départem<strong>en</strong>t de l’Etude du milieu naturel et agricole), maar het INBO bereidtde aanpassing<strong>en</strong> in de standaardgegev<strong>en</strong>sformulier<strong>en</strong> <strong>voor</strong> <strong>en</strong> het ANB keurtgoed.OUTPUT 2012: De gebied<strong>en</strong>databank is overgezet naar de nieuwe criteria van deEuropese Commissie <strong>en</strong> via ANB <strong>en</strong> DEMNA (Départem<strong>en</strong>t de l’Etude dumilieu naturel et agricole) overgemaakt aan de Europese Commissie.Status: GerealiseerdBeschrijving: De Europese Commissie heeft nieuwe criteria ontwikkeld <strong>voor</strong> destandaardgegev<strong>en</strong>sformulier<strong>en</strong> <strong>en</strong> de databank die deze formulier<strong>en</strong>bevatt<strong>en</strong>. Teg<strong>en</strong> eind september 2012 moet<strong>en</strong> de oude data ingevoerdzijn volg<strong>en</strong>s deze nieuwe criteria.OUTPUT 2013: De EC gebied<strong>en</strong>databank is conform met de goedgekeurdeaanwijzingsbesluit<strong>en</strong> <strong>en</strong> met de achterligg<strong>en</strong>de S-IHD.Beschrijving: De in de loop van 2012-2013 door de Vlaamse regering goed tekeur<strong>en</strong> aanwijzingsbesluit<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> de vroegere aanmelding<strong>en</strong>.Bijgevolg moet<strong>en</strong> de standaargegev<strong>en</strong>sformulier<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus degebied<strong>en</strong>databank van de Europese Commissie hieraan aangepastword<strong>en</strong>. INBO bereidt dit <strong>voor</strong> <strong>en</strong> via ANB <strong>en</strong> DEMNA wordt de nieuwedatabank overgemaakt aan de Europese Commissie.PROJECT: Overleg rond de natuurrapportages op Europees, Belgisch <strong>en</strong>Vlaams niveau (INBOPRJ-743)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Het betreft het opvolg<strong>en</strong> van de Expertgroep van de Europese Commissierond natuurrapportages <strong>en</strong> het bilateraal overleg met Waalse, Brusselse,federale <strong>en</strong> ANB-collega's. Op vraag kan overleg met het kabinet of met hetmaatschappelijke midd<strong>en</strong>veld nodig zijn.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project gaat op in de project<strong>en</strong> rond rapportage Natura2000habitats, habitatrichtlijn- <strong>en</strong> vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-414, INBOPRJ-766,INBOPRJ-578).OUTPUT 2012: Het overleg is op actieve wijze georganiseerd of bijgewoond.Status: GerealiseerdPROJECT: EU-rapportage 2013 inzake staat van instandhouding Natura 2000habitat- <strong>en</strong> vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-766)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Elke 6 jaar moet elke lidstaat de staat van instandhouding van dehabitatrichtlijn- <strong>en</strong> vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> aan de EuropeseCommissie. INBO voert hierbij de rapportage uit <strong>voor</strong> de Belgisch Atlantische12
egio <strong>en</strong> incorporeert daarbij de rapportage van de mari<strong>en</strong>e soort<strong>en</strong>,aangeleverd door de di<strong>en</strong>st Mari<strong>en</strong> Milieu van de Federale Overheidsdi<strong>en</strong>stVolksgezondheid. Het INBO werkt daartoe sam<strong>en</strong> met DGARNE-DEMNA(Direction Générale Opérationnelle Agriculture, Ressources naturelles etEnvironnem<strong>en</strong>t - Départem<strong>en</strong>t de l'Etude du milieu naturel et agricole) <strong>en</strong> BIM(Brussels <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> Milieubeheer).OUTPUT 2012: De input is geleverd <strong>voor</strong> de rapportage van de staat vaninstandhouding van de vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong>.Status: GerealiseerdBeschrijving: Deze rapportage gebeurt per soort <strong>voor</strong> het hele Belgischegrondgebied. Onder coördinatie van ANB word<strong>en</strong> de data <strong>en</strong> informatiegeïntegreerd van de Belgische Birdlife International partners, INBO,DGARNE-DEMNA (Direction Générale Opérationnelle Agriculture,Ressources naturelles et Environnem<strong>en</strong>t - Départem<strong>en</strong>t de l’Etude dumilieu naturel et agricole), BIM (Brussels <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> Milieubeheer) <strong>en</strong>de di<strong>en</strong>st Mari<strong>en</strong> Milieu van de Federale Overheidsdi<strong>en</strong>stVolksgezondheid. Alle afsprak<strong>en</strong> over methodologie <strong>en</strong> planning zijngemaakt. De lijst van de te rapporter<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> (incl. soort<strong>en</strong> belangrijkbij de afbak<strong>en</strong>ing van vogelrichtlijngebied<strong>en</strong>) is afgesprok<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Het ontwerprapport over de staat van instandhouding van dehabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de Belgisch Atlantische regio is opgeleverd.Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Voor alle habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> zijn de Vlaamse, Brusselse <strong>en</strong> WaalsAtlantische gegev<strong>en</strong>s geïntegreerd <strong>en</strong> op basis daarvan derapportageformulier<strong>en</strong> ingevuld. Deze zijn teruggekoppeld met de Waalse<strong>en</strong> Brusselse collega's.Toelichting verdaging: De meeste deelrapport<strong>en</strong> van Vlaander<strong>en</strong> zijn in ontwerpafgewerkt, maar de integratie met het Brusselse <strong>en</strong> Waalse gewest di<strong>en</strong>tnog te gebeur<strong>en</strong>. De vertraging is zowel bij INBO als bij DEMNA (Waalsecollega's). Deze output wordt in 2013 gerealiseerd via de output 'Derapportages zijn tijdig overgemaakt aan de Europese Commissie'.OUTPUT 2013: De rapportages zijn tijdig overgemaakt aan de Europese CommissieBeschrijving: Deadline <strong>voor</strong> oplevering van de rapportage over dehabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> aan de Europese Commissie is medio 2013. Voordeze van de vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong> is dit eind 2013. Nadi<strong>en</strong> volgt e<strong>en</strong>kwaliteitscontrole door de Europese Commissie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> terugkoppelingnaar de lidstat<strong>en</strong>.PROJECT: Monitoring van de aanwezigheid van carnivor<strong>en</strong> aan de hand vanfotovall<strong>en</strong> in het kader van de Natura2000 rapportage(INBOPRJ-7713)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In het kader van de Natura2000 rapportage wordt aan de hand van hetgebruik van fotovall<strong>en</strong> de aanwezigheid van boommarter in verschill<strong>en</strong>deboscomplex<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurgebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> onderzocht. Mogelijk wordtdeze methodiek in de toekomst verder uitgebreid naar andere carnivor<strong>en</strong>waar<strong>voor</strong> in het kader van Natura2000 gerapporteerd di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong>. Dezemonitoring gebeurt in nauwe sam<strong>en</strong>werking met de lokale beheerders (o.a.ANB).Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerd.13
1.2 OD - Het concept ‘ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>’ wordt verderonderzocht (Nr. 109)‣ Personeelskost: € 235.427,06 (3,31 VTE)‣ Werkingskost: € 61.549,45‣ Totaalkost: € 296.976,511.2.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar biodiversiteit <strong>en</strong>maatschappij (Nr. 12)1.2.1.1 OOD - Analyser<strong>en</strong> van de relatie tuss<strong>en</strong> biodiversiteit,ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, maatschappelijke bat<strong>en</strong> <strong>en</strong> welzijn (Nr. 12.1)EBO 1Analyse van het belang van biodiversiteit <strong>voor</strong> het lever<strong>en</strong> vanecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (ESD), met nadruk op natte natuur <strong>en</strong> landbouwgebied<strong>en</strong>PROJECT: Karakterisatie van biodiversiteit-ESD interacties (INBOPRJ-415)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2014Status: In UitvoeringBeschrijving: Het idee <strong>voor</strong> dit project vindt zijn oorsprong bij de vele vrag<strong>en</strong> die hetINBO kreeg vanuit verschill<strong>en</strong>de hoek<strong>en</strong>, zowel van administraties, nietgouvernem<strong>en</strong>teleorganisaties, als van geïnteresseerde individu<strong>en</strong>. M<strong>en</strong> vroegzich af hoe ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (ESD) zich verhoud<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van (behoudvan) biodiversiteit, <strong>en</strong> m<strong>en</strong> was bezorgd over de mogelijke impact op debiodiversiteit van e<strong>en</strong> beleid dat gebaseerd is op ESD. Verduidelijking van welkebiodiversiteit belangrijk is <strong>voor</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, <strong>en</strong> op welke manier dezeelkaar beïnvloed<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Vlaamse context (MINA-4).OUTPUT 2012: Publicatie biodiversiteit-ESD fichesStatus: GerealiseerdBeschrijving: Meiresonne, L.; Turkelboom, F. (2012). Biodiversiteit als basis <strong>voor</strong>ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Mededeling<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, M.2012.1. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 222 pp. Online beschikbaar:http://www.inbo.be/docupload/4862.pdfOUTPUT 2012: Conceptualisatie van biodiversiteit-ESD interacties (BESAFE WP4).Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: ‘Review of methods for evaluating biodiversity-ESS relationships’. Ditrapport zal in sam<strong>en</strong>werking met Europese partners gerealiseerd word<strong>en</strong>(FP7 project BESAFE - Biodiversity and Ecosystem Services: Argum<strong>en</strong>tsfor our future Environm<strong>en</strong>t).Toelichting verdaging: Deze activiteit wordt uitgevoerd in het BESAFE project. Deinput van verschill<strong>en</strong>de partners is geleverd, maar de synthese zal pasbegin 2013 uitgevoerd word<strong>en</strong> (coördinatie door Oxford University).OUTPUT 2013: Conceptualisatie van biodiversiteit-ESD interacties (BESAFE WP4)Beschrijving: Review van literatuur over het belang van habitats <strong>en</strong> landschapp<strong>en</strong><strong>voor</strong> recreatie <strong>en</strong> natuurbeleving. Bijdrage aan syntheserapport vanBESAFE WP4.1.14
OUTPUT 2013: Aanvull<strong>en</strong>de fiches <strong>voor</strong> ‘Biodiversiteit als basis <strong>voor</strong>ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>’Beschrijving: Er zull<strong>en</strong> drie fiches word<strong>en</strong> bijgemaakt: erosiecontrole, lokaleklimaatregulatie, natuurlijke waterzuivering (onderwerp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> nogwijzig<strong>en</strong>).PROJECT: Biodiversiteit-ESD interacties in landbouwgebied<strong>en</strong> (INBOPRJ-416)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Analyse van het belang van biodiversiteit <strong>en</strong> landschapp<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het lever<strong>en</strong>van ESD in Vlaamse landbouwgebied<strong>en</strong> (MINA-4).OUTPUT 2012 (extra): Rapport BD-ESD relatie: Case-studie Gelind<strong>en</strong>.Status: GerealiseerdBeschrijving: Finaal rapport over de bijdrage van biodiversiteit aan ESD isbeschikbaar (MSC thesis).Heremans, I. (2012). Belang van biodiversiteit <strong>voor</strong> het lever<strong>en</strong> vanecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> akker- <strong>en</strong> fruitteeltgebied. Onuitgegev<strong>en</strong>verhandeling, Katholieke Hogeschool Kemp<strong>en</strong>, Industriële <strong>en</strong>Biowet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> Geel.http://doks2.khk.be/eindwerk/do/record/Get;jsessionid=B4819624F88F5272C2DF5FFF964722FD?dispatch=view&recordId=SKHKff80808133cc70050133ead3d20b06a9PROJECT: Relatie tuss<strong>en</strong> biodiversiteit-ESD-gezondheid <strong>en</strong> welzijn(INBOPRJ-759)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van verschill<strong>en</strong>de project<strong>en</strong> (NARA, Op<strong>en</strong>NESS, Citi-SENSE) iser de vraag om ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (ESD) beter te plaats<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de contextvan biodiversiteit, welzijn <strong>en</strong> gezondheid.OUTPUT 2013: Belang van ESD <strong>voor</strong> welzijn <strong>en</strong> gezondheid (NARA-T)Beschrijving: Oriënter<strong>en</strong>d hoofdstuk in het kom<strong>en</strong>de NARA-T rapportOUTPUT 2013: Karakterisatie van culturele ESD (NARA-T)Beschrijving: Bijdrage aan NARA-TEBO 2Verduidelijking van de relatie tuss<strong>en</strong> biodiversiteit <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> formulering van rand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het bereik<strong>en</strong> van win-winsituaties tuss<strong>en</strong> biodiversiteit <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in dichtbevolkt Vlaander<strong>en</strong>PROJECT: Formuler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> biodiversiteit-ESD managem<strong>en</strong>t framework(INBOPRJ-417)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> framework <strong>voor</strong> het duurzaam beheer van decombinatie ESD <strong>en</strong> biodiversiteit in e<strong>en</strong> Vlaamse context.15
OUTPUT 2013: Id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van win-win situaties tuss<strong>en</strong> natuurbehoud <strong>en</strong>duurzame levering van ESD (preliminaire lijst).Beschrijving: Bijdrage aan NARA-T.PROJECT: Kost<strong>en</strong>effectief werk<strong>en</strong> met natuur: ecologische versustechnologische oplossing<strong>en</strong> (case 'natuurlijk overstromingsgebiedDijlevallei') (INBOPRJ-778)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2012 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: In welke gevall<strong>en</strong> kan gro<strong>en</strong>e infrastructuur (= natuur die maatschappelijkrelevante ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> levert) e<strong>en</strong> valabel alternatief zijn <strong>voor</strong>technologische oplossing<strong>en</strong>? Dit wordt concreet getest op het valleigebied vande Dijle t<strong>en</strong> zuid<strong>en</strong> van Leuv<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Methodologieontwikkeling + test<strong>en</strong> op 1 caseStatus: GerealiseerdBeschrijving: Methodologie <strong>voor</strong> vergelijking van gro<strong>en</strong>e met grijze infrastructuuruitgewerkt.OUTPUT 2013: Rapport vergelijking grijze met gro<strong>en</strong>e infrastructuur - CasusDijlevallei t<strong>en</strong> zuid<strong>en</strong> van Leuv<strong>en</strong>1.2.1.2 OOD - Analyser<strong>en</strong> van de interacties tuss<strong>en</strong> maatschappelijk draagvlak,ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beleid (Nr. 12.2)EBO 2Analyse van de maatschappelijke vraag <strong>voor</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> inlandbouwgebied<strong>en</strong>PROJECT: Maatschappelijke vraag <strong>en</strong> percepties van natuur <strong>en</strong> ESD(INBOPRJ-420)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Methode-ontwikkeling om de vraag naar <strong>en</strong> percepties over ESD in kaart tebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> via case studiesOUTPUT 2012: Finaal rapport over ESD vraag in Gelind<strong>en</strong>.Status: GerealiseerdBeschrijving: Hoofdstuk in NARA-B rapport: 'Optimalisatie van natuurbeleid inlandbouwgebied: landschapsvisie Gelind<strong>en</strong>'. Raadpleegbaar via de INBOwebsite:http://www.inbo.be/files/bibliotheek/57/240857.pdfOUTPUT 2012 (extra): Rapport analyse van vraag <strong>voor</strong> ESD in de Dijlevallei t<strong>en</strong>zuid<strong>en</strong> van Leuv<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Demeyer Rolinde (2012). Kost<strong>en</strong>effectief werk<strong>en</strong> met natuur:Ecologische vs. technologische oplossing<strong>en</strong> Case studie: Beschermingteg<strong>en</strong> overstroming<strong>en</strong> in de Dijlevallei. INBO (draft versie).OUTPUT 2013: ESD stakeholder analyse in 3 case studiesBeschrijving: Bijdrage aan studie over PES (paym<strong>en</strong>t for ecosystem services).16
1.2.1.3 OOD - Aanreik<strong>en</strong> van instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die het belang vanecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beleid, beheerders <strong>en</strong> belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>zichtbaar mak<strong>en</strong> (Nr. 12.3)EBO 1Logisch <strong>en</strong> gebruiksvri<strong>en</strong>delijk classificatiesysteem <strong>voor</strong> de belangrijksteecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>PROJECT: ESD Classificatiesysteem <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-423)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: VoltooidBeschrijving: E<strong>en</strong> typologie <strong>en</strong> beschrijving van ESD in Vlaander<strong>en</strong>OUTPUT 2012: Publicatie ESD-classificatie <strong>voor</strong> BEES (BElgium EcosystemServices) confer<strong>en</strong>tie (Mei 2012)Status: GerealiseerdEBO 2Voor ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> die sterk afhang<strong>en</strong> van biodiversiteit, zull<strong>en</strong> bruikbarevisualiseringsmethod<strong>en</strong> ontwikkeld word<strong>en</strong>, zoals ESD indicator<strong>en</strong>, ruimtelijkekarteringsmethod<strong>en</strong>, <strong>en</strong> oorzaak-gevolg stroomschema’sPROJECT: Evaluatie van monetaire <strong>en</strong> niet-monetaire waarderingsmethod<strong>en</strong><strong>voor</strong> ESD <strong>en</strong> ecosysteembat<strong>en</strong> (INBOPRJ-425)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: E<strong>en</strong> evaluatie van het mogelijke gebruik van monetaire <strong>en</strong> niet-monetairewaarderingsmethod<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ESD in e<strong>en</strong> Vlaamse context.OUTPUT 2012: Position paper over monetaire <strong>en</strong> niet-monetairewaarderingsmethod<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ESDStatus: GerealiseerdBeschrijving: De position paper is vervang<strong>en</strong> door het achtergrondrapport bij dewaarderingsstudie van de R11 (inclusief advies). Daar is ook e<strong>en</strong>standpunt (‘position’) in ing<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, omdat er e<strong>en</strong> methodiek <strong>en</strong> e<strong>en</strong>stapp<strong>en</strong>plan word<strong>en</strong> <strong>voor</strong>gesteld over hoe e<strong>en</strong> economische waarderingkan word<strong>en</strong> ingepast in e<strong>en</strong> ESD-gebaseerd advies. Alle<strong>en</strong> is het nietgepres<strong>en</strong>teerd als 'position paper'. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> werd op basis van ditrapport e<strong>en</strong> bijdrage geleverd <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> A1-publicatie (‘A web applicationto support the quantification and valuation of ecosystem services’;Environm<strong>en</strong>tal Impact Assessm<strong>en</strong>t Review) die in 2012 werd ingedi<strong>en</strong>d.PROJECT: Method<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ESD id<strong>en</strong>tificatie, kwantificatie <strong>en</strong> waardering(INBOPRJ-426)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Overzicht van geteste method<strong>en</strong> om ESD overzichtelijk <strong>voor</strong> te stell<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Visualisatietools <strong>voor</strong> ESD'.OUTPUT 2012: Karter<strong>en</strong> van ESD op lokale schaalStatus: Verdaagd naar ander jaar17
Toelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s tijdsgebrek wordt deze output verdaagd naar 2013.OUTPUT 2013: Karter<strong>en</strong> van ESD op lokale schaalOUTPUT 2013: Haalbaarheidsstudie ESD stadsaudit (ANB vraag)Beschrijving: De haalbaarheidsstudie zal in g<strong>en</strong>erieke term<strong>en</strong> e<strong>en</strong> antwoord gev<strong>en</strong>op volg<strong>en</strong>de 3 vrag<strong>en</strong>:1. Welke ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> beïnvloed<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel het welzijn <strong>en</strong> degezondheid van de bewoners van e<strong>en</strong> Vlaamse c<strong>en</strong>trumstad.2. In welke mate <strong>en</strong> in welke vorm hebb<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>deecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> impact op de lev<strong>en</strong>skwaliteit van de stadsburgers.3. Hoe kan e<strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>doorlichting van e<strong>en</strong> stad bijdrag<strong>en</strong>aan het stadsbeleid.In de haalbaarheidsstudie word<strong>en</strong> de reikwijdte, de k<strong>en</strong>nisnod<strong>en</strong> <strong>en</strong> deorganisatorische nod<strong>en</strong> bepaald <strong>en</strong> word<strong>en</strong> de nodige contact<strong>en</strong> metmogelijke (project) partners gelegd. Op basis hiervan wordt e<strong>en</strong> plan vanaanpak <strong>en</strong> e<strong>en</strong> organisatiestructuur <strong>voor</strong>gesteld, alsook e<strong>en</strong> raming vande kostprijs.1.2.1.4 OOD - Evaluer<strong>en</strong> van bestaande <strong>en</strong> alternatieve beleidskaders <strong>en</strong>instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het duurzaam gebruik van ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>(Nr. 12.4)EBO 1Formulering van alternatieve, ESD-vri<strong>en</strong>delijke agro-beheersmaatregel<strong>en</strong> (inkader van PDPO - Programmeringsdocum<strong>en</strong>t Plattelandsontwikkeling)PROJECT: Kost<strong>en</strong>effectiviteit van beheersovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>voor</strong>agrobiodiversiteit & ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (INBOPRJ-428)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Modeller<strong>en</strong> van kost<strong>en</strong>effectiviteit van beheersovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport over kost<strong>en</strong>effectiviteit beheerovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>voor</strong>agrobiodiversiteit & ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (case studie)Status: GerealiseerdBeschrijving: Rapportering van de resultat<strong>en</strong> van ECOPAY. Dit rapport is 1 van de8 wet<strong>en</strong>schappelijke rapport<strong>en</strong> die aan de basis ligg<strong>en</strong> van het<strong>Natuur</strong>rapport Beleidsevaluatie 2012 <strong>en</strong> is raadpleegbaar via de INBOwebsite:http://www.inbo.be/files/bibliotheek/68/240968.pdfRefer<strong>en</strong>tie: Peter Van Gossum, Joris Aerts<strong>en</strong>s, Astrid Sturm, Wouter VanReeth, Melanie Mewes, Toon Van Daele, Karin Johst, Stev<strong>en</strong> Broekx,Frank Wätzold, Carine Wils (2012). Optimalisatie van natuurbeleid inlandbouwgebied: ECOPAY – e<strong>en</strong> economisch-ecologischweidevogelmodel. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> 2012 (44). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,Brussel.OUTPUT 2013: Uitbreiding <strong>en</strong> verfijning van het model ECOPAY <strong>voor</strong> dedoorrek<strong>en</strong>ing van kost<strong>en</strong>effectiviteit van beheerovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>voor</strong>agrobiodiversiteitBeschrijving: E<strong>en</strong> bestaand model (ECOPAY) dat ontwikkeld werd door e<strong>en</strong> Duitseuniversiteit (UFZ), <strong>en</strong> operationeel werd gemaakt <strong>voor</strong> de Vlaamsecontext, wordt verder verfijnd. Hierbij is e<strong>en</strong> uitbreiding naar akkervogels<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verfijning in het kader van e<strong>en</strong> gebiedsgerichte inzetbaarheid18
2 SD - INZAKE BIODIVERSITEIT KAN VLAANDEREN IN 2020 DEVERGELIJKING MET DE EUROPESE ECONOMISCHE TOPREGIO’S AAN.WE WERKEN AMBITIEUS AAN HET BEHOUD, HET HERSTEL EN DEVERSTERKING VAN DE BIOLOGISCHE DIVERSITEIT. (NR. 54)2.1 OD - Vlaander<strong>en</strong> zal, in uitvoering van de Europeseregelgeving, de instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong>opmak<strong>en</strong> <strong>en</strong> teg<strong>en</strong> 2015 zal het grootste deel van demaatregel<strong>en</strong> die nodig zijn om deinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong>, effectief inuitvoering zijn. (Nr. 55)‣ Personeelskost: € 76.854,78 (1,12 VTE)‣ Werkingskost: € 20.826,4‣ Totaalkost: € 97.681,182.1.1 SOD - Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies(Nr. 6)2.1.1.1 OOD - Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van operationele wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing<strong>voor</strong> Vlaamse <strong>en</strong> Europese regelgeving rond biodiversiteit (Nr. 6.1)EBO 1Wet<strong>en</strong>schappelijke inbr<strong>en</strong>g i.v.m. de instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> elk vande S(pecifieke)-IHD’s wordt gerealiseerd <strong>en</strong> is vervat in e<strong>en</strong> rapportPROJECT: Expertise inbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in het overleg inzake IHD, haar kwesties <strong>en</strong>haar implem<strong>en</strong>tatie (INBOPRJ-431)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Na het S-IHD proces blijft int<strong>en</strong>sief overleg met het maatschappelijkmidd<strong>en</strong>veld <strong>en</strong> de relevante Vlaamse ag<strong>en</strong>tschapp<strong>en</strong> inzake e<strong>en</strong> aantal kwesties(kalibratie, <strong>voor</strong>toets, praktische wegwijzers pass<strong>en</strong>de beoordeling, bat<strong>en</strong> <strong>en</strong>financiering Natura2000-beleid, ...) lop<strong>en</strong> (ook in het kader van MINA-4). INBOgeeft hierbij wet<strong>en</strong>schappelijk advies. Zowel binn<strong>en</strong> INBO als met ANB is erfrequ<strong>en</strong>t <strong>voor</strong>bereid<strong>en</strong>d intern overleg. Vraagstelling<strong>en</strong> die diepgaanderonderzoek verg<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in afzonderlijke project<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Expertise inbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> via expertgroep<strong>en</strong>, technischeleescommissie, wet<strong>en</strong>schappelijke begeleidingscommissies, Vlaamseoverleggroep <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> in adviez<strong>en</strong> aan ANB'.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> van de laatste reeks S-IHD zijn opgeleverdStatus: Gerealiseerd20
Beschrijving: Na het beëindig<strong>en</strong> van de technische leescommissie vat de S-IHDexpertvan het INBO de geleverde bijdrag<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> eindadviesover het betreff<strong>en</strong>de S-IHD rapport.OUTPUT 2012: Het IHD-overleg is opgevolgd <strong>en</strong> het IHD-proces gecoördineerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het INBO volgt zowel <strong>voor</strong> het globale IHD-proces als de daaraanverbond<strong>en</strong> kwesties het <strong>voor</strong>overleg met ANB op, de Vlaamseoverleggroep <strong>en</strong> haar werkgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Vlaamse projectgroep. Gezi<strong>en</strong>de grote hoeveelheid overlegfora <strong>en</strong> de vele betrokk<strong>en</strong> INBOmedewerkersis er e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve interne coördinatie nodig.OUTPUT 2013: Het IHD-overleg is opgevolgdBeschrijving: INBO volgt zowel <strong>voor</strong> het globale IHD-proces als <strong>voor</strong> de daaraanverbond<strong>en</strong> kwesties het <strong>voor</strong>overleg met ANB op, de Vlaamseoverleggroep <strong>en</strong> haar werkgroep<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de Vlaamse projectgroep. In 2012zou het grootste deel van het IHD-proces afgerond moet<strong>en</strong> zijn. Teverwacht<strong>en</strong> valt dat er in 2013 nog verder overleg nodig is.PROJECT: Kwantificer<strong>en</strong> van de actuele <strong>en</strong> toekomstige milieudruk opNatura-2000 habitattyp<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de SBZ-H gebied<strong>en</strong>(INBOPRJ-782)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 30/04/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Bepal<strong>en</strong> van de doelafstand<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de actuele/toekomstige <strong>en</strong> de vereistemilieukwaliteit <strong>voor</strong> Europees te bescherm<strong>en</strong> habitattyp<strong>en</strong> in elk van de 455SBZ-H deelgebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Verstrekk<strong>en</strong> van adviez<strong>en</strong>, informatie <strong>en</strong> expertise aan ANB over deresultat<strong>en</strong> van de impactanalyseStatus: GerealiseerdBeschrijving: In 2011 voerde het INBO e<strong>en</strong> impactanalyse uit van de actuelemilieudruk op de mom<strong>en</strong>teel gek<strong>en</strong>de locaties van alle Europeesbeschermde habitattyp<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Die gegev<strong>en</strong>s wil ANB verdergebruik<strong>en</strong> bij de kalibratie van sIHD-oppervlaktedoel<strong>en</strong>, de opmaak vande Pass<strong>en</strong>de Beoordeling, <strong>voor</strong> het ontwerp van flanker<strong>en</strong>d beleid, <strong>voor</strong>interne vorming <strong>en</strong> opleiding, etc.OUTPUT 2012: Opmaak van geodatabank met milieudrukk<strong>en</strong> op Natura2000habitattyp<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: In 2011 voerde het INBO e<strong>en</strong> impactanalyse uit van de actuelemilieudruk op de mom<strong>en</strong>teel gek<strong>en</strong>de locaties van alle Europeesbeschermde habitattyp<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Om die gegev<strong>en</strong>s intern ook<strong>voor</strong> andere studies (NARA-S, Rapportering i.k.v. Habitatrichtlijn in 2013)vlot toegankelijk te mak<strong>en</strong>, werd in 2012 e<strong>en</strong> gestructureerdegeodatabank opgezet.PROJECT: Allocatie sIHD-doelstelling<strong>en</strong> via integrale ruimtelijke optimalisatie(INBOPRJ-783)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 30/04/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Vaststell<strong>en</strong> van de oppervlaktedoel<strong>en</strong> per SBZ-H <strong>en</strong> per habitattype doormiddel van e<strong>en</strong> integrale, ruimtelijk expliciete <strong>en</strong> modelmatige optimalisatie.21
OUTPUT 2012: E<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>instrum<strong>en</strong>t (methodologie) <strong>voor</strong> integrale ruimtelijkeoptimalisatie is ontwikkeld. Modeluitkomst<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> bezorgd aan debetrokk<strong>en</strong> IHD-kwestiewerkgroep in de periode juli–november 2012.Status: GerealiseerdPROJECT: Sc<strong>en</strong>ario's uitwerk<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het direct ruimtebeslag doorbosdoelstelling in het ontwerp van S-IHD in Habitatrichtlijngebied‘BE2300007 – Boss<strong>en</strong> van de Vlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> andereZuidvlaamse boss<strong>en</strong>’ (INBOPRJ-785)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Dit project heeft als doel de impact te kwantificer<strong>en</strong> die te verwacht<strong>en</strong> is oplandbouw <strong>en</strong> private boseig<strong>en</strong>aars, wanneer de bosdoelstelling<strong>en</strong> uit hetrapport Vlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ruimtelijk word<strong>en</strong> toegewez<strong>en</strong>. Daarnaast wordt erook e<strong>en</strong> allocatiemethodiek ontwikkeld die helpt de socio-economische impactvan het effect ‘direct ruimtegebruik’ te minimaliser<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> derand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> (bv. minimum structuurareaal) <strong>en</strong> premiss<strong>en</strong> van de G-IHD(bv. CDB leidt tot 20% habitat in privébos) word<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal sc<strong>en</strong>ario’sontwikkeld volg<strong>en</strong>s welke de doelstelling <strong>voor</strong> de boss<strong>en</strong> in de VlaamseArd<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ruimtelijk toegewez<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport met uitgewerkte methodologie <strong>en</strong> ruimtelijke allocatie <strong>voor</strong>verschill<strong>en</strong>de sc<strong>en</strong>ario’s <strong>voor</strong> het Habitatrichtlijngebied ‘BE2300007 –Boss<strong>en</strong> van de Vlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere Zuidvlaamse boss<strong>en</strong>’Status: GerealiseerdBeschrijving: In dit rapport werd<strong>en</strong> 6 sc<strong>en</strong>ario’s (met e<strong>en</strong> aantal sub-sc<strong>en</strong>ario’s)<strong>voor</strong> mogelijke bosuitbreiding in het projectgebied Kluisbos-Hotond-Kopp<strong>en</strong>berg (zes deelgebied<strong>en</strong> van het habitatrichtlijngebied ‘Boss<strong>en</strong> vande Vlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere Zuidvlaamse boss<strong>en</strong>’) <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>d bijtwee deelgebied<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> habitatrichtlijngebied in Wallonië onderzocht.Er werd per sc<strong>en</strong>ario nagegaan hoeveel oppervlakte <strong>en</strong> aandeel bos (perboshabitattype) er gerealiseerd kan word<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat in e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de totgoede staat van instandhouding kan gebracht word<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s werdaan de hand van de landbouwinformatiesysteemkaart (LIS) nagegaanwat de impact van ieder sc<strong>en</strong>ario is op de landbouw.De Beck L. (2013). Sc<strong>en</strong>ario’s <strong>voor</strong> de allocatie van bosdoel<strong>en</strong> in deVlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Oef<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> cluster van 6 deelgebied<strong>en</strong> vanKluisbos tot Kopp<strong>en</strong>berg. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, 2013(2). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>: Brussel.37 pp.EBO 2Instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>handleiding: Vademecum ‘beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong>beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>’ met maatregel<strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingezet om deinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong>PROJECT: Opmaak ‘Vademecum Beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>t.b.v. particulier beheer Natura2000 gebied<strong>en</strong>' (INBOPRJ-432)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit is e<strong>en</strong> project in sam<strong>en</strong>werking met ANB <strong>en</strong> kadert binn<strong>en</strong> MINA-4. HetINBO verzorgt twee onderdel<strong>en</strong>. In 2011 is het onderdeel 'Bijlage-habitats'22
gerealiseerd, in 2012 wordt het onderdeel 'Bijlage-soort<strong>en</strong>' voltooid. ANB werktaan het onderdeel 'instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>' dat volg<strong>en</strong>s hun eig<strong>en</strong> planning wordtafgewerkt.OUTPUT 2012: Vademecum Beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> t.b.v.particulier beheer Natura2000 gebied<strong>en</strong>, deel 'Soort<strong>en</strong>'Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s vertraging bij partners <strong>en</strong> andere prioriteit<strong>en</strong> alsgevolg van verminderde personeelsinzet, wordt deze output verdaagdnaar 2013OUTPUT 2013: Vademecum Beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> t.b.v.particulier beheer Natura2000 gebied<strong>en</strong>, deel 'Soort<strong>en</strong>'Beschrijving: In 2012 is nog veel werk gebeurd <strong>voor</strong> de uitbestede druk <strong>en</strong> uitgavevan de gerealiseerde output 2011 ('Vademecum Beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong>Beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> t.b.v. particulier beheer Natura2000 gebied<strong>en</strong>, deelHabitats').EBO 3Actieve deelname aan het internationale interkalibratieproces <strong>en</strong> verfijn<strong>en</strong> van debeoordelingssystem<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de biologische kwaliteitselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de EuropeseKaderrichtlijn Water <strong>en</strong> Integraal waterbeleidPROJECT: Bijdrage aan de interkalibratie <strong>voor</strong> de Kaderrichtlijn Water:macrofyt<strong>en</strong>, fytob<strong>en</strong>thos, viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> (partim in overgangswater<strong>en</strong>)macrob<strong>en</strong>thos (INBOPRJ-433)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Om zeker te zijn dat elke lidstaat de doelstelling<strong>en</strong> van de KaderrichtlijnWater met dezelfde ambitie nastreeft, word<strong>en</strong> de nationale maatlatt<strong>en</strong>vergelek<strong>en</strong> <strong>en</strong> afgestemd in e<strong>en</strong> internationale interkalibratie-oef<strong>en</strong>ing. Daarnamoet<strong>en</strong> monitoringresultat<strong>en</strong> doorhe<strong>en</strong> Europa e<strong>en</strong> vergelijkbare beoordelingvan de ecologische toestand oplever<strong>en</strong>. Vooral de gr<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> “goede” <strong>en</strong>e<strong>en</strong> “matige” toestand is daarbij van belang. Deze bepaalt immers vanafwanneer herstelmaatregel<strong>en</strong> zich opdring<strong>en</strong>. Het INBO neemt actief deel aandeze interkalibratieoef<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> alg<strong>en</strong> in aangroei (diatomeeën), macrofyt<strong>en</strong>,viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> ongewervelde bodemdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> levert de Vlaamse afgevaardigd<strong>en</strong><strong>voor</strong> rivier<strong>en</strong>, overgangswater<strong>en</strong> <strong>en</strong> mer<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: De activiteit<strong>en</strong> <strong>voor</strong> dit project word<strong>en</strong> vanaf 2013 opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>onder het project INBOPRJ-744 'Horizontale werkgroep Integraal waterbeheer'.OUTPUT 2012: Bijdrage aan de technische rapport<strong>en</strong> van de interkalibrati<strong>en</strong>atuurlijke waterlicham<strong>en</strong> afwerk<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: INBO staat in <strong>voor</strong> de Vlaamse bijdrage aan de interkalibratie <strong>voor</strong>macrofyt<strong>en</strong>, fytob<strong>en</strong>thos, viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> macroinvertebrat<strong>en</strong> (partimovergangswater<strong>en</strong>) i.k.v. de kaderrichtlijn water.OUTPUT 2012: Bijdrag<strong>en</strong> aan de interkalibratie <strong>voor</strong> sterk veranderdewaterlicham<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: INBO staat in <strong>voor</strong> de Vlaamse bijdrage aan de interkalibratie <strong>voor</strong>macrofyt<strong>en</strong>, fytob<strong>en</strong>thos, viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> macroinvertebrat<strong>en</strong> (partimovergangswater<strong>en</strong>) i.k.v. de kaderrichtlijn waterOUTPUT 2012 (extra): A1-publicatie 'Coastal waters classification'23
Status: GerealiseerdBeschrijving: Ramos E., Juanes J.A., Galván C., Neto J.M., Melo R., Peders<strong>en</strong> A.,Scanlan C., Wilkes R., Van d<strong>en</strong> Bergh E., Blomqvist M., Karup H.P.,Heiber W., Reitsma J.M., Xim<strong>en</strong>es M.C., Silió A., Méndez F., González B.,2012. Coastal waters classification based on physical attributes along theNE Atlantic region. An approach for rocky macroalgae pot<strong>en</strong>tialdistribution. ESTUARINE COASTAL AND SHELF SCIENCE Volume: 112Special Issue: SI Pages: 105-114 DOI: 10.1016/j.ecss.2011.11.041OUTPUT 2012 (extra): Lezing 'Ecological pot<strong>en</strong>tial of lowland lakes in Flanders(Belgium p.p.)'Status: GerealiseerdBeschrijving: D<strong>en</strong>ys L., Louette G. & Van Wichel<strong>en</strong> J. (2012). Ecological pot<strong>en</strong>tial oflowland lakes in Flanders (Belgium p.p.).CIS ECOSTAT HydromorphologyWorkshop, Brussel, 12-13/6/ 2012.PROJECT: Horizontale werkgroep Integraal waterbeheer (INBOPRJ-744)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Verschill<strong>en</strong>de <strong>en</strong>titeit<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het INBO werk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met externepartners aan de invulling van deelaspect<strong>en</strong> van het integraal waterbeleid inVlaander<strong>en</strong>. Deelname aan werkgroep<strong>en</strong> in functie van de implem<strong>en</strong>tatie vande Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) <strong>en</strong> het decreet integraal waterbeleid,adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> externe sam<strong>en</strong>werking aan project<strong>en</strong> m.b.t. aquatischbeheer <strong>en</strong> herstel gebeurt verspreid over de afdeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderzoeksgroep<strong>en</strong>he<strong>en</strong>. De horizontale werkgroep integraal waterbeheer heeft tot doel hetfaciliter<strong>en</strong> van de sam<strong>en</strong>werking binn<strong>en</strong> INBO met betrekking tot integraalwaterbeheer <strong>en</strong> -beleid <strong>en</strong> het adviser<strong>en</strong> van de Directieraad over deze materie.Titel uit JOP 2012: 'Deelnem<strong>en</strong> aan werkgroep<strong>en</strong> in functie van deimplem<strong>en</strong>tatie van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) <strong>en</strong> het integraalwaterbeleid'.OUTPUT 2012 (extra): Actieve deelname aan de werkgroep<strong>en</strong> is geleverdStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Actieve deelname aan regionale <strong>en</strong> internationale werkgroep<strong>en</strong>m.b.t. integraal waterbeheer is geleverdOUTPUT 2013: Analyse van het huidige INBO-onderzoek rond waterbeheer <strong>en</strong> –beleid in relatie tot de regionale, nationale <strong>en</strong> internationaleontwikkeling<strong>en</strong> m.b.t. de verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong> van IWB24
2.2 OD - Verder bouw<strong>en</strong>d op het overlegmodel tuss<strong>en</strong> allebetrokk<strong>en</strong> partners, wil Vlaander<strong>en</strong> met de uitvoeringvan het Sigmaplan, het Zwinproject, hetGr<strong>en</strong>smaasproject alsook met het rivierherstel Leie, d<strong>en</strong>atuurlijkheid, de beveiliging teg<strong>en</strong> overstroming<strong>en</strong> <strong>en</strong>de bevaarbaarheid van waterlop<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>spor<strong>en</strong>.(Nr. 56)‣ Personeelskost: € 198.484,44 (3,26 VTE)‣ Werkingskost: € 60.619,7‣ Totaalkost: € 259.104,142.2.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar ecologisch beheer (Nr. 10)2.2.1.1 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong> van beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong>beheer, herstel <strong>en</strong> ontwikkeling (Nr. 10.3)EBO 1Voor de evaluatie van comp<strong>en</strong>satiemaatregel<strong>en</strong> in de Vlaamse hav<strong>en</strong>gebied<strong>en</strong>zijn monitoringprogramma’s ontwikkeldPROJECT: Monitoring <strong>en</strong> evaluatie van het Linkerscheldeoevergebied (LO)(INBOPRJ-434)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De monitoring van het Linkerscheldeoevergebied startte eind 2002, zoals<strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> in art. 2 van het Protocol ter uitvoering van het comp<strong>en</strong>satieplan vangrote infrastructuurwerk<strong>en</strong> in de Westerschelde <strong>en</strong> Zeeschelde – Deel 2‘Monitoring, Beheercommissie & Opvangregeling’, dat op 29-4-2002 werdafgeslot<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het Vlaamse Gewest, de Vlaamse Landmaatschappij, hetGeme<strong>en</strong>telijk Hav<strong>en</strong>bedrijf Antwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Intercommunale Maatschappij <strong>voor</strong>Hav<strong>en</strong>-, Grond- <strong>en</strong> Industrialisatiebeleid van het Linkerscheldeoevergebied inuitvoering van het Nooddecreet.Het doel van deze monitoring was om t<strong>en</strong> behoeve van de Europese Commissie<strong>en</strong> het Vlaamse Parlem<strong>en</strong>t aan te ton<strong>en</strong> dat de avifauna <strong>en</strong> de habitatt<strong>en</strong>waar<strong>voor</strong> de Linkerscheldeoevergebied<strong>en</strong> aangemeld/aangekondigd zijn, nietachteruit gaan. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> di<strong>en</strong>de geëvalueerd te word<strong>en</strong> of de in de bijlag<strong>en</strong>van het ‘protocol ter uitvoering van het comp<strong>en</strong>satieplan van groteinfrastructuurwerk<strong>en</strong> in de Westerschelde <strong>en</strong> Zeeschelde’ dd 15 maart 2002vermelde natuurcomp<strong>en</strong>satiemaatregel<strong>en</strong> het gew<strong>en</strong>ste positief effect hebb<strong>en</strong>.Tegelijk werd e<strong>en</strong> beheercommissie natuurcomp<strong>en</strong>saties Linkerscheldeoeveropgericht, waar<strong>voor</strong> deze monitoring e<strong>en</strong> belangrijke insteek vormde. Op basisvan de bevinding<strong>en</strong> van de monitoring doet de beheercommissie immers<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> tot bijsturing. Bij beslissing van de Vlaamse regering dd. 08-12-2006werd het werkveld van de beheercommissie uitgebreid naar alle natuur <strong>en</strong>natuurontwikkeling in het ganse Linkerscheldeoevergebied.De monitoring moet gegev<strong>en</strong>s aanreik<strong>en</strong> om te evaluer<strong>en</strong> of deinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het gebied word<strong>en</strong> gehaald. Daarbij werd25
ook toegevoegd dat de monitoring tev<strong>en</strong>s moet handel<strong>en</strong> over de <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>dedier- <strong>en</strong> plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> van communautair belang van de bijlage IV van deHabitatrichtlijn <strong>en</strong> de bijlage III van het <strong>Natuur</strong>decreet. Demonitoringsresultat<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> jaarlijks te word<strong>en</strong> gerapporteerd.OUTPUT 2012: Rapport monitoring Waaslandhav<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Geert Spanoghe, Ralf Gyselings, K<strong>en</strong>ny Hessel, Frederic van Lierop,Erika Van d<strong>en</strong> Bergh (2012). Beheercommissie <strong>Natuur</strong> LinkerScheldeoever Jaarverslag 2011. Rapport van de BHC LO.OUTPUT 2012: Artikel standplaatsfactor<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>knolorchisStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De resultat<strong>en</strong> van 2012 word<strong>en</strong> geïntegreerd om de inhoudte verbeter<strong>en</strong>.De terugval in de populatie in 2011 werd toegeschrev<strong>en</strong>aan het te droge <strong>voor</strong>jaar. Het <strong>voor</strong>jaar van 2012 was daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> nat;de reactie van de populatie daarop wordt meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Artikel standplaatsfactor<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>knolorchisOUTPUT 2013: Rapport monitoring Waaslandhav<strong>en</strong>EBO 2Het MONEOS meetnet Zeeschelde is operationeelPROJECT: Bijdrag<strong>en</strong> aan de langetermijnvisie <strong>voor</strong> het Schelde-estuarium <strong>en</strong>de actualisatie van het Sigmaplan (INBOPRJ-438)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: De langetermijnvisie <strong>voor</strong> het Schelde-estuarium <strong>en</strong> het geactualiseerdeSigmaplan betracht<strong>en</strong> duurzaam multifunctioneel gebruik van het estuarium. Debelangrijkste functies zijn toegankelijkheid, veiligheid teg<strong>en</strong> overstroming<strong>en</strong> <strong>en</strong>natuurl ijkheid. Het INBO levert input <strong>voor</strong> de ecologische aspect<strong>en</strong> bij ditbeheer <strong>en</strong> beleid door actieve participatie in de ‘Lange Termijn Visie Onderzoek<strong>en</strong> Monitoring in het Schelde-estuarium’ (LTV O&M) projectgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> dethematische werkgroep<strong>en</strong> van het geactualiseerde sigmaplan.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: De activiteit<strong>en</strong> die in dit project beschrev<strong>en</strong> zijn, zull<strong>en</strong> deeluitmak<strong>en</strong> van de niet-projectgebond<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> 'advisering in het kader vande raamovere<strong>en</strong>komst met W&Z' <strong>en</strong> 'advisering in het kader van deraamovere<strong>en</strong>komst met AMT'.OUTPUT 2012: Beoordeling T2009 (toestand 2009)Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Het betreft de beoordeling van e<strong>en</strong> rapport dat nog inontwikkeling is. Deze opdracht zal deel uitmak<strong>en</strong> van adviesverl<strong>en</strong>ing inhet kader van de raamovere<strong>en</strong>komst met AMT.OUTPUT 2012 (extra): Lezing 'Rehabilitation strategies for multifunctionalestuarine ecosystems in Western Europe: the case of the Scheldeestuary'Status: GerealiseerdBeschrijving: Van d<strong>en</strong> Bergh E. (2012). Rehabilitation strategies for multifunctionalestuarine ecosystems in Western Europe: the case of the Scheldeestuary. Developm<strong>en</strong>t of Environm<strong>en</strong>t Improvem<strong>en</strong>t an d RestorationStrategies in Yongsan River Estuary. Seoul, 3-4 december 2012.OUTPUT 2012 (extra): Symposium 'Het Schelde-estuarium veerkrachtig ofgekraakt?'26
Status: GerealiseerdBeschrijving: Van d<strong>en</strong> Bergh E,Geerts L. (UA-ECOBE), Speybroeck J., Mert<strong>en</strong>s W. &Breine J. Het Schelde-estuarium veerkrachtig of gekraakt? JNM-congres27 juli 2012, Eikevliet.- De kwaliteit van de leefomgeving.- Reacties van het voedselweb.- Doelstelling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuur.- Zit er vis in de Schelde?OUTPUT 2012 (extra): Opleiding Rivierverk<strong>en</strong>ner 'Fauna <strong>en</strong> flora in hetRupelbekk<strong>en</strong>'Status: GerealiseerdBeschrijving: Van d<strong>en</strong> Bergh E., Vande<strong>voor</strong>de B., Speybroeck J., Van Ryckegem G.,&. Breine J. Opleiding Rivierverk<strong>en</strong>ner, De Schorre, Boom, 8 februari2012.- Schorvegetaties- Verandering<strong>en</strong> in het b<strong>en</strong>thos- Tr<strong>en</strong>ds in Watervogels- Evolutie van het VisbestandOUTPUT 2012 (extra): Lezing 'Historische evolutie van Zeescheldehabitats'Status: GerealiseerdBeschrijving: Van Braeckel A., Co<strong>en</strong> L., Peeters P ., Maximova T., Plancke Y. & Vand<strong>en</strong> Bergh E. Historische evolutie van Zeescheldehabitats. symposiumLTV O&M Veiligheid & Toegankelijkheid, Berg<strong>en</strong> op Zoom 31/1/2012.OUTPUT 2012 (extra): Lezing<strong>en</strong> VNSC ScheldesymposiumStatus: GerealiseerdBeschrijving: VNSC Scheldesymposium, Middelburg 12 oktober 2012:1. K<strong>en</strong>nis over <strong>Natuur</strong>lijkheid <strong>en</strong> Ecosysteemfunctioner<strong>en</strong>:Evaluatiemethodiek Schelde-estuarium (Erika Van d<strong>en</strong> Berghe)2 Fauna <strong>en</strong> Flora (Gunther Van Ryckegem)3 Historische evolutie van Zeescheldehabitats (Alexander Van Braeckel)OUTPUT 2012 (extra): Studiedag <strong>voor</strong> de beheerders van slikk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schorr<strong>en</strong> langsde ZeescheldeStatus: GerealiseerdBeschrijving: Gunther Van Ryckegem, Jero<strong>en</strong> Speybroeck, Alexander Van Braeckel,Bart Vande<strong>voor</strong>de, Geert Spanoghe, Jan Breine, Erika Van d<strong>en</strong> Bergh(2012) Terreinbeheerdersdag, Kruibeke, 21 januari 2012.1. Morfologische dynamiek van slikk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schorr<strong>en</strong> langs de Zeeschelde2. Dijkonderzoek langs de Zeeschelde. Link met de Ondergrond?3. Golfoverslagproev<strong>en</strong> in Tielrode4.Trofische verandering<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>d estuarium5. Schiet<strong>en</strong> <strong>en</strong> Kuil<strong>en</strong> in de Zeeschelde6. <strong>Natuur</strong>ontwikkeling in KBR: Ve<strong>en</strong>translocatie-experim<strong>en</strong>t7. Weidevogels in KBRPROJECT: Wet<strong>en</strong>schappelijke opvolging van de niet-estuari<strong>en</strong><strong>en</strong>atuurontwikkeling van het Sigmaplan (ANB) (INBOPRJ-439)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het geactualiseerde Sigmaplan <strong>voor</strong> veiligheid <strong>en</strong> natuurlijkheid heeft alsdubbele doelstelling het bescherm<strong>en</strong> van de Zeeschelde <strong>en</strong> haar zijrivier<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> overstroming<strong>en</strong> <strong>en</strong> het verhog<strong>en</strong> van de natuurwaard<strong>en</strong> (Besluit VlaamseRegering van 22 juli 2005 rond Langetermijnvisie Schelde-estuarium). Zowel27
inn<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong> gecontroleerde overstromingsgebied<strong>en</strong> (GOG’s) in de vallei<strong>en</strong>van de Zeeschelde als haar getijgebond<strong>en</strong> zijrivier<strong>en</strong> word<strong>en</strong> niet estuari<strong>en</strong>ewetland-habitats hersteld of nieuwe gecreëerd. Het betreft zowel habitattypesvan op<strong>en</strong> moeras, grasland als rivierbegeleid<strong>en</strong>d bos. Deze gebied<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> e<strong>en</strong>belangrijke bijdrage lever<strong>en</strong> aan de realisatie van deinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> die zijn geformuleerd <strong>voor</strong> de Zeeschelde (IHDSchelde-estuarium) <strong>en</strong> de aanwezige speciale beschermingszones (sIHD, zieIHD-procedurebesluit van 3 april 2009). De gebied<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong>ess<strong>en</strong>tiële bijdrage lever<strong>en</strong> aan de realisatie van de gewestelijkeinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> (G-IHD) <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> aantal vogelsoort<strong>en</strong>(kwartelkoning, roerdomp <strong>en</strong> porseleinho<strong>en</strong>).Titel uit JOP 2012: 'Bijhoud<strong>en</strong> van de IHD balans in de Sigmagebied<strong>en</strong>'OUTPUT 2012: Update IHD-balans Sigmagebied<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: De IHD-balans wordt bijgehoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s <strong>voor</strong>gelegd <strong>en</strong>besprok<strong>en</strong> op de thematische werkgroep<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het Sigmaplan.OUTPUT 2013: T0-rapport broedvogelsOUTPUT 2013: T0-rapport hydrologiePROJECT: Opvolging voedselrijkdom van de bodems ingraslandherstelproject<strong>en</strong> van het Sigmaplan (INBOPRJ-8685)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 18/01/2013 - 31/12/2018Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In e<strong>en</strong> aantal natuurontwikkelingsgebied<strong>en</strong> van het geactualiseerdeSigmaplan wordt het herstel van soort<strong>en</strong>rijke schrale grasland<strong>en</strong> nagestreefd.Het betreft grasland<strong>en</strong> die behor<strong>en</strong> tot de Europees beschermde habitattyp<strong>en</strong>6410 ‘Grasland met Molinia op kalkhoud<strong>en</strong>de, v<strong>en</strong>ige of lemige kleibodem (Eu-Molinion)’ <strong>en</strong> 6510 ‘Laaggeleg<strong>en</strong> schraal hooiland (Alopecurus prat<strong>en</strong>sis,Sanguisorba officinalis)’ <strong>en</strong> de regionaal belangrijke biotoop rbb_hc(dottergrasland). Het herstel van deze graslandtyp<strong>en</strong> is onder meernoodzakelijk om geschikt leefgebied te creër<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de kwartelkoning.Aangezi<strong>en</strong> de meeste percel<strong>en</strong> <strong>voor</strong>af e<strong>en</strong> (int<strong>en</strong>sief) landbouwgebruik k<strong>en</strong>d<strong>en</strong>is de nutriënt<strong>en</strong>huishouding e<strong>en</strong> kritische succesfactor <strong>voor</strong> deze doelstelling.Dergelijke waardevolle grasland<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> zich <strong>en</strong>kel op plekk<strong>en</strong> waar (éénvan) de plant<strong>en</strong>nutriënt<strong>en</strong> (N, P <strong>en</strong> K) in beperk<strong>en</strong>de mate aanwezig is. Indi<strong>en</strong>alle voedingsstoff<strong>en</strong> ruimschoots aanwezig zijn, overheers<strong>en</strong> <strong>en</strong>kelesnelgroei<strong>en</strong>de grassoort<strong>en</strong> het plant<strong>en</strong>dek <strong>en</strong> ontstaan soort<strong>en</strong>arme grasland<strong>en</strong>.In de inrichtingsplann<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> overgangsbeheer <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> van 5 jaar waarin debodems word<strong>en</strong> verschraald door middel van e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sief hooibeheer zonderbemesting. Na 5 jaar zou kunn<strong>en</strong> overgestapt word<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong>onderhoudsbeheer <strong>en</strong> zou de noodzakelijke vernatting kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>gerealiseerd.OUTPUT 2013: Monitoringrapport van de eerste twee jaar28
2.3 OD - Vertrekk<strong>en</strong>d van e<strong>en</strong> optimalisatie, vervollediging<strong>en</strong> uitvoering van de regelgeving betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong>,jacht, wildschade <strong>en</strong> riviervisserij, wil Vlaander<strong>en</strong> detoestand van kritische soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> soort<strong>en</strong>groep<strong>en</strong>verbeter<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>einde de biodiversiteit in stad <strong>en</strong>platteland te bevorder<strong>en</strong> (Nr. 58)‣ Personeelskost € 230.320,18 (4,19 VTE)‣ Werkingskost: € 77.913,05‣ Totaalkost: € 308.233,232.3.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong>beheer van natuur <strong>en</strong> bos (Nr. 11)2.3.1.1 OOD - Id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van de karakteristiek<strong>en</strong> van populaties <strong>en</strong> van deomstandighed<strong>en</strong> die bepal<strong>en</strong>d zijn <strong>voor</strong> het duurzaam gebruik <strong>en</strong>/of derisico's op schade (Nr. 11.1)EBO 1(Meta)populatiemodell<strong>en</strong> die toelat<strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>debeheermaatregel<strong>en</strong> met elkaar te vergelijk<strong>en</strong>PROJECT: Vos: Opmaak van model als ondersteuning <strong>voor</strong> bepaling vanmaatregel<strong>en</strong> i.f.v. beheer in Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-443)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Ontwerp verwerking resultat<strong>en</strong> stedelijk gebiedStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Door het deelnem<strong>en</strong> aan de <strong>voor</strong>bereid<strong>en</strong>de fase van NARA-S war<strong>en</strong> de dag<strong>en</strong> <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de opmaak van deze output niet meerbeschikbaar. Deze output is verdaagd naar 2013 onder de titel 'Rapport:Verwerking gegev<strong>en</strong>s stadsvos'OUTPUT 2012: Voorstudie rond evaluatie repres<strong>en</strong>tativiteit 10*10 blok / mogelijkeonderzoekspistesStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Manuscript dataverwerking 10*10 blokStatus: GerealiseerdBeschrijving: Van D<strong>en</strong> Berge K. & Quataert P. (submitt.). D<strong>en</strong>sity, juv<strong>en</strong>iledispersal and survival of Red foxes (Vulpes vulpes) in a rec<strong>en</strong>trecolonization area in Flanders (N.-Belgium). Acta TheriologicaOUTPUT 2013: Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse van beschikbare data in functie vanvervolgmanuscript <strong>en</strong> opbouw datamodelBeschrijving: In functie van het opmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> populatiemodel als instrum<strong>en</strong>t<strong>voor</strong> het vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van huidige <strong>en</strong> mogelijk alternatievebeheermaatregel<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het inschatt<strong>en</strong> van risico's, wordt in 2013 e<strong>en</strong>29
verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse uitgevoerd van de beschikbare data in het 10*10blok. Deze data-analyse di<strong>en</strong>t ook als basis <strong>voor</strong> het bekijk<strong>en</strong> vanmogelijke vervolgpapers op de in 2012 ingedi<strong>en</strong>de paper.OUTPUT 2013: Rapport ‘Verwerking gegev<strong>en</strong>s stadsvos’Beschrijving: De resultat<strong>en</strong> van in het verled<strong>en</strong> verzamelde gegev<strong>en</strong>s (casestudieG<strong>en</strong>t) word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> literatuurstudie verwerkt tot e<strong>en</strong> rapport.PROJECT: Patrijs: Opmaak van model als ondersteuning <strong>voor</strong> bepaling vanmaatregel<strong>en</strong> i.f.v. duurzaam gebruik in Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-444)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Aan de hand van deze studie will<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> beter zicht krijg<strong>en</strong> op deoverleving van patrijz<strong>en</strong> in de verschill<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sfas<strong>en</strong> <strong>en</strong> op hunbewegingspatron<strong>en</strong>. Deze informatie di<strong>en</strong>t als input <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> model dat onsmoet toelat<strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de mogelijke beheermaatregel<strong>en</strong> metelkaar te vergelijk<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Up to date databank met telemetriegegev<strong>en</strong>s van patrijsPROJECT: Beverrat: Sc<strong>en</strong>arioanalyse van de populatiedynamische gevolg<strong>en</strong>van het ev<strong>en</strong>tueel stopzett<strong>en</strong> van de bestrijding van beverrat inVlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-445)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 08/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Gezi<strong>en</strong> het beperkt aantal beverratt<strong>en</strong> dat actueel nog gevang<strong>en</strong>wordt in Vlaander<strong>en</strong> werd op het INBO-VMM overleg van 4/12/2012 beslist datdit project actueel e<strong>en</strong> lagere prioriteit heeft <strong>en</strong> <strong>voor</strong>lopig 'on hold' gezet wordt.PROJECT: Populatiemodel <strong>voor</strong> houtduif in Vlaander<strong>en</strong> ter ondersteuning vanhet vergelijk<strong>en</strong> van mogelijke beheermaatregel<strong>en</strong> (INBOPRJ-446)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012 (extra): Rapport betreff<strong>en</strong>de het broedseizo<strong>en</strong> van houtduif inVlaander<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Huys<strong>en</strong>truyt, F. et al. (2012). Het bepal<strong>en</strong> van het broedseizo<strong>en</strong> vanhoutduiv<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> aan de hand van jachtgegev<strong>en</strong>s. Rapport<strong>en</strong>van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.12.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 30 pp.,http://www.inbo.be/files/bibliotheek/13/234713.pdfOUTPUT 2013: Publicatie betreff<strong>en</strong>de het broedseizo<strong>en</strong> van houtduif in Vlaander<strong>en</strong>PROJECT: Evaluatie van de mogelijkhed<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> populatiemodel als e<strong>en</strong>beslissingsondersteuningsinstrum<strong>en</strong>t bij het beheer vanzomerganz<strong>en</strong> (INBOPRJ-7719)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)30
Beschrijving: Voortbouw<strong>en</strong>d op de resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong> van het Interreg-projectInvexo is het de bedoeling om in dit project het gebruik van populatiemodell<strong>en</strong>ter ondersteuning van beslissing<strong>en</strong> in het kader van het beheer vanzomerganz<strong>en</strong> (in eerste instantie Canadese ganz<strong>en</strong>) te evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> uit tewerk<strong>en</strong>. De bevinding<strong>en</strong> van dit project moet<strong>en</strong> ook bijdrag<strong>en</strong> aan deontwikkeling van e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele beheerregeling <strong>voor</strong> zomerganz<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong>.Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerdEBO 2Analyses van de schaderisico’s kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgemaaktPROJECT: Ste<strong>en</strong>marter, boommarter, das & bunzing: opvolgingverspreiding/tr<strong>en</strong>d (INBOPRJ-447)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt verder gezet onder het project INBOPRJ-7731'Marternetwerk'.OUTPUT 2012: Publicatie analyse data tot 2011 in relatie tot schaderisicoste<strong>en</strong>marter, boommarter <strong>en</strong> dasStatus: GerealiseerdBeschrijving: Populatie-ontwikkeling van de ste<strong>en</strong>marter Martes foina inVlaander<strong>en</strong> in relatie tot schaderisico's D/2012/3241/351.INBO.R.2012.62.De verwerking van de gegev<strong>en</strong>s van boommarter is gebeurd <strong>en</strong> zal in deloop van 2013 gerapporteerd word<strong>en</strong> in het kader van de EU-Natura2000rapportage.OUTPUT 2012: Marternieuws (nieuwsbrief)Status: GerealiseerdBeschrijving: Marternieuws 6, 7, 8 <strong>en</strong> 9 werd<strong>en</strong> afgewerkt:http://www.inbo.be/docupload/4764.pdfhttp://www.inbo.be/docupload/4806.pdfhttp://www.inbo.be/docupload/4844.pdfhttp://www.inbo.be/docupload/4878.pdfOUTPUT 2012 (extra): Vijf publicaties op basis van het MarternetwerkStatus: GerealiseerdBeschrijving: Vijf publicaties:- Van D<strong>en</strong> Berge K. & Gouwy J. (2012). Dagrustplaats<strong>en</strong> bij middelgroteroofdier<strong>en</strong>. <strong>Natuur</strong>.focus 11(2): 62-73- Van D<strong>en</strong> Berge K. & Gouwy J. (2012). Bunzing op de dool? Meander10(2): 4-8- Swinn<strong>en</strong> K., Vercayie D. & Van D<strong>en</strong> Berge K. (2012). De otter is weerterug in Vlaander<strong>en</strong>. Zoogdier 23(3): 13-15- Van D<strong>en</strong> Berge K. & Gouwy J. (2012). Omgaan met onzekerheid.Interpretatie van roofdierwaarneming<strong>en</strong>. Zoogdier 23(3): 8-9- Frantz A.C., Heddergott M., Lang J., Schulze C., Ansorge H., Runge M.,Michler F.U., Wittstatt U., Hoffmann L., Hohmann U., Van D<strong>en</strong> Berge K. &Horsburgh G.J. (submitt). Limited mitochondrial DNA diversity isindicative of a small number of founders of the German raccoon (Procyonlotor) population. European Journal of Wildlife Research31
PROJECT: Bruine rat: analyse schaderisico langshe<strong>en</strong> waterlop<strong>en</strong> (schade aaneig<strong>en</strong> infrastructuur – peilmeting <strong>en</strong> sturingsapparatuur (i.s.m.waterbeheerders) <strong>en</strong> weginfrastructuur (INBOPRJ-448)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd naar aanleiding van het VMM - INBO overleg van30/03/2012 omgevormd tot project INBOPRJ-7739 'Opnameproev<strong>en</strong> in hetkader van bruine rat bestrijding'.In 2011 werd e<strong>en</strong> output <strong>voor</strong> dit project gerealiseerd.PROJECT: Muskusrat: scre<strong>en</strong><strong>en</strong> van <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> van Echinococcus(INBOPRJ-449)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2014Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit onderzoek beoogt het in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> vanEchinococcus bij muskusrat in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de regio's.OUTPUT 2012: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportageStatus: GerealiseerdBeschrijving: Gerealiseerd onder de vorm van e<strong>en</strong> rapportage naar de VMM toe.PROJECT: Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de studie rond het gebruik van GPS-z<strong>en</strong>ders <strong>voor</strong> hetbestuder<strong>en</strong> van vos (INBOPRJ-450)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van e<strong>en</strong> aantal schaderisicoproblematiek<strong>en</strong> (vb. lintworm) bijvos kan de k<strong>en</strong>nis van het ruimtegebruik e<strong>en</strong> belangrijk aspect vorm<strong>en</strong>. Als<strong>voor</strong>bereiding van mogelijk vraaggestuurd onderzoek rond deze onderwerp<strong>en</strong>,is het doel van dit project k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> ervaring op te bouw<strong>en</strong> rond de praktischeaspect<strong>en</strong> van het gebruik van GPS-z<strong>en</strong>ders <strong>voor</strong> het bestuder<strong>en</strong> van vos.Titel uit JOP 2012: 'Telemetrisch onderzoek overlap home range vos <strong>en</strong>woonkavels i.k.v. risicoanalyses'.OUTPUT 2013: Resultat<strong>en</strong> van verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de studie zijn beschikbaarPROJECT: Uitwerk<strong>en</strong> van sc<strong>en</strong>arioanalyses in het kader van de inschattingvan schaderisico’s door de aanwezigheid van bevers langshe<strong>en</strong>waterlop<strong>en</strong> (INBOPRJ-451)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Gezi<strong>en</strong> in 2012 e<strong>en</strong> studie werd uitgevoerd door SIGGIS inopdracht van ANB <strong>en</strong> er aan de UA e<strong>en</strong> doctoraatsstudie loopt waarvan deinschatting van plaats<strong>en</strong> met de grootste economische risico's deel uitmaakt,werd beslist het onderzoek naar specifiek dit aspect van de aanwezigheid vanbever <strong>voor</strong>lopig stop te zett<strong>en</strong>. Er zal wel verder aandacht gaan naar hetevaluer<strong>en</strong> van de mogelijkhed<strong>en</strong> om de monitoring van bever in Vlaander<strong>en</strong> teoptimaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> te structurer<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit zowel in het kader van de 6-jaarlijkseEU-rapportering als in het kader van e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele beheerregeling <strong>voor</strong> beverin Vlaander<strong>en</strong>.32
OUTPUT 2012: Rapport resultat<strong>en</strong> literatuurstudie schaderisicoanalyses beverStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Er werd in 2012 ge<strong>en</strong> verdere prioriteit gegev<strong>en</strong> aan ditproject <strong>en</strong> deze output, gezi<strong>en</strong> de door ANB aan SIGGIS uitbestedestudie nog lop<strong>en</strong>de was <strong>en</strong> er e<strong>en</strong> doctoraatsstudie rond bever actueelloopt aan de UA. De doelstelling om deze output te verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong> werddaarom ook afgevoerd in de loop van het jaar.PROJECT: Preval<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> verspreiding van wildziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> zoönos<strong>en</strong>(INBOPRJ-735)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Opvolg<strong>en</strong> van ziektes bij wilde fauna.OUTPUT 2012 (extra): Publicatie artikel 'hond<strong>en</strong>ziekte' bij ste<strong>en</strong>marterStatus: GerealiseerdBeschrijving: A distemper outbreak in beech mart<strong>en</strong>s (Martes foina) in Flanders. P.Tavernier, K. Baert, M. van de Bildt, T. Kuik<strong>en</strong>, A. Cay, S. Maes, S. Roels,J. Gouwy, K. Van D<strong>en</strong> Berge. Vlaams Dierg<strong>en</strong>eeskundig Tijdschrift, p 81-87OUTPUT 2012 (extra): Twee A1-publicaties betreff<strong>en</strong>de wildziekt<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: G<strong>en</strong>etic characterization of seoul hantavirus originated from norwayrats (Rattus norvegicus) captured in Belgium. A. Plyusnina, P. Heyman,K. Baert, J. Stuyck, C. Cochez, A. Plyusnin. Journal of medical virology 84(8), 1298-1303The newly described mecA homologue, mecALGA251, is pres<strong>en</strong>t inmethicillin-resistant Staphylococcus aureus isolates from a diverse rangeof host species. G.K. Paterson, A.R. Lars<strong>en</strong>, A. Robb, G.E. Edwards, T.W.P<strong>en</strong>nycott, G. Foster, D. Mot, K. Hermans, K. Baert, S.J. Peacock, J.Parkhill, R.N. Zadoks, M.A. Holmes. J. Antimicrob. Chemother. (2012) 67(12): 2809-2813PROJECT: Onderzoek naar ruimtelijke <strong>en</strong> temporele bewegingspatron<strong>en</strong> vaneverzwijn in kader van (schade)beheer (INBOPRJ-7720)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/08/2012 - 08/12/2018Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Dit project heeft als doel k<strong>en</strong>nis te verwerv<strong>en</strong> over de bewegingspatron<strong>en</strong>van everzwijn<strong>en</strong> in het sterk gefragm<strong>en</strong>teerde Vlaamse landschap i.f.v. hetoptimaliser<strong>en</strong> van beheerstrategieën <strong>en</strong> schaderegeling <strong>voor</strong> everzwijn.Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerd.PROJECT: Opmaak risico-analyses i.k.v. Koninklijk Besluit op import, export,doorvoer <strong>en</strong> bezit van invasieve plant<strong>en</strong>- <strong>en</strong> dier<strong>en</strong>soort<strong>en</strong>(INBOPRJ-7725)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/07/2012 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: De federale overheid is bevoegd <strong>voor</strong> de import, export <strong>en</strong> transit vaninvasieve uitheemse soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> w<strong>en</strong>st deze bevoegdheid aan te w<strong>en</strong>d<strong>en</strong> om33
de introductie van e<strong>en</strong> aantal invasieve plant<strong>en</strong> (9 soort<strong>en</strong>) <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> (14soort<strong>en</strong>) met gek<strong>en</strong>de impact op het leefmilieu <strong>en</strong> de biodiversiteit tereguler<strong>en</strong>. Hier<strong>voor</strong> werd door de federale overheidsdi<strong>en</strong>st e<strong>en</strong> ontwerp vanKoninklijk Besluit opgemaakt dat e<strong>en</strong> verbod op import, export, doorvoer <strong>en</strong>bezit van e<strong>en</strong> aantal soort<strong>en</strong> oplegt. Om e<strong>en</strong> dergelijk verbod, dat restrictiesaan de handel oplegt, te verantwoord<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> grondige risico-analyseopgemaakt te word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deze soort<strong>en</strong>. De Federale Overheid <strong>en</strong> deregio’s kwam<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> dit werk te verdel<strong>en</strong> aangezi<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong>hiervan ook op regionaal niveau gebruikt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om het beleid teondersteun<strong>en</strong>. De opmaak van deze analyses werd door de FOD <strong>voor</strong> 11soort<strong>en</strong> aanbesteed aan het KBIN (looptijd project: oktober 2012 - februari2013). Aan INBO werd gevraagd om de risico-analyses op te mak<strong>en</strong> <strong>voor</strong>stierkikker, twee vissoort<strong>en</strong> (zwartbekgrondel <strong>en</strong> amurgrondel) <strong>en</strong> beverrat.INBO zetelt ook officieel in de stuurgroep die de opmaak van de risicoanalysesbegeleidt.OUTPUT 2013: Risico-analyse stierkikkerOUTPUT 2013: Risico-analyse beverratOUTPUT 2013: Risico-analyse zwartbekgrondelOUTPUT 2013: Riscio-analyse amurgrondelPROJECT: Marternetwerk (INBOPRJ-7731)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 08/11/1990 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project, als verderzetting van andere geannuleerdeproject<strong>en</strong>, zie hoger)Beschrijving: De focus van dit project ligt op marterachtig<strong>en</strong> maar met uitbreiding ook opandere carnivor<strong>en</strong> (inheemse <strong>en</strong> uitheemse) in Vlaander<strong>en</strong>. Dit project omvathet sam<strong>en</strong>br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s van melding<strong>en</strong> van verkeersslachtoffers, hetinzamel<strong>en</strong> van verkeersslachtoffers <strong>en</strong> het uitvoer<strong>en</strong> van ecologische autopsiesop de ingezamelde dier<strong>en</strong>. De output van dit project vormt onder andere debasis <strong>voor</strong> de EU-rapportering <strong>voor</strong> boommarter <strong>en</strong> bunzing.OUTPUT 2013: Up-to-date databank van verspreidingsgegev<strong>en</strong>s van carnivor<strong>en</strong> <strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s van autopsies34
2.4 OD - Vlaander<strong>en</strong> zet maximaal in op sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong>integratie tuss<strong>en</strong> beleidsveld<strong>en</strong> <strong>en</strong> sector<strong>en</strong> met het oogop het behoud, het herstel <strong>en</strong> de versterking van debiodiversiteit (Nr. 60)‣ Personeelskost: € 0‣ Werkingskost: € 0‣ Totaalkost: € 0 (op deze OD wordt dit jaar niet gewerkt)2.4.1 SOD - Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies(Nr. 6)2.4.1.1 OOD - Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van operationele wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing<strong>voor</strong> Vlaamse <strong>en</strong> Europese regelgeving rond biodiversiteit (Nr. 6.1)EBO 1De effect<strong>en</strong>-indicator als onderdeel van de <strong>voor</strong>toets <strong>voor</strong> de pass<strong>en</strong>debeoordeling is ontwikkeldPROJECT: Bepaling van effectafstand<strong>en</strong> in kader van <strong>voor</strong>toets Pass<strong>en</strong>deBeoordeling (INBOPRJ-453)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Deze studieopdracht wordt door ANB uitbesteed. Het INBO speelt hierbije<strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong>de rol.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: De bijdrag<strong>en</strong> van INBO-medewerkers word<strong>en</strong> ondergebrachtonder e<strong>en</strong> ander, meer g<strong>en</strong>eriek project.PROJECT: Inhoudelijk bijdrag<strong>en</strong> aan de <strong>voor</strong>toets van de pass<strong>en</strong>debeoordeling (INBOPRJ-745)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Het overleg met ANB <strong>en</strong> met het maatschappelijk midd<strong>en</strong>veld wordtopgevolgd <strong>en</strong> expertise wordt ter beschikking gesteld. Kaartlag<strong>en</strong> word<strong>en</strong>aangeleverd om ruimte te <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het realiser<strong>en</strong> van de S-IHD doel<strong>en</strong><strong>voor</strong> zowel habitats als soort<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project gaat op in het project 'Wet<strong>en</strong>schappelijkeondersteuning inzake IHD, haar kwesties <strong>en</strong> haar implem<strong>en</strong>tatie' (INBOPRJ-431)OUTPUT 2012: Het overleg is opgevolgd <strong>en</strong> de nodige kaartlag<strong>en</strong> zijn aangeleverdStatus: Gerealiseerd35
3 SD - HET NATUUR- EN BOSBELEID IS GEBASEERD OP EEN DEGELIJKEWETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING. ALLE BIODIVERSITEITSDATAZIJN BESCHIKBAAR VIA ÉÉN INFORMATIE- EN DATACENTRUM. (NR.61)3.1 OD - Het natuur- <strong>en</strong> bosbeleid is gebaseerd op e<strong>en</strong>degelijke wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing. Allebiodiversiteitsdata zijn beschikbaar via één informatie<strong>en</strong>datac<strong>en</strong>trum (Nr. 61)‣ Personeelskost: € 3.762.491,78 (62,14 VTE)‣ Werkingskost: € 1.155.493,3‣ Totaalkost: € 4.917.985,083.1.1 SOD - Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies(Nr. 6)3.1.1.1 OOD - Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijk advies inzake natuur- <strong>en</strong>bosbeheer (Nr. 6.2)EBO 1Adviez<strong>en</strong> i.k.v. wettelijke verplichting<strong>en</strong>PROJECT: Advisering i.k.v. verificatiecommissie MAP (Mestactieplan)(INBOPRJ-454)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Voor elk perceel grasland in de gebied<strong>en</strong>, vermeld in artikel 41bis, § 1,eerste lid, van het Mestdecreet van 22 december 2006, vermeldt de Mestbankin zijn databank of het perceel e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sief grasland is of niet. De Mestbankgebruikt daar<strong>voor</strong> de rec<strong>en</strong>tste biologische waarderingskaart van het <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, aangevuld met de gegev<strong>en</strong>s van e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>tplaatsbezoek door e<strong>en</strong> deskundige in opdracht van de Mestbank.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> Mestactieplan (MAP)Status: GerealiseerdBeschrijving: In het kader van de verificatiecommissie <strong>voor</strong> het Mestactieplan heefthet INBO als taak de Vlaamse Landmaatschappij te ondersteun<strong>en</strong> doorbij discussie de juistheid van de opgegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> te verifiër<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Adviez<strong>en</strong> Mestactieplan (MAP)Beschrijving: In het kader van de verificatiecommissie <strong>voor</strong> het Mestactieplan heefthet INBO als taak de Vlaamse Landmaatschappij te ondersteun<strong>en</strong> doorbij discussie de juistheid van de opgegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> te verifiër<strong>en</strong>.36
PROJECT: Advisering i.k.v. ruimtelijke structuur- <strong>en</strong> uitvoeringsplann<strong>en</strong>(INBOPRJ-455)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van de realisatie van de Agrarische <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>lijke Structuur(AGNAS) biedt het INBO ondersteuning aan ANB door overleg <strong>en</strong> uitwerkingvan gebiedsnota's.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> ruimtelijke process<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: In het kader van de realisatie van de Agrarische <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>lijkeStructuur (AGNAS) biedt het INBO ondersteuning aan ANB door overleg<strong>en</strong> uitwerking van gebiedsnota's.OUTPUT 2013: Adviez<strong>en</strong> ruimtelijke process<strong>en</strong>Beschrijving: In het kader van de realisatie van de Agrarische <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>lijkeStructuur (AGNAS) biedt het INBO ondersteuning aan ANB door overleg<strong>en</strong> uitwerking van gebiedsnota's.PROJECT: Advisering in kader van subsidiëring <strong>voor</strong> (her)bebossing(INBOPRJ-779)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het besluit van de Vlaamse regering betreff<strong>en</strong>de de subsidiëring vanbeheerders van op<strong>en</strong>bare <strong>en</strong> privé-boss<strong>en</strong> van 27 juni 2003, legt <strong>voor</strong>waard<strong>en</strong>op <strong>voor</strong> subsidiëring van (her)bebossing. Het aanplant<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> aantalsoort<strong>en</strong> kan <strong>en</strong>kel gesubsidieerd word<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> het INBO gunstig adviesverle<strong>en</strong>t. De betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vermeld in de bijlag<strong>en</strong> I, II <strong>en</strong> III vanhet besluit. Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> particulier (organisatie) subsidies wil bekom<strong>en</strong> <strong>voor</strong>(her)bebossing, moet<strong>en</strong> die aangevraagd word<strong>en</strong> bij ANB. Voor e<strong>en</strong> aantalspecifieke soort<strong>en</strong>, moet er e<strong>en</strong> advies vanuit het INBO geleverd word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> in kader van subsidiëring <strong>voor</strong> (her)bebossingStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Adviez<strong>en</strong> in kader van subsidiëring <strong>voor</strong> (her)bebossingPROJECT: Advisering in kader van erk<strong>en</strong>ning van wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>(INBOPRJ-780)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Opdat e<strong>en</strong> Wildbeheere<strong>en</strong>heid (opnieuw) zou erk<strong>en</strong>d word<strong>en</strong>, moet ervanuit ANB advies gegev<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. INBO draagt hierin bij door advies te gev<strong>en</strong>m.b.t. mogelijke contradicties die zich in het beheerplan (m.b.t. de<strong>voor</strong>opgestelde doel<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong>) kunn<strong>en</strong> <strong>voor</strong>do<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het jacht- <strong>en</strong>het natuurdecreet.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> in kader van erk<strong>en</strong>ning van wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Adviez<strong>en</strong> in kader van erk<strong>en</strong>ning van wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>37
PROJECT: Biologische waarderingskaart in kader van GRUP, Mestdecreet <strong>en</strong>RUP's (geme<strong>en</strong>telijk, provinciaal) (INBOPRJ-7682)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Naar aanleiding van de afbak<strong>en</strong>ing van de agrarische <strong>en</strong> natuurlijkestructuur is het nodig om te beschikk<strong>en</strong> over k<strong>en</strong>nis van de bestaande toestandm.b.t. het landgebruik (Biologische Waarderingskaart). Dit is <strong>voor</strong>al belangrijk<strong>voor</strong> de zones die mogelijk naar e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>e bestemming (of van e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong><strong>en</strong>aar e<strong>en</strong> andere bestemming) verander<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: In geval er GRUP's opstart<strong>en</strong> met mogelijk nieuwe gro<strong>en</strong>ebestemming<strong>en</strong> word<strong>en</strong> deze laatste gekarteerdEBO 2Adviez<strong>en</strong> op vraagPROJECT: Tijdig aflever<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gevraagd advies (INBOPRJ-456)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: INBO heeft als doelstelling om minst<strong>en</strong>s 95% van de gerealiseerde adviez<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> de afgesprok<strong>en</strong> termijn te realiser<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> op vraagStatus: GerealiseerdBeschrijving: Afhankelijk van de uitbouw van de economische pijler binn<strong>en</strong> INBO,zal er maximaal naar gestreefd word<strong>en</strong> om economische aspect<strong>en</strong> in deadviez<strong>en</strong> op te nem<strong>en</strong>. Hier<strong>voor</strong> werd e<strong>en</strong> milieueconoom aangeworv<strong>en</strong>die begin 2013 op het INBO zal start<strong>en</strong>. Voor meer dan 95% van debinn<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> adviesvrag<strong>en</strong> werd e<strong>en</strong> advies geformuleerd. In totaalwerd<strong>en</strong> er meer dan 170 adviez<strong>en</strong> geformuleerd (zie bijlage 2).OUTPUT 2013: Adviez<strong>en</strong> op vraagBeschrijving: Afhankelijk van de uitbouw van de economische pijler binn<strong>en</strong> INBO,zal er maximaal naar gestreefd word<strong>en</strong> om economische aspect<strong>en</strong> in deadviez<strong>en</strong> op te nem<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Ontsluiting adviez<strong>en</strong> via websiteBeschrijving: In het kader van de op<strong>en</strong>baarheid van milieuinformatie alsook dedoelstelling om als INBO objectief <strong>en</strong> neutraal te zijn, is het belangrijk datgerealiseerde adviez<strong>en</strong> zo goed mogelijk ontslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.PROJECT: Economische advisering (INBOPRJ-8011)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/03/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Er is nood aan de inbr<strong>en</strong>g van e<strong>en</strong> economisch luik in de advisering diebinn<strong>en</strong> INBO gebeurt. Dit kan zich vertal<strong>en</strong> in het inbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van economischeelem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de adviez<strong>en</strong> die op vraag word<strong>en</strong> uitgewerkt. Daarnaast is ookhet uitwerk<strong>en</strong> van kost<strong>en</strong>-bat<strong>en</strong>analyses e<strong>en</strong> onderdeel van de advisering diedoor INBO kan gebeur<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Methodologie <strong>voor</strong> implem<strong>en</strong>tatie van economische aspect<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> INBO38
PROJECT: Diagnosec<strong>en</strong>trum bom<strong>en</strong> (INBOPRJ-8926)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Via het ‘Diagnosec<strong>en</strong>trum <strong>voor</strong> bom<strong>en</strong>’ verle<strong>en</strong>t het INBO praktisch <strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies i.v.m. bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> boomproblem<strong>en</strong> in zowelstedelijke als niet-stedelijke omgeving<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Opmaak catalogus 'symptoombeschrijving meest <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>deboomziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> -aantasting<strong>en</strong>'3.1.2 SOD - Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de diversiteit vansoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (Nr. 7)3.1.2.1 OOD - Onderzoek<strong>en</strong> van de invloed van (verander<strong>en</strong>de) biotische,abiotische, antropog<strong>en</strong>e <strong>en</strong> ruimtelijke factor<strong>en</strong> op verandering<strong>en</strong> inbiodiversiteit, onder andere met behulp van dynamische modell<strong>en</strong>(Nr. 7.3)EBO 1Het bestaande typologie- <strong>en</strong> relatieonderzoek inzake watersystem<strong>en</strong>, estuaria <strong>en</strong>zilte system<strong>en</strong> is geïmplem<strong>en</strong>teerd in de monitoringprogramma’s <strong>en</strong> in debeoordelingssystem<strong>en</strong> <strong>voor</strong> oppervlaktewater<strong>en</strong>PROJECT: Monitoring viss<strong>en</strong> i.k.v. uitvoering Kaderrichtlijn Water (KRW) <strong>en</strong>Habitatrichtlijn (HR) (INBOPRJ-458)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De belangrijkste milieudoelstelling van de Europese Kaderrichtlijn Water isom teg<strong>en</strong> 2015 e<strong>en</strong> goede oppervlakte- <strong>en</strong> grondwatertoestand in deverschill<strong>en</strong>de Europese watersystem<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>. De lidstat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong>inspanning<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> <strong>en</strong> de gemaakte vordering<strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong>. In hetbijzonder zijn de lidstat<strong>en</strong> verplicht <strong>voor</strong> de oppervlaktewater<strong>en</strong> e<strong>en</strong> specifiekeecologische monitoring uit te bouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong>. Daarnaast moet<strong>en</strong> deNatura2000-soort<strong>en</strong> gebiedsdekk<strong>en</strong>d in Vlaander<strong>en</strong> gemonitord word<strong>en</strong> inuitvoering van de EU Habitatrichtlijn. Het vismeetnet verzamelt jaarlijks d<strong>en</strong>odige data om aan beide Europese rapportageverplichting<strong>en</strong> te voldo<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Monitoringprogramma viss<strong>en</strong> in rivier<strong>en</strong> <strong>en</strong> mer<strong>en</strong> <strong>voor</strong> 2012 isafgewerktStatus: GerealiseerdBeschrijving: Met het extra inschakel<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit de andereonderzoeksgroep<strong>en</strong> zijn de afvissing<strong>en</strong> van 2012 afgewerkt zoalsgepland.De resultat<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> in de VIS-databank.OUTPUT 2013: Monitoringprogramma <strong>voor</strong> 2013 is afgewerkt39
PROJECT: Monitoring macrofyt<strong>en</strong> <strong>en</strong> macrob<strong>en</strong>thos in Vlaamseovergangswater<strong>en</strong> i.k.v. Kaderrichtlijn Water (KRW)(INBOPRJ-459)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: De werkzaamhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> dit project werd<strong>en</strong> ondergebracht inINBOPRJ-597, INBOPRJ-596, INBOPRJ-502 <strong>en</strong> INBOPRJ-744.PROJECT: Onderzoek kalktufbronn<strong>en</strong> (Cratoneurion, habitattype 7220) inVlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-739)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: INBO startte dit onderzoek op om de k<strong>en</strong>nislacune rond de definitie van dithabitattype, haar verspreiding <strong>en</strong> haar standplaats te bepal<strong>en</strong>. Onderzoekfysisch-chemische karakteristiek<strong>en</strong>, vegetatie <strong>en</strong> fytob<strong>en</strong>thos i.f.v. de staat vaninstandhouding (SVI) van het habitattype <strong>en</strong> afstemming met de KRWbeoordeling<strong>voor</strong> 'kalkrijke bronbeek'.OUTPUT 2012: De resultat<strong>en</strong> van de veldcampagne zijn gecommuniceerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Vegetatieopnam<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gemaakt <strong>en</strong> extra stal<strong>en</strong> <strong>voor</strong> fysischchemischeanalyses zijn geanalyseerd. Fytob<strong>en</strong>thos-analyses zijnopgestart.Oosterlynck P., Van Landuyt W. (2012). Kalktufbronn<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>:mythe of werkelijkheid? Muscillanea 32. P 36 - 52OUTPUT 2013: De data over de relatie tuss<strong>en</strong> biotiek <strong>en</strong> omgevingsvariabel<strong>en</strong> isgeanalyseerd <strong>en</strong> gecommuniceerdOUTPUT 2013: De fytob<strong>en</strong>thos stal<strong>en</strong> zijn geanalyseerdPROJECT: Onderzoek duinpoel<strong>en</strong> als onderdeel van het habitattype 2190'Vochtige duinvallei<strong>en</strong>' (INBOPRJ-740)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Relatieonderzoek tuss<strong>en</strong> abiotiek, beheer <strong>en</strong> biota van duinpoel<strong>en</strong>Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt sam<strong>en</strong> met INBOPRJ-741 'Standplaatsonderzoekvan de habitatrichtlijnsoort drijv<strong>en</strong>de waterweegbree (Luronium natans)'geïntegreerd in e<strong>en</strong> nieuw project: 'Standplaatsonderzoek van aquatischeNatura2000-habitats <strong>en</strong> -soort<strong>en</strong>' (INBOPRJ-8452).OUTPUT 2012: Analyses fytob<strong>en</strong>thos zijn opgestartStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012 (extra): C3-publicatie 'Migratie gaffelwaterjuffer'Status: GerealiseerdBeschrijving: D<strong>en</strong>ys L., Packet J., Provoost S., Vercruysse W., Feys S. & W. VanGompel (2012). Charming a stranger: are all ponds equal for th<strong>en</strong>orthward migration of Co<strong>en</strong>agrion scitulum (Odonata)? Abstracts 5thEuropean Pond Conservation Network Confer<strong>en</strong>ce40
OUTPUT 2012 (extra): C3-publicatie 'Duinpoelvegetatie'Status: GerealiseerdBeschrijving: D<strong>en</strong>ys L., Packet J. & S. Provoost (2012). The importance of age andgrazing for pond vegetation in the coastal dunes of Belgium. Abstracts5th European Pond Conservation Network Confer<strong>en</strong>cePROJECT: Standplaatsonderzoek van de habitatrichtlijnsoort drijv<strong>en</strong>dewaterweegbree (Luronium natans) (INBOPRJ-741)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Gebiedsdekk<strong>en</strong>de survey van abiotische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> karakteristiek<strong>en</strong> vangroeiplaats<strong>en</strong> van deze soort.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt sam<strong>en</strong> met INBOPRJ-740 'Onderzoek duinpoel<strong>en</strong>als onderdeel van het habitattype 2190 'Vochtige duinvallei<strong>en</strong>’’ geïntegreerdin e<strong>en</strong> nieuw project: 'Standplaatsonderzoek van aquatische Natura2000-habitats <strong>en</strong> -soort<strong>en</strong>' (INBOPRJ-8452).OUTPUT 2012: Analyse <strong>en</strong> rapportering standplaatsgegev<strong>en</strong>sStatus: GerealiseerdBeschrijving: De dataset is volledig. Het ontwerprapport over de toestand van desoort <strong>voor</strong> de EU rapportage is klaar.PROJECT: Onderzoek naar herstelmaatregel<strong>en</strong> van stilstaande water<strong>en</strong>(INBOPRJ-742)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Het betreft het opvolg<strong>en</strong> van herstelproject<strong>en</strong>. Dit onderzoek is vaakgekoppeld aan specifieke adviesvrag<strong>en</strong>. In Vlaander<strong>en</strong> is ecologisch herstel invele stilstaande water<strong>en</strong> van allerlei aard aan de orde <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aandachtspunt<strong>voor</strong> zowel lokale als regionale initiatiev<strong>en</strong> t.b.v. doelstelling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> integraalwater- <strong>en</strong> natuurbeleid. Vanuit overhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> terreinbeher<strong>en</strong>de ngo’s is er vraagnaar informatie rond deze problematiek.OUTPUT 2012: Advies <strong>en</strong> rapport vegetatieontwikkeling in de Kra<strong>en</strong>epoel zijnopgeleverdStatus: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> synthese van de gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> e<strong>en</strong> advies over het beheer isovergemaakt aan de beheercommissie.OUTPUT 2013: Monitoring van herstelproject<strong>en</strong>Beschrijving: E<strong>en</strong> selectie van pot<strong>en</strong>tiële monitoringlocaties <strong>voor</strong> de evaluatie vanherstelmaatregel<strong>en</strong> in stilstaande water<strong>en</strong> is gemaakt <strong>en</strong> e<strong>en</strong> initiëletoestandsbeschrijving met vegetatieopname is uitgevoerd.OUTPUT 2013: Experim<strong>en</strong>teel onderzoek naar herstelmaatregel<strong>en</strong> in stilstaandewater<strong>en</strong>Beschrijving: E<strong>en</strong> proefopstelling is gerealiseerd <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aanvang werd gemaaktmet de opvolging.OUTPUT 2013: Monitoring Kra<strong>en</strong>epoelBeschrijving: De monitoringresultat<strong>en</strong> van de laatste 10 jaar zijn gerapporteerd.41
PROJECT: 'Standplaatsonderzoek van aquatische Natura2000-habitats <strong>en</strong>-soort<strong>en</strong>' (INBOPRJ-8452).Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Het doel van dit project is om bij te drag<strong>en</strong> aan de ecologische k<strong>en</strong>nisomtr<strong>en</strong>t stilstaande <strong>en</strong> strom<strong>en</strong>de oppervlaktewater<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>, metnadruk op aquatische Natura2000-habitats <strong>en</strong> –soort<strong>en</strong>. Hiertoe word<strong>en</strong>omgevingsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in relatie gebracht tot de lev<strong>en</strong>sgeme<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> depopulatiek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding van k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s gaat eraandacht naar de afstemming van doelstelling<strong>en</strong> van het milieu- <strong>en</strong> ruimer<strong>en</strong>atuurbeleid met de ecologische vereist<strong>en</strong> van Natura2000-habitats <strong>en</strong> -soort<strong>en</strong><strong>en</strong> biodiversiteitsonderzoek in ruime zin.OUTPUT 2013: Vegetatieopnam<strong>en</strong> Duinpoel<strong>en</strong>Beschrijving: Vegetatieopnam<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> 20-tal duinpoel<strong>en</strong> zijn gemaakt.OUTPUT 2013: Rapport standplaatskarakteristiek<strong>en</strong> submontane rivier<strong>en</strong> <strong>en</strong>laaglandrivier<strong>en</strong>Beschrijving: E<strong>en</strong> analyse van de verspreiding <strong>en</strong> de standplaatskarakteristiek<strong>en</strong>van het Natura2000 habitattype 'Submontane <strong>en</strong> laaglandrivier<strong>en</strong> metvegetaties behor<strong>en</strong>d tot het Ranunculion fluitantis <strong>en</strong> het Callitricho-Batrachion' in Vlaander<strong>en</strong> is uitgevoerd <strong>en</strong> gerapporteerd.EBO 2De invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van e<strong>en</strong> selectie van invasieve plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> viss<strong>en</strong> isgek<strong>en</strong>dPROJECT: Invasieve eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van blauwbandgrondel (INBOPRJ-462)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nieuw overkoepel<strong>en</strong>d project:INBOPRJ-7848 'Bepaling toestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasievevissoort<strong>en</strong>'/OUTPUT 2012: Rapport over life history-traits <strong>en</strong> invasiviteit. Verdere monitoringvan Vlaamse populatiesStatus: GerealiseerdBeschrijving: Anseeuw, D. (2011). Onderzoek <strong>en</strong> vergelijking van <strong>en</strong>kele(invasieve) k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van blauwbandgrondel Pseudorasbora parva(Temminck & Schlegel, 1846) <strong>voor</strong> twee populaties uit rivier<strong>en</strong> <strong>en</strong> tweeuit stilstaande water<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2011.41. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 48 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/23/227423.pdf42
PROJECT: De verspreiding van de uitheemse dikkopelrits in Europa(INBOPRJ-463)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nieuw overkoepel<strong>en</strong>d projectINBOPRJ-7848 'Bepaling toestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasievevissoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: Rapport over life history-traits <strong>en</strong> invasiviteit. Verdere monitoringvan Vlaamse populaties.Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdaagd naar 2013 door vertraging bij e<strong>en</strong> partner in hetproject. Deze output zal omgezet word<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijkepublicatie bij het nieuwe overkoepel<strong>en</strong>d project INBOPRJ-7848 'Bepalingtoestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasieve vissoort<strong>en</strong>'.PROJECT: Morfologische karakterisatie van de invasieve bruine <strong>en</strong> zwarteAmerikaanse dwergmeervall<strong>en</strong> (INBOPRJ-464)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Deze twee uitheemse soort<strong>en</strong> zijn morfologisch moeilijk van elkaar teonderscheid<strong>en</strong>, maar zijn wel g<strong>en</strong>etisch aparte <strong>en</strong>titeit<strong>en</strong>. Hier wordt demorfologie getoetst aan de gek<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>etische groep<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nieuw overkoepel<strong>en</strong>d projectINBOPRJ-7848 'Bepaling toestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasievevissoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: Implem<strong>en</strong>tatie van de bevinding<strong>en</strong>: rapport over desoortherk<strong>en</strong>ning. Verdere monitoring van Vlaamse populaties.Status: GerealiseerdBeschrijving: Decru, E.; Snoeks, J. (2011). Vergelijk<strong>en</strong>de morfologische studie vande geïntroduceerde zwarte Amerikaanse dwergmeerval Ameiurus melas<strong>en</strong> de bruine Amerikaanse dwergmeerval A. nebulosus in België <strong>en</strong><strong>en</strong>kele buurland<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2011.40. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>(INBO): Brussel. 38 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/03/230403.pdfPROJECT: Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexot<strong>en</strong>zwartbekgrondel <strong>en</strong> marmergrondel (INBOPRJ-465)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nieuw overkoepel<strong>en</strong>d projectINBOPRJ-7848 'Bepaling toestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasievevissoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: Dataverzameling over life history-traits <strong>en</strong> invasiviteit.Status: GerealiseerdBeschrijving: Stal<strong>en</strong> van zwartbekgrondel <strong>en</strong> marmergrondel werd<strong>en</strong> verzameld <strong>en</strong>life-history traits <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische herkomst geanalyseerd.43
PROJECT: De invasiesnelheid van uitheemse plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> (INBOPRJ-466)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Rapport over de invasiesnelheid van uitheemse plant<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Lic<strong>en</strong>tiaatsthesis gerealiseerd. Er was ge<strong>en</strong> nood aan e<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>drapport.De La<strong>en</strong>der L. (2010). Welke plant<strong>en</strong>k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> deinvasiesnelheid van exotische plant<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>? UG<strong>en</strong>t, FaculteitWet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> – Onderzoeksgroep Terrestrische Ecologie <strong>en</strong> INBO.PROJECT: Bepaling toestand, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> drivers van invasieve vissoort<strong>en</strong>(INBOPRJ-7848)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Verschill<strong>en</strong>de uitheemse vissoort<strong>en</strong> zijn in opmars in onze water<strong>en</strong>. Hiermonitor<strong>en</strong> we deze verandering<strong>en</strong> <strong>en</strong> bestuder<strong>en</strong> we de ev<strong>en</strong>tuele impact opinheemse biodiversiteit, <strong>en</strong> gaan we na, waar mogelijk, welke mitiger<strong>en</strong>demaatregel<strong>en</strong> efficiënt zijn.Sam<strong>en</strong>voeging van vier project<strong>en</strong> van het Ondernemingsplan 2012 onder éénnoemer: INBOPRJ-465 'Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexot<strong>en</strong>zwartbekgrondel <strong>en</strong> marmergrondel', INBOPRJ-462 'Invasieve eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>van blauwbandgrondel', INBOPRJ-463 'De verspreiding van de uitheemsedikkopelrits in Europa' <strong>en</strong> INBOPRJ-464 'Morfologische karakterisatie van deinvasieve bruine <strong>en</strong> zwarte Amerikaanse dwergmeervall<strong>en</strong>'.OUTPUT 2013: Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexot<strong>en</strong>zwartbekgrondel <strong>en</strong> marmergrondel: Rapport over life history-traits <strong>en</strong>invasiviteit.OUTPUT 2013: Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexoot dikkopelrits:Rapport over life history-traits <strong>en</strong> invasiviteit.OUTPUT 2013: Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexootblauwbandgrondel: Wet<strong>en</strong>schappelijk manuscript dat de bevinding<strong>en</strong> vande gegev<strong>en</strong>s van 2011 <strong>en</strong> 2012 compileert.OUTPUT 2013: Invasiesnelheid <strong>en</strong> impact van de nieuwe visexootblauwbandgrondel: Manuscript 'Resultat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t dat debestrijding van blauwbandgrondel via biomanipulatie test' ingedi<strong>en</strong>dEBO 3De impact van grote grazers op het broedsucces van grondbroeders inheidelandschap is beschrev<strong>en</strong>PROJECT: De impact van schap<strong>en</strong> op het broedsucces van grondbroed<strong>en</strong>devogels (INBOPRJ-467)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De impact van schap<strong>en</strong> op het broedsucces van grondbroed<strong>en</strong>de vogelsOUTPUT 2012: Rapport 'Graz<strong>en</strong>de schap<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot verander<strong>en</strong>de predatiedrukbij boomleeuwerik'44
Status: GerealiseerdBeschrijving: Dit is opgeschaald van e<strong>en</strong> INBO-rapport naar twee artikels inVogelnieuws <strong>en</strong> e<strong>en</strong> manuscript dat is ingedi<strong>en</strong>d ter publicatie bij e<strong>en</strong> A1-tijdschrift (Biological Conservation).Devos, K. et al. (2012). Vogelnieuws 18. Vogelnieuws : ornithologisch<strong>en</strong>ieuwsbrief van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 18. <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 32 pp.,http://www.inbo.be/files/bibliotheek/15/235915.pdfEBO 4Determiner<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong> <strong>voor</strong> <strong>en</strong> impact van distributie- <strong>en</strong> dispersiepatron<strong>en</strong> bijaalscholver zijn gek<strong>en</strong>dPROJECT: Integrale monitoring aalscholver (INBOPRJ-468)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: ANB-projectvraag in 2012 <strong>en</strong> 2013 ter bepaling van de nultoestand infunctie van de latere beheerregeling van deze soort. Dit project bestaat<strong>en</strong>erzijds uit de monitoring van broed<strong>en</strong>de <strong>en</strong> overwinter<strong>en</strong>de aalscholvers inVlaander<strong>en</strong> (lop<strong>en</strong>d onderzoek, BBV telling) <strong>en</strong> anderzijds uit e<strong>en</strong>kleurringonderzoek bij aalscholvers.Titel uit JOP 2012: 'Opvolging problematiek aalscholver'.OUTPUT 2012 (extra): De data zijn verzameld, ingevoerd <strong>en</strong> gecommuniceerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Devos K. & Spanoghe G. (2012). Broedsucces van aalscholvers inVlaander<strong>en</strong> in 2011. Vogelnieuws 18. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. p 12-14.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/15/235915.pdfOUTPUT 2013: De data zijn verzameld <strong>en</strong> ingevoerdEBO 5Impact van klimaatverandering<strong>en</strong> op de verspreiding van e<strong>en</strong> aantalmodelsoort<strong>en</strong> is gek<strong>en</strong>dPROJECT: Verspreiding van dagvlinders in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwachteverspreiding bij klimaatverandering (INBOPRJ-469)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Resultat<strong>en</strong> gepubliceerd in vlinderatlasStatus: GerealiseerdBeschrijving: De resultat<strong>en</strong> zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> aparte sectie van deVlinderatlas, die in het <strong>voor</strong>jaar van 2013 zal verschijn<strong>en</strong>.45
EBO 6Modell<strong>en</strong> zijn ontwikkeld <strong>voor</strong> het inschatt<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> van beleid <strong>en</strong>beheermaatregel<strong>en</strong> op de verspreiding van e<strong>en</strong> selectie van soort<strong>en</strong>PROJECT: Populatieonderzoek bij boommarter aan de hand van telemetrie <strong>en</strong>fotovall<strong>en</strong> (INBOPRJ-7742)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/12/2012 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Aan de hand van radiotelemetrie <strong>en</strong> fotovall<strong>en</strong> word<strong>en</strong> te Sinaai debewegingspatron<strong>en</strong> in tijd <strong>en</strong> ruimte <strong>en</strong> de populatiesam<strong>en</strong>stelling bijboommarters sinds 2010 bestudeerd, met als doelstelling het verruim<strong>en</strong> van dek<strong>en</strong>nis van deze soort.Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerd.3.1.3 SOD - Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de wisselwerking tuss<strong>en</strong>biotische <strong>en</strong> abiotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (Nr. 9)3.1.3.1 OOD - Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitor<strong>en</strong> van abiotische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><strong>en</strong> buit<strong>en</strong> beschermde gebied<strong>en</strong>, die relevant zijn <strong>voor</strong> het functioner<strong>en</strong>van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> de eraan gebond<strong>en</strong> biodiversiteit (Nr. 9.1)EBO 1Gestandaardiseerde meetmethod<strong>en</strong> <strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisatieschema’s <strong>voor</strong> abiotischek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in Natura 2000 habitattyp<strong>en</strong>PROJECT: Ontwikkel<strong>en</strong>, test<strong>en</strong> <strong>en</strong> docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van method<strong>en</strong> <strong>voor</strong> bepalingvan fysische, chemische <strong>en</strong> biologische bodemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>(INBOPRJ-471)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Op punt stell<strong>en</strong> methodiek <strong>en</strong> opmaak handleiding <strong>voor</strong> gebruikvan EM-38 meting<strong>en</strong> <strong>voor</strong> bepal<strong>en</strong> van bodemfysische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De output werd niet volledig gerealiseerd in 2012 omdat detechniek nog niet volledig op punt staat. De EM-38 configuratie werd in2012 ontworp<strong>en</strong>, geassembleerd <strong>en</strong> e<strong>en</strong> viertal keer getest in de praktijk,maar er blijv<strong>en</strong> technische problem<strong>en</strong> die opgelost di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong>. Pasals deze technische problem<strong>en</strong> opgelost zijn, kan de handleidinguitgewerkt <strong>en</strong> gepubliceerd word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Kritische evaluatie van textuurbepaling<strong>en</strong> van bodems <strong>en</strong>sedim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan de hand van laser-diffractiemethode.Status: GerealiseerdBeschrijving: In functie van de aankoop van e<strong>en</strong> nieuw laserdiffractietoestel doorhet INBO-labo werd<strong>en</strong> test<strong>en</strong> uitgevoerd op e<strong>en</strong> geselecteerde set stal<strong>en</strong>door vijf leveranciers <strong>en</strong>/of produc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van LD-toestell<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Op punt stell<strong>en</strong> methodiek <strong>en</strong> opmaak handleiding <strong>voor</strong> gebruikvan EM-38 meting<strong>en</strong> <strong>voor</strong> bepal<strong>en</strong> van bodemfysische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.46
PROJECT: Onderzoek naar de hydrologische <strong>en</strong> bodemkundigestandplaatsfactor<strong>en</strong> van grasland<strong>en</strong>, heid<strong>en</strong> <strong>en</strong> moerass<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-472)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: 'Bemonster<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van bodemtype,algem<strong>en</strong>e bodemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, zuur/basetoestand, nutriënt<strong>en</strong>inhoud <strong>en</strong> -beschikbaarheid in Natura2000-habitats'OUTPUT 2012: Meetcampagne 'bodemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige grasland<strong>en</strong>'Status: GerealiseerdBeschrijving: Bepal<strong>en</strong> van de bodemchemische <strong>en</strong> -fysische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> op 200WATINA-meetpunt<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige valleigrasland<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong>di<strong>en</strong><strong>en</strong> als basisdataset <strong>voor</strong> het bepal<strong>en</strong> van de standplaatsfactor<strong>en</strong> innatte <strong>en</strong> vochtige grasland<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.Gerealiseerd: In de periode mei-juni 2012 werd<strong>en</strong> 203 bodemstal<strong>en</strong>verzameld. Eind november werd e<strong>en</strong> eerste tuss<strong>en</strong>tijds analyserapportopgeleverd door de di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuning, team Labo:INBO12.0076A_deelrapport_281112.OUTPUT 2012: Meetcampagne 'bodemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige heid<strong>en</strong>'Status: GerealiseerdBeschrijving: Bepal<strong>en</strong> van de bodemchemische <strong>en</strong> -fysische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in 150WATINA-meetpunt<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige heid<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> alsbasisdataset <strong>voor</strong> het bepal<strong>en</strong> van de standplaatsfactor<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong>vochtige heide in Vlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Meetcampagne 'bodemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in voedselarme grasland<strong>en</strong>'Status: GerealiseerdBeschrijving: Beschrijv<strong>en</strong> van bodemopbouw <strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> van de bodemchemische<strong>en</strong> -fysische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> op 100 meetpunt<strong>en</strong> (bij <strong>voor</strong>keur uitgerust metWATINA-peilbuis) in voedselarme, droge grasland<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong>als basisdataset <strong>voor</strong> het bepal<strong>en</strong> van de standplaatsfactor<strong>en</strong> in droge totvochtige heischrale grasland<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.Gerealiseerd: In de periode juli - oktober 2012 werd<strong>en</strong> 127 locatiesbemonsterd (bodemstal<strong>en</strong>).PROJECT: Meetnet grondwater in natuur- <strong>en</strong> bosgebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>(INBOPRJ-473)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het INBO beheert e<strong>en</strong> meetnet van peilbuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> peillatt<strong>en</strong> in natuur- <strong>en</strong>bosgebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de monitoring van waterstand<strong>en</strong> <strong>en</strong>waterkwaliteit. Zo'n 400 peilbuiz<strong>en</strong> zijn uitgerust met druksondes <strong>voor</strong> continuepeilregistratie. In 2013 start ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> pilootproject <strong>voor</strong> de real-timetransmissie van meetgegev<strong>en</strong>s.OUTPUT 2012 (extra): Op minst<strong>en</strong>s 300 locaties is in het kader vanstandplaatsonderzoek de chemische sam<strong>en</strong>stelling van het grondwaterbepaaldStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012 (extra): Het meetnet van automatische druksondes wordt continuoperationeel gehoud<strong>en</strong>Status: Gerealiseerd47
PROJECT: Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> van vegetatiek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (productiviteit,soort<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>stelling) in Natura 2000 habitattyp<strong>en</strong> (INBOPRJ-474)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Vegetatieopnam<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige heid<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Vegetatie-opnam<strong>en</strong> in 50-100 bijkom<strong>en</strong>de WATINA-meetpunt<strong>en</strong> innatte <strong>en</strong> vochtige heid<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> als basisdataset <strong>voor</strong> hetbepal<strong>en</strong> van de standplaatsfactor<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige heide inVlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Vegetatieopnam<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige valleigrasland<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Vegetatie-opnam<strong>en</strong> op 200 WATINA-meetpunt<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtigevalleigrasland<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> als basisdataset <strong>voor</strong> het bepal<strong>en</strong>van de standplaatsfactor<strong>en</strong> in natte <strong>en</strong> vochtige grasland<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong>.Gerealiseerd: 203 opnam<strong>en</strong> ingevoerd in INBOVEG.Rapport met vegetatiekundige analyse van de verzamelde data: RamanM. <strong>en</strong> De Becker P. (2012). Biotische afbak<strong>en</strong>ing van het Alopecurion inVlaander<strong>en</strong>. What’s in a name? Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong><strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> 2012 (60). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,Brussel. http://www.inbo.be/files/bibliotheek/35/242035.pdfOUTPUT 2012: Vegetatie-opnam<strong>en</strong> in voedselarme grasland<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Vegetatie-opnam<strong>en</strong> op 100 meetpunt<strong>en</strong> in voedselarme, drogegrasland<strong>en</strong>. Deze zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> als basisdataset <strong>voor</strong> het bepal<strong>en</strong> van destandplaatsfactor<strong>en</strong> in droge tot vochtige heischrale grasland<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong>.Gerealiseerd: Vegetatieopnam<strong>en</strong> uitgevoerd op 127 locaties, de gegev<strong>en</strong>swerd<strong>en</strong> ingevoerd in INBOVEG, gecontroleerd <strong>en</strong> gevalideerd. Verwerking<strong>en</strong> analyse van de dataset gebeurt in 2013.PROJECT: Monitoring <strong>en</strong> onderzoek van de vitaliteit van de <strong>voor</strong>naamsteboomsoort<strong>en</strong> in Vlaamse boss<strong>en</strong> (INBOPRJ-475)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het INBO volgt aan de hand van 72 vaste proefvlakk<strong>en</strong> van hetbosvitaliteitsmeetnet de evolutie van de bosvitaliteit in Vlaander<strong>en</strong> op. Degegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> gebruikt om het relatief belang te achterhal<strong>en</strong> van deverschill<strong>en</strong>de milieu- <strong>en</strong> omgevingsinvloed<strong>en</strong> die de gezondheid van de Vlaamseboss<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong>. Het meetnet voedt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s de natuurindicator<strong>en</strong> van hetINBO.OUTPUT 2012: Beoordeling van de kroontoestand <strong>en</strong> schade-oorzak<strong>en</strong> op de 72proefvlakk<strong>en</strong> van het level I meetnetStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Rapport 'Resultat<strong>en</strong> bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris 2011'Status: GerealiseerdBeschrijving: Sio<strong>en</strong> G. & Roskams P. 2012. Bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris 2011. Resultat<strong>en</strong>van de kroonbeoordeling<strong>en</strong> in het bosvitaliteitsmeetnet. Rapport48
INBO.R.2012.16. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/25/234925.pdfOUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de analyse van de drijv<strong>en</strong>de kracht<strong>en</strong>achter de waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> evolutie van vitaliteit <strong>en</strong> kroontoestand bij beukin Vlaander<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Deze output wordt verdaagd naar 2013. Er werd in 2012prioriteit gegev<strong>en</strong> aan de realisatie van andere outputs (o.a. 3 INBOrapport<strong>en</strong>)<strong>en</strong> aan het inzamel<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s (Level I<strong>en</strong> Level II). De dataset werd <strong>voor</strong>bereid <strong>voor</strong> analyse, maar o.a.meteorologische gegev<strong>en</strong>s (KMI) hebb<strong>en</strong> lang op zich lat<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse van Europese dataset 'kroonbeoordeling<strong>en</strong> <strong>en</strong>bosvitaliteit'Status: Niet gerealiseerdBeschrijving: In sam<strong>en</strong>werking met 'ICP Forests - expert panel on crown conditionand damage'Toelichting niet-realisatie: De noodzakelijke validatie <strong>en</strong> aggregatie van deEuropese dataset blek<strong>en</strong> complexer <strong>en</strong> meer tijdrov<strong>en</strong>d dan begin 2012ingeschat. In het kader van dit project werd ingegaan op e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>stel totsam<strong>en</strong>werking van onderzoekers van het Institute of Forest Ecology andForest Inv<strong>en</strong>tory, Eberswalde (Duitsland), die aan e<strong>en</strong> analyse vandezelfde ICP Forests dataset werk<strong>en</strong>. In het kader van dezesam<strong>en</strong>werking werd<strong>en</strong> deelaspect<strong>en</strong> van deze verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyseafgewerkt. In 2013 zal aan deze analyse verder gewerkt word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Vraaggestuurde k<strong>en</strong>nisopbouw, advisering <strong>en</strong>informatieverstrekking over de vitaliteit van boss<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong> in relatietot biotische <strong>en</strong> abiotische omgevingsfactor<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Deze output omvat zowel informatieverstrekking (INBO nieuwsbrief,website natuurindicator<strong>en</strong>, VRIND 2012, Referat<strong>en</strong> colloquium studiedag‘Welke toekomst <strong>voor</strong> het Zoniënwoud’) als vraaggestuurde adviseringdoor het diagnosec<strong>en</strong>trum bom<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de analyse van de drijv<strong>en</strong>de kracht<strong>en</strong>achter de waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> evolutie van vitaliteit <strong>en</strong> kroontoestand bij beukin Vlaander<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Rapport 'Resultat<strong>en</strong> bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris 2012'EBO 2E<strong>en</strong> meetnet <strong>voor</strong> de geïntegreerde monitoring van milieudruk, milieucondities <strong>en</strong>ecosysteemrespons in bos- <strong>en</strong> natuurgebied<strong>en</strong> is ontwikkeldPROJECT: Ontwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Vlaams LTER-netwerk vangebied<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ecosysteemonderzoek <strong>en</strong> –monitoring(INBOPRJ-476)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het op te start<strong>en</strong> netwerk richt zich op sites waar door geïntegreerde langetermijnmonitoring<strong>en</strong> onderzoek van milieudruk, milieucondities <strong>en</strong>ecosysteemrespons inzicht verkreg<strong>en</strong> wordt in het functioner<strong>en</strong> vanecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>de omgeving.Titel uit JOP 2012: 'Ontwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> meetnet <strong>voor</strong> de49
geïntegreerde monitoring van milieudruk, milieucondities <strong>en</strong> ecosysteemresponsin Natura2000-habitattyp<strong>en</strong>'OUTPUT 2012: Ontwerp van Vlaams LTER-meetnet (LTER = Long Term EcologicalResearch)Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Opgestart, doch te weinig tijd aan besteed om tot e<strong>en</strong>voldrag<strong>en</strong> ontwerp te kom<strong>en</strong>. Dit wordt vanaf januari 2013 met hogereprioriteit verder gezet, in sam<strong>en</strong>werking met de onderzoeksgroep<strong>en</strong>Ecosysteemdiversiteit <strong>en</strong> Ecosysteembeheer.OUTPUT 2013: Ontwerp van Vlaams LTER-meetnet (LTER = Long Term EcologicalResearch)PROJECT: Geïntegreerde monitoring van het functioner<strong>en</strong> vanbosecosystem<strong>en</strong> in relatie tot klimaatverandering <strong>en</strong> luchtkwaliteit(INBOPRJ-769)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van het ICP Forests programma word<strong>en</strong> op vijf vaste sites(zgn. level II sites) jaarrond milieufactor<strong>en</strong> (luchtkwaliteit, atmosferischedepositie, waterpeil<strong>en</strong>, meteorologie), stofstrom<strong>en</strong> <strong>en</strong>ecosysteemeig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> opgemet<strong>en</strong>. Hiermee wordt nagegaan in welke mateecosysteemgezondheid <strong>en</strong> -di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> evoluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> reager<strong>en</strong> op lange- <strong>en</strong>kortetermijn verandering<strong>en</strong> in de milieukwaliteit. Dit project omvat zowel hetuitvoer<strong>en</strong> van dit omvangrijke langetermijn monitoringprogramma, als deverwerking, analyse <strong>en</strong> publicatie van de meetresultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> de eruit<strong>voor</strong>tkom<strong>en</strong>de wet<strong>en</strong>schappelijke inzicht<strong>en</strong> in wet<strong>en</strong>schappelijke artikels,beleidsrapport<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurindicator<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport 'Resultat<strong>en</strong> geïntegreerde monitoring bosecosystem<strong>en</strong>2010-2011'Status: GerealiseerdBeschrijving: Verstraet<strong>en</strong> A., Sio<strong>en</strong> G., Neirynck J., Roskams P. & H<strong>en</strong>s M. (2012).Bosgezondheid in Vlaander<strong>en</strong>. Bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris, meetnet Int<strong>en</strong>sieveMonitoring Bosecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> meetstation luchtverontreiniging.Resultat<strong>en</strong> 2010-2011. Rapport INBO.R.2012.28. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong><strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/96/242096.pdfOUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de impact van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong>vermest<strong>en</strong>de depositie op de uitspoeling van organisch koolstof inVlaamse boss<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: E<strong>en</strong> eerste verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse van de gegev<strong>en</strong>s werdafgerond. Hieruit bleek de noodzaak om via wiskundige modelbouw derelatie tuss<strong>en</strong> organische koolstof <strong>en</strong> andere variabel<strong>en</strong> te onderzoek<strong>en</strong>.Die verwerking is pas gestart na deelname aan de cursus ‘Mixed EffectsModelling’ (Alain Zuur & El<strong>en</strong>a L<strong>en</strong>o), georganiseerd door de di<strong>en</strong>stBiometrie & Kwaliteitszorg in november 2012. Het artikel zal in de loopvan 2013 word<strong>en</strong> afgewerkt, waarbij ook de data van 2012 (beschikbaarvanaf maart 2013) mee zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> in de analyse.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de evolutie van blad- <strong>en</strong>strooiselkwaliteit in Vlaamse boss<strong>en</strong> in relatie tot verandering inmilieukwaliteit <strong>en</strong> klimaatStatus: Verdaagd naar ander jaar50
Toelichting verdaging: De analyse van de gegev<strong>en</strong>s loopt <strong>en</strong> zal begin 2013afgerond zijn. De validatie <strong>en</strong> verwerking van de gegev<strong>en</strong>s vergd<strong>en</strong> meertijd dan ingeschat. Het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk artikel wordtverdaagd naar 2013.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de uitwisselingsprocess<strong>en</strong> van ozonmet het kron<strong>en</strong>dak van e<strong>en</strong> gem<strong>en</strong>gd bosbestand in BrasschaatStatus: GerealiseerdBeschrijving: Neirynck J., Giel<strong>en</strong> B., Janss<strong>en</strong>s I.A. & Ceulemans R. (2012) Insightsin ozone deposition patterns from decade-long ozone flux measurem<strong>en</strong>tsover a mixed temperate forest. J. Environ. Monit. 14(6): 1684–1695.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de evolutie van zwaveldepositie inbosbestand te BrasschaatStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdaagd naar 2013-2014, afhankelijk van de aanleveringvan de nodige gegev<strong>en</strong>s door UA.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de impact van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong>vermest<strong>en</strong>de depositie op de uitspoeling van organisch koolstof inVlaamse boss<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de evolutie van blad- <strong>en</strong>strooiselkwaliteit in Vlaamse boss<strong>en</strong> in relatie tot verandering inmilieukwaliteit <strong>en</strong> klimaatOUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de evolutie van zwaveldepositie inbosbestand te BrasschaatOUTPUT 2013: Alle meetgegev<strong>en</strong>s zijn ingevoerd in de databank Gro<strong>en</strong>bos,gecontroleerd <strong>en</strong> gevalideerdPROJECT: Monitoring stikstofdepositie in natuur- <strong>en</strong> bosgebied<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> in functie van de Habitatrichtlijn (INBOPRJ-8928)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerd.EBO 3Abiotische inv<strong>en</strong>tarisatie- <strong>en</strong> monitoringgegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> beheerd <strong>en</strong> ontslot<strong>en</strong>via e<strong>en</strong> set onderling gekoppelde databank<strong>en</strong>PROJECT: Beher<strong>en</strong> van het grondwaterdata- <strong>en</strong> informatiesysteem 'WATINA'(INBOPRJ-480)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: De WATINA-PLUS databank is volledig operationeel <strong>en</strong> bek<strong>en</strong>dgemaakt bij alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> (dataverzamelaars, datagebruikers,overheidsag<strong>en</strong>tschapp<strong>en</strong>)Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Databanktechnisch is alles afgewerkt, inclusief e<strong>en</strong>handleiding. Oorzak<strong>en</strong> van het niet operationaal zijn eind 2012, zijn o.a.e<strong>en</strong> (langer dan verwachte) reeks IT-technische problem<strong>en</strong> die moest<strong>en</strong>opgelost word<strong>en</strong> <strong>en</strong> het ontbrek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> databankbeheerder in de51
eerste helft van 2012. De databank zal operationeel zijn in januari 2013.Aansluit<strong>en</strong>d <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> we intern nog e<strong>en</strong> gew<strong>en</strong>nings- <strong>en</strong> routineopbouwperiode<strong>en</strong> naar schatting in maart/april 2013 word<strong>en</strong> er infosessies<strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het ruime publiek.OUTPUT 2013: De WATINA-PLUS databank is volledig operationeel <strong>en</strong> bek<strong>en</strong>dgemaakt bij alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> (dataverzamelaars, datagebruikers,overheidsag<strong>en</strong>tschapp<strong>en</strong>)PROJECT: Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> beher<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Vlaamse databank 'bos- <strong>en</strong>natuurbodems' (INBOPRJ-481)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Opmaak van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek datamodel <strong>voor</strong> beheer van actuele <strong>en</strong>historische bodeminformatie. Integratie van bestaande databank<strong>en</strong>'bodemkwaliteit' in bos- <strong>en</strong> natuurgebied<strong>en</strong> op Vlaamse schaal: HIBBOD(HIstorische BosBOdem Databank Vlaander<strong>en</strong>), HIBBOD+, FORSITE (Forest siteand soil database of Flanders), BODINA (Bodemdatabank IN). Beheer <strong>en</strong>organisatie van bodemarchief.Titel uit JOP 2012: 'Beher<strong>en</strong> databank<strong>en</strong> 'bodemkwaliteit' in bos- <strong>en</strong>natuurgebied<strong>en</strong> op Vlaamse schaal (HIBBOD, HIBBOD+, FORSITE, BODINA)'OUTPUT 2012: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek dataformaat <strong>voor</strong> het registrer<strong>en</strong> <strong>en</strong>beher<strong>en</strong> van bodeminformatie op het INBOStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Na het initieel opstart<strong>en</strong> <strong>en</strong> terug stopzett<strong>en</strong> van het projectdoor het Informatie- <strong>en</strong> Datac<strong>en</strong>trum (IDC), is het project in november2012 dan toch van start gegaan. In overleg met IDC werd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> timingvastgelegd <strong>en</strong> werkafsprak<strong>en</strong> gemaakt <strong>voor</strong> de uitvoering van FASE I vandit project in de eerste helft van 2013.OUTPUT 2013: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek dataformaat <strong>voor</strong> het registrer<strong>en</strong> <strong>en</strong>beher<strong>en</strong> van bodeminformatie op het INBOPROJECT: Beher<strong>en</strong> van alle meteorologische gegev<strong>en</strong>s verzameld op INBO(INBOPRJ-482)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Meteorologische gegev<strong>en</strong>s ontslot<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> INBOStatus: GerealiseerdBeschrijving: Alle meteorologische gegev<strong>en</strong>s die door het INBO verzameld werd<strong>en</strong>,word<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of in het verled<strong>en</strong> aangekocht werd<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> interngec<strong>en</strong>traliseerd <strong>en</strong> zijn beschikbaar <strong>voor</strong> INBO-gebruikers. De gegev<strong>en</strong>sstaan op de meteo-directory op de Q-schijf. De interne ontsluiting kannog beter. Ook inzake de aankop<strong>en</strong> van meteo-gegev<strong>en</strong>s moet er e<strong>en</strong>nog meer gecoördineerde aanpak uitgewerkt word<strong>en</strong>.52
PROJECT: Beheer databank 'Gro<strong>en</strong>bos' (INBOPRJ-770)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Invoer, validatie <strong>en</strong> kwaliteitscontrole van alle meetgegev<strong>en</strong>s die verzameldword<strong>en</strong> op de vijf level II bosproefvlakk<strong>en</strong>OUTPUT 2012: Alle meetgegev<strong>en</strong>s uit het geïntegreerde bosmeetnet t.e.m. 2011zijn ingebracht in de databank 'Gro<strong>en</strong>bos', <strong>en</strong> gevalideerd <strong>en</strong>gerapporteerd aan ICP ForestsStatus: GerealiseerdBeschrijving: Alle meetgegev<strong>en</strong>s t.e.m. 2011 zijn ingevoerd <strong>en</strong> gevalideerd in dedatabank Gro<strong>en</strong>bos. De rapportering aan ICP Forests eind 2012 is reedsgebeurd <strong>voor</strong> de meteodata Brasschaat + TDR gegev<strong>en</strong>s 2011. Deoverige data word<strong>en</strong> in januari 2013 overgemaakt.EBO 4In het kader van de sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst met W&Z ondersteunt hetINBO W&Z wet<strong>en</strong>schappelijk met gegev<strong>en</strong>s, k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> expertise bij de planning,uitvoering <strong>en</strong> evaluatie van infrastructuurwerk<strong>en</strong>PROJECT: Ad hoc advisering in opdracht van Waterweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zeekanaal(W&Z) Afdeling Bov<strong>en</strong>schelde (INBOPRJ-483)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidVoor dit project werd<strong>en</strong> in 2011 <strong>en</strong> 2012 outputs gerealiseerdPROJECT: Exot<strong>en</strong> langs waterlop<strong>en</strong> afdeling Bov<strong>en</strong>schelde (INBOPRJ-484)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidVoor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Evaluatie bermbeheerplan Leie (INBOPRJ-485)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdPROJECT: Opvolging Japanse duiz<strong>en</strong>dknoop langs de Leie (INBOPRJ-486)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidVoor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.53
PROJECT: Opvolging <strong>Natuur</strong>technische Milieubouw Oevers (NTMB-oevers)Moervaart (INBOPRJ-487)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Rapport 'Ecologische evaluatie NTMB-oevers Moervaart'Status: GerealiseerdBeschrijving: Vermeersch S. & Dhaluin P. (2012) Toekomstgerichte opvolging vande verschill<strong>en</strong>de natuurvri<strong>en</strong>delijke oeververdedigingstechniek<strong>en</strong> langs deMoervaart. Rapport INBO.R.2012.64, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.PROJECT: Ecologische opvolging Kanaal G<strong>en</strong>t-Brugge (INBOPRJ-488)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Opmaak beheerplan <strong>voor</strong> houtige vegetaties Kanaal G<strong>en</strong>t-Brugge(traject Sint-Jorisbrug / Brugge)Status: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Dit punt stond op de W&Z-jaarplanning 2012 maar W&Zheeft in 2012 ge<strong>en</strong> uitwerking van dit project gevraagd. In het ontwerpjaarplanning 2013 (dd 30/11/2012) is dit rapport (<strong>voor</strong>lopig) nietopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, daarom kreeg het de status 'niet gerealiseerd' i.p.v.'verdaagd naar ander jaar'.PROJECT: Ecologische opvolging Leopoldkanaal (INBOPRJ-489)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Voortgangsrapport 'Ecologische monitoring (bermvegetaties)Leopoldkanaal'Status: GerealiseerdBeschrijving: Van Kerck<strong>voor</strong>de A. & Dhaluin P. (2012). Ecologische opvolging vande bermvegetatie langs het Leopoldkanaal. Resultat<strong>en</strong> veldwerk 2011 <strong>en</strong>vergelijking met 2006. Intern rapport INBO.IR.2012.30. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.PROJECT: Ecologische opvolging Afleidingskanaal van de Leie (INBOPRJ-490)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidVoor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Opvolging <strong>en</strong> adviesverl<strong>en</strong>ing oeverinrichting Seine-Schelde(INBOPRJ-491)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: Voltooid54
OUTPUT 2012: Rapport over vegetatie-ontwikkeling langs <strong>voor</strong>oevers Seine-ScheldeStatus: GerealiseerdBeschrijving: Raman M. (2012). Plant<strong>en</strong>diversiteit in verschill<strong>en</strong>de <strong>voor</strong>oevertypesin de Leie. Rapport INBO.R.2012.8, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/74/240974.pdfOUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> <strong>en</strong> nota's over oeverinrichting <strong>en</strong> <strong>voor</strong>oevers Seine-ScheldeStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Deze output omvat adviez<strong>en</strong> of nota's die e<strong>en</strong> antwoordbied<strong>en</strong> op vrag<strong>en</strong> die de klant (W&Z) in het kader van deraamovere<strong>en</strong>komst in de loop van 2012 aan INBO stelt. Indi<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>, wordt deze output de facto niet gerealiseerd. Het projectwordt stopgezet omdat de adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> W&Z opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordtals recurr<strong>en</strong>te activiteit.PROJECT: Opvolging <strong>en</strong> adviesverl<strong>en</strong>ing meanderinrichting Seine-Schelde(INBOPRJ-492)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> <strong>en</strong> nota's in kader van meanderinrichting Seine-ScheldeStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Deze output omvat adviez<strong>en</strong> of nota's die e<strong>en</strong> antwoordbied<strong>en</strong> op vrag<strong>en</strong> die de klant (W&Z) in het kader van deraamovere<strong>en</strong>komst in de loop van 2012 aan het INBO stelt. In 2012 zijner ge<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> gekom<strong>en</strong>, waardoor deze output de facto nietgerealiseerd werd. Het project wordt stopgezet omdat de adviesverl<strong>en</strong>ing<strong>voor</strong> W&Z opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordt als recurr<strong>en</strong>te activiteit.PROJECT: Opvolging <strong>en</strong> adviesverl<strong>en</strong>ing natuurinrichting valleigebied Seine-Schelde (INBOPRJ-493)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> <strong>en</strong> nota's in kader van natuurinrichting valleigebied Seine-ScheldeStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Deze output omvat adviez<strong>en</strong> of nota's die e<strong>en</strong> antwoordbied<strong>en</strong> op vrag<strong>en</strong> die de klant (W&Z) in het kader van deraamovere<strong>en</strong>komst in de loop van 2012 aan INBO stelt. Indi<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>, is deze output de facto niet gerealiseerd. Het projectwordt stopgezet omdat de adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> W&Z opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordtals recurr<strong>en</strong>te activiteit.PROJECT: Opvolging <strong>en</strong> adviesverl<strong>en</strong>ing Seine-Schelde West (INBOPRJ-494)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: Voltooid55
OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong> <strong>en</strong> nota's in kader van inrichting valleigebied Seine-Schelde-WestStatus: Niet gerealiseerdBeschrijving: Deze output omvat adviez<strong>en</strong> of nota's die e<strong>en</strong> antwoord bied<strong>en</strong> opvrag<strong>en</strong> die de klant (W&Z) in het kader van de raamovere<strong>en</strong>komst in deloop van 2012 aan INBO stelt.Toelichting niet-realisatie: In 2012 zijn er ge<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> gekom<strong>en</strong>, waardoor dezeoutput niet aan de orde is <strong>en</strong> de facto niet gerealiseerd werd. Het projectwordt stopgezet omdat de adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> W&Z opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordtals recurr<strong>en</strong>te activiteit.PROJECT: Opvolging <strong>en</strong> adviesverl<strong>en</strong>ing D<strong>en</strong>der (INBOPRJ-495)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> uitgangssituatie in kader van ecologische impactwaterpeilverlaging D<strong>en</strong>derStatus: GerealiseerdBeschrijving: Twee interne rapport<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> opgemaakt <strong>voor</strong> Waterweg<strong>en</strong> <strong>en</strong>Zeekanaal nv.: INBO.IR.2012.10 <strong>en</strong> INBO.IR.2012.43. Het eerste rapportbetreft de regio Aalst, het tweede de regio's Aalst <strong>en</strong> Teralf<strong>en</strong>e. In beidegevall<strong>en</strong> gaat het om e<strong>en</strong> datarapportering ter beschrijving van deuitgangssituatie vóór de geplande werk<strong>en</strong> aan de stuw<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> uitgangssituatie in kader van ecologische impactvernieuwing stuwsluis D<strong>en</strong>derleeuwStatus: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> nota <strong>voor</strong> W&Z werd opgemaakt, met de beschrijving van deuitgangssituatie van de vegetatie <strong>en</strong> met <strong>en</strong>kele aanbeveling<strong>en</strong> naarbeheer <strong>en</strong> aandachtspunt<strong>en</strong> bij uitvoering van de werk<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Vegetatiekundige studie naar de invloed van het uitbagger<strong>en</strong> vande D<strong>en</strong>der op het valleigebied stroomopwaarts Geraardsberg<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Vegetatiekartering aan de hand van proefvlakk<strong>en</strong> <strong>en</strong>perceelskartering werd uitgevoerd in juni – juli 2012. Alle gegev<strong>en</strong>swerd<strong>en</strong> ingevoerd in INBOVEG <strong>en</strong> gevalideerd. Analyse van gegev<strong>en</strong>s(afleid<strong>en</strong> van vegetatietyp<strong>en</strong>, aanduid<strong>en</strong> ecologisch interessante zones,<strong>voor</strong>stel <strong>voor</strong> plaats<strong>en</strong> piëzometers) is voltooid. Rapportering gebeurde injanuari 2013.PROJECT: Ad hoc advisering in opdracht van Waterweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zeekanaal(W&Z) afdeling Zeekanaal (INBOPRJ-496)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt stopgezet omdat de adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>voor</strong> W&Zopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordt als recurr<strong>en</strong>te activiteit.OUTPUT 2012: Uitwerk<strong>en</strong> methodiek <strong>Natuur</strong>technische Milieubouw Oevers (NTMBoevers)langs Zeekanaal Brussel-WillebroekStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het aspect 'viss<strong>en</strong>' wordt begin 2013 uitgewerkt door deonderzoeksgroep Aquatisch Beheer.56
PROJECT: Ecologisch inrichtingsadvies <strong>voor</strong> gebied<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in hetgeactualiseerde Sigmaplan (INBOPRJ-497)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van het geactualiseerde Sigmaplan word<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>degebied<strong>en</strong> verworv<strong>en</strong> als veiligheids- <strong>en</strong> natuurgebied (wetland) door W&Z <strong>en</strong>ANB. De opdrachthouders w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> optimale inrichting van de gebied<strong>en</strong> i.f.v.de <strong>voor</strong>opgestelde natuurdoelstelling<strong>en</strong>. Deze doelstelling<strong>en</strong> zijn bekrachtigddoor de Vlaamse regering in het Meest W<strong>en</strong>selijke Alternatief <strong>en</strong> geïntegreerd inIHD-Zeeschelde. De onderzoeksgroep Ecosysteemdiversiteit biedt in het kadervan e<strong>en</strong> raamovere<strong>en</strong>komst met W&Z ondersteuning aan W&Z, afdelingZeeschelde, m.b.t. de ecologische aspect<strong>en</strong> van het beheer <strong>en</strong> het beleid vande Zeeschelde.Titel uit JOP 2012: 'Bijdrag<strong>en</strong> tot de actualisatie van het Sigmaplan'OUTPUT 2012: Onderbouwd liggingsplan met prioriteit<strong>en</strong>bepaling <strong>voor</strong> de aanlegvan laantjes (of het herstel ervan), nodig <strong>voor</strong> het behal<strong>en</strong> van debotanische doelstelling<strong>en</strong> in de Kalk<strong>en</strong>se meers<strong>en</strong> <strong>en</strong> het Paard<strong>en</strong>broekStatus: GerealiseerdBeschrijving: Van Ryckegem, Gunther, Michels, Hel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Van d<strong>en</strong> Bergh Erika(2013). Opmaak liggingsplan <strong>voor</strong> laantjes in de Kalk<strong>en</strong>se meers<strong>en</strong> <strong>en</strong>het Paard<strong>en</strong>broek. Laantjes in functie van het bereik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> geschikteabiotiek <strong>voor</strong> de ontwikkeling van botanisch grasland. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> 2013. (INBO.R.2013.7). <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, BrusselOUTPUT 2012: Ecologische onderbouwing <strong>voor</strong> het inrichtingsplan van deSigmagebied<strong>en</strong> A Broek <strong>en</strong> Var<strong>en</strong>heuvel in de vallei van de Nete.Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Op vraag van minister Crevits wordt bijkom<strong>en</strong>d onderzoekuitgevoerd om alternatieve gebied<strong>en</strong> te scre<strong>en</strong><strong>en</strong> naar pot<strong>en</strong>ties <strong>voor</strong>roerdomp in de vallei van de Kleine Nete <strong>en</strong> B<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> Nete, t<strong>en</strong>einde deimpact van het geactualiseerde Sigmaplan op de landbouwsector teminimaliser<strong>en</strong>.OUTPUT 2012 (extra): Rapport 'Ecologisch inrichtingsadvies Droogdokk<strong>en</strong>park'Status: GerealiseerdBeschrijving: Van Ryckegem,G. & Van d<strong>en</strong> Bergh E. (2012). Ecologischinrichtingsadvies Droogdokk<strong>en</strong>park. Ondersteun<strong>en</strong>de studie t.b.v.inrichting Droogdokk<strong>en</strong> (Antwerpse Scheldekaai<strong>en</strong>). INBO.R.2012.4.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/72/233572.pdfOUTPUT 2012 (extra): Rapport 'Analyse uitgebreid zoekgebied Var<strong>en</strong>heuvel-Abroek, Cluster Nete <strong>en</strong> Kleine Nete, zone 2 Var<strong>en</strong>heuvel-Abroek'Status: GerealiseerdBeschrijving: Bieke Cloet, Ine Darras, Michaël Van Rompaey, Gunther VanRyckegem, Jan Walrav<strong>en</strong>s (2012). Analyse uitgebreid zoekgebiedVar<strong>en</strong>heuvel-Abroek, Cluster Nete <strong>en</strong> Kleine Nete, zone 2 Var<strong>en</strong>heuvel-Abroek. Tritel, docref. P.2084-507-0112.OUTPUT 2012 (extra): Rapport 'Studie t.b.v. de natuurinrichting van de Vallei vande Grote Nete in het kader van het Sigmaplan'Status: GerealiseerdBeschrijving: Els De Bie, Willy Huybrechts, Wim Mert<strong>en</strong>s, Lon Lommaert (2012).Studie t.b.v. de natuurinrichting van de Vallei van de Grote Nete in het57
kader van het SIGMAPLAN. Ecohydrologische modellering: NICHE-Vlaander<strong>en</strong>. INBO.R.2012.39OUTPUT 2013: Ecologische onderbouwing <strong>voor</strong> het inrichtingsplan van deSigmagebied<strong>en</strong> A Broek <strong>en</strong> Var<strong>en</strong>heuvel in de vallei van de Nete.OUTPUT 2013: Ecologisch inrichtingsadvies Oudbroek- <strong>en</strong> SchellandpolderOUTPUT 2013: Ecologisch inrichtingsadvies ontpoldering Groot Schoor Bornem,ontpoldering stort Temse brugOUTPUT 2013: Ecologisch inrichtingsadvies Polder Van LierPROJECT: Onderzoek naar de ontwikkeling van Elz<strong>en</strong>broekboss<strong>en</strong> na detransplantatie van ve<strong>en</strong> in Kruibeke-Bazel-Rupelmonde (KBR)(INBOPRJ-498)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De dijk rond het gecontroleerd overstromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupelmonde (GOG-KBR) ligt <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> groot deel op Elz<strong>en</strong>broekboss<strong>en</strong> (E910),prioritair habitat i.k.v. de habibatrichtlijn. Ter wille van de stabiliteit van de dijkmoest uit de ondergrond zeer veel ve<strong>en</strong> verwijderd word<strong>en</strong>. In deze proefopzetwordt het pot<strong>en</strong>tiële nut van dit ve<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de comp<strong>en</strong>satie vanElz<strong>en</strong>broekboss<strong>en</strong> onderzocht.OUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportage in jaarrapport KBRPROJECT: Opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> adviser<strong>en</strong> beheercommissie Kruibeke-Bazel-Rupelmonde (KBR) (INBOPRJ-499)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Binn<strong>en</strong> het oorspronkelijke Sigmaplan neemt het gecontroleerdoverstromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupelmonde (GOG-KBR) e<strong>en</strong> bijzondereplaats in: het grootste gecontroleerd overstromingsgebied (GOG), secundairebestemming natuur <strong>en</strong> comp<strong>en</strong>satie weidevogelgebied <strong>voor</strong> de bouw <strong>en</strong>ingebruikname van het Deurganckdok. Het omvormingsproces vanlandbouwgebied naar overstromingsgebied met natuurfuncties wordtgeorganiseerd in de schoot van e<strong>en</strong> beheercommissie. INBO ondersteunt dezecommissie <strong>en</strong> verle<strong>en</strong>t advies m.b.t. ecologische aspect<strong>en</strong> van inrichting <strong>en</strong>beheer van het gebied.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: De activiteit<strong>en</strong> onder dit project vall<strong>en</strong> vanaf 2013 onder deactiviteit 'W&Z adviesverl<strong>en</strong>ing'.OUTPUT 2012 (extra): Bijdrage aan Jaarrapport van de Beheercommissie KBRStatus: GerealiseerdBeschrijving: Vande<strong>voor</strong>de B., Spanoghe G., Van d<strong>en</strong> Bergh E. (2012). Monitoringresultat<strong>en</strong> 2011 in het jaarrapport van BHC KBRPROJECT: Onderzoek naar inrichting <strong>en</strong> beheer van Sigmadijk<strong>en</strong>(INBOPRJ-500)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Alle Sigmadijk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel het grootste aane<strong>en</strong>geslot<strong>en</strong>grasland in Vlaander<strong>en</strong>. Het pot<strong>en</strong>tieel als gro<strong>en</strong>e infrastructuur is dus <strong>en</strong>orm58
groot. Sigmadijk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> echter als primaire functie de bescherming teg<strong>en</strong>overstroming<strong>en</strong> door stormvloed<strong>en</strong>. In dit project wordt onderzocht hoe dezelaatste functie optimaal kan verzo<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> met de zorg <strong>voor</strong> biodiversiteit.OUTPUT 2012: Adviesrapport over inrichting <strong>en</strong> beheer van Sigmadijk<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Rapport met adviser<strong>en</strong>de conclusies over het onderzoek naar derelatie tuss<strong>en</strong> de afwerking van dijklicham<strong>en</strong> <strong>en</strong> dijkvegetatie.Toelichting verdaging: Door e<strong>en</strong> herschikking van de prioriteit<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> deraamovere<strong>en</strong>komst, werd in 2012 gefocust op ondersteuning bij deopmaak van de nieuwe vegetatiekaart<strong>en</strong> <strong>en</strong> op extra projectgerelateerdveldwerk.OUTPUT 2013: Adviesrapport over inrichting <strong>en</strong> beheer van Sigmadijk<strong>en</strong>Beschrijving: Rapport met adviser<strong>en</strong>de conclusies over het onderzoek naar derelatie tuss<strong>en</strong> de afwerking van dijklicham<strong>en</strong> <strong>en</strong> dijkvegetatie.PROJECT: Monitor<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> van process<strong>en</strong> (sedim<strong>en</strong>tatie/erosie,vegetatieontwikkeling, kolonisatie door biota) in estuari<strong>en</strong>eherstelproject<strong>en</strong> (INBOPRJ-501)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Kleinschalige estuari<strong>en</strong>e herstelproject<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goede leerschool <strong>voor</strong>de inrichting <strong>en</strong> het beheer van de geplande grootschaligere project<strong>en</strong> in deZeeschelde. In dit project word<strong>en</strong> de kleine estuari<strong>en</strong>e herstelmaatregel<strong>en</strong> opde voet gevolgd <strong>en</strong> wordt getracht om sleutelfactor<strong>en</strong> in estuari<strong>en</strong>eherstelprocess<strong>en</strong> te id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong>.OUTPUT 2012 (extra): Interne rapport<strong>en</strong> - Verslag<strong>en</strong> veldbezoek<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Mert<strong>en</strong>s W. & Van d<strong>en</strong> Bergh E. (2012). Verslag veldbezoek Lillo 7september 2012. INBO.IR.2012.13Mert<strong>en</strong>s W (2012).Verslag veldbezoek<strong>en</strong> Potpolder Lillo 14 <strong>en</strong> 20september 2012. INBO.IR.2012.39OUTPUT 2013: Rapport monitoring data van de verschill<strong>en</strong>de estuari<strong>en</strong>eherstelproject<strong>en</strong>Beschrijving: Heusd<strong>en</strong>, Paddebeek, Durme, Ket<strong>en</strong>isse, Lillo, Paardeschor,Noordkasteel-Fort FilipsPROJECT: Ruimtelijke <strong>en</strong> temporele tr<strong>en</strong>ds van macrob<strong>en</strong>thos in deZeeschelde <strong>en</strong> getijgebond<strong>en</strong> zijrivier<strong>en</strong> (INBOPRJ-502)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze opdracht is geïntegreerd in het lop<strong>en</strong>de MONEOS programma –gecoördineerd vanuit de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie.Macroinvertebrat<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vereist biologisch kwaliteitselem<strong>en</strong>t in debeoordeling van de ecologische toestand van overgangswater<strong>en</strong> in de zin vande Europese Kaderrichtlijn Water. Als sed<strong>en</strong>tair fauna-elem<strong>en</strong>t is macrob<strong>en</strong>those<strong>en</strong> aangewez<strong>en</strong> biologische compon<strong>en</strong>t <strong>voor</strong> het betek<strong>en</strong>isvol definiër<strong>en</strong> vanbiologisch relevante ruimtelijke e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> met zowel abiotische als biotischetyper<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Monitor<strong>en</strong> van ruimtelijke spreiding macrob<strong>en</strong>thos'OUTPUT 2012: Publicatie rapport macrob<strong>en</strong>thos in de Zeeschelde59
Status: GerealiseerdOUTPUT 2012 (extra): Boek 'De borstelworm<strong>en</strong> van Nederland <strong>en</strong> België'Status: GerealiseerdBeschrijving: Ton van Haar<strong>en</strong> <strong>en</strong> Jan Soors (2012). Aquatic Oligochaeta of theNetherlands and Belgium; De borstelworm<strong>en</strong> van Nederland <strong>en</strong> België.ISBN: 9789050113786 KNNV uitgaveOUTPUT 2013: MONEOS rapportage PARTIM diversiteit soort<strong>en</strong>, macrob<strong>en</strong>thosPROJECT: Opvolging beheer IJzerspuisluiz<strong>en</strong> - zoutintrusie i.k.v. saneringvismigratieknelpunt<strong>en</strong> (INBOPRJ-503)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in project INBOPRJ-7960'Optimalisatie vismigratie bij zoet-zout overgang<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: INBO-rapport over de zoutintrusie door aangepast spuibeheer in2011Status: GerealiseerdBeschrijving: Mouton A., Gelaude E., Jacobs Y., Buysse D., Stev<strong>en</strong>s M., Van d<strong>en</strong>Neucker T., Mart<strong>en</strong>s S., Baey<strong>en</strong>s R., Coeck J. (2012). Opvolging effect<strong>en</strong>van aangepast spuibeheer op conductiviteit in de Ganzepoot(IJzermonding) in Nieuwpoort. Rapport van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> INBO.R.2012.7. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,Brussel.PROJECT: Onderzoek sanering vismigratieknelpunt<strong>en</strong> W&Z (INBOPRJ-505)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2017Status: In UitvoeringBeschrijving: De B<strong>en</strong>eluxbeschikking M2009.01 bepaalt dat de lidstat<strong>en</strong> vrije vismigratiein waterlop<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te herstell<strong>en</strong>. Het uiteindelijke doel is het wegwerk<strong>en</strong> vanalle migratieknelpunt<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> 2027. Hiermee sluit de B<strong>en</strong>eluxbeschikking aanbij de doelstelling<strong>en</strong> van de Kaderrichtlijn Water <strong>en</strong> de EuropesePalingverord<strong>en</strong>ing. Via gerichte onderzoek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> evaluaties gemaakt vanuitgevoerde saneringsproject<strong>en</strong> van vismigratieknelpunt<strong>en</strong> in waterlop<strong>en</strong>beheerd door W&Z. Daarnaast wordt onderzocht op welke wijze devismigratieproblematiek op specifieke locaties kan opgelost word<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Evaluatie visnev<strong>en</strong>geul<strong>en</strong> Asper <strong>en</strong> Oud<strong>en</strong>aarde i.k.v.sanering vismigratieknelpunt<strong>en</strong>'. Aanpassing van de titel van dit projectgebeurde <strong>voor</strong>uitlop<strong>en</strong>d op de nieuwe vrag<strong>en</strong> van W&Z (Raamovere<strong>en</strong>komst2013-2017).OUTPUT 2012: INBO-rapportStatus: GerealiseerdBeschrijving: Huysecom, S., Mouton, A., Buysse, D., Gelaude, E., Baey<strong>en</strong>s, R.,Jacobs, Y., Stev<strong>en</strong>s, M., Van d<strong>en</strong> Neucker, T. & Coeck, J. (2012).Evaluatie van de visnev<strong>en</strong>geul<strong>en</strong> bij de stuw<strong>en</strong> van Asper <strong>en</strong> Oud<strong>en</strong>aardein de Bov<strong>en</strong>schelde. Rapport van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> INBO.R.2012.66. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,Brussel.60
PROJECT: Advisering sanering vismigratieknelpunt<strong>en</strong> (INBOPRJ-506)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit werk verhuist naar de rubriek ‘W&Z advisering’ bij de nietprojectgebond<strong>en</strong>activiteit<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Adviez<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Stev<strong>en</strong>s, M. et al. (2012). Passeerbaarheid van de 's Hertog<strong>en</strong>mol<strong>en</strong>s<strong>voor</strong> viss<strong>en</strong> in de Demer. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(69). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>:Brussel. 29 pp. http://www.inbo.be/files/bibliotheek/95/242095.pdfPROJECT: Ecotoxicologische risico-evaluatie, landgebruiksverk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong>inrichting van overstromingsgebied<strong>en</strong> Sigmaplan (W&Z)(INBOPRJ-507)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2017Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: 'Bodem- <strong>en</strong> vegetatieonderzoek overstromingsgebied<strong>en</strong>Zeeschelde'OUTPUT 2012: Rapport over verontreinigingstoestand overstromingsgebied clusterDijlemondingStatus: GerealiseerdBeschrijving: Lett<strong>en</strong>s S. & De Vos B. (2012) Ecologische risico-evaluatie van desigmagebied<strong>en</strong> Grote Vijver 1 & 2, Heindonk-Ti<strong>en</strong> Vier<strong>en</strong>dele 1, Z<strong>en</strong>negat<strong>en</strong> Oude Dijlearm. Anorganische <strong>en</strong> organische pollu<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in bodem- <strong>en</strong>bladstal<strong>en</strong>. Rapport INBO.IR.2012.36, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.OUTPUT 2012: Rapport over verontreinigingstoestand overstromingsgebiedRijm<strong>en</strong>amStatus: GerealiseerdBeschrijving: Lett<strong>en</strong>s S., De Vos B. & H<strong>en</strong>s M. (2012) Ecologische risico-evaluatievan het sigmagebied Rijm<strong>en</strong>am. Anorganische <strong>en</strong> organische pollu<strong>en</strong>t<strong>en</strong>in bodem- <strong>en</strong> bladstal<strong>en</strong>. Rapport INBO.IR.2012.35, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.OUTPUT 2012: Uitgewerkte staalname- <strong>en</strong> meetstrategie <strong>voor</strong> bepal<strong>en</strong>verontreinigingsgraad overstromingsgebied<strong>en</strong> op basis vangeostatistische analyse van milieuk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>: uitwerking praktischeaanbeveling<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Verschelde P., Onkelinx T., Lett<strong>en</strong>s S. & De Vos B. (2012) Opstell<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> distributiekaart van zware metal<strong>en</strong> in Sigmaplanoverstromingsgebied<strong>en</strong> sigmagebied<strong>en</strong> langshe<strong>en</strong> Zeeschelde, Rupel <strong>en</strong>Nete (werktitel).OUTPUT 2013: Rapport 'Ecologische risico-evaluatie Berg<strong>en</strong>meers<strong>en</strong>'OUTPUT 2013: Rapport 'Ecologische risico-evaluatie Bast<strong>en</strong>akkers OFOudbroekpolder/Schellandpolder'61
PROJECT: Ecotoxicologische risico-evaluatie bodemverontreiniging inbaggergrond<strong>en</strong> (W&Z) (INBOPRJ-509)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2017Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: 'Bodem- <strong>en</strong> vegetatieonderzoek baggergrond<strong>en</strong>Bov<strong>en</strong>schelde'OUTPUT 2012: Rapport 'Bodemverontreiniging in de oude baggergrond<strong>en</strong> langs deLeie'Status: GerealiseerdBeschrijving: Lett<strong>en</strong>s S. & De Vos B. (2012) Bodemkwaliteit van de oudebaggergrond<strong>en</strong> langs de Leie. Rapport INBO.R.2012.37, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.OUTPUT 2012: Rapport 'Vergelijk<strong>en</strong>de studie van verontreiningsgraad instudiegebied M<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> andere baggergrond<strong>en</strong> op basis vanindicatororganism<strong>en</strong> <strong>voor</strong> zware metal<strong>en</strong>'Status: GerealiseerdBeschrijving: Lett<strong>en</strong>s S. & De Vos B. (2012) Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse van detoepasbaarheid van invertebrat<strong>en</strong> als bio-indicator <strong>voor</strong> zware metal<strong>en</strong> inM<strong>en</strong><strong>en</strong>. Rapport INBO.IR.2012.1, <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel. (= tuss<strong>en</strong>tijds rapport met betrekking tot destaalname van reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>en</strong> pissebedd<strong>en</strong>)OUTPUT 2013: De databank DredGIS is volledig operationeelOUTPUT 2013: Rapport 'Koolstof<strong>voor</strong>rad<strong>en</strong> in baggergrond<strong>en</strong>'OUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijds rapport over Biolog/microresp-meting<strong>en</strong> in M<strong>en</strong><strong>en</strong>OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel 'Koolstof<strong>voor</strong>rad<strong>en</strong> in baggergrond<strong>en</strong>'PROJECT: Databank DredGIS (INBOPRJ-510)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Herwerkte versie databank DredGIS is operationeelStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De DredGIS databank bevindt zich eind 2012 nog in detestfase. E<strong>en</strong> groot deel van de functionaliteit is reeds gerealiseerd. Demigratie van gegev<strong>en</strong>s uit de oude DredGIS databank zal in de loop vanjanuari 2013 gebeur<strong>en</strong>. Het in productie gaan van DredGis zal mogelijkook in de loop van januari gebeur<strong>en</strong>, maar dit is afhankelijk van debeschikbaarheid van e<strong>en</strong> IDC Access programmeur.De verdaagde output wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder INBOPRJ-509'Ecotoxicologische risico-evaluatie bodemverontreiniging inbaggergrond<strong>en</strong> (W&Z)'.PROJECT: Verwerk<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> bekom<strong>en</strong> in het kader vande raamovere<strong>en</strong>komst met Waterweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zeekanaal (W&Z) <strong>en</strong>publicer<strong>en</strong> ervan in wet<strong>en</strong>schappelijke vakblad<strong>en</strong> (INBOPRJ-511)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over minimale inv<strong>en</strong>tarisatiebehoeft<strong>en</strong> bijhet gebruik van lijntransect<strong>en</strong>62
Status: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: De betreff<strong>en</strong>de output wordt meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder e<strong>en</strong>nieuw project. Het groot aantal W&Z project<strong>en</strong> word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gevoegdtot e<strong>en</strong> beperkter aantal koepelproject<strong>en</strong>.PROJECT: Optimalisatie glasaalintrek naar kanaal G<strong>en</strong>t-Oost<strong>en</strong>de via despuisluiz<strong>en</strong> van Sas Slijk<strong>en</strong>s (INBOPRJ-764)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in project INBOPRJ-7960 'Optimalisatie vismigratiezoet-zout overgang<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: INBO-rapport 'Optimalisatie glasaalintrek Sas Slijk<strong>en</strong>s'Status: GerealiseerdBeschrijving: Buysse D., Mouton A., Gelaude E., Baey<strong>en</strong>s R., De Maerteleire N.,Jacobs Y., Stev<strong>en</strong>s M., Van d<strong>en</strong> Neucker T., Coeck J. (2012).Glasaalmigratie ter hoogte van het sluiz<strong>en</strong>complex Sas Slijk<strong>en</strong>s (KanaalG<strong>en</strong>t-Oost<strong>en</strong>de) in Oost<strong>en</strong>de. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong><strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> INBO.R.2012.31. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.PROJECT: <strong>Natuur</strong>inrichting, -ontwikkeling <strong>en</strong> -herstel in (vallei)gebied<strong>en</strong> ineig<strong>en</strong>dom of beheer van W&Z (INBOPRJ-8894)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Voor dit nieuwe project werd<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> outputs gedefinieerd.PROJECT: Evaluatie <strong>en</strong> optimalisatie van de ecologische performantie vanoeverinrichting<strong>en</strong> langs bevaarbare waterlop<strong>en</strong> (NTMB,<strong>voor</strong>oevers, hermeandering) (INBOPRJ-8773)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In het kader van de raamovere<strong>en</strong>komst vraagt W&Z om (1) de ecologischeperformantie van bestaande oeverinrichting<strong>en</strong> langs bevaarbare waterlop<strong>en</strong>(Bov<strong>en</strong>-Schelde, Zeekanaal) op te volg<strong>en</strong> <strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong>, <strong>en</strong> (2) aanpassing<strong>en</strong>in ontwerp of uitvoering <strong>voor</strong> te stell<strong>en</strong> die het ecologisch resultaat verbeter<strong>en</strong>.Het gaat hierbij om e<strong>en</strong> veelheid aan oeverinrichting<strong>en</strong> waaronder NTMBmaatregel<strong>en</strong>,<strong>voor</strong>oevers, plasberm<strong>en</strong> <strong>en</strong> het heraantakk<strong>en</strong> van meanders.Daarnaast omvat dit project ook de k<strong>en</strong>nisopbouw over de impact van o.a.golfslagwerking, oevererosie <strong>en</strong> stromingspatron<strong>en</strong> op vegetatie-ontwikkeling inde oeverzone.OUTPUT 2013: Rapport 'Vegetatie- <strong>en</strong> milieukundige uitgangssituatieheraantakking Leiemeanders'OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel 'Optimisation of the sampling needs forthe description of vegetations by the use of line transects'63
PROJECT: Evaluatie van de impact van wijziging<strong>en</strong> in hydrologisch regimevan de waterloop op de waterhuishouding <strong>en</strong> devegetatieontwikkeling in de aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de vallei (INBOPRJ-8798)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In het kader van de raamovere<strong>en</strong>komst vraagt W&Z om de impact vanwijziging<strong>en</strong> in het hydrologisch regime van de waterloop op dewaterhuishouding <strong>en</strong> de vegetatieontwikkeling in de aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de vallei op tevolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong>. Het gaat hierbij zowel om studiewerk op basis van doorderd<strong>en</strong> verzamelde gegev<strong>en</strong>s, als om zelf opgezette inv<strong>en</strong>tarisatie ofmonitoring, analyse <strong>en</strong> evaluatie.OUTPUT 2013: Nota/rapport met plan van aanpak vegetatie-opvolging eilandD<strong>en</strong>derleeuwPROJECT: Typologie, standplaatsvereist<strong>en</strong> <strong>en</strong> beheer van berm- <strong>en</strong>dijkvegetaties (INBOPRJ-8750)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In het kader van de raamovere<strong>en</strong>komst vraagt W&Z om (1) beheerplann<strong>en</strong>op te mak<strong>en</strong> <strong>voor</strong> berm<strong>en</strong> <strong>en</strong> dijk<strong>en</strong> langs waterlop<strong>en</strong> in het Schelde- <strong>en</strong>IJzerbekk<strong>en</strong>, (2) het beheer van die berm<strong>en</strong> <strong>en</strong> dijk<strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong>, <strong>en</strong> (3) W&Zte adviser<strong>en</strong> over wijziging<strong>en</strong>, knelpunt<strong>en</strong> of alternatiev<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het beheer.Daarnaast omvat dit project ook (4) de k<strong>en</strong>nisopbouw inzake vegetatietyp<strong>en</strong> <strong>en</strong>standplaatsfactor<strong>en</strong> nodig <strong>voor</strong> het beantwoord<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong> 1 t.e.m. 3, <strong>en</strong> (5)e<strong>en</strong> verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d onderzoek naar optimalisatiemogelijkhed<strong>en</strong> van het beheeri.f.v. biomassaproductie <strong>en</strong> biodiversiteit.OUTPUT 2013: Rapport 'Ecologische opvolging van de berm<strong>en</strong> van hetAfleidingskanaal van de Leie: resultat<strong>en</strong> veldwerk 2012'OUTPUT 2013: Rapport 'Evaluatie bermbeheerplan Leie'OUTPUT 2013: Rapport 'Abiotische karakterisering van berm- <strong>en</strong> dijkvegetatieslangs waterlop<strong>en</strong> uit het Schelde- <strong>en</strong> IJzerbekk<strong>en</strong>'PROJECT: Beheer van slikk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schorr<strong>en</strong> in het Schelde-estuarium(INBOPRJ-8694)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/01/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: W&Z wil graag het beheer van slikk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schorr<strong>en</strong> optimaliser<strong>en</strong>. Bij slikk<strong>en</strong>gebeurt dit in het kader van oeververdediging <strong>en</strong> optimalisatie van dekost<strong>en</strong>efficiëntie, <strong>voor</strong> schorr<strong>en</strong> kadert dit in de optimalisatie van de staat vaninstandhouding door actief vegetatiebeheer t.o.v. nulbeheer.OUTPUT 2013: Analyse van de evolutie van slikk<strong>en</strong> <strong>en</strong> schorr<strong>en</strong> in relatie tot hetgevoerde beheerPROJECT: Evaluatie van gecontroleerd gereduceerd getij in het kader van deRaamovere<strong>en</strong>komst met W&Z (INBOPRJ-7863)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)64
Beschrijving: Onder het Sigmaplan word<strong>en</strong> overstromingsgebied<strong>en</strong> ingericht langs deSchelde. De projectmonitoring van de Sigma-gebied<strong>en</strong> is bedoeld om deeffect<strong>en</strong> van de inrichtingsmaatregel<strong>en</strong> in functie van de gestelde natuurdoel<strong>en</strong>te evaluer<strong>en</strong>. De meetcampagne omvat bevissing<strong>en</strong> van de belangrijkstewaterlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> stilstaande water<strong>en</strong> van de projectgebied<strong>en</strong> in <strong>voor</strong>- <strong>en</strong> najaar.Na de bemonstering van de nulsituatie <strong>en</strong> de inrichting van de gebied<strong>en</strong> word<strong>en</strong>opvolging<strong>en</strong> <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> op 1, 3 <strong>en</strong> 6 jaar na inrichting <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s om de 6jaar.OUTPUT 2013: Afvissing<strong>en</strong> Bergsemeers<strong>en</strong>, KBR <strong>en</strong> Lipp<strong>en</strong>broek is afgewerktPROJECT: Optimalisatie vismigratie zoet-zout overgang<strong>en</strong> (INBOPRJ-7960)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Spuiconstructies creër<strong>en</strong> e<strong>en</strong> harde overgang tuss<strong>en</strong> zoet <strong>en</strong> zout ,waardoor migrer<strong>en</strong>de aquatische organism<strong>en</strong> zoals viss<strong>en</strong> hun <strong>voor</strong>tplantingsofopgroeibiotop<strong>en</strong> niet meer kunn<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong>. Via onderzoek naar aangepastbeheer van spuiconstructies word<strong>en</strong> oplossing<strong>en</strong> gezocht <strong>en</strong> geëvalueerd om demigratiemogelijkhed<strong>en</strong> van o.a. viss<strong>en</strong> te herstell<strong>en</strong>.Dit nieuwe project is de sam<strong>en</strong>voeging van 4 geannuleerde project<strong>en</strong>(INBOPRJ-503, INBOPRJ-537, INBOPRJ-538, INBOPRJ-764) die uitgevoerdwerd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> W&Z.OUTPUT 2013: Intern Rapport ‘Opvolging zoutintrusie Ijzer in 2012 door aangepastspuibeheer in functie van glasaalmigratie’OUTPUT 2013: Intern Rapport ‘Beheersplan geoptimaliseerd spuibeheer SasSlijk<strong>en</strong>s in functie van glasaalmigratie’OUTPUT 2013: Intern Rapport ‘Verzilting Kanaal G<strong>en</strong>t-Oost<strong>en</strong>de bij huidigspuibeheer. Nul-situatie <strong>voor</strong> aanpassing spuibeheer in functie vanglasaalmigratie’PROJECT: Evaluatie NTMB oevers als aquatische habitat (INBOPRJ-7961)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2017Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: <strong>Natuur</strong>technische milieubouw langs oevers van bevaarbare waterlop<strong>en</strong> ise<strong>en</strong> techniek om e<strong>en</strong> meerwaarde te creër<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de biodiversiteit. Viaevaluatie van verschill<strong>en</strong>de project<strong>en</strong> wordt onderzocht welke types van NTMBoeversde grootste meerwaarde lever<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de aquatische biodiversiteit.Tev<strong>en</strong>s wordt onderzocht welke beheer kan toegepast word<strong>en</strong> op deze NTMBoeversom de waarde ervan <strong>voor</strong> aquatische biodiversiteit te optimaliser<strong>en</strong>.Nieuw project op vraag van W&Z in het kader van de Raamovere<strong>en</strong>komst 2013-2017.Dit is e<strong>en</strong> nieuw project in opdracht van W&Z <strong>en</strong> het is nog niet duidelijk welkeoutputs verwacht word<strong>en</strong>.65
3.1.3.2 OOD - Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> <strong>en</strong> opstell<strong>en</strong> van ecosysteemgerichte norm<strong>en</strong><strong>voor</strong> milieuk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in functie van de eraan gebond<strong>en</strong> biodiversiteit(Nr. 9.2)EBO 1Expertsysteem ‘standplaatsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> -vereist<strong>en</strong> Vlaamse bos- <strong>en</strong>natuurtyp<strong>en</strong>’PROJECT: Update van FlaWET k<strong>en</strong>nissysteem met standplaatsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>grondwaterafhankelijke natuurtyp<strong>en</strong> (INBOPRJ-512)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: 'Ontwikkel<strong>en</strong> expertsysteem ‘standplaatsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> -vereist<strong>en</strong> Vlaamse bos- <strong>en</strong> natuurtyp<strong>en</strong>’'OUTPUT 2012: Opmaak FlaWet 2.0 (database Flanders Wetlands sites) - nieuweversie van hydrologische standplaatsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> natte <strong>en</strong> vochtig<strong>en</strong>atuurtyp<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Er werd in 2012 veel <strong>voor</strong>bereid<strong>en</strong>d werk gerealiseerd,maar de verwerking van de staalnamecampagne 2012 is nog nietafgerond <strong>en</strong> daarnaast zijn er e<strong>en</strong> aantal technische problem<strong>en</strong>. Deoutput wordt verdaagd naar 2013 <strong>en</strong> gecombineerd met de opmaak vanrefer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Opmaak van basislijst met ecologische standplaatsvereist<strong>en</strong> vanNatura2000-habitattyp<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> eerste ontwerplijst werd opgemaakt in het kader van deimpactanalyse. In e<strong>en</strong> tweede fase (najaar 2012) werd getracht de LSVIstatusvan alle bestaande opnam<strong>en</strong> te bepal<strong>en</strong>, om zodo<strong>en</strong>de e<strong>en</strong>koppeling te mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> LSVI <strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong>milieukwaliteit. Die fase heeft vertraging opgelop<strong>en</strong>, o.a. door de inzetvan e<strong>en</strong> medewerker in NARA-T. In januari 2013 wordt gerapporteerdaan ANB. Het project loopt in 2013 verder, met als output eind 2014 e<strong>en</strong>rapport.OUTPUT 2012: Opmaak handleiding <strong>en</strong> upgrade van het expertsysteem ‘POTNAT’<strong>voor</strong> het evaluer<strong>en</strong> van standplaatsgeschikthed<strong>en</strong> op regionale schaalStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Opmaak FlaWet 2.0 (database Flanders Wetlands sites) - nieuweversie van hydrologische standplaatsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> natte <strong>en</strong> vochtig<strong>en</strong>atuurtyp<strong>en</strong>PROJECT: Advisering <strong>en</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing m.b.t. realisatiemogelijkhed<strong>en</strong>natuurdoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> dim<strong>en</strong>sioner<strong>en</strong> natuurherstelmaatregel<strong>en</strong> infunctie van abiotische standplaatscondities <strong>en</strong> milieudruk(INBOPRJ-772)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Dit project omvat alle expertises <strong>en</strong> adviez<strong>en</strong> die de onderzoeksgroep Milieu<strong>en</strong> Klimaat formuleert op vraag van externe klant<strong>en</strong>Voor dit project werd<strong>en</strong> in 2011 outputs gerealiseerd.66
PROJECT: Bepaling van bodemkundige, hydrologische <strong>en</strong> hydrochemischerefer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de duurzame instandhouding van Europesehabitattyp<strong>en</strong> (INBOPRJ-8929)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)OUTPUT 2013: Rapport 'Refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> grondwaterdynamiek, waterkwaliteit<strong>en</strong> atmosferische depositie Natura 2000 habitattyp<strong>en</strong>: bestaande k<strong>en</strong>nis<strong>en</strong> begripp<strong>en</strong>kader'OUTPUT 2013: Rapport 'Milieukundige refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> gunstige staatvan instandhouding: synthese van beschikbare Vlaamse gegev<strong>en</strong>s'PROJECT: Actualisatie <strong>en</strong> evaluatie van POTNAT, e<strong>en</strong> GIS-tool <strong>voor</strong> hetbepal<strong>en</strong> van standplaatsgeschiktheid (INBOPRJ-8930)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)OUTPUT 2013: Rapport 'POTNAT, e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissysteem <strong>voor</strong> abiotischestandplaatsgeschiktheid <strong>en</strong> -pot<strong>en</strong>ties <strong>voor</strong> natuurtyp<strong>en</strong>'EBO 2E<strong>en</strong> methodologie <strong>voor</strong> de impactbeoordeling van (bijkom<strong>en</strong>de) emissiebronn<strong>en</strong>in de omgeving van vermestingsgevoelige soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> habitats is ontwikkeldPROJECT: Herzi<strong>en</strong>ing van de kritische depositiewaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> stikstof inNatura 2000 habitattyp<strong>en</strong> (INBOPRJ-515)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: 'Herzi<strong>en</strong>ing empirische kritische last<strong>en</strong>'Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.3.1.3.3 OOD - K<strong>en</strong>nis opbouw<strong>en</strong> over abiotische process<strong>en</strong> <strong>en</strong> over relatiestuss<strong>en</strong> abiotische <strong>en</strong> biotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, met het oog op hetbeoordel<strong>en</strong> van het belang van biodiversiteit <strong>voor</strong> het functioner<strong>en</strong> vanecosystem<strong>en</strong> (Nr. 9.3)EBO 1Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> verfijn<strong>en</strong> van modell<strong>en</strong> <strong>en</strong> wiskundige procesbeschrijving<strong>en</strong> vande wisselwerking tuss<strong>en</strong> compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de biodiversiteit, het functioner<strong>en</strong> vanecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> externe milieufactor<strong>en</strong>PROJECT: Ecohydrologische sleutelprocess<strong>en</strong> in vallei-ecosystem<strong>en</strong>(INBOPRJ-518)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In Uitvoering67
OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de impact van rivierherstel op devegetatiedynamiek in de aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de vallei - case van de DijlevalleiStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De gegev<strong>en</strong>s werd<strong>en</strong> in 2012 deels verwerkt. Dit wordtafgewerkt in 2013.OUTPUT 2012: Opvolging vegetatie-ontwikkeling <strong>en</strong> overstromingsdynamiek inrec<strong>en</strong>t of toekomstig overstroombare riviervallei<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: In 2012 werd<strong>en</strong> twee gebied<strong>en</strong> integraal gekarteerd: de Getevallei <strong>en</strong>de D<strong>en</strong>dervallei stroomopwaarts vanaf Geraardsberg<strong>en</strong> (in het kader vande sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst met W&Z).OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de impact van rivierherstel op devegetatiedynamiek in de aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de vallei - case van de DijlevalleiPROJECT: Modeller<strong>en</strong> van de waterbalans in bosecosystem<strong>en</strong> (INBOPRJ-519)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidIn 2011 werd e<strong>en</strong> output <strong>voor</strong> dit project gerealiseerd.PROJECT: Onderzoek naar de stur<strong>en</strong>de rol van nutriënt<strong>en</strong>beschikbaarheid <strong>en</strong>zuur/bas<strong>en</strong>huishouding <strong>voor</strong> de biodiversiteit van grasland<strong>en</strong>(INBOPRJ-767)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Dit project had tot doel na te gaan in welke mate de soort<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong> -rijkdom van nutriëntgelimiteerde grasland<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hangt met de aard vande nutriënt<strong>en</strong>limitering.In 2011 werd<strong>en</strong> outputs <strong>voor</strong> dit project gerealiseerd.PROJECT: Onderzoek naar herstel- <strong>en</strong> saneringsmaatregel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> derealisatie <strong>en</strong>/of instandhouding van Natura2000-habitattyp<strong>en</strong> opabiotisch verstoorde standplaats<strong>en</strong> (INBOPRJ-773)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project beoogt k<strong>en</strong>nisopbouw over de werking van sanerings- <strong>en</strong>herstelmaatregel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het realiser<strong>en</strong> van Natura2000-habitattyp<strong>en</strong> gebond<strong>en</strong>aan voedsel- <strong>en</strong>/of mineraalarme standplaats<strong>en</strong>. De k<strong>en</strong>nisopbouw gebeurtdoor praktijkexperim<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, door opvolging van bestaande herstelproject<strong>en</strong> <strong>en</strong>door literatuurstudies over succes- <strong>en</strong> faalfactor<strong>en</strong> van bek<strong>en</strong>de sanerings- <strong>en</strong>herstelmaatregel<strong>en</strong>. Dit project loopt in sam<strong>en</strong>werking met de onderzoeksgroepEcosysteembeheer <strong>en</strong> de onderzoeksgroep Monitoring Biodiversiteitsbeleid.OUTPUT 2012: Evaluatie van de Vlaamse beheerpraktijk m.b.t. bekalk<strong>en</strong> vangeplagde v<strong>en</strong>oever-, heide- <strong>en</strong> graslandvegetatiesStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Er is beslist om in te zett<strong>en</strong> op bekalkingsonderzoek inheideterrein<strong>en</strong>. De primaire doelstelling van dit onderzoek is nugeword<strong>en</strong> om de effect<strong>en</strong> van bekalking in heide op destandplaatscondities van vegetatie te kunn<strong>en</strong> inschatt<strong>en</strong>. Dit houdt68
meerdere stapp<strong>en</strong> in <strong>en</strong> definitieve uitsprak<strong>en</strong> zijn niet op de kortetermijn van <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> te verwacht<strong>en</strong>. In 2012 is e<strong>en</strong> verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de faseopgestart <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bevraging van beheerders van heideterrein<strong>en</strong>gebeurd, zijn stal<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, vegetatiedata verzameld <strong>en</strong>gedigitaliseerd. In 2013 is de analyse gepland van deze data, wordt e<strong>en</strong>literatuurstudie <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> reeds kleinschalige experim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong>gedaan <strong>en</strong> zal verder bekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> welke onderzoekskeuzes hetmeest verantwoord zijn. Dit zal mogelijk e<strong>en</strong> grotere experim<strong>en</strong>teleproefopzet betek<strong>en</strong><strong>en</strong>, die dan over meerdere jar<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong>gevolgd.OUTPUT 2012: Literatuuronderzoek <strong>en</strong> evaluatie van de Vlaamse beheerpraktijkm.b.t. nutriëntverwijdering uit <strong>voor</strong>malige landbouwbodems met het oogop het realiser<strong>en</strong> van natuurdoel<strong>en</strong> in de voedselarme sfeerStatus: GerealiseerdBeschrijving: Stand van zak<strong>en</strong> bestaande literatuur, lop<strong>en</strong>d onderzoek <strong>en</strong>ervaring<strong>en</strong> rond uitmijn<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> (intern docum<strong>en</strong>t).Inv<strong>en</strong>tarisatie van de ervaring<strong>en</strong> rond afgrav<strong>en</strong> van nutriënt<strong>en</strong>rijkebodems bij ANB, <strong>Natuur</strong>punt, Limburgs Landschap (intern docum<strong>en</strong>t).PROJECT: Toestand- <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>danalyse van chemische <strong>en</strong> (bio)chemischek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van Europese bosbodems (INBOPRJ-784)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over koolstofopslag in Europesebosbodems: kwantitatieve analyse <strong>en</strong> modellering van stur<strong>en</strong>devariabel<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Het manuscript is eind januari 2013 uitgewerkt <strong>en</strong> doorgestuurd naarde co-auteurs <strong>voor</strong> bijsturing<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanvulling<strong>en</strong>. Het artikel wordt daarnaingedi<strong>en</strong>d bij 'Global Change Biology'.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de C/N verhouding van organischmateriaal <strong>en</strong> strooisel in Europese bosbodems: patron<strong>en</strong>, tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong>stur<strong>en</strong>de variabel<strong>en</strong>.Status: GerealiseerdBeschrijving: Het artikel is eind januari 2013 ingedi<strong>en</strong>d <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> speciale sectie in'Forest Ecology and Managem<strong>en</strong>t'.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over Level II bodemaggregatie &resulter<strong>en</strong>de databankOUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over aggregated soil database Level IOUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over stikstof<strong>voor</strong>rad<strong>en</strong> in EuropesebosbodemsOUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over Level I BioSoil thematische evaluatieOUTPUT 2013: Rapport 'Bosbodeminv<strong>en</strong>tarisatie 2003-2004 op 72 Level Ibosvitaliteitsproefvlakk<strong>en</strong>'69
3.1.4 SOD - Het INBO doet onderzoek naar ecologisch beheer (Nr. 10)3.1.4.1 OOD - Onderzoek<strong>en</strong> van ecosystem<strong>en</strong> onder invloed van verschill<strong>en</strong>debeheervorm<strong>en</strong> (Nr. 10.1)EBO 1Analyse <strong>en</strong> beoordeling van de evolutie van de biodiversiteit in onbeheerdeboss<strong>en</strong> in vergelijking met deze in multifunctioneel beheerde boss<strong>en</strong>PROJECT: Opvolg<strong>en</strong> spontane dynamiek bosreservat<strong>en</strong> (INBOPRJ-520)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Systematische opvolging <strong>en</strong> beschrijving van de ontwikkeling<strong>en</strong> inbosreservat<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> t.b.v. het biodiversiteitsbeleid in het algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong>het bosbeleid in het bijzonder. Opbouw van e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal refer<strong>en</strong>tiesysteembosdynamiek.OUTPUT 2012: Rapport 'Bosreservaat Withoev<strong>en</strong>se Heide'Status: GerealiseerdBeschrijving: Syntheserapport over de ontwikkeling van geselecteerdebiodiversiteitsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in het bosreservaat Withoev<strong>en</strong>se Heide.Voorbeeld van e<strong>en</strong> bos onder nulbeheer. Werd vervang<strong>en</strong> doorrapportering over ander bosreservaat:Vandekerkhove K., De Keersmaeker L., Christia<strong>en</strong>s B., Esprit M., LeymanA. & Van de Kerckhove P. (2012) Bosreservaat Sev<strong>en</strong>donk. Eersteinv<strong>en</strong>tarisatie van de d<strong>en</strong>drometrische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de vegetatie insteekproefcirkels <strong>en</strong> twee kernvlaktes in het onbeheerde reservaatsdeel.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.29. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO):Brussel. 110 pp. http://www.inbo.be/files/bibliotheek/96/239396.pdfOUTPUT 2012: Rapport 'Bosreservaat Liedekerk<strong>en</strong>bos'Status: GerealiseerdBeschrijving: Rapport over de evolutie van de geselecteerdebiodiversiteitsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Werd eind 2011 gepubliceerd.De Keersmaeker L., Christia<strong>en</strong>s B., Esprit M., Leyman A., Van deKerckhove P., <strong>en</strong> Vandekerkhove K. (2011). Bosreservaat Liedekerkebos.Evolutie van het onbeheerde bos <strong>en</strong> evaluatie van e<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t omheischraal grasland te herstell<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> 2011 (44). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel. D/2011/3241/327. INBO.R.2011.44.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/25/231625.pdfOUTPUT 2012: Internationale publicatie of publicatie <strong>voor</strong> ruim publiek over deontwikkeling<strong>en</strong> in bosreservat<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Publicaties over ontwikkeling<strong>en</strong> die van belang zijn <strong>voor</strong> beheer <strong>en</strong>beleid. Verschill<strong>en</strong>de publicaties <strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong>, o.a.:- De Keersmaeker L., Rogiers N., Vandekerkhove K., De Vos B., RoelandtB., Cornelis J., De Schrijver A., Onkelinx T., Thomaes A., Hermy M.,Verhey<strong>en</strong> K. (2012). Application of the anci<strong>en</strong>t forest concept to Pot<strong>en</strong>tialNatural Vegetation mapping in Flanders, a strongly altered landscape inNorthern Belgium. Folia Geobotanica DOI: 10.1007/s12224-012-9135-z- Vandekerkhove K. 2012. Reappearance of old growth elem<strong>en</strong>ts in70
lowland woodlands in northern Belgium: do the associated speciesfollow?’; INTEGRATE-project news nr 2, p.1-2- Walleyn R., Verbek<strong>en</strong> M., Vandekerkhove K., De Keersmaeker L.,Christia<strong>en</strong>s B., Esprit M., Leyman A. & Van de Kerckhove P. (2012).Monitoring <strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisatie van de paddestoel<strong>en</strong> in Coolhembos, Bos TerRijst, Pruik<strong>en</strong>makers, Liedekerkebos <strong>en</strong> Withoefse heide.Onderzoeksprogramma onbeheerde boss<strong>en</strong> – Mycologisch rapport.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.40. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO):Brussel. 110 pp- Devri<strong>en</strong>dt F., Van Coillie F., De Wulf R., Bertels L., Kemp<strong>en</strong>eers P.,Vandekerkhove K. Morsdorf F. Classification of unmanaged forestreserves in Flanders (Belgium) at the tree crown level using airbornehyperspectral and lidar data. Voordracht GeoBia confer<strong>en</strong>ce, Rio deJaneiro, Brazil, may 2012.OUTPUT 2013: Internationale publicaties of publicaties <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> ruim publiek overde ontwikkeling<strong>en</strong> in bosreservat<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>Beschrijving: Publicaties over ontwikkeling<strong>en</strong> die van belang zijn <strong>voor</strong> beheer <strong>en</strong>beleid.OUTPUT 2013: Dataverzameling <strong>en</strong> opbouw databank Bosreservaat Wijn<strong>en</strong>dale <strong>en</strong>Bosreservaat EverzwijnbadBeschrijving: Veldcampagne <strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong> databank.PROJECT: Biodiversiteitsvergelijking onbeheerd - multifunctioneel beheerdbos (INBOPRJ-521)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Analyse van de effect<strong>en</strong> op de biodiversiteit van verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> vanbosbeheer in vergelijking met nulbeheer.OUTPUT 2012: Publicatie in vaktijdschriftStatus: GerealiseerdBeschrijving: Resultat<strong>en</strong> van vergelijk<strong>en</strong>de analyse. Werd <strong>voor</strong>gesteld als e<strong>en</strong>bijdrage in workshop: Biodiversiteit in boss<strong>en</strong> <strong>en</strong> impact van beheer opbosstructuur, vegetatie, doodhoutvolume, habitat (Kris Vandekerkhove,INBO) (Workshop: ‘Draagkracht van boss<strong>en</strong> <strong>voor</strong> verhoogdebiomassaoogst’, 18.12.2012 Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>daal).OUTPUT 2013: Publicatie in vaktijdschriftBeschrijving: Resultat<strong>en</strong> van vergelijk<strong>en</strong>de analyse.PROJECT: Ecologie <strong>en</strong> beheer van bijzondere soort<strong>en</strong>: dood hout gerelateerdesoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-522)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Analyse van de betek<strong>en</strong>is van dood hout <strong>voor</strong> de biodiversiteit in boss<strong>en</strong>a.h.v. gedetailleerde ecologische studies van repres<strong>en</strong>tatieve insect<strong>en</strong>.Beschrijving van populatiek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie over vlieg<strong>en</strong>d hert ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: Manuscript - Kar<strong>en</strong> Cox, Arno Thomaes, Gloria Antonini, MicheleZilioli, Ko<strong>en</strong> Degelas, Deborah Harvey, Emanuela Solano, Paolo Audisio,71
Niall McKeown, Paul Shaw, Robert Minetti, Joachim Mergeay, LucaBartolozzi. Phylog<strong>en</strong>y of some West Palearctic Stag beetles (Coleoptera:Lucanidae). Insect Conservation and Diversity.OUTPUT 2012 (extra): Pres<strong>en</strong>tatie op internationale meetingStatus: GerealiseerdBeschrijving: Thomaes A., Wijnants M., Crevecoeur L., Kervyn T., VandekerkhoveK. 2012. Survival of saproxylic beetles in hollow trees of a relic bocage innorth eastern Belgium. Voordracht Saproxylic Beetle confer<strong>en</strong>ce; Spanje,12-14 mei 2012OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie <strong>en</strong> publicaties <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> ruim publiekover doodhoutgerelateerde biodiversiteitBeschrijving: Beheer- <strong>en</strong> behoudsrelevante publicatie.PROJECT: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing inzake onbeheerde boss<strong>en</strong> in vergelijking metmultifunctioneel beheerde boss<strong>en</strong> (INBOPRJ-523)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Verspreiding van k<strong>en</strong>nis d.m.v. nieuwsbriev<strong>en</strong>, studiedag<strong>en</strong>, excursies, adhoc publicaties, medewerking in adviescommissies, e.d.OUTPUT 2012: Verzorg<strong>en</strong> van Bosreservat<strong>en</strong>nieuwsStatus: GerealiseerdBeschrijving: Coördiner<strong>en</strong> van de uitgave, bijdrag<strong>en</strong> lever<strong>en</strong>. Bosreservat<strong>en</strong>nieuws2012 werd gepubliceerd met talrijke bijdrag<strong>en</strong>:- De Keersmaeker L. & Vandekerkhove K. 2012. Van elz<strong>en</strong>-ess<strong>en</strong>bos naarelz<strong>en</strong>broekbos: effect<strong>en</strong> van vernatting van Wal<strong>en</strong>bos in beeld gebracht.- Vandekerkhove K. 2012. Nieuwe reservat<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbreiding<strong>en</strong> in 2012.- Vandekerkhove K., Opstaele B, Verachtert W, Steeman R. <strong>en</strong> Jacobs M.2012. Monum<strong>en</strong>tale bom<strong>en</strong>, padd<strong>en</strong>stoel<strong>en</strong>, loopkevers <strong>en</strong> spinn<strong>en</strong> inbosreservaat D<strong>en</strong> Doolhof: waar blijv<strong>en</strong> de topindicator<strong>en</strong>?- Vandekerkhove K. 2012. Fijn dood hout: beheerafval of waardevollebiotoop?- Vandekerkhove K. 2012. Kort nieuws – <strong>en</strong>kele interessante resultat<strong>en</strong><strong>en</strong> vondst<strong>en</strong> uit de bosreservat<strong>en</strong>.- Vandekerkhove K., Leyman A. & De Keersmaeker L. 2012.Merkwaardige ontwikkeling<strong>en</strong> in het Joseph Zwa<strong>en</strong>epoelreservaathttp://www.inbo.be/files/bibliotheek/00/242100.pdfOUTPUT 2012: Voordracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> discussiebijdrag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s adviescommissies <strong>en</strong>meetings van beheerinstantiesStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verschill<strong>en</strong>de bijdrag<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> geleverd; o.a.- Vandekerkhove K., Branquart E., Godefroid S. & Weiserbs A.Biodiversiteit in het Zoniënwoud: e<strong>en</strong> SWOT-analyse – Biodiversité <strong>en</strong>Forêt de Soignes: une analyse SWOT. Referat<strong>en</strong> van het colloquium:‘Welke toekomst <strong>voor</strong> het Zoniënwoud? – Quel(s) futur(s) pour la Forêtde Soignes?’- Meyer P. & Vandekerkhove K. Managing beech forests in Germany:from Hartig's ‘Dunkel-schlag’ to continuous cover forestry and WorldHeritage Site. Referat<strong>en</strong> van het colloquium: ‘Welke toekomst <strong>voor</strong> hetZoniënwoud? – Quel(s) futur(s) pour la Forêt de Soignes?- Vandekerkhove K. Bosreservat<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Voorstelling van hetbosreservat<strong>en</strong>programma <strong>voor</strong> de algem<strong>en</strong>e vergadering van deBosgroep Houtland. – Wijn<strong>en</strong>dale, maart 2012.72
- Vandekerkhove K. & Thomaes A. Naaldhout <strong>en</strong> populier in Natura2000boshabitats: e<strong>en</strong> terreindiscussie 27 april 2012 – Vagevuurboss<strong>en</strong> <strong>en</strong>Vorte Boss<strong>en</strong>.- Vandekerkhove K. (2012) Insteek <strong>voor</strong> het toekomstig beheer in hetZoniënwoud, met concrete suggesties om de doelstelling<strong>en</strong> naarbosomvorming, natuurlijke verjonging <strong>en</strong> kortere omlooptijd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beukte combiner<strong>en</strong> met de ecologische doel<strong>en</strong> naar behoud vanveteraanbom<strong>en</strong>, oude <strong>en</strong> lichtrijkere bosbestand<strong>en</strong>. Tekst opgemaaktnaar aanleiding van de gezam<strong>en</strong>lijke vergadering <strong>voor</strong> de ‘kleinestuurgroep’ <strong>en</strong> de boswachters <strong>voor</strong> de opmaak van het nieuwebeheerplan <strong>voor</strong> het Zoniënwoud (Vlaams gedeelte) INBO.IR.2012.11.- De Keersmaeker L. Vandekerkhove K. & De Blust G. (2012). Adviesbetreff<strong>en</strong>de het effect van bosbeheer op d<strong>en</strong>n<strong>en</strong>orchis (Goodyerarep<strong>en</strong>s) INBO.A.2012.121.- D<strong>en</strong>ys L., De Charleroy D. & Vandekerkhove K. (2012). Adviesbetreff<strong>en</strong>de de pot<strong>en</strong>ties <strong>voor</strong> ontwikkeling van het Natura2000habitattype 3150 in de vallei van Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>daal <strong>en</strong> de Koningsvijvers in hetHabitatrichtlijngebied Zoniënwoud. INBO.A.2012.132.- Vandekerkhove K. , De Keersmaeker L. & Van der Aa B. (2012) Adviesbetreff<strong>en</strong>de de ecologische effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>de oogst vanexploitatierest<strong>en</strong> (kroonhout,stobb<strong>en</strong>) bij bosexploitatie INBO.A.2011.69.- Thomaes A., Vandekerkhove K., De Keersmaeker L., Oosterlynck P &Paelinckx D. (2012). Advies betreff<strong>en</strong>de de bijm<strong>en</strong>ging van exot<strong>en</strong> in deNatura 2000 habitattypes 9120 <strong>en</strong> 91EO. INBO.A.2012.31 - talrijke less<strong>en</strong><strong>en</strong> excursies <strong>voor</strong> universiteit, natuurgids<strong>en</strong>, midd<strong>en</strong>veldorganisatiesOUTPUT 2013: Verzorg<strong>en</strong> van Bosreservat<strong>en</strong>nieuwsBeschrijving: Coördiner<strong>en</strong> van de uitgave <strong>en</strong> lever<strong>en</strong> van bijdrag<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Voordracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> discussiebijdrag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s adviescommissies <strong>en</strong>meetings van beheerinstantiesEBO 2Analyse <strong>en</strong> beoordeling van de effectiviteit van nieuwe <strong>en</strong> vernieuwde beheer- <strong>en</strong>inrichtingsmaatregel<strong>en</strong> van het bos-, natuur- <strong>en</strong> waterbeleidPROJECT: Beoordeling nieuwe schap<strong>en</strong>begrazing Kalmthoutse Heide(INBOPRJ-524)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2019Status: In UitvoeringBeschrijving: Bij het instell<strong>en</strong> van het nieuwe begrazingsbeheer (geherderdeschaapskudde) werd de opmaak van e<strong>en</strong> jaarlijks begrazingsplan <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>. Ditproject houdt in dat de effect<strong>en</strong> van geherderde schap<strong>en</strong>begrazing in deKalmthoutse Heide opgevolgd word<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>einde de begrazingsint<strong>en</strong>siteit teoptimaliser<strong>en</strong> met het oog op het behal<strong>en</strong> van de vastgestelde beheerdoel<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Begrazingsplan 2012Status: GerealiseerdBeschrijving: In sam<strong>en</strong>werking met ANB. Terreinbezoek, analyse <strong>en</strong> overleg metANB resulteerde in het begrazingsplan 2012OUTPUT 2012: Dataverzameling biomassaStatus: GerealiseerdBeschrijving: Periodieke biomassabepaling. Dataverzameling op de vier <strong>voor</strong>afbepaalde data tijd<strong>en</strong>s het groeiseizo<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gerealiseerd; laboanalyseszijn uitgevoerd.73
OUTPUT 2013: Begrazingsplan 2013Beschrijving: In sam<strong>en</strong>werking met ANB.OUTPUT 2013: Dataverzameling biomassaPROJECT: Voorbereid<strong>en</strong> onderzoeksproject 'Opvolging grootschalig<strong>en</strong>atuurinrichting/-ontwikkeling' (INBOPRJ-525)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2020Status: In UitvoeringBeschrijving: Opzett<strong>en</strong> van geïntegreerd onderzoek.OUTPUT 2012: Discussi<strong>en</strong>ota onderzoek grootschalige natuurherstelproject<strong>en</strong>,partim ZwinStatus: GerealiseerdBeschrijving: Eerste discussi<strong>en</strong>ota, uitgaande van e<strong>en</strong> concrete case: het Zwin. -Gerealiseerd onder de vorm van e<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst met de ProvincieWest-Vlaander<strong>en</strong> om onderzoek op te zett<strong>en</strong> naar de effect<strong>en</strong> vanbegrazing op de natuurinrichting van de Zwinpolders <strong>en</strong> de evolutie vanpoelhabitats in de natuurinrichtingszone. Dit verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d onderzoek zalde basis vorm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de ruimere formulering van relevanteonderzoeksvrag<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> interne INBO-overlegstructuur tuss<strong>en</strong>verschill<strong>en</strong>de onderzoekgroep<strong>en</strong> werd opgezet om dit project gezam<strong>en</strong>lijkte realiser<strong>en</strong>.OUTPUT 2012 (extra): Rapport <strong>Natuur</strong>ontwikkeling <strong>en</strong> kleiontginning.Status: GerealiseerdBeschrijving: Studie van de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> (tijdelijke) natuur inkleiontginningsgebied<strong>en</strong>. Publicaties:- Laurijss<strong>en</strong>s & De Blust. 2012. Biodiversiteit <strong>en</strong> kans<strong>en</strong> <strong>voor</strong>natuurontwikkeling in e<strong>en</strong> dynamisch ontginningslandschap in deRupelstreek. ANT<strong>en</strong>ne, Jg.6/3: 23-32.- Laurijss<strong>en</strong>s G. & De Blust G., 2011 (publ. 2012):<strong>Natuur</strong>ontwikkelingsplan <strong>voor</strong> het kleiontginningsgebied te Boom –Rumst. Perspectiev<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuurontwikkeling in e<strong>en</strong> dynamischontginningslandschap. INBO.R.2012.14. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.OUTPUT 2013: Startrapport 'Begrazing als sturing bij grootschalig<strong>en</strong>atuurontwikkeling, case Zwinpolders'Beschrijving: Inleid<strong>en</strong>d rapport over nieuw opgezet onderzoek naar begrazing in deheraangelegde Zwinpolders. Resulat<strong>en</strong> van analyse van z<strong>en</strong>derdata.OUTPUT 2013: Publicatie 'Biodiversiteitsontwikkeling in hersteld wetland(laagve<strong>en</strong>)'Beschrijving: Rapportering over de ontwikkeling van ve<strong>en</strong>vegetaties na herstel <strong>en</strong>herintroductie.OUTPUT 2013: Organisatie World Confer<strong>en</strong>ce Ecological RestorationBeschrijving: Bijdrage aan de organisatie van de World Confer<strong>en</strong>ce on EcologicalRestoration (SER 2013: 6-11/10/2013). Bijdrage <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijkesturing.74
PROJECT: Onderzoek naar nieuwe beheervorm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> multifunctionelebosbouw, adaptief beheer (INBOPRJ-526)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2020Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek van nieuwe bosbeheervorm<strong>en</strong> in relatie tot verander<strong>en</strong>deomgevinsfactor<strong>en</strong> <strong>en</strong> biodiversiteit.OUTPUT 2013: Strategi<strong>en</strong>otaBeschrijving: Na consultatie van de sector <strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> hetINBO, wordt e<strong>en</strong> nota opgesteld over de strategie van dit onderzoek.PROJECT: Effectiviteit bebossing landbouwgrond in relatie totbiodiversiteitsontwikkeling (INBOPRJ-528)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek naar de <strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> succesvolle bebossing.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatieStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verdere rapportering over de onderzoekresultat<strong>en</strong>.Thomaes A., De Keersmaeker L., Van Calster H., De Schrijver A.,Vandekerkhove K., Verstraet<strong>en</strong> G. & Verhey<strong>en</strong> K. 2012. Diverging effectsof two contrasting tree species on soil and herb layer developm<strong>en</strong>t in achronosequ<strong>en</strong>ce of post-agricultural forest. Forest Ecology &Managem<strong>en</strong>t, 278: 90-100.OUTPUT 2013: Rapportering naar beheerders <strong>en</strong> bosbeleidPROJECT: De duurzaamheid van 'Total Tree Use' als exploitatievorm(INBOPRJ-529)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012 (extra): Rapport 'Gevolg<strong>en</strong> total tree use <strong>voor</strong> biodiversiteit'Status: GerealiseerdBeschrijving: Opgemaakt in nauw overleg met ANB <strong>en</strong> KOBE. Pres<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong>discussie tijd<strong>en</strong>s KOBE-workshop.OUTPUT 2012 (extra): Voordracht<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s KOBE-workshopStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verslag br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van de resultat<strong>en</strong> van de literatuurstudie.PROJECT: Begeleid<strong>en</strong> nieuwe plagwerk<strong>en</strong> in Hallerbos (INBOPRJ-530)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2014Status: In UitvoeringBeschrijving: Opvolg<strong>en</strong> van de vegetatieontwikkeling <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijds rapporter<strong>en</strong> aan debeheerders op de <strong>voor</strong> h<strong>en</strong> meest geschikte manier.Voor dit project werd<strong>en</strong> outputs 2011 <strong>en</strong> 2014 gedefinieerd.75
PROJECT: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing inzake beheer- <strong>en</strong> inrichtingsmaatregel<strong>en</strong> van hetbos-, natuur- <strong>en</strong> waterbeleid (INBOPRJ-531)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ad hoc bijdrag<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het praktische beheer.OUTPUT 2012: Voordracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> discussiebijdrag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s adviescommissies <strong>en</strong>terreinbezoek<strong>en</strong> met beheerdersStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verschill<strong>en</strong>de adviez<strong>en</strong> op terrein, gerichte bijdrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>voor</strong>dracht<strong>en</strong>tijd<strong>en</strong>s beheertechnische bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>, met o.a.- Voordracht “Beheerevaluatie van het VNR Duin<strong>en</strong> <strong>en</strong> boss<strong>en</strong> van DePanne” (29 maart)- Pres<strong>en</strong>tatie gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> excursie leid<strong>en</strong> ‘Studiedag duinecohydrologie’ (29mei)- Dune Scrub and Woodland Confer<strong>en</strong>ce, Liverpool, 2012. Voordracht“Scrub developm<strong>en</strong>t in ‘De Westhoek’ Nature Reserve, Belgium”- De nutriënt<strong>en</strong>balans in boss<strong>en</strong> <strong>en</strong> impact van beheer <strong>en</strong> verhoogdebiomassaoogst op productiviteit <strong>en</strong> bijgroei (Luc De Keersmaeker, INBO<strong>en</strong> An De Schrijver, UG<strong>en</strong>t) (Workshop: ‘Draagkracht van boss<strong>en</strong> <strong>voor</strong>verhoogde biomassaoogst’, 18.12 Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>daal).- De Keersmaeker L. & Vandekerkhove K. (2012). Opvolging van hetinrichtingsbeheer in Vro<strong>en</strong><strong>en</strong>bos (Hallerbos) <strong>en</strong> concrete aanbeveling<strong>en</strong><strong>voor</strong> de verdere uitvoering. INBO.IR.2012.34.- Voordracht <strong>en</strong> discussiemoderator 'Studiedag Heidebeheer in het heetstvan de strijd. Kalmthout 19 oktober 2012'- Voordracht "Blijft de heide brand<strong>en</strong>?" Geert De Blust.- Beheeradvies hoogve<strong>en</strong>restant<strong>en</strong> Noorderkemp<strong>en</strong> (De Blust et al.)OUTPUT 2013: Voordracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> discussiebijdrag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s adviescommissies <strong>en</strong>terreinbezoek<strong>en</strong> met beheerdersBeschrijving: Ad hoc bijdrag<strong>en</strong>: studiedag<strong>en</strong>, internationale technischebije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>, adviez<strong>en</strong> <strong>voor</strong> terreinbeheerders, e.d.PROJECT: Onderzoek vismigratiebelemmering <strong>en</strong> visschade pompgemal<strong>en</strong>(INBOPRJ-532)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2027Status: In UitvoeringBeschrijving: Pompgemal<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijk migratieknelpunt <strong>voor</strong> viss<strong>en</strong>.B<strong>en</strong>eluxbeschikking M.2009.01 legt de waterbeheerders op om in alle prioritairewaterlop<strong>en</strong> vrije vismigratie te realiser<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> uiterlijk 2027. Hierbij sluit deB<strong>en</strong>eluxbeschiking aan bij de doelstelling<strong>en</strong> van de Kaderrichtlijn Water <strong>en</strong> deEuropese Palingverord<strong>en</strong>ing. Onderzoek naar de schade- <strong>en</strong> sterfteperc<strong>en</strong>tagesvan verschill<strong>en</strong>de vissoort<strong>en</strong> door verschill<strong>en</strong>de types van pompgemal<strong>en</strong> moetinzicht lever<strong>en</strong> in de omvang van de problematiek in de verschill<strong>en</strong>depoldergebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Daarnaast word<strong>en</strong> mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>uitgetest <strong>en</strong> geëvalueerd om schade te beperk<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrije vismigratie, zowelnaar de polder als naar de boezemwaterlop<strong>en</strong>, mogelijk te mak<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Onderzoek naar visschade pompgemaal Boekhoute'.Project INBOPRJ-533 ‘Evaluatieonderzoek visveilige aanpassing pompgemaalBoekhoute’ werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in dit project.OUTPUT 2013: Manuscript <strong>voor</strong> A1-publicatie ingedi<strong>en</strong>d76
OUTPUT 2013: INBO-rapport 'Evaluatie aanpassing pompgemaal Boekhoute i.f.v.verminder<strong>en</strong> visschade'PROJECT: Evaluatie-onderzoek visveilige aanpassing pompgemaal Boekhoute(INBOPRJ-533)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in project INBOPRJ-532.PROJECT: Onderzoek rivierherstel <strong>en</strong> ecologische herinrichting vanwaterlop<strong>en</strong> (INBOPRJ-535)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2027Status: In UitvoeringBeschrijving: Waterbeheerders moet<strong>en</strong> onder impuls van internationale <strong>en</strong> regionalewetgeving, zoals de Europese Palingverord<strong>en</strong>ing, de Europese KaderrichtlijnWater, de B<strong>en</strong>elux-beschikking met betrekking tot vrije vismigratie <strong>en</strong> hetdecreet integraal waterbeleid, de uitdaging aangaan om de ecologischekwaliteit van onze waterlop<strong>en</strong> te herstell<strong>en</strong>. Ook het herstel van vrijevismigratie maakt hiervan deel uit. Via modelstudies word<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>desc<strong>en</strong>ario's <strong>voor</strong> rivierherstel afgewog<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> evaluatie gemaakt vanuitgevoerde maatregel<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Rivierherstel Marke'.Project INBOPRJ-536 'Evaluatie ecologische herinrichting Abeek' werd in ditproject opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Evaluatie ecologische herinrichting Abeek (INBOPRJ-536)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het project INBOPRJ-535'Onderzoek rivierherstel <strong>en</strong> ecologische herinrichting van waterlop<strong>en</strong>'.Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Evaluatieonderzoek gereduceerd negatief spuibeheerIJzerspuisluiz<strong>en</strong> - luik trekviss<strong>en</strong> <strong>en</strong> invertebrat<strong>en</strong> (INBOPRJ-537)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in project INBOPRJ-7960'Optimalisatie vismigratie zoet-zout overgang<strong>en</strong>'.PROJECT: Evaluatieonderzoek gereduceerd negatief spuibeheerIJzerspuisluiz<strong>en</strong> - luik glasaal (INBOPRJ-538)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: Geannuleerd77
Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het nieuwe project INBOPRJ-7960'Optimalisatie vismigratie zoet-zout overgang<strong>en</strong>'.Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Begeleiding doctoraat: radiotelemetrieonderzoek habitatgebruiksnoek in de IJzer (INBOPRJ-539)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: Manuscript 'Pauwels, I. et al. Annual migration of adult pike (Esoxlucius L.) in a lowland river in Belgium' werd ingedi<strong>en</strong>d bij 'Ecology ofFreshwater Fish'.OUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie ingedi<strong>en</strong>dPROJECT: Opmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> visie/strategi<strong>en</strong>ota <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>onderzoeksprogramma rond het beheer van invertebrat<strong>en</strong> <strong>en</strong>macrofyt<strong>en</strong> in rivier<strong>en</strong> (INBOPRJ-540)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdOUTPUT 2012: Visie/strategi<strong>en</strong>otaStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Output verdaagd omwille van de besparing<strong>en</strong> <strong>en</strong>conform de beslissing van de Directieraad. En aangezi<strong>en</strong> het projectsam<strong>en</strong>valt met de output, werd ook het project geannuleerd.EBO 3Analyse <strong>en</strong> beoordeling van het beheer van de kustduin<strong>en</strong> in relatie totbiodiversiteit, vegetatieontwikkeling <strong>en</strong> multifunctioneel gebruikPROJECT: Flora- <strong>en</strong> vegetatieonderzoek Zwin (INBOPRJ-545)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek van de rec<strong>en</strong>te vegetatieontwikkeling in het Zwin, na deuitvoering van herstelmaatregel<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport <strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>de databank<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Dit is gekoppeld aan het onderzoek over herstelbeheer. De karteringis afgerond <strong>en</strong> de digitalisatie werd beëindigd in 2012. Er werd e<strong>en</strong>overe<strong>en</strong>komst met de Provincie West-Vlaander<strong>en</strong> aangegaan om gerichtonderzoek naar begrazing <strong>en</strong> natuurontwikkeling op te zett<strong>en</strong>.78
PROJECT: Flora- <strong>en</strong> vegetatieonderzoek Oosthoek/Krakeelduin<strong>en</strong>(INBOPRJ-546)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Voortgangsrapport monitoringStatus: GerealiseerdBeschrijving: Tuss<strong>en</strong>tijds verslag. Rapport INBO.R.2011.55:Provoost, S. et al. (2011). <strong>Natuur</strong>inrichting Oosthoekduin<strong>en</strong> - monitoring:Inv<strong>en</strong>tarisatie jaar 7 (vegetatie, flora <strong>en</strong> dagvlinders), evaluatie van deuitgevoerde werk<strong>en</strong> 7 jaar na de inrichting. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 55 [s.n.]: Brussel. 142 pp.,PROJECT: Flora- <strong>en</strong> vegetatieonderzoek Westhoek/Houtsaegerduin<strong>en</strong>(INBOPRJ-547)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek naar de ontwikkeling van dominante <strong>en</strong> typische vegetatie- <strong>en</strong>habitattyp<strong>en</strong> van de kustduin<strong>en</strong> in relatie tot beheer <strong>en</strong> wijzig<strong>en</strong>de abiotischecondities.OUTPUT 2012: Publicatie 'Struweeldynamiek in Westhoek'Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Er is e<strong>en</strong> ontwerp opgemaakt, de afwerking gebeurt in2013.OUTPUT 2012: Publicatie 'Loopduinontwikkeling Westhoek'Status: GerealiseerdBeschrijving: Synthesepublicatie; gepubliceerd onder de vorm van e<strong>en</strong>overzichtsartikel:Provoost, S. & Let<strong>en</strong>, M. 2012. Het Westhoekreservaat, historiek <strong>en</strong>landschapsecologisch kader. In Berquin, H. (ed). In het zand geschrev<strong>en</strong>,de Westhoek, e<strong>en</strong> geschied<strong>en</strong>is. Antilope, Lier, 304 p.OUTPUT 2012 (extra): Publicaties Ecosysteemprocess<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Rapporter<strong>en</strong> over relevante <strong>en</strong> cruciale deelprocess<strong>en</strong> van hetecologisch functioner<strong>en</strong> van de kustduin<strong>en</strong>:- De Hert, K., Jacquemyn, H., Provoost, S. & Honnay, O. 2012. Dispersallimitation, not recruitm<strong>en</strong>t limitation, impedes colonization of restoreddune slacks by rare orchid species. Restoration Ecology in press.- Let<strong>en</strong>, M., Provoost, S. Lehouck, V. 2012. Orchideeën aan de kust.Grote Rede 32: 2-8. Medewerking aan - hoofdstuk ‘Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>ergiedissipatie <strong>en</strong> kustverdediging door duin<strong>en</strong> <strong>en</strong>intergetijd<strong>en</strong>gebied<strong>en</strong>’ (boek Ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>: Meiresonne L. &Turkelboom F. (2012). Biodiversiteit als basis <strong>voor</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> inregio Vlaander<strong>en</strong>. Mededeling<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> 2012 (1)http://www.inbo.be/files/bibliotheek/90/240790.pdfOUTPUT 2013: Publicatie 'Struweeldynamiek in Westhoek'OUTPUT 2013: Kartering <strong>en</strong> rapportering over flora- <strong>en</strong> vegetatieontwikkelingonder invloed van beheervorm<strong>en</strong>Beschrijving: Resultat<strong>en</strong> van lop<strong>en</strong>d onderzoek.79
PROJECT: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing inzake duin<strong>en</strong>beheer (INBOPRJ-548)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Actieve participatie in overlegfora <strong>en</strong> werkgroep<strong>en</strong>; doorgev<strong>en</strong> van k<strong>en</strong>nis<strong>en</strong> data.OUTPUT 2012: Organisatie van horizontaal overleg over de rol <strong>en</strong> bijdrage vankustduin<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de kustverdediging, aandachstpunt<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het beheerStatus: GerealiseerdBeschrijving: Gerealiseerd in het kader van de werkgroep ‘<strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong>landschapsinrichting’ (onderdeel project Vlaamse Baai<strong>en</strong>) <strong>en</strong> doordeelname (lid discussiepanel) aan de studiedag ‘De kust van nature:1500 tot 2100’ Oost<strong>en</strong>de, 13 november 2012.OUTPUT 2013: Gerichte bijdrage aan vrag<strong>en</strong> vanuit het actuele duin- <strong>en</strong> kustbeleid<strong>en</strong> het duinbeheerBeschrijving: Onderhoud<strong>en</strong> van actieve contact<strong>en</strong> met de di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> die instaan <strong>voor</strong>het beheer van kustduin<strong>en</strong> <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>de habitats, met het oog op hetrealiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> beheer dat ook optimaal is <strong>voor</strong> debiodiversiteitontwikkeling.PROJECT: PINK II (INBOPRJ-7830)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/06/2012 - 31/12/2014Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Monitoring van de biodiversiteit van de kustduin<strong>en</strong>, in sam<strong>en</strong>werking metANB. Inv<strong>en</strong>tarisatie <strong>en</strong> kartering van typische <strong>en</strong> indicatievebiodiversiteitscompon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de kustduin<strong>en</strong>. Door vergelijking met eerdereresultat<strong>en</strong>, de beoordeling van de ontwikkeling <strong>en</strong> de impact van beheer, <strong>en</strong>verander<strong>en</strong>de omgevingsfactor<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Vervolledigde databank biodiversiteit kustduin<strong>en</strong>EBO 4Gemoduleerde interactiemodell<strong>en</strong> van autonome <strong>en</strong> overheers<strong>en</strong>desysteemdynamiekPROJECT: Opzet onderzoeksproject 'Interactie autonome systeemdynamiek<strong>en</strong> gericht beheer'. Fase 1, onderzoeksopzet (INBOPRJ-760)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek naar de wisselwerking <strong>en</strong> de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> doelbereiking.De nadruk ligt op de effect<strong>en</strong> van ingrijp<strong>en</strong>de autonome <strong>en</strong> niet-gestuurdeecosysteemprocess<strong>en</strong> zoals brand<strong>en</strong>, erosie <strong>en</strong> sedim<strong>en</strong>tatie, natuurlijkebegrazing, <strong>en</strong> autonome successie.OUTPUT 2012: Nota over onderzoeksopzetStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Er was onvoldo<strong>en</strong>de tijd om deze output te realiser<strong>en</strong>doordat andere tak<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> moest<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De realisatie vandeze output wordt meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in onderstaande output 2013.OUTPUT 2013: Nota 'Autonome systeemdynamiek in onbeheerde boss<strong>en</strong>;refer<strong>en</strong>tie <strong>voor</strong> biodiversiteitsdoelstelling<strong>en</strong> in beheerde boss<strong>en</strong>'80
Beschrijving: Meta-analyse van data van ecosystem<strong>en</strong> onderhevig aan ingrijp<strong>en</strong>deautonome systeemprocess<strong>en</strong> (brand, overstroming, maar ookongestoorde successie) in relatie tot de mogelijkheid om hiermeevastgestelde biodiversiteitsdoel<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>.3.1.4.2 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong> van beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong>beheer, herstel <strong>en</strong> ontwikkeling (Nr. 10.3)EBO 1Instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de opmaak van begrazingsschema's <strong>voor</strong> natuurgebied<strong>en</strong>PROJECT: Begrazingsd<strong>en</strong>siteit<strong>en</strong> op weinig productieve grond<strong>en</strong>, beslisregels<strong>voor</strong> schap<strong>en</strong>begrazing (INBOPRJ-549)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project beoogt e<strong>en</strong> antwoord te bied<strong>en</strong> op veelgestelde vrag<strong>en</strong> vanbeheerders <strong>en</strong> houdt e<strong>en</strong> opvolging van e<strong>en</strong> selectie van bestaandebegrazingsproject<strong>en</strong> in, via biomassabepaling <strong>en</strong> soort<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>stelling.OUTPUT 2012: Overzichtspublicatie schap<strong>en</strong>begrazingStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Literatuurstudie <strong>en</strong> dataverzameling zijn gebeurd; synthese<strong>en</strong> rapportering word<strong>en</strong> verdaagd naar 2013 weg<strong>en</strong>s overbezetting vande betrokk<strong>en</strong> expert.OUTPUT 2013: Overzichtspublicatie schap<strong>en</strong>begrazingPROJECT: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing inzake begrazingsschema's <strong>voor</strong> natuurgebied<strong>en</strong>(INBOPRJ-550)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project gebeurt in sam<strong>en</strong>werking met de beheerders van reservat<strong>en</strong> metheide. Het doel is e<strong>en</strong> begrazingsplan op te mak<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de Kalmthoutse Heide.OUTPUT 2012 (extra): Begrazingsschema Kesselse HeideStatus: GerealiseerdBeschrijving: Opmaak van e<strong>en</strong> beheerschema <strong>voor</strong> de schap<strong>en</strong>begrazing van hetProvinciaal Domein Kesselse Heide.OUTPUT 2013: Uitgangspunt<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het begrazingsplan Kalmthoutse Heide 2013Beschrijving: Op basis van de resultat<strong>en</strong> van de begrazing van de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong>,opgave van de uitgangspunt<strong>en</strong> <strong>voor</strong> <strong>en</strong> de te bereik<strong>en</strong> doel<strong>en</strong> met deschap<strong>en</strong>begrazing in 2013.81
3.1.5 SOD - Het INBO doet onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong>beheer van natuur <strong>en</strong> bos (Nr. 11)3.1.5.1 OOD - Opvolg<strong>en</strong> van het actueel gebruik <strong>en</strong> beheer van populaties doordoelgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het onderzoek<strong>en</strong> van de gevolg<strong>en</strong> hiervan (Nr. 11.2)EBO 1De tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> verandering<strong>en</strong> in het gebruik <strong>en</strong> beheer van bejaagde <strong>en</strong> bestred<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> zijn geanalyseerdPROJECT: Reewild: standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> vanafschotmelding<strong>en</strong> (INBOPRJ-551)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: De project<strong>en</strong> INBOPRJ-551, INBOPRJ-552 <strong>en</strong> INBOPRJ-553werd<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gevoegd tot e<strong>en</strong> nieuw project INBOPRJ-7743 ('Standaardiser<strong>en</strong>,analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van grofwilddata (populatietoestand, afschot, valwild<strong>voor</strong> reewild, everzwijn, edelhert & damhert) <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>') waarin ook nogandere informatiebronn<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t grofwild mee opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om zo totéén project te kom<strong>en</strong> waarin de beschikbare data omtr<strong>en</strong>t grofwildsoort<strong>en</strong>(populatietoestand, afschot <strong>en</strong> valwild) geïntegreerd word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Jaarlijks rapportStatus: GerealiseerdBeschrijving: Jaarrapport werd opgemaakt <strong>en</strong> is beschikbaar via de INBO-website:http://www.inbo.be/cont<strong>en</strong>t/page.asp?pid=MON_WIL_startOUTPUT 2012: INBO-vijfjar<strong>en</strong>rapport 2006 - 2010Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Alle jaarrapport<strong>en</strong> zijn beschikbaar maar de sam<strong>en</strong>voegingwerd verdaagd vermits er beslist werd om alle grofwildsoort<strong>en</strong> in e<strong>en</strong>rapport te giet<strong>en</strong> in 2013 <strong>en</strong> dit onder project INBOPRJ-7743 'PRJ -Standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van grofwilddata(populatietoestand, afschot, valwild <strong>voor</strong> reewild, everzwijn, edelhert &damhert) <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>'.PROJECT: Overige grofwildsoort<strong>en</strong> (edelhert, damwild): standaardiser<strong>en</strong>,analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s (INBOPRJ-552)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: De project<strong>en</strong> INBOPRJ-551, INBOPRJ-552 <strong>en</strong> INBOPRJ-553werd<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gevoegd tot één nieuw project INBOPRJ-7743 ('Standaardiser<strong>en</strong>,analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van grofwilddata (populatietoestand, afschot, valwild<strong>voor</strong> reewild, everzwijn, edelhert & damhert) <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>').OUTPUT 2012: Jaarlijks rapport, sam<strong>en</strong> met resultat<strong>en</strong> everzwijnStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: In de loop van het jaar werd beslist, onder andere ookomwille het grotere aantal dag<strong>en</strong> dat in 2012 besteed werd aan NARA-Bin verhouding tot wat gepland was, om in 2012 <strong>en</strong>kel <strong>voor</strong> everzwijn e<strong>en</strong>jaarrapport op te mak<strong>en</strong> (INBO.R.2012.26) <strong>en</strong> vanaf 2013 te werk<strong>en</strong> aan82
e<strong>en</strong> geïntegreerd rapport <strong>voor</strong> alle grofwildsoort<strong>en</strong>, dus ook inclusiefreewild. Deze output wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder INBOPRJ-7743.PROJECT: Everzwijn: standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> vanafschotmelding<strong>en</strong> (INBOPRJ-553)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Het INBO staat in <strong>voor</strong> de verwerking van de meldingsformulier<strong>en</strong> van hetafschot van everzwijn (inclusief de leeftijdsbepaling van de geschot<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> opbasis van de onderkak<strong>en</strong>) <strong>en</strong> de rapportering hierover.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: De project<strong>en</strong> INBOPRJ-551, INBOPRJ-552 <strong>en</strong> INBOPRJ-553werd<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gevoegd tot één nieuw project: INBOPRJ-7743.OUTPUT 2012: Rapport afschot everzwijn (sam<strong>en</strong> met edelhert <strong>en</strong> damwild)Status: GerealiseerdBeschrijving: In de loop van het jaar werd beslist, onder andere ook omwille hetgrotere aantal dag<strong>en</strong> dat in 2012 besteed werd aan NARA-B inverhouding tot wat gepland was, om in 2012 <strong>en</strong>kel <strong>voor</strong> everzwijn e<strong>en</strong>jaarrapport op te mak<strong>en</strong>. Dit rapport is zowel digitaal als in gedruktevorm beschikbaar (INBO.R.2012.26)PROJECT: Analyser<strong>en</strong> van problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> knelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naaroplossing<strong>en</strong> i.f.v. standaardiser<strong>en</strong> van WBE-statistiek<strong>en</strong> +herwerk<strong>en</strong> wildbeheerstatistiek<strong>en</strong>databank (INBOPRJ-554)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project heeft tot doel de mogelijke opties <strong>voor</strong> het verbeter<strong>en</strong> van dewildbeheerdatabank, als c<strong>en</strong>traal instrum<strong>en</strong>t <strong>voor</strong> het verzamel<strong>en</strong>,standaardiser<strong>en</strong>, beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> van de gegev<strong>en</strong>s van dewildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de de <strong>voor</strong>jaarsstand <strong>en</strong> hetafschot van bejaagbare soort<strong>en</strong>, in kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> te implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Hetproject di<strong>en</strong>t te resulter<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> performante <strong>en</strong> gebruikersvri<strong>en</strong>delijkewildbeheerdatabank.OUTPUT 2012: Input technische analyse wildbeheerdatabankStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Nieuwe wildbeheerdatabank operationeel <strong>voor</strong> ANB <strong>en</strong> INBOPROJECT: Standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapportering van afschot <strong>en</strong><strong>voor</strong>jaarsstatistiek<strong>en</strong> van wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> (INBOPRJ-555)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Conform het besluit op de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s van deerk<strong>en</strong>de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de de <strong>voor</strong>jaarsstand <strong>en</strong> het afschot vanbejaagbare soort<strong>en</strong> jaarlijks gerapporteerd aan het ANB die deze gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong>verdere verwerking overmaakt aan het INBO (zie BVR. 9.9.2005).OUTPUT 2012: Jaarlijks rapportStatus: GerealiseerdBeschrijving: Overzicht afschotgegev<strong>en</strong>s 2011 is digitaal beschikbaar:http://www.inbo.be/cont<strong>en</strong>t/page.asp?pid=MON_WIL_start83
OUTPUT 2012: Manuscript verwerking afschotgegev<strong>en</strong>s sinds 1999Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Het manuscript betreff<strong>en</strong>de de verwerking van deafschotgegev<strong>en</strong>s van de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> werd in 2012 nietherwerkt. Enerzijds ging<strong>en</strong> er meer dag<strong>en</strong> dan verwacht naar de input<strong>voor</strong> NARA-B, anderzijds werd er beslist om de analyse uit te breid<strong>en</strong> vande periode 1998-2007 naar de periode 1998 - 2011 <strong>en</strong> met de analyseste wacht<strong>en</strong> tot na het volg<strong>en</strong> van de cursus statistiek rond 'mixed-models'<strong>en</strong> 'g<strong>en</strong>eralized adaptive mixed models' die in november 2012plaatsvond, gezi<strong>en</strong> de aard van de data dit soort analyses vereist (cfr.comm<strong>en</strong>tar<strong>en</strong> van reviewers op eerste versie van het manuscript datingedi<strong>en</strong>d werd).OUTPUT 2013: Manuscript verwerking afschotgegev<strong>en</strong>s sinds 1999OUTPUT 2013: Jaarlijks rapportPROJECT: Standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van grofwilddata(populatietoestand, afschot, valwild <strong>voor</strong> reewild, everzwijn,edelhert & damhert) <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-7743)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Conform het besluit op de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de<strong>voor</strong>jaarsgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> afschotstatistiek<strong>en</strong> van de erk<strong>en</strong>de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>gerapporteerd aan het ANB die deze gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> verdere verwerkingovermaakt aan het INBO (zie BVR. 9.9.2005). Voor de grofwildsoort<strong>en</strong> wordt<strong>voor</strong> elk geschot<strong>en</strong> dier e<strong>en</strong> meldingsformulier opgemaakt. Bij de edelhert<strong>en</strong>,damhert<strong>en</strong> <strong>en</strong> everzwijn<strong>en</strong> wordt van de geschot<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> ook de onderkaakbijgehoud<strong>en</strong> door de jagers <strong>en</strong> ingezameld door het INBO <strong>voor</strong> het uitvoer<strong>en</strong>van gestandaardiseerde leeftijdsbepaling<strong>en</strong>. Deze bijkom<strong>en</strong>de informatie vormte<strong>en</strong> kwaliteitscheck <strong>en</strong> laat nauwkeurigere analyses toe naast de bov<strong>en</strong>staandeanalyses van de wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>. In dit project word<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s vanmeldingsformulier<strong>en</strong> van afschot of aangered<strong>en</strong> grofwildsoort<strong>en</strong> (ree, everzwijn,edelhert, damhert) sam<strong>en</strong>gebracht met informatie uit aanvraagformulier<strong>en</strong> <strong>voor</strong>afschotplann<strong>en</strong> <strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s van <strong>en</strong>quêtes bij personeel van ANB. Ook deresultat<strong>en</strong> van de gestandaardiseerde leeftijdsbepaling op basis van deingezamelde onderkak<strong>en</strong> wordt mee verwerkt. De resultat<strong>en</strong> hiervan gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>beter beeld op de huidige populatieëvoluties <strong>en</strong> de bejaging <strong>en</strong> het beheer vandeze soort<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Zo vorm<strong>en</strong> ze de basis van de wet<strong>en</strong>schappelijkeonderbouwing van het beleid <strong>en</strong> het beheer van deze soort<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Overzichtsrapport grofwildsoort<strong>en</strong> 2006 – 201284
EBO 2Actuele toestand van resist<strong>en</strong>tie teg<strong>en</strong> rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> bij bruine rat is gek<strong>en</strong>dPROJECT: Onderzoek naar de verspreiding van verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> vanresist<strong>en</strong>tie teg<strong>en</strong> rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> bij de bruine rat in Vlaander<strong>en</strong>(INBOPRJ-556)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek naar de verspreiding van verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> van resist<strong>en</strong>tieteg<strong>en</strong> rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> bij de bruine rat in Vlaander<strong>en</strong>, het inschatt<strong>en</strong> van hetpraktische belang ervan met het oog op optimale efficiëntie <strong>en</strong> het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> verdere opbouw van resist<strong>en</strong>tieOUTPUT 2012: Bundeling gegev<strong>en</strong>s resist<strong>en</strong>tie 2003 - 2010Status: GerealiseerdBeschrijving: INBO.R.2012.35OUTPUT 2012: Resultat<strong>en</strong> van de proef rond vitamine K behoefte bij resist<strong>en</strong>teratt<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Er werd<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> homozygote dier<strong>en</strong> gevang<strong>en</strong>. Bij d<strong>en</strong>akomeling<strong>en</strong> van deze ratt<strong>en</strong> blek<strong>en</strong> er echter wel homozygote ratt<strong>en</strong> tezijn. Daarmee zal e<strong>en</strong> nieuwe kweek opgestart word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Resultat<strong>en</strong> van opstart nieuwe scre<strong>en</strong>ing naar resist<strong>en</strong>tieStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Er werd<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> ratt<strong>en</strong> gevang<strong>en</strong> <strong>voor</strong> hetresist<strong>en</strong>tieonderzoek in 2012 vermits er werd beslist eerst de resultat<strong>en</strong>af te wacht<strong>en</strong> van INBOPRJ-557, namelijk het uitwerk<strong>en</strong> van demethodiek <strong>voor</strong> de periodieke resist<strong>en</strong>tiescre<strong>en</strong>ing bij bruine rat in detoekomst. Het op punt stell<strong>en</strong> van deze methodiek gebeurde insam<strong>en</strong>werking met de di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg.OUTPUT 2012 (extra): A1-publicatie 'Resist<strong>en</strong>tie bij bruine rat in België'Status: GerealiseerdBeschrijving: K. Baert, J. Stuyck, P. Breyne, D. Maes, J. Casaer. Distribution ofanticoagulant resistance in the brown rat in Belgium. Belg. J. Zool 142(1), 39-48OUTPUT 2013: Rapport resultat<strong>en</strong> van de proef rond vitamine K behoefte bijresist<strong>en</strong>te ratt<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Rapportage resultat<strong>en</strong> van opstart nieuwe scre<strong>en</strong>ing naarresist<strong>en</strong>tie85
EBO 3Methode <strong>voor</strong> toekomstige scre<strong>en</strong>ing van de evolutie van resist<strong>en</strong>tie teg<strong>en</strong>rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> bij bruine rat is uitgewerktPROJECT: Uitwerk<strong>en</strong> methodiek <strong>voor</strong> periodieke resist<strong>en</strong>tiescre<strong>en</strong>ing bruinerat in de toekomst (INBOPRJ-557)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: E<strong>en</strong> <strong>voor</strong>stel <strong>voor</strong> toekomstige resist<strong>en</strong>tiescre<strong>en</strong>ingStatus: GerealiseerdBeschrijving: Methode <strong>voor</strong> resist<strong>en</strong>tiescre<strong>en</strong>ing werd uitgewerkt met de di<strong>en</strong>stBiometrie & Kwaliteitszorg. De resultat<strong>en</strong> van het op punt stell<strong>en</strong> van dete volg<strong>en</strong> methode werd<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het INBO-rapportINBO.R.2012.35 <strong>en</strong> teruggekoppeld naar de VMM.3.1.5.2 OOD - Vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong>instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in functie van <strong>voor</strong>opgestelde gebruik- ofbeheerdoelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> het aanlever<strong>en</strong> van di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, product<strong>en</strong> <strong>en</strong>technische k<strong>en</strong>nis aan beheerders (Nr. 11.3)EBO 1Instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van evoluties van bepaalde diersoort<strong>en</strong> diebejaagd of bestred<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zijn uitgewerkt, geëvalueerd <strong>en</strong> deoperationalisering ervan wordt ondersteundPROJECT: Haas: analyse statistische power <strong>en</strong> uitspraakkracht vanlijntelling<strong>en</strong> (INBOPRJ-558)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringVoor dit project werd<strong>en</strong> outputs 2011 <strong>en</strong> 2014 gedefinieerd.PROJECT: Lynx, wilde kat, boommarter: uittest<strong>en</strong> gebruik cameravall<strong>en</strong> <strong>voor</strong>opvolging (INBOPRJ-559)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: De scope van dit project werd aangepast <strong>en</strong> als nieuw projectgeherdefinieerd: INBOPRJ-7713 'Monitoring van de aanwezigheid vancarnivor<strong>en</strong> aan de hand van fotovall<strong>en</strong> in het kader van de Natura2000rapportage'.Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.86
PROJECT: Ondersteuning uitvoering Early Warning System (EWS) <strong>voor</strong> watbetreft exotische carnivor<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoefdier<strong>en</strong> aan de hand van hetinzamel<strong>en</strong> van exot<strong>en</strong> <strong>en</strong> het uitvoer<strong>en</strong> van autopsies (INBOPRJ-560)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Gezi<strong>en</strong> de beperkte omvang van het project <strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> het feit date<strong>en</strong> groot deel van het project vervat zit in het nieuwe project INBOPRJ-7731(Marternetwerk), werd dit project in deze vorm beëindigd.OUTPUT 2012: Input lever<strong>en</strong> aan EWSStatus: GerealiseerdBeschrijving: Via onder andere de marternieuwsbrief (Marternieuws 6 - maart 2012- http://www.inbo.be/files/bibliotheek/13/234013.pdf) werd ergerapporteerd over exotische carnivor<strong>en</strong>.PROJECT: Opzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Early Warning System (EWS) <strong>voor</strong> invasievesoort<strong>en</strong> (Ali<strong>en</strong> Alert) (INBOPRJ-561)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project gebeurt in nauwe sam<strong>en</strong>werking met ANB. Het doel is om <strong>voor</strong>Vlaander<strong>en</strong> te beschikk<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> ‘early warning’ systeem <strong>voor</strong> invasieveexot<strong>en</strong> dat aansluiting vindt bij federale initiatiev<strong>en</strong> (Ali<strong>en</strong> Alert) <strong>en</strong> Europesevordering<strong>en</strong> in het opzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> trans-Europees ‘early warning’ systeem.Dit gedrag<strong>en</strong> systeem di<strong>en</strong>t tot stand te kom<strong>en</strong> in overleg met de federaleactor<strong>en</strong> <strong>en</strong> de andere gewest<strong>en</strong> (contactgroep invasieve soort<strong>en</strong>). Dit projectkadert binn<strong>en</strong> de uitvoering van artikel 5 van het Soort<strong>en</strong>besluit. Het instituutcoördineert de inv<strong>en</strong>tarisatie van de soort<strong>en</strong> die onder het toepassingsgebiedvall<strong>en</strong> van dit besluit, met het oog op: 1° het toezicht op de staat vaninstandhouding van inheemse soort<strong>en</strong>; 2° de opmaak van rode lijst<strong>en</strong>betreff<strong>en</strong>de inheemse soort<strong>en</strong>, waarbij de soort<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingedeeld in ondermeer de klass<strong>en</strong> ‘uitgestorv<strong>en</strong>’, ‘met uitsterv<strong>en</strong> bedreigd’, ‘bedreigd’, ‘kwetsbaar’<strong>en</strong> ‘zeldzaam’; 3° het opvolg<strong>en</strong> van de toestand van invasieve soort<strong>en</strong> <strong>en</strong>pot<strong>en</strong>tieel invasieve soort<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport vraagzijde EWS <strong>en</strong> criteria waaraan EWS moet voldo<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De timing van het project werd in de loop van het jaarbijgestuurd in overleg met ANB. Ook de tijdsdruk van andere project<strong>en</strong>waar<strong>voor</strong> strikte deadlines gehanteerd werd<strong>en</strong> <strong>en</strong> meer tijd nodig wasdan <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> (NARA-B <strong>en</strong> uitgebreide rapportage i.k.v. INVEXO) hebb<strong>en</strong>er toe geleid dat deze output in 2012 niet gehaald werd <strong>en</strong> verdaagdwordt naar 2013.OUTPUT 2013: Rapport vraagzijde EWS <strong>en</strong> criteria waaraan EWS moet voldo<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Pilootproject EWS - Evaluati<strong>en</strong>ota <strong>voor</strong> stuurgroep87
PROJECT: Coördiner<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong> reetelling<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>degebied<strong>en</strong> t<strong>en</strong>einde de gevolg<strong>en</strong> van lokale situaties <strong>en</strong>beheerregimes te kunn<strong>en</strong> opvolg<strong>en</strong> (INBOPRJ-562)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In verschill<strong>en</strong>de gebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> (Meerdaalwoud, Zoniënwoud,Merodeboss<strong>en</strong> <strong>en</strong> omgeving, Hallerbos, Drong<strong>en</strong>goed, Domeinboss<strong>en</strong> Ravels <strong>en</strong>de Hoge Vijvers Ar<strong>en</strong>donk) levert het INBO ondersteuning <strong>en</strong> staat het in <strong>voor</strong>de coördinatie <strong>en</strong> dataopslag, kwaliteitscontrole <strong>en</strong> data-analyse vankilometertelling<strong>en</strong> als instrum<strong>en</strong>t <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van verandering<strong>en</strong> in delokale reewildpopulaties.OUTPUT 2012: Jaarlijkse rapportageStatus: GerealiseerdBeschrijving: Gegev<strong>en</strong>s in databank gestok<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerkt. Hetterugkoppelingsmom<strong>en</strong>t (rapportage) <strong>voor</strong> Zoniën heeft plaatsgevond<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Update databank <strong>en</strong> analyses nieuwe gegev<strong>en</strong>sPROJECT: Het uittest<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van mogelijke bijkom<strong>en</strong>de method<strong>en</strong><strong>voor</strong> het in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van verspreiding, populatiesam<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong> populatiedynamische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van everzwijn<strong>en</strong>(INBOPRJ-563)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van het vergrot<strong>en</strong> van de k<strong>en</strong>nis omtr<strong>en</strong>t de actueleverspreiding, de populatiesam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> de populatiek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> vaneverzwijn<strong>en</strong> in Limburg (<strong>en</strong> met uitbreiding in Vlaander<strong>en</strong>) wordt gezocht naarnieuwe mogelijke, efficiënte method<strong>en</strong> om informatie te verzamel<strong>en</strong>. Hierbijwordt gedacht aan aanwastelling<strong>en</strong> aan voederplaats<strong>en</strong>, het verzamel<strong>en</strong> vanbaarmoeders <strong>en</strong> ovaria, het gebruik van niet-invasieve g<strong>en</strong>etica <strong>en</strong> hetuitvoer<strong>en</strong> van <strong>en</strong>quêtes bij jagers.OUTPUT 2013: Data zijn verzameld <strong>en</strong> verwerkt <strong>en</strong> er heeft e<strong>en</strong> terugkoppelingplaatsgevond<strong>en</strong> met de betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>PROJECT: Evaluatie van het gebruik van niet-invasieve g<strong>en</strong>etica alsinstrum<strong>en</strong>t <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van everzwijn<strong>en</strong>populaties(INBOPRJ-564)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd mee opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> onder INBOPRJ-563 'Hetuittest<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van mogelijke bijkom<strong>en</strong>de method<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het in kaartbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van verspreiding, populatiesam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> populatiedynamischek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van everzwijn<strong>en</strong>'.88
PROJECT: Test<strong>en</strong> van methode: scre<strong>en</strong>ing van biodiversiteit in waterpartij<strong>en</strong>op basis van omgevings-DNA <strong>en</strong> DNA metabarcoding(INBOPRJ-565)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In waterlicham<strong>en</strong> is monitoring vaak e<strong>en</strong> arbeidsint<strong>en</strong>sieve opdracht.Rec<strong>en</strong>t is e<strong>en</strong> nieuwe techniek ontwikkeld om soort<strong>en</strong> te detecter<strong>en</strong> op basisvan het DNA dat ze uitscheid<strong>en</strong> in het water waarin ze lev<strong>en</strong>, via faeces, urine<strong>en</strong> epidermale cell<strong>en</strong>. Via e<strong>en</strong> DNA-barcoding techniek (de herk<strong>en</strong>ning van e<strong>en</strong>bepaalde DNA-sequ<strong>en</strong>tie die uniek is <strong>voor</strong> elke soort) word<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>duit waterstal<strong>en</strong>. Deze methode is pot<strong>en</strong>tieel e<strong>en</strong> snelle, kost<strong>en</strong>efficiënte <strong>en</strong>gestandaardiseerde methode om basisdata te g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t deaanwezigheid <strong>en</strong> verspreiding van soort<strong>en</strong>. De methode islaboratoriumtechnisch uitdag<strong>en</strong>d <strong>en</strong> vereist e<strong>en</strong> zeer specifieke aanpak. Hierwill<strong>en</strong> we deze methode in e<strong>en</strong> eerste fase optimaliser<strong>en</strong>, uittest<strong>en</strong> <strong>en</strong> valider<strong>en</strong>op zeldzame amfibiesoort<strong>en</strong> (bv. knoflookpad, kamsalamander). Na evaluatiezal nagegaan word<strong>en</strong> of <strong>en</strong> hoe dit kan uitgebreid word<strong>en</strong> naar detectie vanmeerdere soort<strong>en</strong>, met e<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>-bat<strong>en</strong>analyse t<strong>en</strong> opzichte van klassiekemonitoringsmethodes.OUTPUT 2013: Rapportering naar ANB: evaluatie van de methode van e-DNAdetectie van amfibieën uit waterstal<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Evaluatie van de haalbaarheid van monitoring van amfibieën via e-DNAOUTPUT 2013: Bijdrage aan DNA-barcoding van biodiversiteit in het kader vanmetabarcoding van zoöb<strong>en</strong>thos. De DNA-sequ<strong>en</strong>ties zijn in e<strong>en</strong> publiekedatabank ingedi<strong>en</strong>d.EBO 2Alternatiev<strong>en</strong> of mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het verbeter<strong>en</strong> van bestaandebeheerinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> aantal diersoort<strong>en</strong> die bejaagd of bestred<strong>en</strong>word<strong>en</strong>, zijn geëvalueerdPROJECT: Bruine rat: evaluatie van het beheerexperim<strong>en</strong>t te Merelbeke(INBOPRJ-566)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringVoor dit project werd<strong>en</strong> outputs 2011 <strong>en</strong> 2015 gedefinieerd.PROJECT: Pallaseekhoorn: opvolging & ondersteuning bestrijding(INBOPRJ-567)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project betreft de opvolging <strong>en</strong> ondersteuning van de bestrijding vanpallaseekhoorns te Dadizele. Doel van het project is de haalbaarheid van deuitroeiing van e<strong>en</strong> lokaal beperkte populatie exotische eekhoorns tedocum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong>OUTPUT 2012: Manuscript case studie DadizeleStatus: Verdaagd naar ander jaar89
Toelichting verdaging: Enerzijds is er meer tijd gegaan dan <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> naar hetproject rond muskusrat <strong>en</strong> echinococcus <strong>en</strong> anderzijds war<strong>en</strong> er nieuweontwikkeling<strong>en</strong> rond pallas in de gr<strong>en</strong>sstreek met Nederland waardoor deverwerking van de case in Dadizele naar achter werd geschov<strong>en</strong>. Deresultat<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> in 2013 als INBO-rapport uitgebracht word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: INBO-rapport case studie DadizelePROJECT: Exotische ganz<strong>en</strong>: in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> huidige problematiek <strong>en</strong>mogelijke beheermaatregel<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong> - Interreg INVEXO(INBOPRJ-568)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Dit project gaat over de wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing bij deontwikkeling van e<strong>en</strong> duurzaam integraal beheer van zomerganz<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gunstevan biodiversiteit, landbouw <strong>en</strong> recreatie. Zomerganz<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> inheemse,exotische of tamme ganz<strong>en</strong> zijn waarvan de adult<strong>en</strong> in de zomer in het wild totbroed<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Het beheer van zomerganz<strong>en</strong> vormt mee éénvan de peilers van het Invexo-project. De doelstelling is om de resultat<strong>en</strong> vanInvexo te b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong> om te bepal<strong>en</strong> welke doorvertaling <strong>voor</strong> beleid <strong>en</strong> beheeraangewez<strong>en</strong> is op lange termijn.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Het Invexo-gedeelte van het project loopt af in december 2012.Het onderzoek in functie van het beheer van zomerganz<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> terondersteuning van e<strong>en</strong> mogelijke beheerregeling van zomerganz<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> wordt verdergezet onder het nieuwe interregproject RINSE(INBOPRJ-733) <strong>en</strong> onder het project INBOPRJ-7719 betreff<strong>en</strong>de het opmak<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> populatiemodel als beslissingsondersteuningsinstrum<strong>en</strong>t <strong>voor</strong> hetbeheer van zomerganz<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Eindrapport casus zomerganz<strong>en</strong> InvexoStatus: GerealiseerdBeschrijving: Eindrapport casus zomerganz<strong>en</strong> werd aangeleverd aan Interreg:INBO.R.2012.58OUTPUT 2012 (extra): Zes publicaties op basis van onderzoek zomerganz<strong>en</strong> inkader van interregproject INVEXOStatus: GerealiseerdBeschrijving: Zes publicaties:- Adria<strong>en</strong>s T., Huys<strong>en</strong>truyt F., Devisscher S., Devos K., & Casaer J.(2010). Simultaantelling overzomer<strong>en</strong>de ganz<strong>en</strong> in Oost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong>. Vogelnieuws 15: 4-11.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/03/216003.pdf- Adria<strong>en</strong>s T., Huys<strong>en</strong>truyt F., Devisscher S., Devos K., & Casaer J.(2011). Simultaantelling overzomer<strong>en</strong>de ganz<strong>en</strong> in Oost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong>. Vogelnieuws 17: 24-30.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/87/228487.pdf- Adria<strong>en</strong>s T., Van Daele P., Huys<strong>en</strong>truyt F., Devisscher S., Casaer J., &Devos K. (2012). Junitelling van West-Vlaamse zomerganz<strong>en</strong>.Vogelnieuws 17: 24-30.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/87/228487.pdf- Adria<strong>en</strong>s, T. (2011). Beheer Canadese ganz<strong>en</strong> werpt vrucht<strong>en</strong> af. INBOjaarboek, beschikbaar online op http://jaarboek.inbo.be/jaarverslag-2011/ev-inbo/beheer-canadese-ganz<strong>en</strong>-werpt-vrucht<strong>en</strong>-af-0- Adria<strong>en</strong>s, T. (2012). Beheermaatregel<strong>en</strong> Canadese gans werp<strong>en</strong>vrucht<strong>en</strong> af. In: Van Muylem, K. & Verreyck<strong>en</strong>, H. (red.). INBONieuwsbrief jaargang 15, april 2012.90
http://www.inbo.be/files/bibliotheek/68/234268.pdf- Adria<strong>en</strong>s, T. (2012). Zomerganz<strong>en</strong>, probleem <strong>voor</strong> landbouw, recreatie<strong>en</strong> natuur. In: Bogaert, P. (red). Minder invasieve plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong>,meer biodiversiteit, projectbrochure Invexo 2009-2012. P. 54-68.PROJECT: Everzwijn<strong>en</strong>: Opvolging <strong>en</strong> knelpunt<strong>en</strong>analyse vaneverzwijn<strong>en</strong>beheer in Vlaander<strong>en</strong>, aanlever<strong>en</strong> bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>voor</strong>uitwerking beheer <strong>en</strong> ondersteuning bij de operationalisering vanhet everzwijn<strong>en</strong>beheer in Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-569)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het INBO zal instaan <strong>voor</strong> de verwerking van de afschotgegev<strong>en</strong>s (incl.leeftijdsbepaling op basis van onderkak<strong>en</strong>) van everzwijn <strong>en</strong> <strong>voor</strong> hetorganiser<strong>en</strong> van de jaarlijkse bevraging van de boswachters om zicht te houd<strong>en</strong>op verandering<strong>en</strong> in de verspreiding van everzwijn in Limburg. De resultat<strong>en</strong>van de hoger vermelde acties zull<strong>en</strong> mee geïntegreerd word<strong>en</strong> in het projectINBOPRJ-7743: 'Standaardiser<strong>en</strong>, analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> van grofwilddata(populatietoestand, afschot, valwild) <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>'. Daarnaast zal het INBOondersteuning lever<strong>en</strong> bij het proefproject <strong>voor</strong> het beheer van everzwijn inLimburg. Deze ondersteuning bestaat uit het aanlever<strong>en</strong> van methodologischek<strong>en</strong>nis rond het adaptief proces <strong>en</strong> de evaluatie van het participatief procesrond het everzwijn<strong>en</strong>beheer in de cluster Hoge Kemp<strong>en</strong>. Daarnaast zal hetINBO instaan <strong>voor</strong> het aanlever<strong>en</strong> van methodologische k<strong>en</strong>nis <strong>voor</strong> hetdocum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van de inspanning<strong>en</strong> <strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>debeheermaatregel<strong>en</strong> die g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in het kader van het proefproject inde hoge kemp<strong>en</strong>. Tot slot draagt het INBO bij tot het tot stand kom<strong>en</strong> vancriteria <strong>en</strong> indicator<strong>en</strong> ter evaluatie van het everzwijn<strong>en</strong>beheer <strong>en</strong> dit door hetwerk<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> werkgroep hieromtr<strong>en</strong>t.OUTPUT 2012: Rapport telmethod<strong>en</strong> everzwijnStatus: GerealiseerdBeschrijving: Scheppers, T.; Casaer, J. (2012). Overzicht van mogelijketelmethod<strong>en</strong> <strong>voor</strong> everzwijn: E<strong>en</strong> literatuurstudie. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.5. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 40 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/21/232821.pdfOUTPUT 2012: Rapport mogelijke beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> everzwijnStatus: GerealiseerdBeschrijving: Scheppers, T.; Casaer, J. (2012). Overzicht van mogelijke method<strong>en</strong><strong>voor</strong> populatieregulatie bij everzwijn: e<strong>en</strong> literatuurstudie. Rapport<strong>en</strong> vanhet <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(18). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 44 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/47/237747.pdfOUTPUT 2013: Terugkoppeling betreff<strong>en</strong>de opvolging beheermaatregel<strong>en</strong> HogeKemp<strong>en</strong>Beschrijving: Onderbouw<strong>en</strong>, lever<strong>en</strong> van ondersteuning <strong>voor</strong> de implem<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong><strong>voor</strong> het docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> van tijdsinspanning, resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong>knelpunt<strong>en</strong> bij het toepass<strong>en</strong> van mogelijke instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> heteverzwijn<strong>en</strong>beheer. Hierbij wordt gedacht aan volg<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> diemogelijks ingezet zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>:- Drukjacht<strong>en</strong> (eig<strong>en</strong>domoverschrijd<strong>en</strong>d)- Lic<strong>en</strong>tiejachtsysteem op ANB-terrein<strong>en</strong>- Reguliere verpachting ANB-gebied<strong>en</strong>- Het gebruik van maïs om aan te korrel<strong>en</strong>91
- Inzet van hulpmiddel<strong>en</strong> bij nachtjacht- Toepass<strong>en</strong> van vangkooi<strong>en</strong>OUTPUT 2013: INBO-rapport betreff<strong>en</strong>de inv<strong>en</strong>tarisatie van mogelijke criteria <strong>en</strong>indicator<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> het evaluer<strong>en</strong> van heteverzwijn<strong>en</strong>beheerPROJECT: 3-jar<strong>en</strong> afschotplan reewild (INBOPRJ-570)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het beheer van reewild in Vlaander<strong>en</strong> gebeurt actueel door middel van e<strong>en</strong>afschotplan waarbij afschot bepaald wordt op basis van telling<strong>en</strong>. Dit zorgt <strong>voor</strong>e<strong>en</strong> jaarlijkse administratieve belasting van jager <strong>en</strong> ANB. Echter, dooronderzoek wordt aangetoond dat het zeer moeilijk is om op basis van telling<strong>en</strong>van reeën, e<strong>en</strong> juist beeld te krijg<strong>en</strong> van de populatie. M.a.w. het afschot wordtgebaseerd op cijfers, die ge<strong>en</strong> correcte afspiegeling zijn van de werkelijkaanwezige populatie. Verder heeft de ree vandaag e<strong>en</strong> gezonde populatie in deprovincies Limburg, Antwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> Vlaams-Brabant. De populatie, maar ook hetareaal, k<strong>en</strong>t in Oost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong> e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame. ANB heeft dan ook alsdoelstelling om e<strong>en</strong> wetswijziging te realiser<strong>en</strong> waarbij de jachtsector verderwordt geresponsabiliseerd <strong>voor</strong> het reewildbeheer <strong>en</strong> e<strong>en</strong> toekomstige afnamevan de jaarlijkse administratie <strong>voor</strong> de jagerij <strong>en</strong> ANB. In afspraak met hetto<strong>en</strong>malige Bos <strong>en</strong> Gro<strong>en</strong> werd in 2005 door INBO gestart met e<strong>en</strong> proefprojectmet acht wildbeheere<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> om afschotcijfers niet jaarlijks maar driejaarlijkste bepal<strong>en</strong> <strong>en</strong> om i.p.v. het afschot te baser<strong>en</strong> op onbetrouwbare telling<strong>en</strong> bioindicator<strong>en</strong>te gebruik<strong>en</strong> als basis <strong>voor</strong> de aanvraag <strong>en</strong> toek<strong>en</strong>ning van hetafschot. Voor de evaluatie van het project werd e<strong>en</strong> periode van twee jaar<strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> zodat de resultat<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> als input <strong>voor</strong> het nieuwop<strong>en</strong>ingsbesluit 2013-2018.OUTPUT 2012: Rapport rond driejar<strong>en</strong>plan afschot reewildStatus: GerealiseerdBeschrijving: INBO.R.2012.63OUTPUT 2012: Manuscript biometrie reewild op basis van verzamelde gegev<strong>en</strong>sStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De analyses <strong>en</strong> het opmak<strong>en</strong> van het rapport die als basismoest<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>voor</strong> het mak<strong>en</strong> van deze publicatie hebb<strong>en</strong> beduid<strong>en</strong>dmeer tijd g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dan verwacht waardoor er nog niet gestart konword<strong>en</strong> met het schrijv<strong>en</strong> van het artikel. Ook de tijd <strong>voor</strong> NARA-B was<strong>voor</strong> 2012 te beperkt ingeschat. In 2013 zull<strong>en</strong> de bijkom<strong>en</strong>de analyses<strong>en</strong> literatuurstudie <strong>voor</strong> het manuscript gebeur<strong>en</strong> op basis van deverzamelde biometrische reewilddata. De output zal gerealiseerd word<strong>en</strong>in 2014.PROJECT: Lic<strong>en</strong>tiejacht reewild (INBOPRJ-571)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Doel van dit onderzoek is de evaluatie van de haalbaarheid, demogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> de <strong>voor</strong>- <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> van lic<strong>en</strong>tiejacht als beheerinstrum<strong>en</strong>t<strong>voor</strong> reewild <strong>en</strong> bij uitbreiding andere wildsoort<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> (overe<strong>en</strong>komstANB/BL-FF/WILDBEHEER/4/2009). Het pilootproject vindt plaats in dedomeinboss<strong>en</strong> Gewestbos Ravels <strong>en</strong> de Hoge Vijvers Ar<strong>en</strong>donk. In 2013 wordt92
de opvolging van e<strong>en</strong> aantal bijkom<strong>en</strong>de gebied<strong>en</strong> in deze regio die tev<strong>en</strong>sverpacht zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vanaf 2013 mee opgevolgd <strong>voor</strong> het INBO.OUTPUT 2012: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportageStatus: GerealiseerdBeschrijving: Aan de led<strong>en</strong> van de stuurgroep <strong>en</strong> aan de deelnem<strong>en</strong>de jagers werde<strong>en</strong> terugkoppeling gegev<strong>en</strong> aan de hand van e<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie. Dezepres<strong>en</strong>tatie werd toegevoegd aan het verslag van de regiobeheerder.OUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportagePROJECT: Bepal<strong>en</strong> van toxicologische aspect<strong>en</strong> (prim., sec. intox) bij hetgebruik van rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> bij het uitvoer<strong>en</strong> vanknaagdierbestrijding (INBOPRJ-573)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2013: Manuscript 'Probleem secundaire intoxicatie aan de hand van casebunzing <strong>en</strong> ste<strong>en</strong>marter'OUTPUT 2013: INBO-rapport 'Resultat<strong>en</strong> analyses secundaire intoxicatie bijbunzing <strong>en</strong> ste<strong>en</strong>marter'PROJECT: Onderzoek<strong>en</strong> van de gedragselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de bruine rat die e<strong>en</strong>impact hebb<strong>en</strong> op de opname van het lokaas in diversebestrijdingssituaties (INBOPRJ-574)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd naar aanleiding van het VMM-INBO overleg van30/03/2012 sam<strong>en</strong> met het project INBOPRJ-448 omgevormd tot projectINBOPRJ-7739 'Opnameproev<strong>en</strong> in het kader van bruine rat bestrijding'.OUTPUT 2012: Rapport + aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> bestrijding op autostradeparkingsStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Naar aanleiding van het INBO-VMM overleg werd devraagstelling van dit project aangepast <strong>en</strong> werd e<strong>en</strong> nieuw projectopgestart: INBOPRJ-7739 'Opnameproev<strong>en</strong> in het kader van bruine ratbestrijding'. De prioriteit werd in eerste instantie gelegd bij het uittest<strong>en</strong>onder labo-omstandighed<strong>en</strong> van de opname door bruine rat vananticoagulantia in verschill<strong>en</strong>de formulering<strong>en</strong> (graantjes, blokk<strong>en</strong>,pasta's) of met verschill<strong>en</strong>de actieve stoff<strong>en</strong>.PROJECT: Doorlichting van de huidige methodiek die gebruikt wordt <strong>voor</strong> hetcontroler<strong>en</strong> van het resultaat van de bestrijding van muskusratt<strong>en</strong>(INBOPRJ-575)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Zowel op het VMM-INBO overleg van 30/03/2012 als van4/12/2012 werd aangegev<strong>en</strong> dat er over dit onderwerp actueel ge<strong>en</strong> prioritairevrag<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> werd bijgevolg beslist het project stop te zett<strong>en</strong> <strong>en</strong> andereprioritaire vrag<strong>en</strong> <strong>voor</strong>rang te gev<strong>en</strong>.93
PROJECT: Evaluatie van bestaande beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> uittest<strong>en</strong> vannieuwe beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> houtduif (INBOPRJ-731)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit onderzoek vloeit <strong>voor</strong>t uit vroeger onderzoek rond het beheer vanhoutduiv<strong>en</strong> in functie van schadebeheer in opdracht van de provincie West-Vlaander<strong>en</strong>. Doelstelling is na te gaan of e<strong>en</strong> aantal wijziging<strong>en</strong> in dejachtreglem<strong>en</strong>tering aanleiding gev<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> reductie van deschadeproblematiek door houtduiv<strong>en</strong>. Naast jachttechnische <strong>en</strong> ecologischeonderzoeksvrag<strong>en</strong> heeft dit onderzoek ook e<strong>en</strong> sociologische invalshoek waarbijaan de hand van interviews bij landbouwers <strong>en</strong> jagers de <strong>voor</strong>gesteldebeheermaatregel<strong>en</strong> geëvalueerd word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportage naar deelnemers <strong>en</strong> stuurgroep van hetprojectPROJECT: Rosse stekelstaart (INBOPRJ-734)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2018Status: In UitvoeringBeschrijving: De rosse stekelstaart (Oxyura jamaic<strong>en</strong>sis) is e<strong>en</strong> uit Noord-Amerikaafkomstige soort e<strong>en</strong>d. De Europese populatie is afkomstig van uitzetting<strong>en</strong> <strong>en</strong>ontsnapping<strong>en</strong>. Omdat de rosse stekelstaart kruist met de nauw verwantebedreigde witkope<strong>en</strong>d (Oxyura leucocephala), vormt de aanwezigheid van inhet wild lev<strong>en</strong>de uitheemse rosse stekelstaart<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bedreiging <strong>voor</strong> deinstandhouding van de inheemse witkope<strong>en</strong>d in Europa. De ‘Bern StandingCommittee’ heeft daarom als doel gesteld om de rosse stekelstaart uit te roei<strong>en</strong>in het wild in Europa <strong>en</strong> in Noord-Afrika teg<strong>en</strong> 2015. Het doel van hetonderzoeksproject is de verdere opvolging van de populatie rosse stekelstaartin Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> het docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van de acties in het kader van debestrijding/beheerregeling van deze soort.OUTPUT 2013: Gerapporteerde beheerdata van rosse stekelstaart (rapportage overde acties) zijn ingevoerd in RecorderOUTPUT 2013: De natuurindicator <strong>voor</strong> opvolging van het beleid <strong>en</strong> beheer vanrosse stekelstaart in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapportering naar de Bern Conv<strong>en</strong>tie,is geactualiseerd.PROJECT: Opnameproev<strong>en</strong> in het kader van de bestrijding van bruine rat(INBOPRJ-7739)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/04/2012 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Dit project werd opgestart naar aanleiding van het INBO-VMM overleg van30/03/2012 <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gaan van INBOPRJ-573 <strong>en</strong> INBOPRJ-448. Doel vanhet project is de <strong>voor</strong>keur bij opname van bestrijdingsmiddel<strong>en</strong> door bruine ratte test<strong>en</strong>. Er word<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de mogelijke formulering<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>demogelijke actieve stoff<strong>en</strong> getest die in aanmerking kom<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de bestrijdingvan bruine rat langshe<strong>en</strong> waterlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> op parkings.OUTPUT 2013: Rapport resultat<strong>en</strong> opnameproev<strong>en</strong> 2012-201394
PROJECT: Bruine rat: e<strong>en</strong> verdere optimalisatie van de actuele bestrijding opparkings (INBOPRJ-7766)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep FaunabeheerPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Zowel in het kader van de efficiëntie van de bestrijding als in het kader vande doelstelling van de VMM om het gebruik van rod<strong>en</strong>ticid<strong>en</strong> zo optimaalmogelijk te lat<strong>en</strong> verlop<strong>en</strong> is hier<strong>voor</strong> ondersteun<strong>en</strong>d onderzoek gew<strong>en</strong>st.OUTPUT 2013: Verk<strong>en</strong>ning van vraagstelling <strong>en</strong> mogelijke onderzoeksaanpakBeschrijving: In 2013 zull<strong>en</strong> de mogelijke vraagstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de onderzoeksaanpak<strong>voor</strong> het beantwoord<strong>en</strong> van de deelvrag<strong>en</strong> in het kader van de bestrijdingop parkings geïnv<strong>en</strong>tariseerd word<strong>en</strong>. De vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijke aanpakzull<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met zowel de VMM <strong>voor</strong> wat betreft de vrag<strong>en</strong><strong>en</strong> de di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg <strong>voor</strong> wat betreft deonderzoeksopzet. De mogelijke gevolgtrekking<strong>en</strong>/implicaties <strong>voor</strong> debestrijding op het terrein spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol <strong>voor</strong> het ontwikkel<strong>en</strong>van de te beantwoord<strong>en</strong> vraagstelling<strong>en</strong>.95
3.2 OD - Er is nood aan betrouwbare gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidelijke cons<strong>en</strong>sus over de method<strong>en</strong> die word<strong>en</strong>toegepast om tot maatschappelijk gedrag<strong>en</strong>besluitvorming te kom<strong>en</strong>. Het onderzoek dat door hetINBO moet word<strong>en</strong> uitgevoerd moet voldo<strong>en</strong>debeleidsrelevant zijn, rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong> met debeleidsprioriteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> afgestemd zijn met deprogramma’s van andere onderzoeksinstelling<strong>en</strong>. Omdeze elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te garander<strong>en</strong>/faciliter<strong>en</strong> wordt erstructureel overlegd met zowel de beleidsmakers, demaatschappelijke actor<strong>en</strong> die de gevolg<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong>van het natuur- <strong>en</strong> bosbeleid, <strong>en</strong> de onderzoekswereld(Nr. 61§1)‣ Personeelskost: € 35.563 (0,5 VTE)‣ Werkingskost: € 9.297,5‣ Totaalkost: € 44.860,53.2.1 SOD - Het INBO coördineert natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (Nr. 2)3.2.1.1 OOD - In overleg met de actor<strong>en</strong> uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> coördiner<strong>en</strong> van deuitvoering van e<strong>en</strong> strategie <strong>voor</strong> het onderzoek die nodig is <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd Vlaams natuur- <strong>en</strong> bosbeleid (Nr. 2.1)EBO 1E<strong>en</strong> onderzoeksstrategie is, in overleg, opgemaaktPROJECT: Opmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> onderzoeksstrategie <strong>voor</strong> hetbiodiversiteitsonderzoek in Vlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-576)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: INBO algeme<strong>en</strong>Periode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: In UitvoeringBeschrijving: De onderzoeksstrategie wordt herzi<strong>en</strong> in het kader van de nieuwe INBOstrategie.Daarbij zal onderscheid gemaakt word<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> drie types vanonderzoek: (a) onderzoek op basis van wettelijk vastgelegde tak<strong>en</strong>; (b)vraaggestuurd onderzoek (op vraag van beleid, andere ag<strong>en</strong>tschapp<strong>en</strong>, hetmidd<strong>en</strong>veld); <strong>en</strong> (c) aanbodgestuurd onderzoek. Het aanbodgestuurdeonderzoek zal volledig kader<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de EU Biodiversiteitsstrategie 2020.OUTPUT 2012: Uitwerking onderzoeksstrategieStatus: GerealiseerdBeschrijving: De onderzoeksstrategie werd verder uitgewerkt binn<strong>en</strong> het kader vande nieuwe INBO-strategie <strong>en</strong> werd <strong>voor</strong>gelegd aan de wet<strong>en</strong>schappelijkeadviescommissie van het INBO.96
OUTPUT 2013: Voorstel van nieuwe onderzoeksstrategie i.f.v. wettelijk vastgelegdetak<strong>en</strong>, aanbodgestuurde onderzoeksonderwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderzoeksnod<strong>en</strong>van klant<strong>en</strong>Beschrijving: Deze wordt afgewerkt <strong>en</strong> <strong>voor</strong>gelegd aan de belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.97
3.3 OD - Naast het onderzoek in functie van deinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong>, besteedt hetwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek ook voldo<strong>en</strong>de aandachtaan de uitvoering van het soort<strong>en</strong>besluit. Bestaanderode lijst<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geëvalueerd <strong>en</strong> de noodzaak vannieuwe rode lijst<strong>en</strong> wordt onderzocht, <strong>en</strong> de opmaakervan gecoördineerd (Nr. 61§3)‣ Personeelskost: € 840.985,85 (13,95 VTE)‣ Werkingskost: € 259.400,25‣ Totaalkost: € 1.100.386,13.3.1 SOD - Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de diversiteit vansoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (Nr. 7)3.3.1.1 OOD - Recurr<strong>en</strong>t in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitoring van soort-, biotoop<strong>en</strong>ecosysteemdiversiteit (Nr. 7.2)EBO 1K<strong>en</strong>nislacunes rond de verspreiding van <strong>voor</strong> het beleid ess<strong>en</strong>tiële soort<strong>en</strong> <strong>en</strong>habitats (bv. Natura 2000, Kaderrichtlijn Water, Rode Lijst<strong>en</strong>, …) zijn in de matevan het mogelijke weggewerkt <strong>en</strong> de habitatoppervlakt<strong>en</strong> zijn nauwkeurigerbepaaldPROJECT: Gegev<strong>en</strong>sinzameling Natura2000-habitats (incl. BWK) i.f.v. de EUrapportage2013 <strong>en</strong> het afstemm<strong>en</strong> van de habitatkaart aan de S-IHD (INBOPRJ-578)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Tijd<strong>en</strong>s de opmaak van de S-IHD werd<strong>en</strong> er opmerking<strong>en</strong>/aanvulling<strong>en</strong>geformuleerd op de Biologische Waarderingskaart (BWK) <strong>en</strong> habitatkaart. DeANB-auteurs werd gevraagd de geografisch gelokaliseerde aanpassing<strong>en</strong> overte mak<strong>en</strong> aan het INBO.OUTPUT 2012: De habitatwaardigheid van plass<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> aantal bijkom<strong>en</strong>despecifieke gebied<strong>en</strong> is op het terrein gecontroleerd.Status: GerealiseerdPROJECT: Actualiser<strong>en</strong> van de GIS-bestand<strong>en</strong> van de biologischewaarderingskaart (BWK) <strong>en</strong> habitatkaart (INBOPRJ-580)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Naarmate er nieuwe gelokaliseerde informatie over de BWK <strong>en</strong> dehabitatligging bek<strong>en</strong>d wordt, di<strong>en</strong>t het overe<strong>en</strong>komstige GIS-bestandgeactualiseerd te word<strong>en</strong>. Sinds 2011 wordt gewerkt met e<strong>en</strong> integratie van98
BWK <strong>en</strong> habitatkaart <strong>en</strong> is er e<strong>en</strong> systeem opgestart waarmee aanpassing<strong>en</strong>aan het bestand automatisch gelogd word<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project gaat op in e<strong>en</strong> ruimer nieuw project(habitatmonitoring) vanaf 2013: INBOPRJ-736 'Biologische waarderingskaart <strong>en</strong>kartering N2000 habitats, habitat- <strong>en</strong> vogelrichtlijngebied<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: De aangeleverde GIS-data uit externe informatie in interneproject<strong>en</strong> <strong>en</strong> process<strong>en</strong> is ingevoerdStatus: GerealiseerdPROJECT: Vlaamse vegetatiedatabank (INBOVEG, VLAVEDAT) (INBOPRJ-581)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze databank is noodzakelijk <strong>voor</strong> de opslag van de veldgegev<strong>en</strong>s van dehabitatmonitoring. De beschikbare data zijn tev<strong>en</strong>s nodig <strong>voor</strong> het optimaliser<strong>en</strong>van de leg<strong>en</strong>de van de biologische waarderingskaart, met als doel dezekartering te lat<strong>en</strong> evoluer<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> monitoringmethodologie. Daar<strong>en</strong>bov<strong>en</strong>heeft deze databank e<strong>en</strong> zeer ruim gamma aan anderetoepassingsmogelijkhed<strong>en</strong>. INBOVEG staat zowel <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> softwarepakket, als<strong>voor</strong> de Vlaamse databank (VLAVEDAT). Deze databank is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in deinternationale ‘Global Index of Vegetation-Plot Databases’.OUTPUT 2012: De verdere uitbouw van INBOVEG is opgevolgdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Bij elke stap in de <strong>voor</strong>bereiding <strong>en</strong> programmatie van INBOVEG(IDC-project), is er e<strong>en</strong> inhoudelijke terugkoppeling <strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitgebreidetestfase met de INBO-gebruikersgroep.OUTPUT 2012: De vegetatiedatabank is beheerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het beher<strong>en</strong> van de bestaande dataset 'vegetatieopnam<strong>en</strong>' omvat hetcommunicer<strong>en</strong> met interne <strong>en</strong> externe gebruikers (de dataset is bek<strong>en</strong>dgemaakt in de Global Index of Vegetation-Plot Databaseshttp://www.givd.info/), acties rond kwaliteitscontrole <strong>en</strong> de verdereaanvulling ervan.OUTPUT 2013: De vegetatiedatabank is beheerdBeschrijving: Het beher<strong>en</strong> van de bestaande dataset 'vegetatieopnam<strong>en</strong>' omvat hetcommunicer<strong>en</strong> met interne <strong>en</strong> externe gebruikers (de dataset is bek<strong>en</strong>dgemaakt in de Global Index of Vegetation-Plot Databaseshttp://www.givd.info/), acties rond kwaliteitscontrole <strong>en</strong> de verdereaanvulling ervan.OUTPUT 2013: De verdere uitbouw van INBOVEG tot e<strong>en</strong> extern bruikbare <strong>en</strong>online raadpleegbare databank is opgevolgd.Beschrijving: INBOVEG is <strong>voor</strong> intern gebruik binn<strong>en</strong> INBO afgewerkt <strong>en</strong> de tweedeversie ervan wordt uitgerold in januari 2013. T<strong>en</strong> behoeve van externgebruik (invoer <strong>en</strong> raadpleging) zijn extra stapp<strong>en</strong> nodig. Deonderzoeksgroep Monitoring Biodiversiteitsbeleid volgt dit inhoudelijk op.OUTPUT 2013: INBOVEG is binn<strong>en</strong> INBO het standaardpakket <strong>voor</strong> opslag <strong>en</strong>beheer van vegetatieopnam<strong>en</strong>99
PROJECT: Habitatkwaliteit <strong>en</strong> achteruitgang bruine kiek<strong>en</strong>dief (INBOPRJ-584)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Tr<strong>en</strong>dverklar<strong>en</strong>d onderzoek weg<strong>en</strong>s sterk verander<strong>en</strong>d gedrag van devogelrichtlijnsoort bruine kiek<strong>en</strong>dief. De broedlocaties <strong>en</strong> het fourageergedragvan populaties bruine kiek<strong>en</strong>dief word<strong>en</strong> opgevolgd. Tot hed<strong>en</strong> gebeurde dit viawaarneming<strong>en</strong> in het veld. Hierdoor is e<strong>en</strong> bepaling van de volledige homerangevan de soort moeilijk. Hiertoe wordt het onderzoek in 2013 uitgebreidmet het z<strong>en</strong>der<strong>en</strong> van exemplar<strong>en</strong> in het kader van e<strong>en</strong> LifeWatch project.OUTPUT 2012: Karakterisering uitvoer<strong>en</strong> van broedhabitat & landschap (akkersversus moeras)Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Onderzoek verschill<strong>en</strong> home-range in moerasss<strong>en</strong> (historischbroedhabitat) <strong>en</strong> akkers (nieuwe broedhabitat)PROJECT: Populatiedynamisch <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etisch onderzoek Liparis loeselii(INBOPRJ-585)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Populatiedynamisch <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etisch onderzoek Liparis loeselii t<strong>en</strong>eindeinvulling te gev<strong>en</strong> aan de ANB-vraagstelling ‘in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> vanrand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong>, locaties <strong>en</strong> method<strong>en</strong> <strong>voor</strong> translocatie van gro<strong>en</strong>knolorchis’.OUTPUT 2012: De gegev<strong>en</strong>s (aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding) <strong>voor</strong> 2012 word<strong>en</strong>verzameld <strong>en</strong> evoluties <strong>voor</strong> de periode 2008-2012 word<strong>en</strong> verwerkt <strong>en</strong>aangeleverd <strong>voor</strong> de Natura2000-rapportageStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012 (extra): Manuscript 'G<strong>en</strong>etic diversity and structure of Europeanpopulations of Liparis loeselii, and implications for conservation'ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: De Vlaamse <strong>en</strong> Europese gegev<strong>en</strong>s van de g<strong>en</strong>etische diversiteit zijnbepaald, <strong>en</strong> geanalyseerd. E<strong>en</strong> manuscript werd gefinaliseerd <strong>en</strong> werdeind 2012 ingedi<strong>en</strong>d via Peers of Sci<strong>en</strong>ce.OUTPUT 2013: Gegev<strong>en</strong>s (aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding) <strong>voor</strong> 2013 word<strong>en</strong> verzameldPROJECT: Beher<strong>en</strong> Vlaamse vlinderdatabank (INBOPRJ-588)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit is e<strong>en</strong> online databank waar vrijwilligers hun gegev<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> oplad<strong>en</strong>.De Vlaamse vlinderdatabank geeft inzicht in tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> toestand<strong>en</strong> vandagvlinders, die goede indicator<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zijn <strong>voor</strong> verandering<strong>en</strong> inbiodiversiteit. De gegev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>nieuwe verspreidingsatlas van de dagvlinders in Vlaander<strong>en</strong>. Dit project is e<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> het INBO <strong>en</strong> de Vlinderwerkgroep van <strong>Natuur</strong>punt.OUTPUT 2012: Invoer <strong>en</strong> validatie nieuwe gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> 2012Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Invoer <strong>en</strong> validatie nieuwe gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> 2013100
PROJECT: Vlaamse floradatabank (INBOPRJ-589)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De Vlaamse floradatabank is e<strong>en</strong> onontbeerlijke informatiebron <strong>voor</strong> de EUrapportage<strong>voor</strong> de habitats (e<strong>en</strong> groot aantal habitattypische florasoort<strong>en</strong>) <strong>en</strong>habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> (verspreiding bijlage florasoort<strong>en</strong>), <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> vaninvasieve uitheemse plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>voor</strong> de opmaak van de Rode Lijst<strong>en</strong>(Soort<strong>en</strong>besluit). Data over de in Vlaander<strong>en</strong> <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>de hogere plant<strong>en</strong> <strong>en</strong>moss<strong>en</strong> word<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> webapplicatie of via andere kanal<strong>en</strong> ingevoerd in dezedatabank. INBO valideert deze aangeleverde data <strong>en</strong> voert e<strong>en</strong> beleid omminder geïnv<strong>en</strong>tariseerde IFBL-hokk<strong>en</strong> te promot<strong>en</strong> bij de betrokk<strong>en</strong>inv<strong>en</strong>tariseerders.OUTPUT 2012: Ingevoerde gegev<strong>en</strong>s van 2012 word<strong>en</strong> inhoudelijk gecontroleerd<strong>en</strong> online ter beschikking gesteldStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012 (extra): Relevante analyseresultat<strong>en</strong> zijn gepubliceerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verschill<strong>en</strong>de publicaties werd<strong>en</strong> gerealiseerd:- D’Hondt B., Breyne P., Van Landuyt W., Hoffmann M. (2012). G<strong>en</strong>eticanalysis reveals human-mediated long-distance dispersal among warcemeteries in Trifolium micranthum. Plant Ecology 213 (8), p. 1241-1250.- Schneiders A., Van Daele T., Van Landuyt W., Van Reeth W. (2012).Biodiversity and ecosystem services: Complem<strong>en</strong>tary approaches forecosystem managem<strong>en</strong>t? Ecological Indicators 21, p. 123-133- Van Landuyt W., Vanhecke L., Bros<strong>en</strong>s D. (2012). Florabank1: a gridbaseddatabase on vascular plant distribution in the northern part ofBelgium (Flanders and the Brussels Capital region). Phytokeys 12, p. 59-67.OUTPUT 2013: Relevante analyseresultat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> publicatie ingedi<strong>en</strong>dBeschrijving: Volg<strong>en</strong>de publicaties word<strong>en</strong> gepland:- Powney G.D., Preston C.D., Purvis A., Van Landuyt, W., Roy D.B. (inprep.). Can trait-based analyses of distribution change be g<strong>en</strong>eralised tonew geographic areas?- Carvalheiro L.G. et al. (in prep.) Biodiversity declines and biotichomog<strong>en</strong>ization have slowed for European pollinators and plants.- Vand<strong>en</strong> Broeck A., Van Landuyt W., Cox K., De Bruyn L., Gyselings R.,Oostermeijer G., Val<strong>en</strong>tin B., Bozic G., Zoltan I., Mergeay J. (in prep.).High levels of long-distance seed dispersal blurs ecotypic diverg<strong>en</strong>ce in arare terrestrial orchid.OUTPUT 2013: Ingevoerde gegev<strong>en</strong>s van 2013 word<strong>en</strong> inhoudelijk gecontroleerd<strong>en</strong> online ter beschikking gesteld101
EBO 2Natura 2000 monitoring wordt gecoördineerd <strong>en</strong>, sam<strong>en</strong> met ANB <strong>en</strong> anderepartners, uitgevoerd, t<strong>en</strong>einde de conclusies hiervan <strong>voor</strong> het Europese <strong>en</strong>Vlaamse beleid beschikbaar te mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> hierover te rapporter<strong>en</strong>PROJECT: Monitoring bijzondere broedvogels (BBV) (INBOPRJ-590)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Zesjaarlijks moet gerapporteerd word<strong>en</strong> over de toestand van devogelpopulaties in het kader van de EU-vogelrichtlijn. Het betreft ondermeeralle in Vlaander<strong>en</strong> <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>de broedvogels. Het project BijzondereBroedvogels Vlaander<strong>en</strong> (BBV) heeft tot doel de jaarlijkse aantalsontwikkelingte volg<strong>en</strong> van zeldzame <strong>en</strong> weinig algem<strong>en</strong>e, koloniebewon<strong>en</strong>de <strong>en</strong> ‘exotische’broedvogels. Het gaat om e<strong>en</strong> monitoringproject, waarbij elk jaar op dezelfdemanier geteld wordt. Hierdoor zijn de resultat<strong>en</strong> vergelijkbaar. E<strong>en</strong> aantal vande soort<strong>en</strong> zijn zo zeldzaam, of kom<strong>en</strong> zo geconc<strong>en</strong>treerd <strong>voor</strong>, dat ze jaarlijksin geheel Vlaander<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> geïnv<strong>en</strong>tariseerd te word<strong>en</strong> om e<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappelijk verantwoorde analyse van de resultat<strong>en</strong> mogelijk te mak<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> steekproefmethode, waarbij slechts e<strong>en</strong> beperkt aantal gebied<strong>en</strong> jaarlijksgeteld wordt, is <strong>voor</strong> dergelijke soort<strong>en</strong> ontoereik<strong>en</strong>d. Steekproefmethodes(met e<strong>en</strong> beperkt aantal steekproefgebied<strong>en</strong> of routes/transect<strong>en</strong>) zijn wel goedbruikbaar <strong>voor</strong> minder zeldzame soort<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: De gegev<strong>en</strong>s van 2011 <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gedeelte van 2012 word<strong>en</strong>verzameld <strong>en</strong> in de databank ingevoerdStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: De Bijzondere broedvogel monitoring 2013 (BBV) is gecoördineerd<strong>en</strong> is uitgevoerd in sam<strong>en</strong>werking met <strong>Natuur</strong>puntPROJECT: Algem<strong>en</strong>e broedvogel monitoring (ABV) (INBOPRJ-591)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Monitoring van Vlaamse algem<strong>en</strong>e broedvogels om tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> toestand tebepal<strong>en</strong>. Di<strong>en</strong>t als basis <strong>voor</strong> alle rapportering<strong>en</strong> in het kader van devogelrichtlijn.OUTPUT 2012: De gegev<strong>en</strong>s van 2012 zijn verzameld <strong>en</strong> in de databankopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Tr<strong>en</strong>ds van 92 algem<strong>en</strong>e vogelsoort<strong>en</strong>.Status: GerealiseerdBeschrijving: De gegev<strong>en</strong>s zijn verzameld zoals verwacht.OUTPUT 2013: De gegev<strong>en</strong>s van 2013 zijn verzameld <strong>en</strong> in de databankopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Tr<strong>en</strong>ds van 92 algem<strong>en</strong>e vogelsoort<strong>en</strong>.PROJECT: Monitoring overwinter<strong>en</strong>de watervogels (INBOPRJ-592)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Zesjaarlijks moet gerapporteerd word<strong>en</strong> over de toestand van devogelpopulaties in het kader van de EU-vogelrichtlijn. Het betreft ondermeeralle in Vlaander<strong>en</strong> overwinter<strong>en</strong>de watervogels. Het doel van deze telling<strong>en</strong> isom e<strong>en</strong> inzicht te verkrijg<strong>en</strong> in de aantall<strong>en</strong>, de tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong> de verspreiding vanwatervogels die tijd<strong>en</strong>s de winter of de trekperiode in onze wetlands verblijv<strong>en</strong>.102
Sinds 1979-‘80 word<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> elke winter zes midmaandelijkse telling<strong>en</strong>georganiseerd (periode oktober-maart). Bij elke telling word<strong>en</strong> zoveel mogelijkgebied<strong>en</strong> bezocht die van belang zijn <strong>voor</strong> watervogels. Voor het uitvoer<strong>en</strong> vande telling<strong>en</strong> wordt beroep gedaan op ongeveer 400 amateur-veldornitholog<strong>en</strong>.De coördinatie van de telling<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beheer van de gegev<strong>en</strong>sbank is sinds1986 in hand<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>. In e<strong>en</strong> aantalinternationaal belangrijke wetlands voert het instituut ook aanvull<strong>en</strong>de, meerfrequ<strong>en</strong>te telling<strong>en</strong> uit van watervogels. Sinds 1967 wordt meegewerkt aaninternationale watervogeltelling<strong>en</strong> met als belangrijkste de jaarlijkse‘International Waterfowl C<strong>en</strong>sus’. Deze internationale telling wordtgecoördineerd door Wetlands International <strong>en</strong> vormt e<strong>en</strong> belangrijke basis <strong>voor</strong>de bescherming van waterrijke gebied<strong>en</strong> onder de Ramsar-Conv<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> deEuropese Vogelrichtlijn. De invoer van de gegev<strong>en</strong>s gebeurt online.OUTPUT 2012: Data 2011-2012 gevalideerd in databankStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Watervogelrapport 1991-2011Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Gekoppeld aan rapportage 2013 vogelrichtlijn. Del<strong>en</strong> ervanzijn gepubliceerd in Devos K. & Kuijk<strong>en</strong> E. 2012. Wintering wild geese inBelgium: an update on numbers and tr<strong>en</strong>ds (1990/91 – 2011/12). GooseBulletin 15.OUTPUT 2012: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportering gegev<strong>en</strong>s 2011-2012 via website <strong>en</strong>nieuwsbriefStatus: GerealiseerdBeschrijving: Verschill<strong>en</strong>de gerealiseerde bijdrag<strong>en</strong>:- Devos K. (2012). Leeftijdsam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> seksratio bij overwinter<strong>en</strong>dewatervogels in Vlaander<strong>en</strong> Gegev<strong>en</strong>s van de winter 2011/12.Vogelnieuws 19. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.p 12 -15 (http://www.inbo.be/files/bibliotheek/15/235915.pdf).- Devos K. & Kuijk<strong>en</strong> E. (2012). Wintering wild geese in Belgium: anupdate on numbers and tr<strong>en</strong>ds (1990/91 – 2011/12). Goose Bulletin 15 –November 2012: Goose Specialist Group of Wetlands International andIUCN. p 18 – 27.- Gillings S., Avontins A., Crowe O., Dalakchieva S., Devos K., Elts J.,Gre<strong>en</strong> M., Gunnarsson T.G., Kleefstra R., Kubelka V., Lehtiniemi T.,Meissner W., Pakstyte E., Rasmuss<strong>en</strong> L., Szimuly G. & Wahl J. 2012.Results of a coordinated count of Eurasian Gold<strong>en</strong> Plovers Pluvialisapricaria in Europe during October 2008. Wader Study Group Bull.119(2): 125–128.OUTPUT 2013: Data 2012-2013 gevalideerd in databankOUTPUT 2013: Artikel <strong>Natuur</strong>.oriolusOUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportering gegev<strong>en</strong>s 2012-2013 via website <strong>en</strong>nieuwsbriefOUTPUT 2013: Watervogelrapport 1991-2011PROJECT: Constant Effort sites (INBOPRJ-593)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ringonderzoek op vogels dat poogt om de overleving van adult<strong>en</strong> <strong>en</strong> jongevogels van rietmoerass<strong>en</strong> <strong>en</strong> struwel<strong>en</strong> te bepal<strong>en</strong> doorhe<strong>en</strong> Europa. INBOcoördineert het ringonderzoek op 20 zulke locaties in België in het kader van deEuropese vogelrichtlijn. Deze gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> ingegev<strong>en</strong> op de invoersite van103
the British Trust for Ornithology. Zie ook http://www.bto.org/volunteersurveys/ringing/surveys/ces.OUTPUT 2012: De gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> 2012 zijn verzameld <strong>en</strong> in de databankopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: http://www.bto.org/volunteer-surveys/ringing/surveys/ces/cesresults/preliminary-ces-results/2012OUTPUT 2013: De gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> 2013 zijn verzameld <strong>en</strong> in de databankopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>PROJECT: Monitoring habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> vaatplant<strong>en</strong> (Liparis, Apiumrep<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Luronium natans). (INBOPRJ-594)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project kadert in de verplichte zesjaarlijks rapportage van dehabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>. Gro<strong>en</strong>knolorchis <strong>en</strong> kruip<strong>en</strong>d moerasscherm kom<strong>en</strong>slechts op <strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong> <strong>voor</strong> zodat de populaties integraal opgevolgdword<strong>en</strong>. Voor drijv<strong>en</strong>de waterweegbree di<strong>en</strong>t verder nagegaan te word<strong>en</strong> ofe<strong>en</strong> steekproefb<strong>en</strong>adering mogelijk is. Op de locaties word<strong>en</strong> <strong>voor</strong>al depopulatieaantall<strong>en</strong> opgevolgd, ev<strong>en</strong>tueel aangevuld met determiner<strong>en</strong>deomgevingsvariabel<strong>en</strong>. Uitgebreider populatiedynamisch onderzoek <strong>en</strong>g<strong>en</strong>etische aspect<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in andere project<strong>en</strong> opgevolgd.OUTPUT 2012: De gegev<strong>en</strong>s (aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding) <strong>voor</strong> 2012 word<strong>en</strong>verzameld <strong>en</strong> de evoluties <strong>voor</strong> de periode 2008-2012 word<strong>en</strong> verwerkt<strong>en</strong> aangeleverd <strong>voor</strong> de Natura2000-rapportageStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: De gegev<strong>en</strong>s (aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding) <strong>voor</strong> 2013 word<strong>en</strong>verzameldPROJECT: Biologische waarderingskaart <strong>en</strong> kartering Natura2000 habitats,habitat- <strong>en</strong> vogelrichtlijngebied<strong>en</strong> (INBOPRJ-736)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Voor de zesjaarlijkse rapportage van de staat van instandhouding van deNatura2000 habitattyp<strong>en</strong> moet de verspreiding <strong>en</strong> oppervlakte van Natura2000habitattyp<strong>en</strong> opgevolgd word<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s heeft het Vlaamse beleid nood aangelijkaardige informatie <strong>voor</strong> de biotop<strong>en</strong> beschermd via Vlaamse wetgeving.De kartering wordt uitgevoerd volg<strong>en</strong>s geoptimaliseerde standaard<strong>en</strong>(biologische waarderingskaart, versie 3). INBO karteert daarbij zelf de habitat<strong>en</strong>vogelrichlijngebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Natura2000 habitatlocaties daarbuit<strong>en</strong>.Ev<strong>en</strong>tuele kartering<strong>en</strong> door derd<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door INBO geïntegreerd, op<strong>voor</strong>waarde dat er tijd<strong>en</strong>s of na het karteerproces e<strong>en</strong> kwaliteitscontrole op dedata mogelijk is. Op regelmatige basis word<strong>en</strong> alle beschikbare gegev<strong>en</strong>sgeïntegreerd t<strong>en</strong>einde deze extern toegankelijk te mak<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: De Natura2000 kartering is opgestart <strong>en</strong> deels uitgevoerdOUTPUT 2013: E<strong>en</strong> nieuwe geïntegreerde versie van de BiologischeWaarderingskaart is opgeleverdBeschrijving: Data die beschikbaar gekom<strong>en</strong> zijn tijd<strong>en</strong>s het S-IHD proces zijngeïntegreerd, ev<strong>en</strong>als e<strong>en</strong> aantal kartering<strong>en</strong> uitgevoerd <strong>voor</strong> anderedoeleind<strong>en</strong>.104
PROJECT: Monitoring habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>: coördinatie <strong>en</strong> inhoudelijkeopvolging van de implem<strong>en</strong>tatie (INBOPRJ-7711)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Dit project kadert in de verplichte zesjaarlijkse rapportage van dehabitatrichlijnsoort<strong>en</strong>. INBO coördineert de monitoring van dehabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>. Slechts <strong>voor</strong> <strong>en</strong>kele soort<strong>en</strong>(groep<strong>en</strong>) voert INBO dezemonitoring (deels) zelf uit (opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in afzonderlijke INBO-project<strong>en</strong>). Deoverige soort<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevolgd via bestekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> metderd<strong>en</strong>. Dit laatste vormt mete<strong>en</strong> één van de belangrijkste kritischesuccesfactor<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> eerste fase word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de di<strong>en</strong>st Biometrie &Kwaliteitszorg de blauwdrukk<strong>en</strong> per soort<strong>en</strong>groep afgewerkt. Hierin wordtgeschetst <strong>voor</strong> welke soort<strong>en</strong> gestructureerde meetnett<strong>en</strong> nagestreefd word<strong>en</strong>.De overige soort<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> onderdeel van e<strong>en</strong> niet-gestructureerdegegev<strong>en</strong>sinzameling. De blauwdrukk<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> de basis <strong>voor</strong> overleg metpot<strong>en</strong>tiële uitvoerders van de gegev<strong>en</strong>sinzameling. Op basis van de resultat<strong>en</strong>van dit overleg kunn<strong>en</strong> de meetnett<strong>en</strong> vastgelegd word<strong>en</strong> <strong>en</strong> de veldprotocolsopgemaakt word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: De inhoudelijke bijdrage aan de opmaak van blauwdrukk<strong>en</strong> persoort<strong>en</strong>groep is geleverd <strong>en</strong> de afgewerkte blauwdrukk<strong>en</strong> zijn overlegdmet pot<strong>en</strong>tiële externe dataleveranciersOUTPUT 2013: De inhoudelijke bijdrage <strong>voor</strong> de databankontwikkeling is geleverdPROJECT: Monitoring Natura2000 habitatkwaliteit (incl. inhoudelijkeaspect<strong>en</strong> van de implem<strong>en</strong>tatie) (INBOPRJ-7702)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: T<strong>en</strong> behoeve van de zesjaarlijkse rapportage van de staat vaninstandhouding van de Natura2000 habitattyp<strong>en</strong> wordt hun kwaliteit opgevolgd,t<strong>en</strong>einde uitsprak<strong>en</strong> op niveau Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> het netwerk aanhabitatrichlijngebied<strong>en</strong> mogelijk te mak<strong>en</strong>. De habitatkwaliteit wordt opgevolgdin <strong>voor</strong>af vastgelegde meetnett<strong>en</strong> <strong>en</strong> via <strong>voor</strong>af bepaalde veldprotocols.Habitattyp<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> kleine totale oppervlakte <strong>en</strong> slechts op <strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong><strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> integraal opgevolgd, andere via e<strong>en</strong> steekproefkader. Demeetcyclus bedraagt 12 jaar. Vegetatieopnam<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zo nodig aangevuldmet extra elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ter bepaling van de lokale staat van instandhouding.Boshabitattyp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevolgd via de bosinv<strong>en</strong>taris (ANB).OUTPUT 2013: De inhoudelijke bijdrage <strong>voor</strong> de implem<strong>en</strong>tatie van de meetnett<strong>en</strong>is geleverdOUTPUT 2013: De meetnett<strong>en</strong> zijn opgestartPROJECT: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> methodologie <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> palingmonitoringmeetnet (INBOPRJ-7966)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In uitvoering van de Europese Palingverord<strong>en</strong>ing (EG/1100/2007) werd e<strong>en</strong>Palingbeheerplan <strong>voor</strong> België opgemaakt. Dit plan werd door Europagoedgekeurd op 5 januari 2010. Conform de Verord<strong>en</strong>ing moet<strong>en</strong> de lidstat<strong>en</strong>periodiek rapporter<strong>en</strong> over de <strong>voor</strong>tgang <strong>en</strong> de uitvoering van de verord<strong>en</strong>ing.E<strong>en</strong> eerste rapportage is inmiddels ingedi<strong>en</strong>d bij Europa (waarbij de gegev<strong>en</strong>s105
uit het huidige vismeetnet werd<strong>en</strong> gebruikt). De volg<strong>en</strong>de rapportages di<strong>en</strong><strong>en</strong>te gebeur<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> 30 juni 2015 <strong>en</strong> 30 juni 2018. Nadi<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> zesjaarlijkserapportages. Eén van de zak<strong>en</strong> die gerapporteerd di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> per lidstaatis de effectieve ontsnapping van zilverpaling vanuit het grondgebied naar zee.Voor de opmaak van het Palingbeheerplan <strong>en</strong> <strong>voor</strong> de tuss<strong>en</strong>tijdse rapportagevan 2012 zijn de gegev<strong>en</strong>s van het huidige INBO-vismeetnet gebruikt om deeffectieve ontsnapping van zilverpaling te kunn<strong>en</strong> berek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het huidigevismeetnet zal echter vanaf 2013 verdwijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> opgaan in e<strong>en</strong> nieuw meetnett<strong>en</strong> behoeve van de Kaderrichtlijn Water <strong>en</strong> Habitatrichtlijn. Dit meetnet zal nietmeer aangepast zijn om te kunn<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de Europese verplichting<strong>en</strong> vande Palingverord<strong>en</strong>ing. E<strong>en</strong> nieuw Palingmeetnet moet daarom opgericht word<strong>en</strong>om te kunn<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de verplichting<strong>en</strong> van de EuropesePalingverord<strong>en</strong>ing (cfr. monitoring Natura2000).OUTPUT 2013: E<strong>en</strong> uitgewerkte methodologie <strong>voor</strong> de monitoring in functie van deEuropese Palingverord<strong>en</strong>ingEBO 3i.k.v. Monitoring Kaderrichtlijn Water geeft het INBO richting aan de<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> waaraan de biologische monitoring di<strong>en</strong>t te voldo<strong>en</strong>PROJECT: Verfijning van de bestaande KRW <strong>en</strong> HR monitoringstrategie.(INBOPRJ-595)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het bestaande vismeetnet voldeed niet aan de rapportag<strong>en</strong>od<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deEuropese Kaderrichtlijn Water <strong>en</strong> de Habitatrichtlijn. Daarom wordt mom<strong>en</strong>teele<strong>en</strong> nieuw vismeetnet ontworp<strong>en</strong>. In 2013 moet dit meetnet operationeel zijn.OUTPUT 2012: Visindex kanal<strong>en</strong> Vlaander<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdere verfijning van de methodiek is nodig.OUTPUT 2013: Visindex kanal<strong>en</strong> Vlaander<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Het nieuwe meetnet <strong>voor</strong> de Kaderrichtlijn Water (KRW) <strong>en</strong> deHabitatrichtlijn (HRL) is operationeelEBO 4Rode Lijst<strong>en</strong>: lijst van prioritaire groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> geactualiseerde Rode Lijst<strong>en</strong> zijnopgesteldPROJECT: Opmaak Rode Lijst<strong>en</strong> (INBOPRJ-765)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2029Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Opmaak Rode Lijst Spinn<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Deze output wordt verdaagd naar 2013 omwille vanonvoldo<strong>en</strong>de beschikbare data.OUTPUT 2012: Opmaak Rode Lijst Reptiel<strong>en</strong> <strong>en</strong> AmfibieënStatus: GerealiseerdBeschrijving: De IUCN Rode Lijst van de amfibieën <strong>en</strong> reptiel<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.Jooris, R.; Engel<strong>en</strong>, P.; Speybroeck, J.; Lewylle, I.; Louette, G.; Bauw<strong>en</strong>s,106
D.; Maes, D. (2012) Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.22. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>(INBO): Brussel. 19 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/30/237730.pdfOUTPUT 2012: Opmaak Rode Lijst Viss<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: De IUCN Rode Lijst van de zoetwaterviss<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.Verreyck<strong>en</strong>, H.; Van Thuyne, G.; Belpaire, C.; Breine, J.; Buysse, D.;Coeck, J.; Mouton, A.; Stev<strong>en</strong>s, M.; Van d<strong>en</strong> Neucker, T.; De Bruyn, L.;Maes, D. (2012) Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.23. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>(INBO): Brussel. 19 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/34/237734.pdfOUTPUT 2012 (extra): Opmaak Rode Lijst DagvlindersStatus: GerealiseerdBeschrijving: De IUCN Rode Lijst van de dagvlinders in Vlaander<strong>en</strong>. Maes, D.;Vanreusel, W.; Jacobs, I.; Berwaerts, K.; Van Dyck, H. (2012) Rapport<strong>en</strong>van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.21.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 20 pp.http://www.inbo.be/files/bibliotheek/04/237604.pdfOUTPUT 2012: Opmaak Rode Lijst LieveheersbeestjesStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdaagd naar 2013 weg<strong>en</strong>s onvoldo<strong>en</strong>de beschikbaarheidvan de juiste gegev<strong>en</strong>s.OUTPUT 2012: Bepal<strong>en</strong> ‘Rode Lijst’-status vlieg<strong>en</strong>d hertStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verzet van 2012 naar 2013 omwille van onvoldo<strong>en</strong>debeschikbare data.OUTPUT 2012: Opmaak Rode Lijst Zoogdier<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdaagd naar 2013 omwille van onvoldo<strong>en</strong>de beschikbaredata in 2012.OUTPUT 2013: Opmaak Rode Lijst Spinn<strong>en</strong>Beschrijving: De realisatie van deze output is sterk afhankelijk van de tijdigedatalevering door derd<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Opmaak Rode Lijst LieveheersbeestjesBeschrijving: De realisatie van deze output is sterk afhankelijk van de tijdigedatalevering door derd<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Bepal<strong>en</strong> ‘Rode Lijst’-status vlieg<strong>en</strong>d hertBeschrijving: De realisatie van deze output is sterk afhankelijk van de tijdigedatalevering door derd<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Opmaak Rode Lijst Zoogdier<strong>en</strong>Beschrijving: De realisatie van deze output is sterk afhankelijk van de tijdigedatalevering door derd<strong>en</strong>.107
EBO 5Monitoring toestand Schelde <strong>en</strong> evaluatie van LTVS doelstelling<strong>en</strong> (MONEOS) isoperationeel. Daarbij wordt maximaal afgestemd op IHD in functie van interneefficiëntiePROJECT: Analyse van de evolutie van estuari<strong>en</strong>e ecotop<strong>en</strong> in Zeeschelde <strong>en</strong>getijgebond<strong>en</strong> zijrivier<strong>en</strong> (INBOPRJ-596)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze opdracht is onderdeel van de raamovere<strong>en</strong>komst met afdelingMaritieme Toegang <strong>en</strong> ondersteunt het MONEOS programma, onderdeelDiversiteit habitats – het monitoringsprogramma gecoördineerd vanuit deVlaams – Nederlandse Schelde-commissie.Titel uit JOP 2012: 'Analyse van de evolutie van estuari<strong>en</strong>e ecotop<strong>en</strong> inZeeschelde <strong>en</strong> Ijzer estuarium'.OUTPUT 2012: MONEOS – Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot2009Status: GerealiseerdBeschrijving: Datarapportage t<strong>en</strong> behoeve van de Vlaams NederlandseScheldecommissie (VNSC) <strong>voor</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van de uitgangssituatieanno 2010 - ecotop<strong>en</strong> <strong>en</strong> profiel<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Rapport<strong>en</strong> ter ondersteuning van de vaststelling T0 (nultoestand)MONEOS: ecotop<strong>en</strong> <strong>en</strong> profiel<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: MONEOS rapportage PARTIM Diversiteit habitatsPROJECT: Analyse van de ontwikkeling <strong>en</strong> evolutie van schorvegetaties inrelatie tot abiotische omgevingsfactor<strong>en</strong> in de Zeeschelde <strong>en</strong>getijgebond<strong>en</strong> zijrivier<strong>en</strong> (INBOPRJ-597)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze opdracht is ingebed in het MONEOS-programma van de VNSC(Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie). Schorvegetaties zijn e<strong>en</strong> vereistbiologisch kwaliteitselem<strong>en</strong>t in de beoordeling van de ecologische toestand vanovergangswater<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de Kaderrichtlijn Water. Ook <strong>voor</strong> de EuropeseHabitatrichtlijn tell<strong>en</strong> ze mee in het vaststell<strong>en</strong> van de LSVI, zowel alshabitattype als habitat <strong>voor</strong> soort<strong>en</strong>. In het bijzonder omdatinstandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> <strong>en</strong>kele vogelsoort<strong>en</strong> vertaald zijn naaroppervlakte- <strong>en</strong> kwaliteitsdoelstelling<strong>en</strong> van schorvegetaties.Titel uit JOP 2012: 'Analyse van de ontwikkeling <strong>en</strong> evolutie van schorvegetatiesin relatie tot abiotische omgevingsfactor<strong>en</strong> in de Zeeschelde <strong>en</strong> het IJzerestuarium'.OUTPUT 2012: MONEOS – Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot2009.Status: GerealiseerdBeschrijving: Datarapportage t<strong>en</strong> behoeve van de Vlaams NederlandseScheldecommissie (VNSC) <strong>voor</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van de uitgangssituatieanno 2010 - schorvegetatiesOUTPUT 2013: MONEOS rapportage PARTIM schorvegetaties108
PROJECT: Ruimtelijke <strong>en</strong> temporele tr<strong>en</strong>ds van watervogels in de Zeeschelde– ecosysteemonderzoek (INBOPRJ-598)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze opdracht kadert in de perman<strong>en</strong>te opdracht om watervogels temonitor<strong>en</strong> in het Schelde-estuarium. De monitoring is geïntegreerd in hetlop<strong>en</strong>de MONEOS programma – het monitoringsprogramma gecoördineerdvanuit de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie. De tool moet de impact vanfysische of chemische effect<strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de Europeserichtlijn<strong>en</strong> (Vogel- <strong>en</strong> Habitatrichtlijn <strong>en</strong> de Kaderrichtlijn Water) <strong>en</strong> om dedoelstelling<strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong> zoals gesteld in de Lange Termijnvisie 2030 <strong>en</strong>geconcretiseerd in de Instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> (IHD). Watervogels zijnéén van de belangrijkste gebruikers van het Schelde-ecosysteem. Ze zijnmakkelijk waarneembaar <strong>en</strong> maatschappelijk aaibaar. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> staan zebov<strong>en</strong>aan de voedselket<strong>en</strong> waardoor ze e<strong>en</strong> signaalfunctie vervull<strong>en</strong> <strong>voor</strong> dealgem<strong>en</strong>e toestand van e<strong>en</strong> systeem. Deze aspect<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> dat watervogelsbijzonder geschikt zijn <strong>voor</strong> de toetsing van het beleid.Titel uit JOP 2012: 'Monitoring <strong>en</strong> analyse van de verspreiding <strong>en</strong>aantalsverandering<strong>en</strong> van watervogels langs de Zeeschelde'.OUTPUT 2012: MONEOS – Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot2009.Status: GerealiseerdBeschrijving: Datarapportage t<strong>en</strong> behoeve van de Vlaams NederlandseScheldecommissie (VNSC) <strong>voor</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van de uitgangssituatieanno 2010-2011 - watervogelsOUTPUT 2013: MONEOS rapportage partim watervogelsPROJECT: Analyse van de verspreiding <strong>en</strong> verandering van estuari<strong>en</strong>ebodemdiergeme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> in relatie tot de evolutie van deecotop<strong>en</strong> (INBOPRJ-599)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt vanaf 2013 geïntegreerd in INBOPRJ-502'Ruimtelijke <strong>en</strong> temporele tr<strong>en</strong>ds van macrob<strong>en</strong>thos in de Zeeschelde <strong>en</strong>getijgebond<strong>en</strong> zijrivier<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: MONEOS – Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot2009.Status: GerealiseerdBeschrijving: Datarapportage t<strong>en</strong> behoeve van de Vlaams-NederlandseScheldecommissie (VNSC) <strong>voor</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van de uitgangssituatieanno 2010 - macrob<strong>en</strong>thosPROJECT: Analyse van de evolutie van estuari<strong>en</strong>e visbestand<strong>en</strong> in relatie totde evolutie van de ecotop<strong>en</strong> (INBOPRJ-600)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Soort<strong>en</strong>diversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze rapportage is geïntegreerd in de MONEOS rapportage over hetmonitoringprogramma dat gecoordineerd wordt vanuit de Vlaams-NederlandseScheldecommissie.109
OUTPUT 2012: MONEOS – Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot2009.Status: GerealiseerdBeschrijving: Datarapportage t<strong>en</strong> behoeve van de Vlaams NederlandseScheldecommissie (VNSC) <strong>voor</strong> het vastlegg<strong>en</strong> van de uitgangssituatieanno 2010-2011 - viss<strong>en</strong>OUTPUT 2013: MONEOS - Geïntegreerd datarapport Toestand Zeeschelde tot 2012PROJECT: Habitatmapping Zeeschelde (INBOPRJ-8693)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/01/2018Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Deze opdracht is onderdeel van de raamovere<strong>en</strong>komst met afdelingMaritieme Toegang <strong>en</strong> heeft als doel om het ecotop<strong>en</strong>stelsel binn<strong>en</strong> hetSchelde-estuarium te verfijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> te valider<strong>en</strong>. Dit onderzoek ondersteunt hetMONEOS programma (monitoringprogramma gecoördineerd vanuit de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie) - onderdeel Diversiteit habitats.In het streefbeeld in de LangeTermijnVisie (LTV) <strong>en</strong> de Ontwikkelingsschets(OS) 2010 <strong>voor</strong> het Schelde-estuarium word<strong>en</strong> laagdynamische intergetijd<strong>en</strong><strong>en</strong>ondiepwatergebied<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> als belangrijke fysieke systeemk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><strong>en</strong> ecologisch zeer waardevol <strong>voor</strong> b<strong>en</strong>thos <strong>en</strong> daarvan afhankelijke viss<strong>en</strong> <strong>en</strong>vogels. Lage dynamiek wordt vaak gekoppeld aan e<strong>en</strong> bepaalde snelheid vande waterstroming (bijv. in het Zoute Ecotop<strong>en</strong>stelsel, Bouma et al. 2005) ofingedeeld volg<strong>en</strong>s het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> van bepaalde bodemvorm<strong>en</strong>. De Natura2000doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> het LTV streefbeeld 2030 beog<strong>en</strong> e<strong>en</strong>instandhouding/versterking van de estuari<strong>en</strong>e habitat. Het is dan ook belangrijkom de fysische <strong>en</strong> morfologische process<strong>en</strong> te onderzoek<strong>en</strong> die het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>(in ruimte <strong>en</strong> tijd) van ecologisch waardevolle ondiepwatergebied<strong>en</strong> <strong>en</strong>intergetijdegebied<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> in het Schelde-estuarium.OUTPUT 2013: Analyse van macrob<strong>en</strong>thos stal<strong>en</strong>110
3.4 OD - In uitvoering van de EU Habitatrichtlijn zalVlaander<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>spraak met alle betrokk<strong>en</strong>overheidsinstanties e<strong>en</strong> surveillance programmaopzett<strong>en</strong> om te rapporter<strong>en</strong> over de Natura 2000gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> over de staat van instandhouding van deNatura 2000.habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong>. Van deze opdrachtwordt gebruik gemaakt om e<strong>en</strong> monitoringsysteem teontwikkel<strong>en</strong>. Dit gebeurt via e<strong>en</strong> stapp<strong>en</strong>plan in deperiode 2010 – 2012 volg<strong>en</strong>s de leidraad “Ontwerp <strong>en</strong>evaluatie van meetnett<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het milieu- <strong>en</strong>natuurbeleid”. Hierbij wordt optimaal afgestemd metandere wettelijk noodzakelijke vorm<strong>en</strong> van biologischemonitoring, ondermeer deze in het kader van deKaderrichtlijn Water <strong>en</strong> de evaluatie van in delandbouwsfeer werkzaam zijnde beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>die er op gericht zijn het verlies aan biodiversiteit teg<strong>en</strong>te gaan of ze terug te herstell<strong>en</strong>. Er wordt nagegaanwat de mogelijkhed<strong>en</strong> van remote s<strong>en</strong>sing techniek<strong>en</strong>zijn <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van biotop<strong>en</strong>, habitats <strong>en</strong>leefgebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun kwaliteit. (Nr. 61§2)‣ Personeelskost: € 362.215,31 (5,32 VTE)‣ Werkingskost: € 98.925,4‣ Totaalkost: € 461.140,713.4.1 SOD - Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de diversiteit vansoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (Nr. 7)3.4.1.1 OOD - Opstell<strong>en</strong> van standaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> onderzoek naar <strong>en</strong> monitoringvan de diversiteit van populaties, soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> (Nr. 7.1)EBO 1Standaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> monitoring beschikbaar <strong>en</strong> intern <strong>en</strong> extern promot<strong>en</strong> t<strong>en</strong>eindeverzamelde gegev<strong>en</strong>s in tijd <strong>en</strong> ruimte te kunn<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> om deze tekunn<strong>en</strong> b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong> <strong>voor</strong> verschill<strong>en</strong>de doeleind<strong>en</strong>PROJECT: Concipiër<strong>en</strong> van de Natura2000- <strong>en</strong> beheermonitoring <strong>voor</strong>habitat(sub)typ<strong>en</strong>, habitat- <strong>en</strong> vogelrichtlijnsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> regionaalbelangrijke biotop<strong>en</strong> <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> (INBOPRJ-601)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: Voltooid111
Beschrijving: Voor het opvolg<strong>en</strong> van de staat van instandhouding van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong>biotop<strong>en</strong> <strong>en</strong>erzijds, <strong>en</strong> het opvolg<strong>en</strong> van de resultat<strong>en</strong> van beheer <strong>en</strong> inrichtinganderzijds, is het noodzakelijk monitoringmeetnett<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong>. Hierbij ligtde focus zowel op Europese als op Vlaamse prioritaire natuur (Natura2000-habitats <strong>en</strong> -soort<strong>en</strong>, wettelijk beschermde biotop<strong>en</strong>, door het Vlaams beleidprioritair geachte soort<strong>en</strong>).Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project is beëindigd eind 2012. Het vervolgproject betreftproject<strong>en</strong> m.b.t. de implem<strong>en</strong>tatie van de monitoring <strong>en</strong> de eig<strong>en</strong>lijkemonitoring: INBOPRJ-7702 'Monitoring Natura2000 habitatkwaliteit (incl.inhoudelijke aspect<strong>en</strong> van de implem<strong>en</strong>tatie)' <strong>en</strong> INBOPRJ-7711 'Monitoringhabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>: coördinatie <strong>en</strong> inhoudelijke opvolging van deimplem<strong>en</strong>tatie'.OUTPUT 2012: Rapport<strong>en</strong> van fase 2 (uitwerk<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>sinzameling <strong>en</strong>meetnetconcept<strong>en</strong>) zijn opgeleverdStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De resultat<strong>en</strong> van de beleidssynthese van fase 2 word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>met de ANB- <strong>en</strong> INBO-directies <strong>en</strong> met de stuurgroep van het project. Opbasis van de bestaande discussi<strong>en</strong>ota's <strong>en</strong> de conclusies van hetvermelde overleg word<strong>en</strong> de rapport<strong>en</strong> van fase 2 gefinaliseerd.Toelichting verdaging: De afsluit<strong>en</strong>de rapport<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> er pas teg<strong>en</strong> maart-april2013 ligg<strong>en</strong>. De opvolging van dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> invervolgproject<strong>en</strong> m.b.t. de implem<strong>en</strong>tatie van de monitoring <strong>en</strong> deeig<strong>en</strong>lijke monitoring: INBOPRJ-7702 'Monitoring Natura2000habitatkwaliteit (incl. inhoudelijke aspect<strong>en</strong> van de implem<strong>en</strong>tatie)' <strong>en</strong>INBOPRJ-7711 'Monitoring habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>: coördinatie <strong>en</strong>inhoudelijke opvolging van de implem<strong>en</strong>tatie'.OUTPUT 2012: De bevinding<strong>en</strong> van fase 3 <strong>en</strong> 4 (gegev<strong>en</strong>sverwerking, rapportering<strong>en</strong> communicatie) zijn gecommuniceerdStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Het concept monitoring Natura2000 wordt gefinaliseerd t<strong>en</strong>einde demonitoring zelf in 2013 te kunn<strong>en</strong> opstart<strong>en</strong>. Bij de soort<strong>en</strong> wordt<strong>voor</strong>gesteld de focus te legg<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> beperkte selectie <strong>en</strong> dit zowel <strong>voor</strong>afronding van het concept als <strong>voor</strong> de latere opstart.Toelichting verdaging: De afsluit<strong>en</strong>de rapport<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> er pas teg<strong>en</strong> maart-april2013 ligg<strong>en</strong>. De opvolging van dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> invervolgproject<strong>en</strong> m.b.t. de implem<strong>en</strong>tatie van de monitoring <strong>en</strong> deeig<strong>en</strong>lijke monitoring: INBOPRJ-7702 'Monitoring Natura2000habitatkwaliteit (incl. inhoudelijke aspect<strong>en</strong> van de implem<strong>en</strong>tatie)' <strong>en</strong>INBOPRJ-7711 'Monitoring habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>: coördinatie <strong>en</strong>inhoudelijke opvolging van de implem<strong>en</strong>tatie'.PROJECT: Lokale Staat van Instandhouding (LSVI): rapport<strong>en</strong> habitats,habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels (INBOPRJ-602)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: De rapport<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> in 2010 <strong>voor</strong>gelegd aan e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijketoetsingscommissie. Daaruit vloeid<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal ess<strong>en</strong>tiële opmerking<strong>en</strong> <strong>voor</strong>t.Binn<strong>en</strong> het IHD-proces werd ev<strong>en</strong>wel beslist, omwille van e<strong>en</strong>zelfde aanpak vanalle rapport<strong>en</strong>, verder te werk<strong>en</strong> met de to<strong>en</strong> bestaande rapportversies. Tev<strong>en</strong>swerd beslist de aanpassing<strong>en</strong> wel door te voer<strong>en</strong> in functie van het opstell<strong>en</strong>van het concept ‘monitoring Natura2000 <strong>en</strong> beheer'. De IHD-implem<strong>en</strong>tati<strong>en</strong>ota<strong>voor</strong>ziet in e<strong>en</strong> evaluatie van de LSVI-rapport<strong>en</strong> na elke rapportage van detoestand van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> habitats aan de EU.112
Titel uit JOP 2012: 'Afwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitgev<strong>en</strong> rapport<strong>en</strong> Lokale Staat vanInstandhouding (LSVI) habitats, habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels'.OUTPUT 2012: De LSVI-rapport<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verder aangepast in functie vanmethodologische overweging<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het concipiër<strong>en</strong> vanmonitoringmethod<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: De aanpassing<strong>en</strong> zijn doorgevoerd, maar dit proces di<strong>en</strong>tgecontinueerd te word<strong>en</strong> in 2013. Tev<strong>en</strong>s is er onderzoek gepland in2013 om het concept 'lokale populatie als onderdeel van e<strong>en</strong>metapopulatie' beter te begrot<strong>en</strong> <strong>en</strong> de waard<strong>en</strong> beter te onderbouw<strong>en</strong>(<strong>voor</strong>al habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>). Bij de habitattyp<strong>en</strong> is er nog input nodig<strong>voor</strong> de gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong> rond omgevingsvariabel<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: De LSVI-rapport<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verder aangepastBeschrijving: De aanpassing<strong>en</strong> vloei<strong>en</strong> <strong>voor</strong>t uit methodologische overweging<strong>en</strong>tijd<strong>en</strong>s het concipiër<strong>en</strong> van monitoringmethod<strong>en</strong>.PROJECT: Biologische waarderingskaart <strong>en</strong> N2000 habitatkartering:periodieke optimalisatie van de methodologie (INBOPRJ-756)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2014Status: In UitvoeringBeschrijving: Voor de zesjaarlijkse rapportage van de staat van instandhouding van deNatura2000 habitattyp<strong>en</strong> moet de karteermethodologie evoluer<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong>monitoringmethodologie. Dit impliceert e<strong>en</strong> verdere to<strong>en</strong>ame van deherhaalbaarheid van de kartering<strong>en</strong>. Ook e<strong>en</strong> programmatische planning van dekartering is vereist t<strong>en</strong>einde tuss<strong>en</strong>tijdse tr<strong>en</strong>dbepaling<strong>en</strong> van oppervlakte <strong>en</strong>verspreiding te kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>. Het is w<strong>en</strong>selijk dergelijke method<strong>en</strong> teevaluer<strong>en</strong> <strong>voor</strong> elke karteercyclus. De methodologie omvat striktekarteerprotocols <strong>en</strong> e<strong>en</strong> geïntegreerde <strong>en</strong> geargum<strong>en</strong>teerde karteerleg<strong>en</strong>de.Hierdoor verhoogt de herhaalbaarheid van kartering<strong>en</strong> in sterke mate. Bij deopmaak van de leg<strong>en</strong>de wordt e<strong>en</strong> integratie nagestreefd van gangbareinternationale <strong>en</strong> Vlaamse typologieën.Titel uit JOP 2012: 'Optimaliser<strong>en</strong> van de methodologie <strong>voor</strong> BWK-, habitat- <strong>en</strong>natuurtypekartering<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: De methodologie is in eerste ontwerp opgeleverdStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Het ontwerp omvat zowel e<strong>en</strong> verbeterd karteerprotocol (gebaseerdop BioHab) als e<strong>en</strong> eerste <strong>voor</strong>stel tot beter onderbouwdekarteerleg<strong>en</strong>de. Hierbij wordt ook onderzocht in welk mate e<strong>en</strong>voudigeindicator<strong>en</strong> <strong>voor</strong> biotoopkwaliteit kunn<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zondersignificante to<strong>en</strong>ame van de karteertijd.Toelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s de besparing<strong>en</strong> wordt deze output uitgesteld naar2013.OUTPUT 2013: De methodologie is in eerste ontwerp opgeleverd <strong>en</strong> is uitgetest ophet terreinBeschrijving: De methodologie is <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> aantal relevante biotoopgroep<strong>en</strong> inontwerp uitgewerkt <strong>voor</strong> het veldseizo<strong>en</strong>. De kartering<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> hiervangebruik <strong>en</strong> op basis daarvan word<strong>en</strong> de ontwerp<strong>en</strong> verder aangepast.113
EBO 2Monitoringmeetnett<strong>en</strong> zijn ontwikkeld t<strong>en</strong>einde de monitoring te kunn<strong>en</strong>coördiner<strong>en</strong> / uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> de conclusies hiervan <strong>voor</strong> het Europese <strong>en</strong> Vlaamsebeleid beschikbaar te mak<strong>en</strong>PROJECT: Vlaams florameetnet uitwerk<strong>en</strong> (INBOPRJ-604)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit florameetnet beoogt het verkort<strong>en</strong> van de cyclus <strong>voor</strong> statistischrelevante analys<strong>en</strong> van floragegev<strong>en</strong>s. Dit is o.a. noodzakelijk <strong>voor</strong> de EUrapportage<strong>voor</strong> de habitats (e<strong>en</strong> groot aantal habitattypische florasoort<strong>en</strong>) <strong>en</strong>habitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> (verspreiding bijlage florasoort<strong>en</strong>), <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> vaninvasieve uitheemse plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>voor</strong> de opmaak van de Rode Lijst<strong>en</strong>(Soort<strong>en</strong>besluit).OUTPUT 2012: Florameetnet is ontwikkeldStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De input van de di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg is nietgeleverd, omdat daar de prioriteit bij het concipiër<strong>en</strong> van de Natura2000-monitoring lag. E<strong>en</strong> conceptrapport met analyse van de bestaandemonitoringsytem<strong>en</strong> in de buurregio's is opgemaakt.OUTPUT 2013: Florameetnet is ontwikkeldEBO 3Visie op gebruiksmogelijkhed<strong>en</strong> van remote s<strong>en</strong>sing techniek<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het in kaartbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van biodiversiteit <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie ervan, bv. <strong>voor</strong> opmaak van debiologische waarderingskaartPROJECT: Remote s<strong>en</strong>sing: methodologisch onderzoek naar demogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van biotop<strong>en</strong><strong>en</strong> Natura2000-habitats (INBOPRJ-605)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Monitoring BiodiversiteitsbeleidPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: T<strong>en</strong>einde de verplichte monitoring haalbaarder te mak<strong>en</strong>, doet het INBOonderzoek naar innovatieve techniek<strong>en</strong>. Het INBO volgt de mogelijkhed<strong>en</strong> vanremote s<strong>en</strong>sing op via de literatuur, via sam<strong>en</strong>werking met Vlaamse partners <strong>en</strong>via internationale netwerking. De focus ligt op op<strong>en</strong> (half)natuurlijke vegetaties.Gezi<strong>en</strong> de <strong>voor</strong>tgang in dit domein <strong>en</strong>kel geboekt kan word<strong>en</strong> doorsam<strong>en</strong>werking met remote s<strong>en</strong>sing partners gaat e<strong>en</strong> belangrijke tijdsbestedingnaar fonds<strong>en</strong>werving.Titel uit JOP 2012: 'Methodologisch onderzoek naar de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong>implem<strong>en</strong>tatie van remote s<strong>en</strong>sing <strong>voor</strong> het opvolg<strong>en</strong> van biotop<strong>en</strong> <strong>en</strong>Natura2000-habitats'.OUTPUT 2012: De evoluties in het onderzoeksveld zijn opgevolgd <strong>en</strong> relevanteresultat<strong>en</strong> van het eig<strong>en</strong> onderzoek zijn gepubliceerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Deze output telt verscheid<strong>en</strong>e realisaties:- Cheung-Wai Chan J.; Beckers P.; Spanhove T.; Vand<strong>en</strong> Borre J. (2012).An evaluation of <strong>en</strong>semble classifiers for mapping Natura 2000 heathlandin Belgium using spaceborne angular hyperspectral (CHRIS/Proba)imagery. International Journal of Applied Earth Observation andGeoinformation 18: 13–22114
- Haest B.; Vand<strong>en</strong> Borre J.; Spanhove T.; Veraverbeke S.; Lhermitte S.;Waterinckx M.; Dufrêne M.; Paelinckx D. (2012). The HeathReCoverproject: Remote s<strong>en</strong>sing support to assist ecological restorationmanagem<strong>en</strong>t after heathland fires. EARSeL Newsletter 89: 14 -15- Spanhove T.; Vand<strong>en</strong> Borre J.; Vand<strong>en</strong> Borre S.; Haest B.; Paelinckx D.(2012). Can remote s<strong>en</strong>sing estimate fine-scale quality indicators ofnatural habitats? Ecological Indicators online: 10- Delalieux S.; Somers B.; Haest B.; Spanhove T.; Vand<strong>en</strong> Borre J.;Mücher C.A. (2012). Heathland conservation status mapping throughintegration of hyperspectral mixture analysis and decision tree classifiers.Remote S<strong>en</strong>sing of Environm<strong>en</strong>t 126: 222-231- Thoon<strong>en</strong> G.; Hufk<strong>en</strong>s K.; Vand<strong>en</strong> Borre J.; Spanhove T.; Scheunders P.(2012). Accuracy assessm<strong>en</strong>t of contextual classification results forvegetation mapping. International Journal of Applied Earth Observationand Geoinformation 15: 7-15- Vand<strong>en</strong> Borre J., Spanhove T. & Paelinckx D. (2012). KalmthoutseHeide in kaart gebracht vanuit de lucht. In: Van Muylem K. (Ed.).Jaarboek INBO 2011. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel.http://jaarboek.inbo.be/jaarverslag-2011/onderzoek-2011/vanuit-delucht-bekek<strong>en</strong>/kalmthoutse-heide-kaart-gebracht-vanuit-de-lOUTPUT 2012: E<strong>en</strong> kaart van de brandschade ('fire severity') o.b.v. remotes<strong>en</strong>sing-beeld<strong>en</strong> is opgesteld <strong>en</strong> gevalideerd.Status: GerealiseerdBeschrijving: De INBO-bijdrage aan het VITO-project HeathRecover is geleverd.N.a.v. de grote brand van mei 2011 in de Kalmthoutse Heide verricht hetINBO onderzoek naar de brandschade <strong>en</strong> het eerste herstel van detypische vegetatie, met behulp van remote s<strong>en</strong>sing. Dit gebeurt insam<strong>en</strong>werking met VITO <strong>en</strong> UG<strong>en</strong>t.OUTPUT 2013: Evoluties in het onderzoeksveld zijn opgevolgd <strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> aanspecifieke project<strong>en</strong> geleverdOUTPUT 2013: De geplande gegev<strong>en</strong>sverwerving <strong>en</strong> -verwerking <strong>voor</strong> 2013 i.k.v.het LifeWatch-project LW-2012-012-UAS is uitgevoerdOUTPUT 2013: De INBO-bijdrage aan het VITO-project HeathReCover is geleverd.EBO 4Het beleidsrelevant mari<strong>en</strong> onderzoek in België is in kaart gebracht met analysevan hiat<strong>en</strong> <strong>en</strong> id<strong>en</strong>tificatie van de taak <strong>voor</strong> het INBOPROJECT: Monitoring <strong>en</strong> beheer grote meeuw<strong>en</strong> (INBOPRJ-613)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In de G-IHD wordt e<strong>en</strong> sterke reductie van het aantal broed<strong>en</strong>de grotemeeuw<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>. Vanwege de hav<strong>en</strong>uitbreiding zull<strong>en</strong>alternatiev<strong>en</strong> gezocht word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de huidige broedplaats<strong>en</strong>. De mogelijkheidbestaat immers dat het aantal meeuw<strong>en</strong> dat op dak<strong>en</strong> broedt in de toekomstgevoelig to<strong>en</strong>eemt <strong>en</strong> dat grote meeuw<strong>en</strong> in habitatconcurr<strong>en</strong>tie tred<strong>en</strong> met debeschermde stern<strong>en</strong>populaties in het SBZV ‘Kustbroedvogels te Zeebrugge-Heist’. Om inzicht te krijg<strong>en</strong> in het gedrag van grote meeuw<strong>en</strong> na e<strong>en</strong>grootschalige verstoring zal het INBO e<strong>en</strong> analyse mak<strong>en</strong> van dekleurringdatabase. Ook wordt de evolutie van het aantal dakbroed<strong>en</strong>demeeuw<strong>en</strong> opgevolgd <strong>en</strong> word<strong>en</strong> de habitatprefer<strong>en</strong>ties in kaart gebracht(analyse van gegev<strong>en</strong>s die ter beschikking word<strong>en</strong> gesteld door dekustgeme<strong>en</strong>tes). Daarnaast zal het INBO adviser<strong>en</strong>d optred<strong>en</strong> bij de ev<strong>en</strong>tuele115
aanleg <strong>en</strong> inrichting van e<strong>en</strong> nieuw broedgebied <strong>voor</strong> grote meeuw<strong>en</strong> <strong>en</strong> neemthet INBO actief deel aan de stuurgroep <strong>voor</strong> de uitwerking van e<strong>en</strong>beheerregeling.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie verplaatsing<strong>en</strong> grote meeuw<strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: Davy Bosman, Harry J.P. Vercruijsse, Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, MagdaVincx, Liesbeth De Neve <strong>en</strong> Luc L<strong>en</strong>s (2012). Effects of body size on sexrelatedmigration vary betwe<strong>en</strong> two closely related gull species withsimilar size dimorphism. Ibis (2012), 154, 52–60.OUTPUT 2012: Adviesrapport met rec<strong>en</strong>te evolutie van grote meeuw<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>analyse van prefer<strong>en</strong>tiële dakk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s tijdsgebrek wordt deze output uitgesteld naar2013.OUTPUT 2013: Adviesrapport met rec<strong>en</strong>te evolutie van grote meeuw<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>analyse van prefer<strong>en</strong>tiële dakk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>PROJECT: Telling<strong>en</strong> zwarte zee-e<strong>en</strong>d<strong>en</strong> (INBOPRJ-615)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Vanaf 2013 wordt dit project onderdeel van INBOPRJ-617'Trofische interacties van toppredator<strong>en</strong> in de Noordzee <strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> vanm<strong>en</strong>selijke handel<strong>en</strong> op het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> de verspreiding van mari<strong>en</strong>esleutelsoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: Database <strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> rapportering aan RamsarStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie 'Distribution of Black Scoter in relation toprey' ingedi<strong>en</strong>d.Status: GerealiseerdBeschrijving: Court<strong>en</strong>s W., Sti<strong>en</strong><strong>en</strong> E.W.M. (2012). Overwinter<strong>en</strong>de zee-e<strong>en</strong>d<strong>en</strong> inhet Belgisch deel van de Noordzee: hoeveel, waar <strong>en</strong> <strong>voor</strong>al waarom.Vogelnieuws 19: 4-11. Het ontwerp is er <strong>en</strong> dit wordt in 2013 verwerkttot e<strong>en</strong> A1-publicatie onder het project INBOPRJ-617 'Trofischeinteracties van toppredator<strong>en</strong> in de Noordzee <strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> vanm<strong>en</strong>selijke handel<strong>en</strong> op het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> de verspreiding van mari<strong>en</strong>esleutelsoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012 (extra): A4-publicatie 'Zwarte zee-e<strong>en</strong>d<strong>en</strong> preferer<strong>en</strong> Vlaamse kost'Status: GerealiseerdBeschrijving: Opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het INBO-jaarboek 2011:http://jaarboek.inbo.be/jaarverslag-2011/onderzoek-2011/bedreigd<strong>en</strong>atuur/zwarte-zee-e<strong>en</strong>d<strong>en</strong>-preferer<strong>en</strong>-vlaamse-kostPROJECT: Monitoring van de effect<strong>en</strong> van de windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> op zee op deavifauna (INBOPRJ-616)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In de milieuvergunning <strong>voor</strong> offshore windpark<strong>en</strong> in het Belgisch deel vande Noordzee is e<strong>en</strong> monitoringprogramma opgelegd aan de vergunninghouderom de impact van het project op de verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong> van het mari<strong>en</strong>e116
milieu te onderzoek<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> eerste luik van het monitoringprogramma ligt d<strong>en</strong>adruk <strong>voor</strong>al op het beschrijv<strong>en</strong> van de onmiddellijke impact <strong>en</strong> deonmiddellijke effect<strong>en</strong> (= basismonitoring) van de windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> op hetecosysteem. Het tweede luik van de monitoring tracht verder te gaan <strong>en</strong> isbedoeld om procesgericht oorzaak-gevolg relaties te ontrafel<strong>en</strong>. Bij dezemonitoring ligt de nadruk dus op het begrijp<strong>en</strong> van de onderligg<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>van de effect<strong>en</strong> op het ecosysteem (= gerichte monitoring). Dit moet toelat<strong>en</strong>om (1) huidige <strong>en</strong> toekomstige mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> door te voer<strong>en</strong>, (2) detoekomstige impact beter te <strong>voor</strong>spell<strong>en</strong> <strong>en</strong> (3) te evoluer<strong>en</strong> van sitespecifiekeobservaties naar e<strong>en</strong> meer g<strong>en</strong>erische k<strong>en</strong>nis over de impact vanwindmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> op het ecosysteem. Binn<strong>en</strong> dit kader verricht het INBOonderzoek naar de verstor<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van offshore windpark<strong>en</strong> op zeevogels<strong>en</strong> naar de kans dat zeevogels in aanvaring kom<strong>en</strong> met de turbines.Titel uit JOP 2012: 'Monitoring Offshore windpark<strong>en</strong> (incl. overige telling<strong>en</strong> opzee) - BMM (Beheerse<strong>en</strong>heid van het Mathematisch Model van de Noordzee <strong>en</strong>het Schelde-estuarium)'.OUTPUT 2012: Jaarrapport offshore windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Nicolas Vanerm<strong>en</strong>, Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Thierry Onkelinx, WouterCourt<strong>en</strong>s, Marc Van de walle, Pieter Verschelde & Hilbran Verstraete(2012). Seabirds and Offshore Wind Farms - Monitoring 2011.INBO.R.2012.25. http://www.inbo.be/files/bibliotheek/89/236989.pdfOUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie 'The use of seabirds at sea count data inimpact assessm<strong>en</strong>t' ingedi<strong>en</strong>d.Status: GerealiseerdBeschrijving: Nicolas Vanerm<strong>en</strong>, Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Thierry Onkelinx, WouterCourt<strong>en</strong>s, Marc Van de walle, Pieter Verschelde & Hilbran Verstraete.(submitted). The use of ‘seabirds at sea’ count data in impactassessm<strong>en</strong>t: a monitoring and data handling protocol. Journal ofOrnithologyOUTPUT 2012 (extra): Hoofdstuk 'Radar research on the impact of offshore windfarms on birds: preparing to go offshore'Status: GerealiseerdBeschrijving: Brabant R., Vigin L., Sti<strong>en</strong><strong>en</strong> E.W.M., Vanerm<strong>en</strong> N., Degraer S.(2012). Radar research on the impact of offshore wind farms on birds:preparing to go offshore. In: 'Offshore wind farms in the Belgian Part ofthe North Sea - heading for an understanding of <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal impacts',Chapter 8OUTPUT 2012 (extra): Hoofdstuk 'Seabirds & Offshore Wind Farms: MonitoringResults 2011'Status: GerealiseerdBeschrijving: Vanerm<strong>en</strong> N., Sti<strong>en</strong><strong>en</strong> E.W.M., Onkelinx T., Court<strong>en</strong>s W., Van dewalle M., Degraer S. (2012). Seabirds & Offshore Wind Farms: MonitoringResults 2011. In: ' Offshore wind farms in the Belgian Part of the NorthSea - heading for an understanding of <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal impacts', Chapter 7OUTPUT 2012 (extra): Lezing 'Zeevogels & Offshore Windmol<strong>en</strong>s'Status: GerealiseerdBeschrijving: Vanerm<strong>en</strong> Nicolas, Sti<strong>en</strong><strong>en</strong> Eric, Wouter Court<strong>en</strong>s, Marc Van de walle& Hilbran Verstraete (2012). Zeevogels & Offshore Windmol<strong>en</strong>s - detoepassing van 'seabirds at sea' data in impact analyse. NecoV Studiedag'Ecologie van kust <strong>en</strong> duin<strong>en</strong>' (Rotterdam - NL) 27 maart 2012.OUTPUT 2013: Rapport ‘Monitoring effect<strong>en</strong> van offshore windpark<strong>en</strong> opzeevogels’117
PROJECT: Trofische interacties van toppredator<strong>en</strong> in de Noordzee <strong>en</strong> deeffect<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>selijk handel<strong>en</strong> op het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> deverspreiding van mari<strong>en</strong>e sleutelsoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-617)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het onderzoek naar mari<strong>en</strong>e avifauna <strong>en</strong> zeezoogdier<strong>en</strong> is erop gericht omde effect<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>selijk handel<strong>en</strong> op de hogere trofische niveaus in hetmari<strong>en</strong> gebond<strong>en</strong> ecosysteem te docum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>en</strong> te evaluer<strong>en</strong>. Met nameeffect<strong>en</strong> van vervuiling van het mari<strong>en</strong>e milieu (met o.a. olie <strong>en</strong> plastic) <strong>en</strong> deeffect<strong>en</strong> van offshore windturbines op zeevogels word<strong>en</strong> nauwgezet opgevolgddoor systematische telling<strong>en</strong> <strong>en</strong> dissectie van gestrande (zee)vogels. Daaraangekoppeld wordt de spatiotemporele verspreiding van zeezoogdier<strong>en</strong> opgevolgd<strong>en</strong> in kaart gebracht. Het sterk dynamische karakter van het mari<strong>en</strong>e milieuvereist e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>tdur<strong>en</strong>de update van de verspreidingsgegev<strong>en</strong>s. Om tot e<strong>en</strong>beter begrip te kom<strong>en</strong> van de interacties met de onderligg<strong>en</strong>deecosysteemniveaus wordt onderzoek gedaan naar de voedselkeuze van <strong>en</strong>kelesleutelsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> de beschikbaarheid van hun voedsel. Finaal heeft hetprogramma als doel om e<strong>en</strong> duurzaam beheer van het mari<strong>en</strong>e leefmilieumogelijk te mak<strong>en</strong>. Het toets<strong>en</strong> van de staat van instandhouding (IHD) vanmari<strong>en</strong>e <strong>en</strong> kustgebond<strong>en</strong> beschermde gebied<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel.De onderzoeksgegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> rechtstreeks gebruikt <strong>voor</strong> rapportering naarde OSPAR Commissie <strong>voor</strong> de Bescherming van het Mari<strong>en</strong>e Milieu in deNoordoost-Atlantische Oceaan (‘EcoQO on oiled Guillemots’ <strong>en</strong> ‘EcoQO onplastic particles in Fulmars’), RAMSAR <strong>en</strong> de EU Habitat –<strong>en</strong> Vogelrichtlijn.Langetermijntr<strong>en</strong>ds in de oliebevuilingsgraad van zeevogels, de aanwezigheidvan plastic in mag<strong>en</strong> van zeevogels, de evolutie van toxines in eier<strong>en</strong> vanzeevogels <strong>en</strong> de d<strong>en</strong>siteit<strong>en</strong> van zeevogels word<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s gebruikt <strong>voor</strong> deevaluatie van de goede milieutoestand in het kader van de Mari<strong>en</strong>e Strategie(GES).Titel uit JOP 2012: 'Trofische interacties in de hogere trofische niveaus van hetmari<strong>en</strong>e voedselweb: voedselkeuze <strong>en</strong> voedselbeschikbaarheid vansleutelsoort<strong>en</strong>'.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie 'Large-scale spatial pollution patternsaround the North Sea indicated by coastal bird eggs within an EcoQOprogram' ingedi<strong>en</strong>d.Status: GerealiseerdBeschrijving: Tobias Dittmann, Peter H. Becker, Joop Bakker, Anders Bignert,Elisabeth Nyberg, M. Glória Pereira, Ursula Pijanowska, Richard F. Shore,Eric Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Geir Olav Toft & Harald Mar<strong>en</strong>cic, 2012. Large-scale spatialpollution patterns around the North Sea indicated by coastal bird eggswithin an EcoQO programme. Environ Sci Pollut Res (2012) 19: 4060–4072.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie 'Plasticity in par<strong>en</strong>tal investm<strong>en</strong>t in asingle prey loader' ingedi<strong>en</strong>d.Status: GerealiseerdBeschrijving: Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Allix Br<strong>en</strong>ninkmeijer, Wouter Court<strong>en</strong>s and MarcVan de Walle, (Submitted). Intra-specific variability of plasticity inpar<strong>en</strong>tal investm<strong>en</strong>t in a long-lived single prey loader. Journal of AvianBiology. submittedOUTPUT 2012 (extra): Bijdrage aan nationaal rapportStatus: GerealiseerdBeschrijving: Jan Haelters; contributions provided by: Francis Kerckhof, BobRumes, Joch<strong>en</strong> Depestele, Thierry Jauniaux, Sigrid Maebe, Sophie118
Mirgaux, Eric Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Jeremy Demey, Dominique Verbel<strong>en</strong>, Jean-François Verheggh<strong>en</strong>, Frank Wagemans (2012). ASCOBANS AnnualNational Report BELGIUM 2011.OUTPUT 2012 (extra): Seabirds and fishery discards in the Southern North Sea(C3-publicatie (Abstract))Status: GerealiseerdBeschrijving: Sotillo A., Court<strong>en</strong>s W., Depestele J., Sti<strong>en</strong><strong>en</strong> E., Vincx, M. (2012).Seabirds and fishery discards in the Southern North Sea. In: Mees, J. etal. (Ed.) (2012). Book of abstracts - VLIZ Young Sci<strong>en</strong>tists' Day. Brugge,Belgium, 24 February 2012. VLIZ .OUTPUT 2012 (extra): Report of the Biological Data Analysis Workshop of theEuropean Marine Observation and Data Network (EMODnet).Status: GerealiseerdBeschrijving: Claus, S.; Vandepitte, L.; D<strong>en</strong>eudt, K.; Hernandez, F.; Mees, J.;Vanhoorne, B.; Waumans, F.; Costello, M.J.; Garthe, S.; Herman, P.;Pesant, S.; Pinn, E.H.; Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, E.; Van d<strong>en</strong> Bergh, E.; Webber, T.;Arvanitidis, C.(2012). Report of the Biological Data Analysis Workshop ofthe European Marine Observation and Data Network (EMODnet). VLIZSpecial Publication, 56. Vlaams <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> de Zee (VLIZ): Oost<strong>en</strong>de.35 pp.OUTPUT 2012 (extra): Intern rapport 'Interacties tuss<strong>en</strong> visserij <strong>en</strong> zeevogels:elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> impactanalyse'Status: GerealiseerdBeschrijving: Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Wouter Court<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Nicolas Vanerm<strong>en</strong> (2012).Interacties tuss<strong>en</strong> visserij <strong>en</strong> zeevogels: elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>impactanalyse. INBO.IR.2012.31OUTPUT 2012 (extra): Intern Rapport 'Interacties tuss<strong>en</strong> visserij <strong>en</strong> zeevogels'Status: GerealiseerdBeschrijving: Eric W.M. Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, Wouter Court<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Nicolas Vanerm<strong>en</strong> (2012).Interacties tuss<strong>en</strong> visserij <strong>en</strong> zeevogels: elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>impactanalyse. INBO.IR.2012.31OUTPUT 2013: Rapport 25 jaar stookolietelling<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Rapport 15 jaar telling<strong>en</strong> van zeevogelsOUTPUT 2013: Ontwikkeling g<strong>en</strong>erieke databank zeevogeltelling<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie 'Distribution of Black Scoter in relation toprey' ingedi<strong>en</strong>d.OUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie 'Intra-specific variability of plasticity inpar<strong>en</strong>tal investm<strong>en</strong>t in a long-lived single prey loader' ingedi<strong>en</strong>dPROJECT: Ecologisch onderzoek kustbroedvogels (INBOPRJ-8689)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteemdiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: De Zeebrugse populaties van e<strong>en</strong> aantal kustbroedvogels zijn van zeergrote nationale <strong>en</strong> internationale betek<strong>en</strong>is (vijf soort<strong>en</strong> overschrijd<strong>en</strong> de 1%norm). Sinds 1997 volgt het INBO hun populatiedynamiek <strong>en</strong> de stur<strong>en</strong>defactor<strong>en</strong> <strong>voor</strong> populatieverandering<strong>en</strong> nauwgezet op. De gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> deopgebouwde expertise word<strong>en</strong> geregeld gebruikt <strong>voor</strong> wet<strong>en</strong>schappelijkeadviez<strong>en</strong> inzake de instandhouding <strong>en</strong> het beheer van deze soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> hunbroedgebied<strong>en</strong>. De verzamelde gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> gebruikt ter evaluatie van deecologische kwaliteit van de Noordzee (OSPAR EcoQOs <strong>en</strong> Mari<strong>en</strong>e Strategie)119
<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> inzicht in de effect<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>selijk handel<strong>en</strong> op het mari<strong>en</strong>e systeemzoals verplaatsing<strong>en</strong> van meeuw<strong>en</strong> <strong>en</strong> effect<strong>en</strong> van visserij.OUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie 'Foraging flexibility of Sandwich Terns’ <strong>en</strong>‘Feeding ecology terns’ ingedi<strong>en</strong>dOUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie ‘Dep<strong>en</strong>d<strong>en</strong>cy of large gulls on fisherydiscards’ ingedi<strong>en</strong>d120
3.5 OD - Er zal onderbouwing gegev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aan deopmaak van soortherstelprogramma’s <strong>en</strong> -beheerplann<strong>en</strong> (Nr. 61§4)‣ Personeelskost: € 275.361,71 (5,27 VTE)‣ Werkingskost: € 97.995,65‣ Totaalkost: € 373.357,363.5.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar ecologisch beheer (Nr. 10)3.5.1.1 OOD - Onderzoek verricht<strong>en</strong> naar soortherstel van bedreigde <strong>en</strong>zeldzame inheemse soort<strong>en</strong> (Nr. 10.2)EBO 1Beoordeling van het herstel- <strong>en</strong> ontwikkelingspot<strong>en</strong>tieel van geïsoleerde <strong>en</strong> kleinepopulatiesPROJECT: Soortherstel HR-soort<strong>en</strong>: herstel rivierdonderpadpopulaties(INBOPRJ-619)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoeksproject in functie van de bescherming <strong>en</strong> uitbreiding van e<strong>en</strong>kleine geïsoleerde rivierdonderpadpopulatie in het Demerbekk<strong>en</strong>. Het projectomvat: opmaak <strong>en</strong> validatie van e<strong>en</strong> populatiemodel, haalbaarheidsonderzoek<strong>voor</strong> herstelproject<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de bek<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluatie van uitgevoerdeherintroducties.Voor dit project werd<strong>en</strong> outputs 2011 <strong>en</strong> 2014 gedefinieerd.PROJECT: Soortherstel HR-soort<strong>en</strong> kweekprogramma rivierdonderpad(INBOPRJ-620)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: We bestuder<strong>en</strong> de demografie (<strong>voor</strong>tplanting, leeftijdsstructuur, effectievepopulatiegrootte) <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische parameters van geherintroduceerde populatiesvan de rivierdonderpad (Cottus perifretum) om uit te mak<strong>en</strong> of deze zich in e<strong>en</strong>gunstige staat van instandhouding bevind<strong>en</strong> of toekomstig zull<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>bevind<strong>en</strong>. Op basis hiervan wordt het beheer geëvalueerd <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueelaangepast. Ex-situ conservatieprogramma van twee kleine geïsoleerderivierdonderpadpopulaties uit het Demerbekk<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> kweekproject in e<strong>en</strong>stroomgoot: 1) productie van individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong> herintroductie, 2) onderzoek naarde vitaliteit van cross-breeding van de verschill<strong>en</strong>de geïsoleerde populaties, 3)g<strong>en</strong>etische monitoring van de wilde populatiesOUTPUT 2012: Rivierdonderpadd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het herintroductieproject van ANBStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: INBO-rapport 'Invloed van uitkruis<strong>en</strong> van twee kleine geïsoleerderivierdonderpadpopulaties op overleving <strong>en</strong> groei'121
OUTPUT 2013: Rivierdonderpadd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het herintroductieproject van ANBPROJECT: Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: kwabaal(INBOPRJ-621)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ex-situ conservatieprogramma van kwabaal met e<strong>en</strong> broedstock afkomstiguit verschill<strong>en</strong>de Franse rivier<strong>en</strong>: productie van individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong> herintroductie<strong>en</strong> onderzoek naar de optimalisatie van de teelttechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitoring vande herintroductie van kwabaal in het wild, zowel demografisch als g<strong>en</strong>etischOUTPUT 2012: Kwabaal <strong>en</strong> kwabaallarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANBStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Intern Rapport: ‘Uitkruisexperim<strong>en</strong>t van de broedstockkwabaalstam met nieuwe ouderdier<strong>en</strong> uit de natuur’Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s tijdsgebrek zal deze output in 2013 gerealiseerdword<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Manuscript A1-publicatie 'Incubatietemperatuur kwabaal'OUTPUT 2013: INBO-rapport 'Kweekprogramma zeldzame vissoort<strong>en</strong> - resultat<strong>en</strong>2011-2013'OUTPUT 2013: Kwabaal <strong>en</strong> kwabaallarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANBOUTPUT 2013: INBO-rapport 'Uitkruisexperim<strong>en</strong>t kwabaalbroedstock met e<strong>en</strong>Franse kwabaalstam uit de natuur'OUTPUT 2013: De g<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> structuur van de broedstock van 2013is bepaaldOUTPUT 2013: De verandering in g<strong>en</strong>etische structuur <strong>en</strong> diversiteit <strong>voor</strong> de IJsepopulatieis bepaald <strong>voor</strong> 2011 versus 2013Beschrijving: De IJse-populatie wordt g<strong>en</strong>etisch gemonitord om na te gaan of erlokale reproductie plaats vindt <strong>en</strong> of deze populatie g<strong>en</strong>etische diversiteitverliest t<strong>en</strong>einde het bepotingsprogramma te kunn<strong>en</strong> bijstur<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Monitoring van g<strong>en</strong>etische diversiteit van de broedstockBeschrijving: Om e<strong>en</strong> gezonde broedstock te behoud<strong>en</strong> moet nagegaan word<strong>en</strong> inwelke mate inteelt <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische drift leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> verlies aan fitnessvan de broedstock, <strong>en</strong> van de nakomeling<strong>en</strong> hiervan die di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>voor</strong>bijpoting<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Intern Rapport: ‘Uitkruisexperim<strong>en</strong>t van de broedstockkwabaalstam met nieuwe ouderdier<strong>en</strong> uit de natuur’PROJECT: Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: serpeling(INBOPRJ-622)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ex-situ conservatieprogramma van serpeling met e<strong>en</strong> (gescheid<strong>en</strong>)broedstock afkomstig uit verschill<strong>en</strong>de rivierbekk<strong>en</strong>s in Vlaander<strong>en</strong>: productievan individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong> herintroductie.OUTPUT 2012: Serpeling <strong>en</strong> serpelinglarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANB122
Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Serpeling <strong>en</strong> serpelinglarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANBPROJECT: Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: kop<strong>voor</strong>n(INBOPRJ-623)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ex-situ conservatieprogramma van kop<strong>voor</strong>n met e<strong>en</strong> (gescheid<strong>en</strong>)broedstock afkomstig uit verschill<strong>en</strong>de rivierbekk<strong>en</strong>s in Vlaander<strong>en</strong>: productievan individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong> herintroductie.OUTPUT 2012: Kop<strong>voor</strong>n <strong>en</strong> kop<strong>voor</strong>nlarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANBStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Er werd ge<strong>en</strong> kop<strong>voor</strong>n geproduceerd weg<strong>en</strong>s hetontbrek<strong>en</strong> van paairijpe broedstockdier<strong>en</strong> (niet kunn<strong>en</strong> vang<strong>en</strong> vanpaairijpe ouderdier<strong>en</strong> in de natuur).OUTPUT 2013: Kop<strong>voor</strong>n <strong>en</strong> kop<strong>voor</strong>nlarv<strong>en</strong> in het kader van hetherintroductieprogramma van de soort door ANBPROJECT: Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: beekforel(INBOPRJ-624)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ex-situ conservatieprogramma van beekforel met e<strong>en</strong> broedstock afkomstiguit verschill<strong>en</strong>de rivierbekk<strong>en</strong>s: productie van individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong> herintroductie.OUTPUT 2012: Beekforel in het kader van het herintroductieprogramma van desoort door ANBStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Beekforel in het kader van het herintroductieprogramma van desoort door ANBPROJECT: Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: snoek(INBOPRJ-625)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Ex-situ conservatieprogramma van snoek met e<strong>en</strong> broedstock afkomstig uitverschill<strong>en</strong>de rivierbekk<strong>en</strong>s in Vlaander<strong>en</strong>: productie van individu<strong>en</strong> <strong>voor</strong>herintroductie.OUTPUT 2012: 6-weekse snoek in het kader van het herintroductieprogramma vande soort door ANBStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: 6-weekse snoek in het kader van het herintroductieprogramma vande soort door ANB123
PROJECT: Bepaling g<strong>en</strong>etische diversiteit broedstock zeldzame(stroomminn<strong>en</strong>de) vissoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-626)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Aquatisch BeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: T<strong>en</strong> behoeve van de kweekprogramma's van kwabaal, serpeling, kop<strong>voor</strong>n,snoek, beekforel <strong>en</strong> rivierdonderpad, wordt de g<strong>en</strong>etische diversiteit van debroedstock geregeld gescre<strong>en</strong>d om inteelt te vermijd<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Intern Rapport INBO: ‘Evaluatie g<strong>en</strong>etische diversiteit broedstockkwabaal’Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De g<strong>en</strong>etische stal<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, maar zijn nog nietgeanalyseerd. Het intern rapport kon bijgevolg nog niet afgewerktword<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt verdaagd naar 2013.OUTPUT 2013: Intern Rapport INBO: ‘Evaluatie g<strong>en</strong>etische diversiteit broedstockkwabaal’124
3.6 OD - Er zal verder onderzoek gebeur<strong>en</strong> naar de impactvan klimaat- <strong>en</strong> milieuverandering<strong>en</strong> op debiodiversiteit in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> de adaptatiecapaciteit(Nr. 61§5)‣ Personeelskost: € 81.867,65 (1,3 VTE)‣ Werkingskost: € 24.173,5‣ Totaalkost: € 106.041,153.6.1 SOD - Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de wisselwerking tuss<strong>en</strong>biotische <strong>en</strong> abiotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (Nr. 9)3.6.1.1 OOD - Onderzoek verricht<strong>en</strong> naar de gevoeligheid <strong>voor</strong> <strong>en</strong> respons vanecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun functies op klimaatswijziging<strong>en</strong> <strong>en</strong> het ontwerp<strong>en</strong>van mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> (Nr. 9.4)EBO 1Analyse <strong>en</strong> beoordeling van de impact van verwachte klimaatsverandering<strong>en</strong> ope<strong>en</strong> aantal modelsoort<strong>en</strong>PROJECT: De effect<strong>en</strong> van klimaatsc<strong>en</strong>ario's op de verspreiding vanongewerveld<strong>en</strong> in Europa (INBOPRJ-628)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: VlinderatlasStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het ontwerp is klaar <strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>d. Er wordt nu nog gewacht op dedrukproev<strong>en</strong>. De finale publicatie van de afgewerkte atlas zal in 2013gebeur<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: De vlinderatlas is gefinaliseerd <strong>en</strong> gepubliceerdEBO 2Beleidsondersteun<strong>en</strong>de studies naar de mogelijkhed<strong>en</strong>, de kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bat<strong>en</strong><strong>voor</strong> mitigatie <strong>en</strong> adaptatie in het Vlaamse natuur- <strong>en</strong> bosbeleidPROJECT: Bijdrage aan de opmaak van de Vlaamse adaptatiestrategie(INBOPRJ-631)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidVoor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.125
PROJECT: Mitigatiepot<strong>en</strong>tieel van koolstofopslag in natuur- <strong>en</strong> bosbodems(INBOPRJ-632)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de analyse van het koolstofopslagpot<strong>en</strong>tieel in Vlaams<strong>en</strong>atuur- <strong>en</strong> landbouwbodems <strong>en</strong> de impact van wijziging<strong>en</strong> in landgebruikStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Er was vertraging bij de uitvoering van NARA-S. Dezeoutput wordt in 2013 gerealiseerd in het kader van NARA-T.PROJECT: E<strong>en</strong> strategie <strong>voor</strong> klimaatgerelateerd biodiversiteitsonderzoek opINBO ontwikkel<strong>en</strong> (INBOPRJ-633)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Strategi<strong>en</strong>ota <strong>voor</strong> het klimaatgerelateerd biodiversiteitsonderzoekop het INBOStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Dit project werd verwijderd van de planning als gevolgvan de opstart van e<strong>en</strong> nieuw project: 'Allocatie sIHD-doelstelling<strong>en</strong> viaintegrale ruimtelijke optimalisatie' (INBOPRJ-783).PROJECT: Onderzoek naar de effect<strong>en</strong> van luchtverontreiniging <strong>en</strong>klimaatverandering op de biogeochemie van e<strong>en</strong> bosecosysteem(De Inslag, Brasschaat) (INBOPRJ-8927)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep Milieu <strong>en</strong> KlimaatPeriode: 01/09/2012 - 31/12/2020Status: In Uitvoering (nieuw project)OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijk artikel over de evolutie van zwaveldepositie inbosbestand te Brasschaat126
3.7 OD - De g<strong>en</strong>etische diversiteit van plant- <strong>en</strong> diersoort<strong>en</strong>waar<strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke internationale totregionale verantwoordelijkheid draagt wordtgeëvalueerd t<strong>en</strong> behoeve van de ondersteuning bij deopmaak van soortbeheerplann<strong>en</strong> in relatie tot hetverander<strong>en</strong>de klimaat. (Nr. 61§6)‣ Personeelskost: € 348.609,07 (5,12 VTE)‣ Werkingskost: € 95.206,4‣ Totaalkost: € 443.815,473.7.1 SOD - Het INBO beschrijft, monitort <strong>en</strong> onderzoekt g<strong>en</strong>etischediversiteit (Nr. 8)3.7.1.1 OOD - In kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische diversiteit vane<strong>en</strong> functionele selectie van populaties <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> terbeoordeling <strong>en</strong> optimalisatie van het ruimtelijk patroon van hetbiodiversiteitsgericht beleidsinstrum<strong>en</strong>tarium (Nr. 8.1)EBO 1E<strong>en</strong> systeem van g<strong>en</strong>etische monitoring van e<strong>en</strong> subset vanhabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong>PROJECT: E<strong>en</strong> concept <strong>voor</strong> algem<strong>en</strong>e g<strong>en</strong>etische monitoring vanhabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> wordt opgemaakt <strong>en</strong> getoetst(INBOPRJ-634)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Behoud van biodiversiteit impliceert dat op alle niveaus wordt gestreefdnaar e<strong>en</strong> duurzame toestand: zowel binn<strong>en</strong> als tuss<strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong>geme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, als binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> soort<strong>en</strong>. Diversiteit binn<strong>en</strong> soort<strong>en</strong>betek<strong>en</strong>t ook g<strong>en</strong>etische diversiteit. Hier wordt e<strong>en</strong> processchema uitgewerkt<strong>voor</strong> de monitoring van de g<strong>en</strong>etische diversiteit van soort<strong>en</strong>, om zo tr<strong>en</strong>ds <strong>en</strong>toestand<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze uiteindelijk te kunn<strong>en</strong> verklar<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: G<strong>en</strong>etische criteria <strong>voor</strong> lokale staat van instandhouding (LSVI) zijnbepaald <strong>en</strong> word<strong>en</strong> geïntegreerd in e<strong>en</strong> aangepaste versie van de LSVIPROJECT: Ontwikkeling van nieuwe g<strong>en</strong>etische merkers <strong>voor</strong> modelsoort<strong>en</strong>(INBOPRJ-7846)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 06/11/2012 - 31/12/2029Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Nood aan g<strong>en</strong>etische merkers <strong>voor</strong> het onderzoek naar fragm<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong>Natura2000.127
OUTPUT 2013: Analyse van Hi-Seq libraries <strong>voor</strong> ontwikkeling van nieuwe SNPmerkersis voltooid op 5 soort<strong>en</strong>. Nieuwe merkers word<strong>en</strong>geoptimaliseerd <strong>en</strong> in gebruik g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.EBO 2De huidige g<strong>en</strong>etische structuur <strong>en</strong> diversiteit van e<strong>en</strong> aantalhabitatrichtlijnsoort<strong>en</strong> is gek<strong>en</strong>dPROJECT: Kamsalamander: bepaling g<strong>en</strong>etische criteria <strong>voor</strong> IHD <strong>en</strong>vergelijking met andere criteria (INBOPRJ-635)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: De criteria <strong>voor</strong> de LSVI van kamsalamander zijn huidig <strong>en</strong>kel ecologisch <strong>en</strong>demografisch. Hier wordt nagegaan in welke mate er e<strong>en</strong> correlatie is tuss<strong>en</strong>deze criteria <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische criteria, <strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> we g<strong>en</strong>etische criteria <strong>voor</strong> deLSVI aan de hand van empirische <strong>en</strong> theoretische gegev<strong>en</strong>s. Dit wordtgecombineerd met e<strong>en</strong> parallelle analyse op e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e soort, dealp<strong>en</strong>watersalamander. Voor de betrokk<strong>en</strong> populaties bepal<strong>en</strong> we ook deeffectieve populatiegrootte <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> inschatting van delandschappelijke structur<strong>en</strong> die connectiviteit bevorder<strong>en</strong> dan wel belemmer<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> subset van populaties wordt op lange termijn gemonitord.OUTPUT 2013: Data-analyse: g<strong>en</strong>etische structuur <strong>en</strong> diversiteit vankamsalamander <strong>en</strong> alp<strong>en</strong>watersalamander in relatie tot habitatkwaliteit<strong>en</strong> isolatie.OUTPUT 2013: Nieuwe g<strong>en</strong>etische merkers zijn gedetecteerd <strong>en</strong> ontwikkeld viaonderzoek op kamsalamander <strong>en</strong> alp<strong>en</strong>watersalamanderPROJECT: Vlieg<strong>en</strong>d hert: g<strong>en</strong>etische duurzaamheid in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> Europa<strong>en</strong> relatie met instandhoudingsdoel<strong>en</strong> (INBOPRJ-636)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2016Status: In UitvoeringBeschrijving: Het vlieg<strong>en</strong>d hert is e<strong>en</strong> IHD-soort. Om de toestand <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds bij deze soortte bepal<strong>en</strong> is ook g<strong>en</strong>etisch onderzoek vereist. Dit laat toe om kritischeparameters als effectieve populatiegrootte te bepal<strong>en</strong> alsook de g<strong>en</strong>etischeverbond<strong>en</strong>heid van de populaties.OUTPUT 2013: Fylog<strong>en</strong>ie van het Europees vlieg<strong>en</strong>d hertBeschrijving: Het vlieg<strong>en</strong>d hert bevat binn<strong>en</strong> Europa mogelijk cryptische soort<strong>en</strong> ofafzonderlijke evolutionaire e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>. Deze kunn<strong>en</strong> we met DNAbarcodingonderscheid<strong>en</strong>. Deze e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> mogelijk afzonderlijk <strong>en</strong>verschill<strong>en</strong>d beheerd te word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: A1-publicatie 'Phylogeography of the European Stag beetle'PROJECT: Tweejaarlijkse monitoring van herintroductie van kwabaal viag<strong>en</strong>etische methodes (INBOPRJ-637)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: Met deze studie gaan we na in welke mate de geherintroduceerdepopulaties van kwabaal volg<strong>en</strong>s g<strong>en</strong>etische criteria duurzaam zijn, <strong>en</strong>, zoniet,128
welke maatregel<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> om de duurzaamheid teverhog<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> aanvaardbaar niveau.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in INBOPRJ-621 'PRJ -Kweekprogramma zeldzame/verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> vissoort<strong>en</strong>: kwabaal'PROJECT: Monitoring van herintroductie van rivierdonderpad via g<strong>en</strong>etischemethodes (INBOPRJ-638)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: We bestuder<strong>en</strong> de demografie (effectieve populatiegrootte) <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etischeparameters van geherintroduceerde populaties van de rivierdonderpad (Cottusperifretum) om uit te mak<strong>en</strong> of deze zich in e<strong>en</strong> gunstige staat vaninstandhouding bevind<strong>en</strong> of toekomstig zull<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in INBOPRJ-620 'Soortherstel HRsoort<strong>en</strong>kweekprogramma rivierdonderpad'.EBO 3E<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiesituatie <strong>voor</strong> monitoring van de g<strong>en</strong>etische diversiteit van dezesoort<strong>en</strong> is opgemaaktPROJECT: Gro<strong>en</strong>knolorchis (INBOPRJ-639)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidRed<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project werd vervang<strong>en</strong> door INBOPRJ-585'Populatiedynamisch <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etisch onderzoek Liparis loeselii'.OUTPUT 2012 (extra): Manuscript A1-publicatie 'G<strong>en</strong>etic structure and diversity ofLiparis loeseli' ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: De Vlaamse <strong>en</strong> Europese gegev<strong>en</strong>s van de g<strong>en</strong>etische diversiteit zijnbepaald, <strong>en</strong> geanalyseerd. E<strong>en</strong> manuscript wordt gefinaliseerd <strong>en</strong>ingedi<strong>en</strong>d bij e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk tijdschrift.An Vand<strong>en</strong>-Broeck, Wouter Van Landuyt, Kar<strong>en</strong> Cox, Luc De Bruyn, RalfGyselings, Gerard Oostermeijer, Bertille Val<strong>en</strong>tin, Gregor Bozic, BrankoDolinar, Illyés Zoltán, Joachim Mergeay. High levels of long-distance seeddispersal blurs ecotypic diverg<strong>en</strong>ce in a rare terrestrial orchid.PROJECT: Drijv<strong>en</strong>de waterweegbree (INBOPRJ-640)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2014Status: In UitvoeringBeschrijving: Via g<strong>en</strong>etische techniek<strong>en</strong> gaan we na in welke mate de populatiesverbond<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> of de huidige ecologische infrastructuur volstaat <strong>voor</strong>duurzame instandhouding.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie of rapport 'G<strong>en</strong>etic structure anddiversity of Luronium natans in a fragm<strong>en</strong>ted landscape'129
PROJECT: G<strong>en</strong>etische diversiteit van nauwe korfslak <strong>en</strong> zeggekorfslak(INBOPRJ-641)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Evaluatie van de toestand van g<strong>en</strong>etische diversiteit van IHD-soort<strong>en</strong> <strong>en</strong>hun connectiviteit.OUTPUT 2012: Voorlopig rapport zeggekorfslakpopulatiesStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Er wordt wet<strong>en</strong>schappelijke ondersteuning gebod<strong>en</strong> aan KBIN <strong>voor</strong>staalnames van de nauwe korfslak. De gegev<strong>en</strong>s van dezeggekorfslakpopulaties word<strong>en</strong> geanalyseerd <strong>en</strong> gebundeld in e<strong>en</strong><strong>voor</strong>lopig rapport.Toelichting verdaging: Verdaagd naar 2013 door gebrek aan stal<strong>en</strong> in 2011(droogte tijd<strong>en</strong>s staalnameperiode) waardoor onvoldo<strong>en</strong>de analyseskond<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong> in 2012.OUTPUT 2013: Voorlopig rapport toestand zeggekorfslakpopulaties in Vlaander<strong>en</strong>3.7.1.2 OOD - Monitor<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> vanbeïnvloed<strong>en</strong>de process<strong>en</strong> <strong>en</strong> mechanism<strong>en</strong> om de effectiviteit van hetbiodiversiteitsgericht instrum<strong>en</strong>tarium te beoordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel bijte stur<strong>en</strong> (Nr. 8.2)EBO 1De effect<strong>en</strong> van process<strong>en</strong> of mechanism<strong>en</strong> zoals habitatverlies,habitatfragm<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong> urbanisatie op g<strong>en</strong>etische diversiteit, inteelt, <strong>en</strong> langetermijn leefbaarheid van e<strong>en</strong> aantal modelsoort<strong>en</strong> met gering tot grootadaptatievermog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in kaart gebracht.PROJECT: De adder (Vipera berus) in gefragm<strong>en</strong>teerde gebied<strong>en</strong> (EVINBO)(INBOPRJ-642)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: In Vlaander<strong>en</strong> is de adder beperkt tot drie restpopulaties in de AntwerpseKemp<strong>en</strong>, nl. het Groot Schietveld, Kaulille – Beerzegem – Schriek<strong>en</strong> op de gr<strong>en</strong>svan de geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Lille <strong>en</strong> Beerse, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t (her?)ontdekte kleinepopulatie van de Kalmthoutse Heide. Alle drie de populaties zijn ruimtelijkvolkom<strong>en</strong> geïsoleerd, wat h<strong>en</strong> kwetsbaar maakt <strong>voor</strong> verlies aan g<strong>en</strong>etischevariatie <strong>en</strong> inteelt. Volg<strong>en</strong>de onderzoeksvrag<strong>en</strong> zijn dan ook van belang: 1)Bepal<strong>en</strong> van de graad van g<strong>en</strong>etische diversiteit, <strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> inteelt-index <strong>voor</strong>de verschill<strong>en</strong>de populaties, 2) Bepal<strong>en</strong> effectieve g<strong>en</strong>etische populatiegroottevan de drie populaties. Dit geeft e<strong>en</strong> idee van de lange termijn duurzaamheidvan de populaties, <strong>en</strong> de nood aan uitwisseling van individu<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>populaties. 3) Bepal<strong>en</strong> van migratie tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de deelpopulaties vanhet Groot Schietveld, op basis van tijdsreeks<strong>en</strong> van vervelling<strong>en</strong>. 4) Bepal<strong>en</strong> vande oorsprong van de adders van Kalmthout (autochtoon versus uitgezet).OUTPUT 2012: Rapport: 'G<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> structuur van de adder inVlaander<strong>en</strong>'Status: Gerealiseerd130
Beschrijving: Voor ANB werd e<strong>en</strong> gedetailleerd rapport opgemaakt waarin deg<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> structuur van de drie rester<strong>en</strong>de Vlaamseadderpopulaties wordt weergegev<strong>en</strong>, <strong>en</strong> waarbij kans<strong>en</strong> <strong>voor</strong> detoekomst word<strong>en</strong> doorgelicht.PROJECT: De vuursalamander (Salamandra salamandra) in oud-bosrelict<strong>en</strong>(INBOPRJ-643)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit onderzoek kadert in e<strong>en</strong> evaluatie van de toestand van devuursalamander in Vlaams-Brabant, waarbij de g<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong>verbond<strong>en</strong>heid van de relictpopulaties wordt geëvalueerd. Dit is later uitgebreidnaar Oost-Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> Limburg. Dit onderzoek gebeurt o.a. op vraag vanANB. Om het onderzoek beter te onderbouw<strong>en</strong> werd de oorspronkelijke vraagvan ANB uitgebreid naar alle Vlaamse populaties. De vuursalamander is e<strong>en</strong>langlev<strong>en</strong>de soort met slecht dispersievermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> eerder nauwehabitatkeuze. Met deze studie wordt geprobeerd e<strong>en</strong> inschatting te gev<strong>en</strong> vanwat de langetermijnkans<strong>en</strong> zijn <strong>voor</strong> behoud van de vuursalamander inVlaander<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> langlop<strong>en</strong>de studie, met e<strong>en</strong> herhaling van de samplingbinn<strong>en</strong> 5 jaar.OUTPUT 2013: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportage aan ANB van de g<strong>en</strong>etische diversiteit vande vuursalamander in Vlaander<strong>en</strong> in relatie tot habitatgrootte <strong>en</strong> isolatieBeschrijving: Dit rapport di<strong>en</strong>t ter ondersteuning van het soortbeschermingsplanvan de vuursalamander, met aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beheer op basis vang<strong>en</strong>etische criteria. E<strong>en</strong> finale publicatie is <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> in 2014 of 2015.OUTPUT 2013: De data van 2011-2012 zijn verwerkt <strong>en</strong> geanalyseerd op de rolvan landschapsfragm<strong>en</strong>tatiePROJECT: De blauwe knoop (Succisa prat<strong>en</strong>sis) als model <strong>voor</strong>extinctieschuld in heischrale grasland<strong>en</strong> (INBOPRJ-644)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek naar de ruimtelijke <strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> waaraan e<strong>en</strong> Natura2000-netwerk moet voldo<strong>en</strong> om duurzaam behoud van biodiversiteit toe te lat<strong>en</strong>, aande hand van modelsoort<strong>en</strong>. De blauwe knoop is e<strong>en</strong> nog relatief algem<strong>en</strong>esoort maar die zich zeer slecht verbreidt <strong>en</strong> gevoelig is aan vermesting. Veleplant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> van heischrale grasland<strong>en</strong> zijn pot<strong>en</strong>tieel onderhevig aanextinctieschuld, als gevolg van te kleine lokale populatiegroottes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> te hogemate van isolatie. Hier wordt deze mate van isolatie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische uitwisselingin detail gemet<strong>en</strong>. Deze informatie wordt gebruikt om sc<strong>en</strong>ario's te ontwikkel<strong>en</strong>omtr<strong>en</strong>t de evolutie van heischrale grasland<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie 'Polymorphic microsatellite markers forSuccisa prat<strong>en</strong>sis' ingedi<strong>en</strong>dStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Beschrijving van g<strong>en</strong>etische merkers die gebruikt word<strong>en</strong> bij destudie van de g<strong>en</strong>etische diversiteit van de heischrale graslandsoortblauwe knoop, Succisa prat<strong>en</strong>sis. Deze k<strong>en</strong>soort is e<strong>en</strong> model <strong>voor</strong> destudie van extinctieschuld in heischrale grasland<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: De resultat<strong>en</strong> van deze studie word<strong>en</strong> geïntegreerd in e<strong>en</strong>ander manuscript met meer data, waarin dit e<strong>en</strong> klein onderdeel zal zijn131
van het totaal. Zie 'OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie omtr<strong>en</strong>textinctieschuld van e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>soort van heischrale grasland<strong>en</strong>'OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie omtr<strong>en</strong>t extinctieschuld van e<strong>en</strong>k<strong>en</strong>soort van heischrale grasland<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Verdaagd naar 2013 als gevolg van overmacht. Andereproject<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> meer tijd gevraagd dan verwacht.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie omtr<strong>en</strong>t extinctieschuld van e<strong>en</strong>k<strong>en</strong>soort van heischrale grasland<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Data-analyse omtr<strong>en</strong>t isolatie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische uitwisseling tuss<strong>en</strong>populaties van lokale tot regionale schaal is afgewerkt.Beschrijving: Vele plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> van heischrale grasland<strong>en</strong> zijn pot<strong>en</strong>tieelonderhevig aan extinctieschuld, als gevolg van te kleine lokalepopulatiegroottes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> te hoge mate van isolatie. Hier wordt dezemate van isolatie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische uitwisseling in detail gemet<strong>en</strong>. Dezeinformatie wordt gebruikt om sc<strong>en</strong>ario's te ontwikkel<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t deevolutie van heischrale grasland<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Ouderschapsanalyses zijn uitgevoerd <strong>en</strong> poll<strong>en</strong>dispersie-afstand<strong>en</strong>zijn bepaald <strong>voor</strong> de metapopulatie Dass<strong>en</strong>aarde.Beschrijving: In 2011-2012 is e<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t opgestart dat toelaat omzaaddispersie <strong>en</strong> poll<strong>en</strong>dispersie (de g<strong>en</strong>etische connectiviteit van plant<strong>en</strong>in e<strong>en</strong> metapopulatie) nauwkeurig te bepal<strong>en</strong>. Dit laat toe om te bepal<strong>en</strong>hoe sterk verbond<strong>en</strong> nabije populaties werkelijk zijn, op e<strong>en</strong> schaal van<strong>en</strong>kele meters tot ca. 20 kilometer. Hier<strong>voor</strong> wordt van ca. 1000kiemplant<strong>en</strong> bepaald welke de ouders war<strong>en</strong>, via g<strong>en</strong>etische methodes,om zodo<strong>en</strong>de te bepal<strong>en</strong> welke afstand het zaad <strong>en</strong> de poll<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>afgelegd.OUTPUT 2013: Experim<strong>en</strong>t rond de rol van kleine landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> alsfacilitator<strong>en</strong> van dispersie is opgestart <strong>en</strong> wordt gedur<strong>en</strong>de 6 maand<strong>en</strong>opgevolgd.Beschrijving: Kleine landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (KLE) zoals houtkant<strong>en</strong> <strong>en</strong> hag<strong>en</strong>geleg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> plant<strong>en</strong>populaties kunn<strong>en</strong> er<strong>voor</strong> zorg<strong>en</strong> dat bestuiversmeer stuifmeel uitwissel<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> populaties. In dit experim<strong>en</strong>t kruis<strong>en</strong>we drie behandeling<strong>en</strong>: grote <strong>en</strong> kleine populaties die wel of niet via e<strong>en</strong>houtkant verbond<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> op kleine <strong>en</strong> grote afstand. Dit laat ons toeom te bepal<strong>en</strong> hoe belangrijk KLE werkelijk zijn als ecologische corridors,<strong>en</strong> of er e<strong>en</strong> interactie is met de lokale populatiegrootte.PROJECT: Gr<strong>en</strong>smaas: opvolging van biotoopherstel op drie plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong>(maasraket, veldsalie, ruige weegbree) (INBOPRJ-645)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Met dit onderzoek wordt nagegaan hoe populaties van plant<strong>en</strong> die zichhersteld hebb<strong>en</strong> na de natuurtechnische ingrep<strong>en</strong> aan de Gr<strong>en</strong>smaas reager<strong>en</strong>.Hier<strong>voor</strong> wordt g<strong>en</strong>etisch onderzoek gebruikt. Specifiek wordt ook nagegaan ofer adaptatieve verandering<strong>en</strong> zijn van e<strong>en</strong> uitheemse plant, de maasraket, inzijn uitheems areaal t<strong>en</strong> opzichte van zijn inheems areaal in de Pyr<strong>en</strong>eeën.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie: herkomst van de invasievemaasraket (Sysimbrium austriacum) <strong>en</strong> kolonisatiedynamiek<strong>en</strong> aan deGr<strong>en</strong>smaas.132
PROJECT: De rol van prioriteitseffect<strong>en</strong> bij natuurherstel (INBOPRJ-647)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2018Status: In UitvoeringBeschrijving: Grootschalig natuurherstel gaat vaak gepaard met ingrijp<strong>en</strong>de werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> decreatie van pioniersituaties. Dit geeft e<strong>en</strong> grote ecologische ruimte die vrijligt<strong>voor</strong> kolonisatie gevolgd door ecologische successie van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecologischegeme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Hierbij bestaat het risico dat <strong>voor</strong>al de eerste kolonist<strong>en</strong>,zowel g<strong>en</strong>etisch als op soortniveau, e<strong>en</strong> disproportioneel groot aandeel hebb<strong>en</strong>in de ontwikkeling van de populatie <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap. Als gevolg daarvan kande ecologische successie in e<strong>en</strong> compleet andere richting verlop<strong>en</strong> dan m<strong>en</strong>initieel verwacht had. ANB voert grootschalig heideherstel uit op haar terrein<strong>en</strong>,waarbij grote oppervlaktes word<strong>en</strong> geplagd <strong>en</strong> op<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>voor</strong> kolonisatie.Hier wordt bestudeerd in welke mate de huidige werkwijze kan verbeterdword<strong>en</strong> <strong>en</strong> welke de rand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> zijn <strong>voor</strong> succes, met name in het lichtvan de volgorde van kolonisatie <strong>en</strong> de abundantie van ongew<strong>en</strong>ste soort<strong>en</strong> diesnel kunn<strong>en</strong> koloniser<strong>en</strong>. Aanvull<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e principes vanzog<strong>en</strong>aamde prioriteitseffect<strong>en</strong> <strong>en</strong> persist<strong>en</strong>te stichterseffect<strong>en</strong> empirisch <strong>en</strong>theoretisch bestudeerd om de inzicht<strong>en</strong> in het algem<strong>en</strong>e belang van ditf<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> uit te breid<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Manuscript A1-publicatie: 'Priority effects and species sorting in along paleo-ecological record of repeated community assembly throughtime' ingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: Mergeay, J., et al. (2011). Priority effects and species sorting in along paleo-ecological record of repeated community assembly throughtime. Ecology 92(12): 2267-2275.OUTPUT 2013: Manuscript 'Priority effects strongly shape population andcommunity structure' wordt gefinaliseerdBeschrijving: Dit is e<strong>en</strong> artikel dat aantoont dat prioriteitseffect<strong>en</strong> (eerst komt eerstmaalt) zowel op populati<strong>en</strong>iveau als geme<strong>en</strong>schapsniveau e<strong>en</strong> sleutelrolkunn<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> in poel<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Manuscript omtr<strong>en</strong>t persist<strong>en</strong>te stichterseffect<strong>en</strong> in vijvers <strong>en</strong>mer<strong>en</strong> op lange termijn (10 000 jaar) wordt afgewerkt <strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>dPROJECT: Noordwaartse expansie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische adaptatie in respons opklimaatsverandering bij de gaffelwaterjuffer (Co<strong>en</strong>agrion scitulum)(INBOPRJ-648)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Klimaatverandering leidt tot e<strong>en</strong> verschuiving van biota <strong>en</strong>erzijds, maar ooktot adaptatie van lokale biota aan deze verandering<strong>en</strong>, bv. via g<strong>en</strong>migratie. Inbeide gevall<strong>en</strong> is connectiviteit doorhe<strong>en</strong> Europa van belang om zo'nverschuiving <strong>en</strong> adaptatie toe te lat<strong>en</strong>. In deze studie wordt zowel deverschuiving van het areaal van e<strong>en</strong> klimaatgevoelige soort opgevolgd als deadaptatie van populaties aan deze verandering<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie: ‘Kolonisatiedynamiek<strong>en</strong> <strong>en</strong>g<strong>en</strong>etische diversiteit aan de marge van het areaal van degaffelwaterjuffer, e<strong>en</strong> noordwaarts opschuiv<strong>en</strong>de soort’Status: GerealiseerdBeschrijving: Het manuscript is ingedi<strong>en</strong>d ter publicatie. De finale publicatiedatumhangt af van het peer-reviewproces133
OUTPUT 2013: Manuscript omtr<strong>en</strong>t de fylogeografie van gaffelwaterjuffer inEuropa ingedi<strong>en</strong>dBeschrijving: Dit manuscript beschrijft de historiek van de noordwaartse kolonisatievan de globale West-palearctische populatie van de gaffelwaterjuffer. Ditis e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiekader <strong>voor</strong> later onderzoek naar adaptatie aanklimaatopwarming.OUTPUT 2013: De g<strong>en</strong>etische karakterisatie op 5000 merkers van 196 individu<strong>en</strong>met verschill<strong>en</strong>de adaptaties aan klimaatcondities is uitgevoerdPROJECT: Effect<strong>en</strong> van urbanisatie op de g<strong>en</strong>etische structuur vanhuismuss<strong>en</strong> (INBOPRJ-649)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 04/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Deze studie gebeurt in de eerste plaats niet op het INBO, maar kadert ine<strong>en</strong> doctoraatsonderzoek dat uitgevoerd werd (beëindigd in 2011) aan deUG<strong>en</strong>t met INBO als co-promotor. Deze studie levert waardevolle informatie opomtr<strong>en</strong>t de werkelijke graad van isolatie bij e<strong>en</strong> akkervogel / sed<strong>en</strong>tairezangvogel. In 2012 werd <strong>en</strong>kel nog gefocust op data-analyse <strong>en</strong> op hetfinaliser<strong>en</strong> van de wet<strong>en</strong>schappelijke output.OUTPUT 2012 (extra): E<strong>en</strong> manuscript is gepubliceerd bij HeredityStatus: GerealiseerdBeschrijving: Vangestel, C., et al. (2012). G<strong>en</strong>etic diversity and populationstructure in contemporary house sparrow populations along anurbanization gradi<strong>en</strong>t. Heredity 109: 163-172.PROJECT: Habitatfragm<strong>en</strong>tatie van Vlaamse <strong>en</strong> Europese olm<strong>en</strong> <strong>en</strong> anderebedreiging<strong>en</strong> <strong>voor</strong> <strong>voor</strong>tbestaan (INBOPRJ-650)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Opmaak rapportStatus: GerealiseerdBeschrijving: Rapport omtr<strong>en</strong>t de toestand (g<strong>en</strong>etisch) van gladde <strong>en</strong> ruwe iep inVlaander<strong>en</strong>. Cox, K.; Vand<strong>en</strong> Broeck, A.; Vander Mijnsbrugge, K. (2012).G<strong>en</strong>etic variation in European elms: G<strong>en</strong>etic characterisation ofpopulations of Ulmus laevis and of the U. minor-U. glabra complex.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.54. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO):Brussel. 67 pp. http://www.inbo.be/files/bibliotheek/98/242098.pdfOUTPUT 2013: Manuscript omtr<strong>en</strong>t toestand van olm<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> is ingedi<strong>en</strong>d<strong>voor</strong> peer-review <strong>en</strong> publicatieBeschrijving: Publicatiedatum hangt af van het peer-reviewproces.PROJECT: Zwarte populier in Vlaander<strong>en</strong>: invloed van cultuurpopulier<strong>en</strong> opintrogressie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische vervuiling (INBOPRJ-651)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: E<strong>en</strong> manuscript <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie is ingedi<strong>en</strong>dbij Plant Ecology and Evolution134
Status: GerealiseerdBeschrijving: Vand<strong>en</strong> Broeck, A.; Cox, K.; Villar, M. (2012). Natural hybridizationand pot<strong>en</strong>tial seed set of sympatric Populus nigra and Populus ×canad<strong>en</strong>sis along the river IJzer in Flanders (Belgium). Plant Ecology andEvolution 145(3): 1–9OUTPUT 2012 (extra): E<strong>en</strong> manuscript is gepubliceerd bij Biological InvasionsStatus: GerealiseerdBeschrijving: Vand<strong>en</strong> Broeck, A.; Cox, K.; Michiels, B.; Verschelde, P.; Villar, M.(2012). With a little help from my fri<strong>en</strong>ds: hybrid fertility of exoticPopulus x canad<strong>en</strong>sis <strong>en</strong>hanced by related native Populus nigra.Biological Invasions online: 1-16PROJECT: Impact van g<strong>en</strong>etische barrières op aantal wildsoort<strong>en</strong> alsmodelsoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-652)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Manuscript g<strong>en</strong>etica ste<strong>en</strong>marterStatus: GerealiseerdBeschrijving: De resultat<strong>en</strong> van de eerste analyses werk<strong>en</strong> als deel van het rapportINBO.R.2012.62 opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De resultat<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> aan dat verderonderzoek aan de hand van e<strong>en</strong> grotere set van merkers aangewez<strong>en</strong>lijkt.OUTPUT 2012: Afwerking manuscript g<strong>en</strong>etica reewildStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het manuscript is klaar om ingedi<strong>en</strong>d te word<strong>en</strong>.PROJECT: Zoöchorie in duin<strong>en</strong>: g<strong>en</strong>etische analyse van connectiviteit vanklaversoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-653)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: E<strong>en</strong> manuscript <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie wordtingedi<strong>en</strong>dStatus: GerealiseerdBeschrijving: D'Hondt, B., et al. (2012). G<strong>en</strong>etic analysis reveals human-mediatedlong-distance dispersal among war cemeteries in Trifolium micranthum.Plant Ecology 213(8): 1241-1250.PROJECT: Bram<strong>en</strong>sprinkhaan als model <strong>voor</strong> de effect<strong>en</strong> vanhabitatfragm<strong>en</strong>tatie (INBOPRJ-654)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Deze studie bouwt verder op e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking met KBIN, geïnitieerd in2007. De bram<strong>en</strong>sprinkhaan is e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e soort met beperktdispersievermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoge aangroeicapaciteit. Met deze studie wordtbestudeerd of <strong>en</strong> hoe algem<strong>en</strong>e soort<strong>en</strong> zware hinder ondervind<strong>en</strong> vanhabitatfragm<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong> extinctieschuld.135
OUTPUT 2013: Nieuwe g<strong>en</strong>etische merkers zijn gedetecteerd <strong>en</strong> ontwikkeld viaonderzoek op deze soortPROJECT: Duiz<strong>en</strong>dguld<strong>en</strong>kruid<strong>en</strong> <strong>en</strong> effect<strong>en</strong> van hybridisatie op fitness(INBOPRJ-655)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit onderzoek kadert in e<strong>en</strong> overkoepel<strong>en</strong>d onderzoek naar hetnetwerkgehalte van het Natura2000-netwerk. Via de g<strong>en</strong>etische analyseskunn<strong>en</strong> we, naast de bepaling<strong>en</strong> van hybridisatie <strong>en</strong> effect<strong>en</strong> op fitness, ookdispersie via poll<strong>en</strong> <strong>en</strong> zad<strong>en</strong> nagaan. Dit zijn ess<strong>en</strong>tiële parameters om in teschatt<strong>en</strong> of het Natura2000-netwerk wel degelijk e<strong>en</strong> netwerk is. Hier gebruik<strong>en</strong>we e<strong>en</strong> soort aan het goed disperser<strong>en</strong>de uiteinde van het dispersiespectrum.OUTPUT 2013: Wet<strong>en</strong>schappelijke publicatie: 'Asymmetrische effect<strong>en</strong> vanhybridisatie tuss<strong>en</strong> duiz<strong>en</strong>dguld<strong>en</strong>kruid<strong>en</strong>'PROJECT: Conservatiebiologie van het g<strong>en</strong>tiaanblauwtje in Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong>Europa: status, g<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> beheer (INBOPRJ-7747)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2016Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: G<strong>en</strong>tiaanblauwtje is e<strong>en</strong> zeer veeleis<strong>en</strong>de vlinder van (in Vlaander<strong>en</strong>)vochtige heidegebied<strong>en</strong>, temeer omdat ze afhangt van welbepaalde mier<strong>en</strong> alsgastheer van larv<strong>en</strong> in de lev<strong>en</strong>scyclus. In deze studie word<strong>en</strong> aan de hand vang<strong>en</strong>etisch <strong>en</strong> demografisch onderzoek de toestand <strong>en</strong> de vereist<strong>en</strong> van dezesoort verder uitgelicht. Dit gebeurt in e<strong>en</strong> Europese context.OUTPUT 2013: DNA-stal<strong>en</strong> van Vlaamse populaties g<strong>en</strong>tiaanblauwtje <strong>en</strong>klokjesg<strong>en</strong>tiaan zijn verzameldPROJECT: Conservatieg<strong>en</strong>etica van rugstreeppad in Vlaander<strong>en</strong> in het kadervan e<strong>en</strong> soortbeschermingsplan (INBOPRJ-8695)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/02/2013 - 31/12/2016Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: INBO zal de g<strong>en</strong>etische analyses uitvoer<strong>en</strong> (opstell<strong>en</strong> van ‘g<strong>en</strong>etischprofiel’), met als <strong>voor</strong>naamste doel e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiesituatie op te stell<strong>en</strong> van deg<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>voor</strong> de huidige populaties van de rugstreeppad in hetkader van e<strong>en</strong> soortbeschermingsplanVoor dit nieuwe project werd e<strong>en</strong> output <strong>voor</strong> 2015 gedefinieerd.PROJECT: Grote tijm: studie naar pot<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> herkomst<strong>en</strong> <strong>voor</strong>herintroductie in regio Diest (INBOPRJ-9192)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/04/2012 - 31/12/2014Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Grote tijm is in de provincie Vlaams-Brabant op verschill<strong>en</strong>de locaties rec<strong>en</strong>tverdw<strong>en</strong><strong>en</strong>. De provincie heeft intuss<strong>en</strong> herstelmaatregel<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> omhet leefgebied op die locaties te herstell<strong>en</strong>, <strong>en</strong> wil nagaan of de conditiesdaar<strong>voor</strong> effectief weer geschikt zijn, <strong>en</strong> welk materiaal (zad<strong>en</strong> of plant<strong>en</strong>) hetmeest geschikt is als uitgangsmateriaal <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herintroductie op die locaties.136
In deze studie wordt aan de hand van g<strong>en</strong>etische techniek<strong>en</strong> bepaald welkepopulaties in aanmerking kom<strong>en</strong> als bronpopulaties, <strong>en</strong> welke locaties geschiktzijn om te herintroducer<strong>en</strong>.Voor dit nieuwe project werd e<strong>en</strong> output <strong>voor</strong> 2014 gedefinieerd.3.7.1.3 OOD - Analyser<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische aspect<strong>en</strong> van in- <strong>en</strong> uitheemse <strong>en</strong>invasieve soort<strong>en</strong> in functie van het duurzame gebruik <strong>en</strong> beheer ervan(Nr. 8.3)EBO 1G<strong>en</strong>etische diversiteit van wilde populaties is bepaald <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> set vanautochtone bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong>PROJECT: Kwantificering van diversiteit <strong>en</strong> lokale adaptatie in het wildeg<strong>en</strong><strong>en</strong>reservoir van autochtone boomsoort<strong>en</strong> met het oog op e<strong>en</strong>optimale teelt van uitgangsmateriaal (IWT-project KULeuv<strong>en</strong>)(EVINBO) (INBOPRJ-656)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Vlaander<strong>en</strong> heeft herkomstgebied<strong>en</strong> afgebak<strong>en</strong>d <strong>voor</strong> de erk<strong>en</strong>de teelt vanstreekeig<strong>en</strong> plantgoed van bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong>. Hier mak<strong>en</strong> we gebruik van tweeboomsoort<strong>en</strong> om te evaluer<strong>en</strong> in welke mate de huidige herkomstgebied<strong>en</strong> ookevolutionaire zinvolle e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> zijn met speciale aandacht <strong>voor</strong> lokaleadaptatie, adaptatie aan de te verwacht<strong>en</strong> klimaatverandering <strong>en</strong> deg<strong>en</strong>omische variatie van autochtone boomsoort<strong>en</strong>. Daarbij zull<strong>en</strong> klassiekeproeftuin- <strong>en</strong> transplantatie-experim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> gecombineerd word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>b<strong>en</strong>adering waarbij functionele g<strong>en</strong>oomvariatie gescre<strong>en</strong>d wordt met nextg<strong>en</strong>erationsequ<strong>en</strong>cing technologie. De economische finaliteit situeert zich in desector van de boomtelers <strong>en</strong> bosbouw. De ecologische finaliteit situeert zich inklimaatadaptatie van houtige gewass<strong>en</strong>, <strong>en</strong> in de evaluatie van de afbak<strong>en</strong>ingvan herkomstgebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Tuss<strong>en</strong>tijdse rapportage aan ANB: preliminaire resultat<strong>en</strong> van deRad-sequ<strong>en</strong>cing op Rhamnus frangula.Status: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> <strong>voor</strong>lopig rapport is opgeleverd aan ANB, dat aangeeft dat deRAD-sequ<strong>en</strong>cing geslaagd is <strong>voor</strong> de ontwikkeling van SNP-merkers <strong>voor</strong>de sporkeboom. Deze word<strong>en</strong> nu gebruikt <strong>voor</strong> de g<strong>en</strong>otypering vanbom<strong>en</strong> in het kader van dit project.OUTPUT 2013: Rapportage aan ANB: <strong>voor</strong>lopige resultat<strong>en</strong> van de SNPg<strong>en</strong>otyping op Rhamnus frangula <strong>en</strong> de Rad-sequ<strong>en</strong>cing op Alnusglutinosa.Beschrijving: Tuss<strong>en</strong>tijds verslag <strong>voor</strong> ANB.137
PROJECT: G<strong>en</strong>etische diversiteit van winterlinde <strong>en</strong> zomerlinde <strong>en</strong> hunhybrid<strong>en</strong> (INBOPRJ-657)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Deze studie kadert in e<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst tuss<strong>en</strong> VIOE <strong>en</strong> INBO, met als doelom de g<strong>en</strong>etische diversiteit van erfgoedlindes te bepal<strong>en</strong>, in het kader van hetherstel van erfgoedsites.Voor dit project werd e<strong>en</strong> output 2011 gedefinieerd.EBO 2E<strong>en</strong> set van invasieve soort<strong>en</strong> wordt g<strong>en</strong>etisch gemonitordPROJECT: White Nose Disease bij vleermuiz<strong>en</strong>: bijdrage aan de monitoringvan de verspreiding van de invasieve pathoge<strong>en</strong> Geomycesdestructans in e<strong>en</strong> Europees kader <strong>en</strong> aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beheervan vleermuis Hibernacula (INBOPRJ-658)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 04/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: White Nose Disease bij vleermuiz<strong>en</strong>: bijdrage aan de monitoring van deverspreiding van de invasieve pathoge<strong>en</strong> Geomyces destructans in e<strong>en</strong>Europees kader <strong>en</strong> aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beheer van vleermuis Hibernacula.Voor dit project werd in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Monitoring van verspreiding van invasieve kikkers <strong>en</strong> met<strong>en</strong> vaneffect<strong>en</strong> op inheemse soort<strong>en</strong> (INBOPRJ-728)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong>etische DiversiteitPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Onderzoek heeft aangetoond dat minimaal vier uitheemse kikkersoort<strong>en</strong><strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>, waarvan minimaal drie soort<strong>en</strong> e<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel gevaarvorm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de inheemse kikkerfauna (o.a. poelkikker). Via g<strong>en</strong>etischemethodes wordt de verspreiding van deze soort<strong>en</strong> opgevolgd, <strong>en</strong> bestuder<strong>en</strong>we effect<strong>en</strong> op inheemse soort<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Finaliser<strong>en</strong> van manuscript (werktitel): 'Parallel invasions of twofrog species with differ<strong>en</strong>t evolutionary consequ<strong>en</strong>ces for native frogs'Beschrijving: Dit artikel geeft aan dat twee invasieve soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun hybride viae<strong>en</strong> zeer opmerkelijk kruisingssysteem de inheemse soort<strong>en</strong> verdring<strong>en</strong><strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door de invasieve soort<strong>en</strong>. Dit vormt e<strong>en</strong> groot risico <strong>voor</strong>de poelkikker (Bijlage IV Habitatrichtlijn) <strong>en</strong> de bastaardkikker opplaats<strong>en</strong> waar deze soort<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>. Er is echter ook e<strong>en</strong>aanwijzing dat adaptatie optreedt waardoor e<strong>en</strong> stabiele coexist<strong>en</strong>tie vanzowel invasieve als inheemse soort<strong>en</strong> mogelijk zou kunn<strong>en</strong> zijn.OUTPUT 2013: E<strong>en</strong> manuscript dat de effect<strong>en</strong> van de invasie van uitheemsegro<strong>en</strong>e kikkers op inheemse gro<strong>en</strong>e kikkers weergeeft, is afgewerkt <strong>en</strong>ingedi<strong>en</strong>d138
3.8 OD - Ook de aanwezige expertise over veredeling vanbom<strong>en</strong>, wordt gericht op het onderzoek naarklimaatgevoeligheid <strong>en</strong> naar mogelijkhed<strong>en</strong> om bij tedrag<strong>en</strong> tot remediër<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> (Nr. 61§7)‣ Personeelskost: € 598.551,27 (13,22 VTE)‣ Werkingskost: € 245.825,9‣ Totaalkost: € 844.377,173.8.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong>beheer van natuur <strong>en</strong> bos (Nr. 11)3.8.1.1 OOD - Selecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> veredel<strong>en</strong> van uitgangsmateriaal <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheer van bos <strong>en</strong> natuur in functie vanklimaatswijziging<strong>en</strong> (Nr. 11.4)EBO 1Selectie van <strong>voor</strong> klassieke bosbouw g<strong>en</strong>etisch waardevolle individu<strong>en</strong>, populaties<strong>en</strong>/of herkomst<strong>en</strong> van populier <strong>en</strong> wilgPROJECT: Onderzoek naar <strong>en</strong> op de markt br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van teeltmateriaal vansnelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> met verhoogde kwaliteit <strong>en</strong>/ofproductie van hout als duurzame grondstof (INBOPRJ-659)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Om de druk op houtoogst in meer natuurgerichte boss<strong>en</strong> te beperk<strong>en</strong>bestudeert de Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> Bosbouw de houtproductie inaanplanting<strong>en</strong> <strong>en</strong> biomassaplantages. Snelgroei<strong>en</strong>de bom<strong>en</strong> zoals populier <strong>en</strong>wilg vorm<strong>en</strong> het ideale bosbouwkundig uitgangsmateriaal hier<strong>voor</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong>zijn ze de ideale pioniers <strong>voor</strong> de snelle ontwikkeling van nieuwe boss<strong>en</strong>. Hethout van snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> wordt sterk gegeerd door dehoutverwerk<strong>en</strong>de industrie <strong>voor</strong> de productie van zaag- <strong>en</strong> afrolhout (o.a.multiplex-plat<strong>en</strong>, fruitkist<strong>en</strong>, verpakkingsmateriaal) <strong>en</strong> de productie vanduurzamer hout via thermische of chemische behandeling. Dit project streeftnaar de selectie <strong>en</strong> creatie van bosbouwkundig uitgangsmateriaal van o.a.populier <strong>en</strong> wilg met e<strong>en</strong> hoge groeikracht <strong>en</strong> e<strong>en</strong> goede houtkwaliteit.Titel uit JOP 2012: 'Selectie <strong>en</strong> veredeling snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> i.k.v.klassieke teelt'OUTPUT 2012: Rapport over nieuwe INBO-cultivarsStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Nieuwe cultivars van populier di<strong>en</strong><strong>en</strong> te voldo<strong>en</strong> aanverschill<strong>en</strong>de vereist<strong>en</strong> zoals sterke groeikracht, goede vorm,ziekteresist<strong>en</strong>tie, goede houtkwaliteit, adaptatie aan het plaatselijkklimaat <strong>en</strong> aan de bodem. In de loop van 2012 werd<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de vandeze k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> onderzocht in proefaanplanting<strong>en</strong> verspreid overVlaander<strong>en</strong>. Door de veelheid aan nieuwe gegev<strong>en</strong>s di<strong>en</strong>t het rapportuitgesteld te word<strong>en</strong> naar 2013.139
OUTPUT 2012: Fiches met beschrijving van de door het INBO gecommercialiseerdecultivars van populierStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Het doel is per beschermde INBO-kloon e<strong>en</strong> fiche op te mak<strong>en</strong> metachtergrondinformatie (type kruising, eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>) <strong>en</strong> dit ter info <strong>voor</strong>kwekers, boseig<strong>en</strong>aars, …Toelichting verdaging: Aan het INBO zijn <strong>voor</strong>lopig onvoldo<strong>en</strong>de resultat<strong>en</strong><strong>voor</strong>hand<strong>en</strong> van de INBO-populier<strong>en</strong>klon<strong>en</strong> om deze fiches op te mak<strong>en</strong>.In 2012 werd daarom contact g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> met het Franse InstitutTechnologique FCBA, dat ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s over proefterrein<strong>en</strong> met de INBOklon<strong>en</strong>beschikt. De resultat<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijk word<strong>en</strong> verwerkt <strong>en</strong> opbasis hiervan wordt in 2013 e<strong>en</strong> rapport geschrev<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Het hoofdstuk 'Poplar and willow diseases' <strong>voor</strong> het FAO-IPC boek'Poplars and willows in the world' werd door de editor aanvaardStatus: GerealiseerdOUTPUT 2012: Dossier i.v.m. commercialisatie nieuwe populier<strong>en</strong>klon<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Actieplan <strong>voor</strong> het bekom<strong>en</strong> van inkomst<strong>en</strong> uit kwekersrecht<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Fiches met beschrijving van de door het INBO gecommercialiseerdecultivars van populierOUTPUT 2013: Publicatie van het hoofdstuk 'Poplar and willow diseases' in hetFAO-IPC boek 'Poplars and willows in the world'OUTPUT 2013: Rapport over mogelijke nieuwe INBO-cultivarsOUTPUT 2013: Manuscript 'Durable resistance of poplar to the rust speciesMelampsora larici-populina'PROJECT: EU-Project 'Noveltree' - Novel Tree Breeding Strategies (EVINBO)(INBOPRJ-660)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/11/2008 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Het project beoogt de studie van g<strong>en</strong>o- <strong>en</strong> f<strong>en</strong>otypische eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> vanverschill<strong>en</strong>de bosbom<strong>en</strong> met tot doel via vernieuwde <strong>en</strong> versneldeveredelingsstrategieën bom<strong>en</strong> te creër<strong>en</strong> die zull<strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> aan deontwikkeling van duurzame boss<strong>en</strong>, rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>de met de <strong>voor</strong>speldeklimaatswijziging<strong>en</strong> in Europa.OUTPUT 2012: Eindrapport 2011-2012Status: GerealiseerdBeschrijving: Het eindrapport werd ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> wordt na goedkeuring door de EUop de website van Noveltree geplaatst: www.noveltree.euOUTPUT 2012: Noveltree - Rapport: 'Release of best breeding practices guidelines'Status: GerealiseerdBeschrijving: Het rapport is beschikbaar op de website van Noveltree:www.noveltree.eu140
PROJECT: Selectie van snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> verhoogdehoutkwaliteit <strong>en</strong> -productie (INBOPRJ-753)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2013Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project beoogt de studie van de houtkwaliteit van snelgroei<strong>en</strong>deboomsoort<strong>en</strong> zoals o.a. populier <strong>en</strong> wilg. Het hout van deze soort<strong>en</strong> is sterkgegeerd <strong>voor</strong> de productie van zaaghout <strong>en</strong> afrolhout (multiplex,verpakkingsmateriaal, ...) <strong>en</strong> <strong>voor</strong> de productie van duurzamer hout viathermische of chemische behandeling. Dit onderzoek loopt in sam<strong>en</strong>werkingmet het Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t.Titel uit JOP 2012: 'Onderzoek naar de houtkwaliteit van populier<strong>en</strong>- <strong>en</strong>wilg<strong>en</strong>klon<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de klassieke teelt'OUTPUT 2012: Rapport i.v.m. bekom<strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> houttechnologisch onderzoek(sam<strong>en</strong>werking Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t)Status: GerealiseerdBeschrijving: Hoofdstuk 2 'Onderzoek naar de houtkwaliteit van populier<strong>en</strong>- <strong>en</strong>wilg<strong>en</strong>klon<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de klassieke teelt' in het rapport 'Onderzoek naar dehoutkwaliteit van edele <strong>en</strong> snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong>' ,INBO.FB.2011.10. Eindrapport 11.12.2012.OUTPUT 2012: Technische fiches <strong>voor</strong> beloftevolle cultivarsStatus: GerealiseerdOUTPUT 2013: Rapport i.v.m. bekom<strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> houttechnologisch onderzoekvan wilg (sam<strong>en</strong>werking met Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t)OUTPUT 2013: Rapport i.v.m. bekom<strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> houttechnologisch onderzoekvan populier (sam<strong>en</strong>werking Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t)EBO 2Selectie van <strong>voor</strong> korte omloop hout g<strong>en</strong>etisch waardevolle individu<strong>en</strong>, populaties<strong>en</strong>/of herkomst<strong>en</strong> van populier <strong>en</strong> wilgPROJECT: Ter beschikking stell<strong>en</strong> van teeltmateriaal van snelgroei<strong>en</strong>deboomsoort<strong>en</strong> als bron <strong>voor</strong> hernieuwbare <strong>en</strong>ergie (INBOPRJ-661)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2019Status: In UitvoeringBeschrijving: In 2009 werd de Europese Richtlijn 2009/28/EG (richtlijn ter bevorderingvan het gebruik van <strong>en</strong>ergie uit hernieuwbare bronn<strong>en</strong>) goedgekeurd. In dezerichtlijn word<strong>en</strong> bind<strong>en</strong>de doelstelling<strong>en</strong> vastgelegd <strong>voor</strong> de Europese lidstat<strong>en</strong><strong>voor</strong> het aandeel hernieuwbare <strong>en</strong>ergiebronn<strong>en</strong> in het bruto eindverbruik. VoorBelgië bedraagt de doelstelling e<strong>en</strong> aandeel van 13% hernieuwbare <strong>en</strong>ergie inhet bruto eindverbruik. In 2011 bedroeg dit aandeel 3,8%. De gro<strong>en</strong>estroomproductie uit biomassa verteg<strong>en</strong>woordigt het grootste aandeel binn<strong>en</strong> detotale netto gro<strong>en</strong>e stroomproductie in Vlaander<strong>en</strong>. In 2011 bedroeg ze 42%(VITO - rapport 2012/TEM/R/157 & 2012/TEM/R/156). Deze biomassa bestaat<strong>voor</strong> e<strong>en</strong> belangrijk deel uit hout <strong>en</strong> houtafval geïmporteerd uit het buit<strong>en</strong>land.Door aanleg van biomassa planting<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>, bij<strong>voor</strong>beeld op verlat<strong>en</strong>landbouwgrond<strong>en</strong>, kan de houtproductie buit<strong>en</strong> de bestaande boss<strong>en</strong> op kortetermijn sterk to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Doelstelling van dit project is de selectie <strong>en</strong> creatie vanteeltmateriaal van snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> (populier <strong>en</strong> wilg) met e<strong>en</strong> hogebiomassa opbr<strong>en</strong>gst/Ha <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoge calorische waarde van het hout.Titel uit JOP 2012: 'Selectie <strong>en</strong> veredeling snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> i.k.v.korte omloop hout (KOH)'.141
OUTPUT 2012: Publicatie 'Field evaluation of willows under short rotation coppicefor phytomanagem<strong>en</strong>t of metal polluted agricultural soils.Status: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Weg<strong>en</strong>s langdurige ziekte van de betrokk<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schapper werd deze output niet gerealiseerd.OUTPUT 2012: Rapport rond pot<strong>en</strong>tiële klon<strong>en</strong> <strong>voor</strong> commercialisatie op korte<strong>en</strong>/of middellange termijnStatus: Niet gerealiseerdToelichting niet-realisatie: Weg<strong>en</strong>s langdurige ziekte van de betrokk<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schapper werd deze output niet gerealiseerd.OUTPUT 2012: Fiches INBO-populier<strong>en</strong>klon<strong>en</strong>Status: Niet gerealiseerdBeschrijving: Het doel is per beschermde INBO-kloon e<strong>en</strong> fiche op te mak<strong>en</strong> metachtergrondinfo (type kruising, eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>) <strong>en</strong> dit ter info <strong>voor</strong>kwekers, bos- <strong>en</strong> landeig<strong>en</strong>aars, …Toelichting niet-realisatie: Weg<strong>en</strong>s langdurige ziekte van de betrokk<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schapper werd deze output niet gerealiseerd.OUTPUT 2012: Rapportering resultat<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>de studie overbiomassaproductie van verschill<strong>en</strong>de (experim<strong>en</strong>tele) INBO-klon<strong>en</strong>opgekweekt in België <strong>en</strong> ItaliëStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: De resultat<strong>en</strong> zijn beschikbaar maar di<strong>en</strong><strong>en</strong> nog in e<strong>en</strong>rapport verwerkt te word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Rapportering resultat<strong>en</strong> vergelijk<strong>en</strong>de studie overbiomassaproductie van verschill<strong>en</strong>de (experim<strong>en</strong>tele) INBO-klon<strong>en</strong>opgekweekt in België <strong>en</strong> ItaliëOUTPUT 2013: Selectie van 5 g<strong>en</strong>otypes van populier <strong>en</strong> wilg uitgaande van 2biomassaplantages aangelegd in klimatologisch verschill<strong>en</strong>deomstandighed<strong>en</strong>Beschrijving: Dit project beoogt de selectie <strong>en</strong> commercialisatie van nieuwe INBOklon<strong>en</strong><strong>voor</strong> de aanleg van biomassaplantages als bron van hernieuwbare<strong>en</strong>ergie. Uitgaande van verschill<strong>en</strong>de biomassaplantages, aangelegd inBelgië <strong>en</strong> Italië, zull<strong>en</strong> 5 g<strong>en</strong>otypes van populier <strong>en</strong>/of wilg geselecteerdword<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> basiscollectie van ca. 100 g<strong>en</strong>otypes <strong>en</strong> dit op basis vanhun biomassaproductie <strong>en</strong> de fysische parameters <strong>en</strong> calorische waardevan het hout.PROJECT: Onderzoek naar de fysische <strong>en</strong> calorimetrische eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> vanpopulier- <strong>en</strong> wilg<strong>en</strong>hout <strong>voor</strong> de productie van bio-<strong>en</strong>ergie(INBOPRJ-755)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2016Status: In UitvoeringBeschrijving: Doelstelling van dit onderzoek is de selectie van teeltmateriaal vansnelgroei<strong>en</strong>de populier <strong>en</strong> wilg met e<strong>en</strong> hoge <strong>en</strong>ergetische waarde van het houtals bron <strong>voor</strong> bio-<strong>en</strong>ergie.Dit onderzoek gebeurt in sam<strong>en</strong>werking met hetLaboratorium <strong>voor</strong> Houttechnologie van de UG<strong>en</strong>t.Titel uit JOP 2012: 'Onderzoek naar de fysische <strong>en</strong> calorimetrischeeig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van korte omloop hout (KOH) van INBO populier<strong>en</strong>- <strong>en</strong>wilg<strong>en</strong>klon<strong>en</strong>'OUTPUT 2012: Rapport over bekom<strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> in het kader van sam<strong>en</strong>werkingmet Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t142
Status: GerealiseerdBeschrijving: Hoofdstuk 3 'Onderzoek naar de fysische <strong>en</strong> calorimetrischeeig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van korte omloop hout van INBO populier<strong>en</strong>- <strong>en</strong>wilg<strong>en</strong>klon<strong>en</strong>' uit het rapport 'Onderzoek naar de houtkwaliteit van edele<strong>en</strong> snelgroei<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong>', INBO.FB.2011.10. Eindrapport11.12.2012.OUTPUT 2013: Rapport over bekom<strong>en</strong> resutat<strong>en</strong> in kader van sam<strong>en</strong>werking metLabo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>tOUTPUT 2013: Technische fiches <strong>voor</strong> de beloftevolle klon<strong>en</strong>EBO 3Levering van vermeerderingsmateriaal (stekk<strong>en</strong>) populier aan erk<strong>en</strong>de kwekersPROJECT: Levering van vermeerderingsmateriaal (stekk<strong>en</strong>) populier aanerk<strong>en</strong>de kwekers (INBOPRJ-662)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Met het oog op de commercialisatie van de op Europees niveau beschermdeklon<strong>en</strong> word<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met (Belgische) kwekers afgeslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordth<strong>en</strong> teeltmateriaal (stekk<strong>en</strong>) bezorgd.OUTPUT 2012: Nieuwe contract<strong>en</strong> met kwekersStatus: GerealiseerdEBO 4Selectie <strong>en</strong> veredeling van boskers <strong>voor</strong> bosbouwkundige doeleind<strong>en</strong>PROJECT: De selectie van uitgangsmateriaal van inheemse boskers <strong>voor</strong> deVlaamse boss<strong>en</strong> (INBOPRJ-663)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project streeft naar de selectie <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische analyse vanbosbouwkundig uitgangsmateriaal van boskers als bron van hoogwaardigteeltmateriaal aangepast aan de lokale groeiomstandighed<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Ditonderzoek kadert binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> Europees sam<strong>en</strong>werkingsproject waarbijonderzoek verricht wordt naar de plasticiteit (= aanpassingsvermog<strong>en</strong>) vs.stabiliteit van Europese herkomst<strong>en</strong>, populaties <strong>en</strong> g<strong>en</strong>otypes van boskers infunctie van klimaatswijziging<strong>en</strong>. INBO is trekker van dit internationaal project,waarbinn<strong>en</strong> resist<strong>en</strong>tie aan ziekt<strong>en</strong> één van de belangrijke pijlers is.Titel uit JOP 2012: 'Selectie <strong>en</strong> veredeling van boskers in functie vanklimaatswijziging'.OUTPUT 2012: Publicatie 'Characterisation of novel S-alleles in wild cherry (Prunusavium L.)Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Deze output kon niet volledig gerealiseerd word<strong>en</strong> daar deDNA-sequ<strong>en</strong>tie van allel S33 nog onvolledig is (labo-analyses). Pas indi<strong>en</strong>alle S allel<strong>en</strong> gesequ<strong>en</strong>ced <strong>en</strong> getest werd<strong>en</strong> op alle g<strong>en</strong>otypes, kan deverwerking van de resultat<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>. De sequ<strong>en</strong>tie-analyse is <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong><strong>voor</strong> januari 2013.143
OUTPUT 2012: Publicatie 'G<strong>en</strong>etic structure of four Slov<strong>en</strong>ian seed stands of wildcherry (Prunus avium L.)’Status: GerealiseerdBeschrijving: De publicatie werd gerealiseerd <strong>en</strong> heeft volg<strong>en</strong>de refer<strong>en</strong>tie:Jarni K, De Cuyper B, Brus R (2012). G<strong>en</strong>etic variability of wild cherry(Prunus avium L.) seed stands in Slov<strong>en</strong>ia as revealed by nuclearmicrosatellite loci. Plos One, 7, 1-5OUTPUT 2012: Manuscript 'Assessm<strong>en</strong>t of dynamic conservation of forest g<strong>en</strong>eticresources in 33 European countries'Status: GerealiseerdBeschrijving: Het manuscript werd ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> aanvaard <strong>voor</strong> publicatie in hettijdschrift 'Biological Conservation'. Titel: 'Translating conservationg<strong>en</strong>etics into managem<strong>en</strong>t: Pan-European minimum requirem<strong>en</strong>ts fordynamic conservation units of forest tree g<strong>en</strong>etic diversity.'OUTPUT 2012: Common Gard<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t aangelegdStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het common gard<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t betreft de aanleg van e<strong>en</strong>herkomstproef van boskers. Deze werd aangelegd in Oneux (B) (0.83 ha)<strong>en</strong> omvat 23 Europese herkomst<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Uitbreiding basiscollectie (selectie plusbom<strong>en</strong>)Status: GerealiseerdBeschrijving: In de proefaanplanting van boskers te Borchtlombeek werd<strong>en</strong> opbasis van morfologie, f<strong>en</strong>ologie <strong>en</strong> groeikracht, 114 plusbom<strong>en</strong>geselecteerd.OUTPUT 2013: Uitbreiding van de bestaande basiscollectie van boskers via selectievan nieuwe plusbom<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>OUTPUT 2013: A1-publicatie 'Characterisation of novel S-alleles in wild cherry(Prunus avium L.)'PROJECT: Studie van de houtkwaliteit van de inheemse boskers (Prunusavium L.) (INBOPRJ-751)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Boskers is één van de belangrijke boomsoort<strong>en</strong> die <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> in deVlaamse boss<strong>en</strong>. Het hout van de boskers wordt <strong>voor</strong>namelijk gebruikt in demeubelindustrie, die specifieke eis<strong>en</strong> stelt naar de kwaliteit <strong>en</strong> kleur ervan. Dedoelstelling van het onderzoek is drievoudig: het bepal<strong>en</strong> van de houtkwaliteit<strong>en</strong> esthetische houtk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (aandeel <strong>en</strong> kleur van het kernhout) <strong>voor</strong> e<strong>en</strong>selectie van inheemse boskers, het bepal<strong>en</strong> van de overerfbaarheid van dezek<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> het duid<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele correlatie met anderegroeik<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (groeikracht <strong>en</strong> groeiritme, d<strong>en</strong>drometrische <strong>en</strong>vormparameters).OUTPUT 2012: Rapport over bekom<strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> rond houtkwaliteitsonderzoekboskers (sam<strong>en</strong>werking met Labo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t)Status: GerealiseerdBeschrijving: Hoofdstuk 1 'Onderzoek naar de houtkwaliteit van boskers' in hetrapport 'Onderzoek naar de houtkwaliteit van edele <strong>en</strong> snelgroei<strong>en</strong>deboomsoort<strong>en</strong>', INBO.FB.2011.10, Eindrapport 11.12.2012.OUTPUT 2013: Rapport over de houtkwaliteit van boskers (sam<strong>en</strong>werking metLabo <strong>voor</strong> Houttechnologie - U.G<strong>en</strong>t)OUTPUT 2013: Manuscript van A1-publicatie i.v.m. houtkwaliteit van boskers144
EBO 5Implem<strong>en</strong>tatie van de uitvoeringsbesluit<strong>en</strong> m.b.t. bosbouwkundig teeltmateriaalPROJECT: Inv<strong>en</strong>tarisatie van autochtone bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> <strong>en</strong> terbeschikking stell<strong>en</strong> van erk<strong>en</strong>d teeltmateriaal <strong>voor</strong> Vlaander<strong>en</strong>(INBOPRJ-664)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Dit project beoogt de implem<strong>en</strong>tatie van het Besluit van de Vlaamseregering betreff<strong>en</strong>de de procedure tot erk<strong>en</strong>ning van bosbouwkundiguitgangsmateriaal <strong>en</strong> het in de handel br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van bosbouwkundigteeltmateriaal (oktober 2003). Concreet betek<strong>en</strong>t dit:- De actualisatie van lijst<strong>en</strong> <strong>en</strong> registers inzake erk<strong>en</strong>d bosbouwkundigteeltmateriaal- De opvolging <strong>en</strong> opkweek van plantmateriaal <strong>en</strong> aanleg <strong>en</strong> opvolging vanzaadtuin<strong>en</strong> (dit gebeurt in sam<strong>en</strong>werking met ANB)- De aanleg <strong>en</strong> opvolging van afstammingstest<strong>en</strong> ter beoordeling van deg<strong>en</strong>etische waarde van de zaadtuin<strong>en</strong>- De <strong>voor</strong>bereiding <strong>en</strong> het opstell<strong>en</strong> van adviez<strong>en</strong> inzake de erk<strong>en</strong>ning vanbosbouwkundig teeltmateriaal die bezorgd word<strong>en</strong> aan de bevoegde ministerter goedkeuringTitel uit JOP 2012: 'Zorg<strong>en</strong> dat erk<strong>en</strong>d teeltmateriaal ter beschikking is'.OUTPUT 2012: Wettelijk verplichte dossiers, lijst<strong>en</strong> <strong>en</strong> registers zijn <strong>voor</strong>hand<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Wettelijk verplichte dossiers, lijst<strong>en</strong> <strong>en</strong> registers zijn <strong>voor</strong>hand<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Rapport over de g<strong>en</strong>etische diversiteit van de INBO-zaadtuin vanboskersBeschrijving: E<strong>en</strong> grote g<strong>en</strong>etische diversiteit van bom<strong>en</strong> staat borg <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> beteraanpassingsvermog<strong>en</strong> van de nakomeling<strong>en</strong> ervan aanklimaatsverandering<strong>en</strong>. Jar<strong>en</strong>lang onderzoek uitgevoerd aan het INBOheeft geleid tot de aanleg van e<strong>en</strong> zaadtuin van inheemse boskers(Prunus avium), bestaande uit ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> geselecteerdeplusbom<strong>en</strong>. De g<strong>en</strong>etische diversiteit van boskers in deze zaadtuin zal nubepaald word<strong>en</strong> aan de hand van moleculaire merkers (microsatelliet<strong>en</strong>).Zaad geoogst in deze zaadtuin zal het uitgangsmateriaal vorm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deaanleg van nieuwe boss<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Voorstel tot op de markt br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van P. canesc<strong>en</strong>s teeltmateriaalBeschrijving: De laatste dec<strong>en</strong>nia word<strong>en</strong> bij verschill<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> ernstige problem<strong>en</strong> vastgesteld met nieuwe ziekt<strong>en</strong>. De vraagnaar teeltmateriaal van alternatieve, gezonde boomsoort<strong>en</strong> neemthierdoor sterk toe, zo ook <strong>voor</strong> de grauwe abeel (P.canesc<strong>en</strong>s). De<strong>voor</strong>bije jar<strong>en</strong> heeft het INBO onderzoek verricht naar het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>van deze soort in Vlaander<strong>en</strong>. Enkele ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> bom<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vegetatiefvermeerderd <strong>en</strong> hun resist<strong>en</strong>tie aan ziekt<strong>en</strong> (o.a. bacteriekanker <strong>en</strong>roest) onderzocht. Met de resist<strong>en</strong>te bom<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> <strong>en</strong>keleproefterrein<strong>en</strong> aangelegd zodat deze op langere termijn kunn<strong>en</strong>opgevolgd word<strong>en</strong>. Er zal nu onderzocht word<strong>en</strong> op welke wijzeteeltmateriaal van deze bom<strong>en</strong> ter beschikking kan gesteld word<strong>en</strong> <strong>voor</strong>de Vlaamse bosbouw.145
PROJECT: Studie van nieuwe boomziekt<strong>en</strong> die de gezondheid van de Vlaamseboss<strong>en</strong> bedreig<strong>en</strong> (INBOPRJ-7615)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2013 - 31/12/2015Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Begin jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig werd in Oost-Europa <strong>voor</strong> het eerst ess<strong>en</strong>sterftewaarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Ruim ti<strong>en</strong> jaar later werd pas duidelijk dat dit probleemveroorzaakt wordt door de schimmel Chalara fraxinea. De schimmel veroorzaaktziekte <strong>en</strong> afsterv<strong>en</strong> bij de Fraxinus excelsior (gewone es) <strong>en</strong> de Fraxinusangustifolia (smalbladige es). De aantasting verspreidde zich snel over e<strong>en</strong>groot deel van Europa. Ook in Vlaander<strong>en</strong> zijn reeds vele zieke bom<strong>en</strong>aanwezig. Het project beoogt het onderzoek naar het belang vanresist<strong>en</strong>tieveredeling <strong>voor</strong> het bestrijd<strong>en</strong> van de ess<strong>en</strong>ziekte uitgaande van 50Europese herkomst<strong>en</strong> van gewone es.OUTPUT 2013: Rapport over de resist<strong>en</strong>tie aan de ess<strong>en</strong>ziekte Chalara fraxineabinn<strong>en</strong> de herkomstproev<strong>en</strong> aangelegd te Ste<strong>voor</strong>t <strong>en</strong> Demerbroek146
3.9 OD - Er wordt e<strong>en</strong> informatie- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissysteemuitgebouwd dat verzamelde basisinformatie/cijfers ope<strong>en</strong> gestandaardiseerde <strong>en</strong> consulteerbare wijzebeheert. Alle beschikbare biodiversiteitsgegev<strong>en</strong>skom<strong>en</strong> zo ter beschikking van het beleid <strong>en</strong> van elkeandere gebruiker die er nood aan heeft (Nr. 61§8)‣ Personeelskost: € 663.798,95 (10,38 VTE)‣ Werkingskost: € 193.016,1‣ Totaalkost: € 856.815,053.9.1 SOD - Het INBO beheert gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> maakt ze toegankelijk(Nr. 5)3.9.1.1 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> logisch geïntegreerd informatie- <strong>en</strong>datasysteem t<strong>en</strong> behoeve van het beleidsondersteun<strong>en</strong>d onderzoek <strong>en</strong>het beleid inzake natuur <strong>en</strong> bos (Nr. 5.1)EBO 1E<strong>en</strong> actief systeem <strong>voor</strong> de verwerving <strong>en</strong> archivering van dataPROJECT: De ontwikkeling <strong>en</strong> uitvoering van e<strong>en</strong> INBO-data policy omtr<strong>en</strong>tde levering <strong>en</strong> de ontsluiting van data <strong>en</strong> informatie.(INBOPRJ-665)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Ontwikkeling <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie van e<strong>en</strong> datapolicyStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De concipiëring van e<strong>en</strong> datapolicy-beleid m.b.t. de aanlevering <strong>en</strong>het gebruik van data door INBO-onderzoekers <strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> mogelijk, doorextern<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie ervan.Toelichting verdaging: De scope van deze thematiek werd verbreed tot hetvolledige proces van data-inv<strong>en</strong>tarisatie tot -ontsluiting. E<strong>en</strong> eersteindeling van het charter werd opgemaakt <strong>en</strong> wordt via periodiekebrainstormvergadering<strong>en</strong> verder uitgewerkt.OUTPUT 2012: Inv<strong>en</strong>tarisatie van 2/3de van de aanwezige INBO-datasetsStatus: GerealiseerdBeschrijving: De inv<strong>en</strong>tarisatie van ca. 70 bijkom<strong>en</strong>de datasets bij ca. 30 INBOonderzoekers,de beschrijving ervan a.h.v. metadata <strong>en</strong> de ontsluitingervan op de INBO-website.OUTPUT 2013: Ontwikkeling <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie van e<strong>en</strong> datapolicyBeschrijving: E<strong>en</strong> datapolicy-beleid wordt uitgewerkt <strong>voor</strong> de aanlevering <strong>en</strong> hetgebruik van INBO- <strong>en</strong> externe data door INBO-personeel. Er wordtgestreefd naar e<strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie.147
OUTPUT 2013: Inv<strong>en</strong>tarisatie van 4/5de van de aanwezige INBO-datasetsBeschrijving: De inv<strong>en</strong>tarisatie van ca. 70 bijkom<strong>en</strong>de datasets bij ca. 30 INBOonderzoekers,de beschrijving ervan a.h.v. metadata <strong>en</strong> de ontsluitingervan op de INBO-website.OUTPUT 2013: Data rescue (bestand<strong>en</strong>) van prioritaire datasetsBeschrijving: Prioritaire datasets word<strong>en</strong> geëvalueerd op ontsluitingsrelevantie, <strong>en</strong>de bijhor<strong>en</strong>de databestand<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verworv<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>voor</strong>bereid totontsluiting (naar GBIF).EBO 2E<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale data- <strong>en</strong> informatiestructuurPROJECT: Ontwikkeling van c<strong>en</strong>trale informatie-architectuur van INBO(INBOPRJ-666)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Titel uit JOP 2012: ‘De ontwikkeling van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriekeinformatiearchitectuur <strong>voor</strong> het beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontsluit<strong>en</strong> van data <strong>en</strong> informatievan het INBO’.OUTPUT 2012: Geïntegreerd databankmodel <strong>voor</strong> biotische data (analysefase)Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal databankmodel <strong>voor</strong> biotische data,dat gevoed wordt door de afzonderlijke biotische databank<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: Het data- <strong>en</strong> informatiesysteem <strong>voor</strong> biotische data werdopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> bredere ICT-architectuur, waar<strong>voor</strong> e<strong>en</strong> eerstedraftdocum<strong>en</strong>t werd opgemaakt. In de loop van 2013 wordt ditdocum<strong>en</strong>t verder afgewerkt, <strong>en</strong> wordt gestart met de opmaak van e<strong>en</strong>algeme<strong>en</strong> domeinmodel <strong>voor</strong> biotische data.OUTPUT 2012: INBO-portaal <strong>voor</strong> ontsluiting van biotische data (analysefase)Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> portaal dat biotische data vanuit hetgeïntegreerd databankmodel ontsluit.Toelichting verdaging: Als gevolg van de besparing<strong>en</strong>, kan deze output niet in2012 gerealiseerd word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Geïntegreerd databankmodel <strong>voor</strong> biotische data (analyse- <strong>en</strong>ontwikkelingsfase)Beschrijving: De analyse van e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale data- <strong>en</strong> informatiearchitectuur wordtverdergezet, inclusief het ontwerp van e<strong>en</strong> domeinmodel <strong>voor</strong> biotischedata. De resultat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vastgelegd in e<strong>en</strong> nieuwe versie van dearchitectuurnota, inclusief e<strong>en</strong> planning <strong>voor</strong> implem<strong>en</strong>tatie. Indi<strong>en</strong>mogelijk, wordt gestart met de implem<strong>en</strong>tatie.OUTPUT 2013: INBO-portaal <strong>voor</strong> ontsluiting van biotische data (analysefase)Beschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> portaal dat biotische data vanuit hetgeïntegreerd databankmodel ontsluit.148
PROJECT: De realisatie <strong>en</strong> het beheer van refer<strong>en</strong>tiedatabank<strong>en</strong> <strong>en</strong>auth<strong>en</strong>tieke bronn<strong>en</strong> <strong>voor</strong> taxonomische, habitat-gerelateerde <strong>en</strong>geografische data (GDI Vlaander<strong>en</strong>). (INBOPRJ-667)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Taxonomische <strong>en</strong> habitat-gerelateerde masterdata (afwerking)Status: GerealiseerdBeschrijving: De voltooiing van de mom<strong>en</strong>teel relevant geachte masterdata <strong>voor</strong>het INBO, m.b.t. taxonomie <strong>en</strong> habitats.OUTPUT 2012: Omschakeling van lokaal naar c<strong>en</strong>traal beheer van masterdataStatus: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> indirecte koppeling tuss<strong>en</strong> de taxonomische data in deafzonderlijke INBO-databank<strong>en</strong> <strong>en</strong> de c<strong>en</strong>trale masterdatabank(Recorder) werd reeds geïmplem<strong>en</strong>teerd. Het beheer van de masterdatain deze databank<strong>en</strong> wordt gevoerd door lokale beheerders. Dit lokaalbeheer wordt omgevormd naar e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal beheer door het Informatie<strong>en</strong>Datac<strong>en</strong>trum (IDC).EBO 3E<strong>en</strong> portaal <strong>voor</strong> biodiversiteit, natuur <strong>en</strong> bos in Vlaander<strong>en</strong> (inclusief informatieover de Natura 2000 gebied<strong>en</strong>)PROJECT: De INBO-website wordt herzi<strong>en</strong> in de richting van e<strong>en</strong>portaalomgeving. (INBOPRJ-668)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De website wordt geactualiseerd in functie van de nieuwecommunicatiestrategie, de nieuwe softwaremogelijkhed<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de nieuwerichtlijn<strong>en</strong> van toegankelijkheid.OUTPUT 2012: INBO-website is technisch herzi<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De INBO-website wordt technisch herzi<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: Deze output wordt uitgesteld naar 2013 omdat er gewachtwerd op de implem<strong>en</strong>tatie van PURE (publicaties, adviez<strong>en</strong>,persoonsgegev<strong>en</strong>s, project<strong>en</strong>).OUTPUT 2012: INBO-website is inhoudelijk, functioneel <strong>en</strong> grafisch herzi<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De INBO-website wordt inhoudelijk, functioneel <strong>en</strong> grafisch herzi<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: De analysefase heeft langer geduurd omdat metverschill<strong>en</strong>de bevraging<strong>en</strong> (Vlerick studie, doorlichting externecommunicatie, interne <strong>en</strong> externe bevraging website, analyse door2MPact van de bestaande website <strong>en</strong> van de Google Analyticsstatistiek<strong>en</strong>) rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> wordt.OUTPUT 2013: INBO-website is technisch herzi<strong>en</strong>OUTPUT 2013: INBO-website is inhoudelijk, functioneel <strong>en</strong> grafisch herzi<strong>en</strong>149
OUTPUT 2013: Interface INBO-CRIS <strong>en</strong> INBO-websiteBeschrijving: De interface tuss<strong>en</strong> het INBO-CRIS (PURE) <strong>en</strong> de INBO-websitewordt gerealiseerd m.b.t. metadata <strong>en</strong> docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Hier<strong>voor</strong> wordt e<strong>en</strong>webservice ontwikkeld.PROJECT: E<strong>en</strong> portaal over Natura2000-gebied<strong>en</strong> (in sam<strong>en</strong>werking metANB) wordt ontwikkeld. (INBOPRJ-669)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: E<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale website met informatie over Natura2000-gerelateerdeinformatie wordt ontwikkeld. Deze website vormt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> het doorgeefluiknaar de <strong>voor</strong>toetsapplicatie.OUTPUT 2012: Portaal over Natura2000Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Het portaal wordt op functioneel, inhoudelijk, grafisch <strong>en</strong> technischvlak geanalyseerd <strong>en</strong> ontwikkeld. Het portaal is operationeel.Toelichting verdaging: Deze output wordt uitgesteld omdat er onvoldo<strong>en</strong>de inputvan ANB kwam.OUTPUT 2012: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>toetsapplicatieStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De analyse <strong>en</strong> ontwikkeling van de applicatie wordt verdergezet.Hierbij wordt gestreefd naar de uitrol van e<strong>en</strong> volledig afgewerkteapplicatie in 2012.Toelichting verdaging: De <strong>voor</strong>toetsapplicatie omvat 5 modules, waarvan module 3e<strong>en</strong> geografische reikwijdtebepaling inhoudt. Voor de uitwerking van demethodologie hieromtr<strong>en</strong>t werd e<strong>en</strong> gunningsprocedure door ANBuitgevoerd. Deze procedure liep aanzi<strong>en</strong>lijk vertraging op (ca. 1/2 jaar) in2011 <strong>en</strong> begin 2012. Finaal werd ze dan toch gepubliceerd <strong>en</strong> startteVITO vanaf juli 2012 met de werkzaamhed<strong>en</strong> (opleverdatum: eind juni2013).OUTPUT 2013: Portaal over Natura2000Beschrijving: E<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale website met informatie over Natura2000-gerelateerdeinformatie wordt ontwikkeld. Deze website vormt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> hetdoorgeefluik naar de <strong>voor</strong>toetsapplicatie.OUTPUT 2013: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>toetsapplicatieBeschrijving: De implem<strong>en</strong>tatie van de methodologie ontwikkeld door VITO wordtgeïmplem<strong>en</strong>teerd in de applicatie m.b.t. de thema's lucht,oppervlaktewater, grondwater, <strong>en</strong> zoveel als mogelijk ook bodem. Indi<strong>en</strong>hiernaast nog voldo<strong>en</strong>de tijd rest, wordt de verdere ontwikkeling vanmodule 4 <strong>en</strong> 5 aangevat.PROJECT: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> geoloket <strong>voor</strong> auth<strong>en</strong>tieke INBO-GISlag<strong>en</strong>(<strong>en</strong> de koppeling ervan met GDI Vlaander<strong>en</strong>) (INBOPRJ-670)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> geoloket <strong>voor</strong> auth<strong>en</strong>tieke INBO-GIS-lag<strong>en</strong> (<strong>en</strong> dekoppeling ervan met GDI Vlaander<strong>en</strong>).OUTPUT 2012: C<strong>en</strong>tralisatie van relevante INBO-kaartlag<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaar150
Beschrijving: E<strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisatie van kaartlag<strong>en</strong> (GIS) wordt gestart onder INBOonderzoekersmet het oog op de c<strong>en</strong>tralisatie van algeme<strong>en</strong> bruikbarekaartlag<strong>en</strong> <strong>voor</strong> interne <strong>en</strong> externe gebruikers.Toelichting verdaging: Door het ontbrek<strong>en</strong> van éénduidig gedefinieerde, interne <strong>en</strong>externe nod<strong>en</strong>, werd de ontwikkeling van geolokett<strong>en</strong> niet verder gezet.OUTPUT 2012: Ontsluiting van relevante INBO-kaartlag<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: De relevant geachte INBO-kaartlag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ontslot<strong>en</strong> op de INBOwebsiteof het AGIV-portaal (Ag<strong>en</strong>tschap <strong>voor</strong> Geografische InformatieVlaander<strong>en</strong>).Toelichting verdaging: De verdaging is e<strong>en</strong> rechtstreeks gevolg van het nietuitvoer<strong>en</strong>van de inv<strong>en</strong>tarisatie van bruikbare INBO-kaartlag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s2012.OUTPUT 2013: C<strong>en</strong>tralisatie van relevante INBO-kaartlag<strong>en</strong>Beschrijving: E<strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisatie van kaartlag<strong>en</strong> (GIS) wordt uitgevoerd onderINBO-onderzoekers met het oog op de c<strong>en</strong>tralisatie van algeme<strong>en</strong>bruikbare kaartlag<strong>en</strong> <strong>voor</strong> interne <strong>en</strong> externe gebruikers.OUTPUT 2013: Ontsluiting van relevante INBO-kaartlag<strong>en</strong>PROJECT: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> applicatie <strong>voor</strong> Monitoring Natura2000(INBOPRJ-7956)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/12/2012 - 31/12/2014Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: Habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> gemonitord te word<strong>en</strong> in de SpecialeBeschermingszones (HRL- <strong>en</strong> VRL-gebied<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>), met het oog op e<strong>en</strong>periodieke rapportering aan Europa (via ANB). Voor de invoer <strong>en</strong> de opslag vandeze data door zowel intern<strong>en</strong> als extern<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> data- <strong>en</strong>informatiesysteem ontwikkeld te word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Business analyse afgewerkt <strong>en</strong> functionele analyse/ontwikkelinggestartEBO 4E<strong>en</strong> versterkte koppeling met informatiesystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> applicaties van ANB, VLM,VMM, VLIZ <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>puntPROJECT: Sam<strong>en</strong>werking aan gezam<strong>en</strong>lijke ICT-project<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de MISkoepel(INBOPRJ-671)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Sam<strong>en</strong>werking met partner-instelling<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het beleidsdomein LNE(ANB, departem<strong>en</strong>t LNE, VMM, ...) met het oog op de ontwikkeling vangeme<strong>en</strong>schappelijke ICT-oplossing<strong>en</strong>. De ontwikkeling én financiering gebeurtbinn<strong>en</strong> het kader van de MilieuInformatieSysteem(MIS)-stuurgroep.Titel uit JOP 2012: 'Sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met externe partners (ANB, departem<strong>en</strong>tLNE, VMM, ...) bij de koppeling van informatiesystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> applicaties:Wildbeheerdatabank, Natura2000-portaal <strong>en</strong> effect<strong>en</strong>indicator, Vlaams portaal<strong>voor</strong> bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong>, e.a.'.OUTPUT 2012: Actieve deelname aan de Milieu Info Stuurgroep (MIS)Status: Gerealiseerd151
Beschrijving: E<strong>en</strong> versterkte sam<strong>en</strong>werking wordt opgezet met partners binn<strong>en</strong> hetdepartem<strong>en</strong>t LNE in het kader van MIS, in het bijzonder met de AfdelingC<strong>en</strong>traal Databeheer (ACD) van het departem<strong>en</strong>t LNE. In dit kaderword<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijke project<strong>en</strong> uitgevoerd. INBO nam nag<strong>en</strong>oeg steedsactief deel aan de maandelijkse stuurgroepvergadering<strong>en</strong>, verzorgde e<strong>en</strong>pres<strong>en</strong>tatie, <strong>en</strong> di<strong>en</strong>de sam<strong>en</strong> met ANB vier project<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> in op5/10/2012 (uitvoering in 2013). Vanwege het recurr<strong>en</strong>te karakter vandeze deelname, wordt dit vanaf 2013 als activiteit beschouwd.OUTPUT 2012: Wildbeheerapplicatie (ontwikkelingsfase)Status: GerealiseerdBeschrijving: Deze applicatie wordt <strong>voor</strong> ca 2/3de ontwikkeld volg<strong>en</strong>s ANBmethodologieën,<strong>en</strong> met ondersteuning van het INBO.OUTPUT 2012: Macrofyt<strong>en</strong> <strong>en</strong> fytob<strong>en</strong>thos (webservices)Status: GerealiseerdBeschrijving: Het INBO stelt taxonomische <strong>en</strong> gerelateerde masterdata m.b.t.macrofyt<strong>en</strong> <strong>en</strong> fytob<strong>en</strong>thos via webservices ter beschikking aan VMM <strong>en</strong>andere actor<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Wildbeheerapplicatie (afwerking <strong>en</strong> oplevering)Beschrijving: De ontwikkeling van deze applicatie wordt gefinaliseerd met alseindresultaat e<strong>en</strong> ANB-loket <strong>voor</strong> de jachtsector, e<strong>en</strong> interface met deHVV-website, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> INBO-back-office <strong>voor</strong> data-opslag <strong>en</strong> -analyse.OUTPUT 2013: Macrofyt<strong>en</strong> <strong>en</strong> fytob<strong>en</strong>thos (rapportering <strong>en</strong> oplevering)Beschrijving: INBO begeleidt de ontwikkeling van e<strong>en</strong> rapporteringsmodule metCognos BI inclusief e<strong>en</strong> datawarehouse binn<strong>en</strong> de VMM-applicatie.Hiermee wordt de applicatie afgewerkt, <strong>en</strong> in gebruik g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Monitoring Natura2000-soort<strong>en</strong> (analyse)Beschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> operationeel systeem <strong>voor</strong> de opslag vandata uit soort<strong>en</strong>meetnett<strong>en</strong> door interne <strong>en</strong> externe dataleveranciers.OUTPUT 2013: Vlaams Loket <strong>voor</strong> Autochtone Bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> Struik<strong>en</strong> (VLABS)Beschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> geïntegreerde applicatie waarin driebestaande system<strong>en</strong> (Bom<strong>en</strong>wijzer, BOBO <strong>en</strong> ABS) word<strong>en</strong> gecombineerdtot e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal Vlaams overheidsloket <strong>voor</strong> aanplanters van bom<strong>en</strong> <strong>en</strong>struik<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> MIS-project dat startte met e<strong>en</strong> definitiestudie in2012, maar door omstandighed<strong>en</strong> tijdelijk on hold werd geplaatst. In2013 wordt de analysefase (business analyse) afgewerkt <strong>en</strong> word<strong>en</strong>onderdel<strong>en</strong> geprioritiseerd <strong>en</strong> ope<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>d afgewerkt (functioneleanalyse - ontwikkeling).PROJECT: Externe ontsluiting van datasets over Vlaamse biodiversiteit(INBOPRJ-672)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De externe ontsluiting (ev. inclusief ontwikkeling van de vereiste system<strong>en</strong>)van Vlaamse biodiversiteitsdata (o.a. naar GBIF).Titel uit JOP 2012: 'Digitale koppelingssystem<strong>en</strong> om biodiversiteitsdata inVlaander<strong>en</strong> uit te wissel<strong>en</strong> met Europese informatiesystem<strong>en</strong>(uitwisselingsformat<strong>en</strong> <strong>en</strong> -system<strong>en</strong> in het kader van Natura2000, EBONE,e.a.)'.OUTPUT 2012: Datalevering aan GBIF (Global Biodiversity Information Facility)Status: Gerealiseerd152
Beschrijving: De verdere levering van INBO-datasets (verspreidingsdata) via IPTaan GBIF.OUTPUT 2013: Datalevering aan GBIF (Global Biodiversity Information Facility)Beschrijving: De verdere levering van INBO-datasets (verspreidingsdata) via IPTaan GBIF. Prioritaire datasets <strong>voor</strong> 2013 zijn datasets m.b.t. (1) invasievesoort<strong>en</strong>, (2) vogelmonitoring <strong>en</strong> (2) vismonitoring.PROJECT: Levering van Vlaamse biodiversiteitsdata aan INBO (INBOPRJ-761)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In het kader van e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst (<strong>en</strong> subsidiebesluit)wordt e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>se datalevering <strong>en</strong>/of -uitwisseling met externe Vlaamseorganisaties <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>. Hier<strong>voor</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> zowel protocoll<strong>en</strong> als technischeoplossing<strong>en</strong> ontwikkeld te word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Verwerking van externe biodiversiteitsdata (<strong>Natuur</strong>punt)Status: GerealiseerdBeschrijving: De sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst tuss<strong>en</strong> ANB, INBO <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>puntwerd pas in de loop van november 2012 door alle partij<strong>en</strong>geïmplem<strong>en</strong>teerd <strong>en</strong> bekrachtigd door de voogdijminister, <strong>en</strong> di<strong>en</strong>t nogvolledig geconcretiseerd te word<strong>en</strong>. Wel organiseerde het Informatie- <strong>en</strong>Datac<strong>en</strong>trum e<strong>en</strong> behoefteanalyse (naar o.a. externe data) onder deINBO-medewerkers.OUTPUT 2013: Ontwikkeling <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie workflow <strong>voor</strong> behandeling externedataBeschrijving: Het proces van behoefte bij INBO-wet<strong>en</strong>schappers aan externe data,di<strong>en</strong>t omgezet te word<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> workflow.De implem<strong>en</strong>tatie van d<strong>en</strong>odige tools wordt <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> in 2013.3.9.1.2 OOD - Optimaliser<strong>en</strong> van data-, informatie- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissystem<strong>en</strong>, <strong>en</strong> ICTinfrastructuur(Nr. 5.2)EBO 1E<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek intern k<strong>en</strong>nissysteem <strong>voor</strong> het INBOPROJECT: Curr<strong>en</strong>t Research Information System (CRIS) van INBO(INBOPRJ-673)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst met EWI omtr<strong>en</strong>t het opzett<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> metainformatiesysteem over onderzoek bij INBO, besliste INBO om detool PURE (Publications & Research) te onderzoek<strong>en</strong> op zijn bruikbaarheid. Deexploratiefase (12/2011-03/2012) bleek gunstig, waarna overgegaan werd tote<strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatieproject (06/2012-12/2012). Dit Curr<strong>en</strong>t Research InformationSystem (CRIS) zal binn<strong>en</strong> INBO ingezet word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> intern portaal overonderzoeksresultat<strong>en</strong>, maar ev<strong>en</strong>zeer als auth<strong>en</strong>tieke bron funger<strong>en</strong> <strong>voor</strong> deINBO-website (m.b.t. metadata én docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>).Titel uit JOP 2012: 'De verdere ontwikkeling <strong>en</strong> integratie van e<strong>en</strong> metainformatiesysteem<strong>voor</strong> de ontsluiting van INBO-data, -informatie <strong>en</strong> -k<strong>en</strong>nis'.153
OUTPUT 2012: Meta-informatiesysteem <strong>voor</strong> de ontsluiting van INBO-data (INBO-CRIS)Status: GerealiseerdBeschrijving: Het finale resultaat is aanzi<strong>en</strong>lijk beter dan <strong>voor</strong>opgesteld. PUREwordt dankzij e<strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatieproject als Curr<strong>en</strong>t Research InformationSystem (CRIS) in december 2012 volledig uitgerold bij INBO.OUTPUT 2013: Integratie van concept 'datasets' in INBO-CRISBeschrijving: Datasets word<strong>en</strong> als nieuwe <strong>en</strong>titeit geïmplem<strong>en</strong>teerd in PURE <strong>en</strong>word<strong>en</strong> op die manier binn<strong>en</strong> INBO ontslot<strong>en</strong>. Via de INBO-websiteword<strong>en</strong> ze ook extern ontslot<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Implem<strong>en</strong>tatie van beheers- <strong>en</strong> validatieregels <strong>voor</strong> INBO-CRISBeschrijving: De ingebruikname van PURE als INBO-CRIS zal belangrijkewijziging<strong>en</strong> teweegbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in het beheer van de informatie (vanInformatiec<strong>en</strong>trum naar gebruikers zelf). Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> moet<strong>en</strong>validatieregels uitgewerkt word<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> hoge datakwaliteit tegarander<strong>en</strong>. Ook managem<strong>en</strong>trapportering zal wellicht <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> moet<strong>en</strong>word<strong>en</strong>. Dit raamwerk aan procedures <strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> wordt uitgewerkt <strong>en</strong>geïmplem<strong>en</strong>teerd in 2013.PROJECT: Onderzoek naar <strong>en</strong> de realisatie van e<strong>en</strong> betere afstemming tuss<strong>en</strong>aanschaf <strong>en</strong> gebruik van boek<strong>en</strong> <strong>en</strong> tijdschrift<strong>en</strong> in functie van dedigitalisering van de bibliotheek (INBOPRJ-674)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Onderzoek naar <strong>en</strong> de realisatie van e<strong>en</strong> betere afstemming tuss<strong>en</strong>aanschaf <strong>en</strong> gebruik van boek<strong>en</strong> <strong>en</strong> tijdschrift<strong>en</strong> in functie van de digitaliseringvan de bibliotheekOUTPUT 2012: Optimalisatie van afstemming <strong>en</strong> beschikbaarheid vanwet<strong>en</strong>schappelijke publicaties <strong>voor</strong> INBO-onderzoekersStatus: GerealiseerdBeschrijving: Dit betreft e<strong>en</strong> doorgedrev<strong>en</strong> monitoring van het gebruik van fysische<strong>en</strong> digitale docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> door de INBO-onderzoekers, met het oog op e<strong>en</strong>verdere optimalisatie. De uitgewerkte procedure werd geoptimaliseerd <strong>en</strong>periodiek uitgevoerd tijd<strong>en</strong>s 2012.PROJECT: De volledige integratie van de bibliothek<strong>en</strong> van Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>daal <strong>en</strong>Brussel in het c<strong>en</strong>traal Informatiec<strong>en</strong>trum te Geraardsberg<strong>en</strong>(INBOPRJ-675)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2016Status: In UitvoeringOUTPUT 2013: Voorbereiding incorporatie van archief (Geraardsberg<strong>en</strong>) <strong>en</strong>bibliotheek (Brussel)Beschrijving: Vanaf 2018 wordt het INBO-gebouw in Brussel verlat<strong>en</strong>, waardoor deomvangrijke bibliotheek e<strong>en</strong> nieuwe bestemming moet krijg<strong>en</strong>.Anderzijds blijkt dat de bewaaromstandighed<strong>en</strong> in het archief inGeraardsberg<strong>en</strong> allesbehalve optimaal zijn. Dit impliceert e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijkeuitbreiding van het informatiec<strong>en</strong>trum van Geraardsberg<strong>en</strong>, dat grondig<strong>voor</strong>bereid di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong>. Deze <strong>voor</strong>bereiding vindt plaats in 2013 <strong>en</strong>levert e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>stel tot aanpak <strong>en</strong> stapp<strong>en</strong>plan op.154
PROJECT: Digitaal k<strong>en</strong>nisbeheersysteem (incl. bibliotheek) <strong>voor</strong> het INBO(INBOPRJ-676)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De ontsluiting van digitale informatie <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis (vnl. docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>) vanINBO <strong>voor</strong> interne <strong>en</strong> externe gebruikers, inclusief digitaliseringsproject<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: 'Onderzoek naar de inzet <strong>en</strong> structuur van e<strong>en</strong> digitaalk<strong>en</strong>nisbeheersysteem (incl. bibliotheek) <strong>voor</strong> het INBO'.OUTPUT 2012: Digitalisering INBO-bibliotheekcollectiesStatus: GerealiseerdBeschrijving: De digitalisering wordt versterkt verdergezet conform deuitgetek<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>. Prioritair te digitaliser<strong>en</strong> zijn historische IN-,IBW- <strong>en</strong> INBO-mededeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> rapport<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Digitalisering INBO-bibliotheekcollectiesPROJECT: Projectinformatiesysteem van INBO (INBOPRJ-762)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek INBO-systeem <strong>voor</strong> de opslag <strong>en</strong>ontsluiting van project- <strong>en</strong> projectgerelateerde metadata. Dit project omvat drietraject<strong>en</strong>: één op zeer korte termijn (2011), twee op korte termijn (Q1-2, 2012)<strong>en</strong> één op middellange termijn (Q1-4, 2012).OUTPUT 2012: Projectinformatiesysteem - korte termijn (PM-tool)Status: GerealiseerdBeschrijving: De Planning- <strong>en</strong> Monitoringstool (OVAM) werd op zijn bruikbaarheidonderzocht <strong>en</strong> geëxploreerd. Daar OVAM onvoldo<strong>en</strong>de ondersteuning konbied<strong>en</strong>, werd e<strong>en</strong> alternatief systeem geëxploreerd <strong>en</strong> tijdiggeïmplem<strong>en</strong>teerd (JIRA).OUTPUT 2012: Projectinformatiesysteem - middellange termijnStatus: Niet gerealiseerdBeschrijving: Tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> business analyse fase wordt de business van deverschill<strong>en</strong>de <strong>en</strong>titeit<strong>en</strong> (m.b.t. project<strong>en</strong>) in kaart gebracht, <strong>en</strong> wordt dehaalbaarheid/prioritering van te id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> deelproject<strong>en</strong> vastgelegd.Indi<strong>en</strong> mogelijk, wordt gestart met de meest prioritaire deelproject(<strong>en</strong>).Toelichting niet-realisatie: In e<strong>en</strong> vroeg stadium van het project bleek eronvoldo<strong>en</strong>de draagvlak bij de mogelijke eindgebruikers (product owners)binn<strong>en</strong> INBO. Derhalve werd beslist dit project stop te zett<strong>en</strong> nog <strong>voor</strong>afzonderlijke business analys<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> opgestart.OUTPUT 2013: Projectinformatiesysteem - korte termijn (PM-tool) - optimalisatieBeschrijving: Bij de uitrol van dit systeem <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie van detijdsregistratie zull<strong>en</strong> ongetwijfeld nog bijsturing<strong>en</strong> <strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>deconfiguraties nodig zijn.155
PROJECT: Informatiebeheer <strong>en</strong> -archivering (INBOPRJ-763)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Vanuit de Vlaamse Overheid di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> informatiebeheerder aangesteld teword<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de uitwerking van e<strong>en</strong> beleid <strong>voor</strong> het beheer <strong>en</strong> de archiveringvan informatie (docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>). Dit moet op middellange termijn leid<strong>en</strong> tot deimplem<strong>en</strong>tatie van dit beleid, <strong>en</strong> afstemming met het niveau van de VlaamseOverheid.OUTPUT 2012: Informatiebeheer <strong>en</strong> -archivering (ontwerp)Status: GerealiseerdBeschrijving: Dit VO-proces focust op het beheer <strong>en</strong> de archivering vandocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit kettingprocess<strong>en</strong> (d.i. process<strong>en</strong> waaraan diverse VO<strong>en</strong>titeit<strong>en</strong>bijdrag<strong>en</strong>). INBO levert aan deze kettingprocess<strong>en</strong> zo goed alsge<strong>en</strong> bijdrage. Niettemin werd e<strong>en</strong> beperkte inv<strong>en</strong>tarislijst vandocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> opgemaakt.OUTPUT 2013: Business analyse van workflows met docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>Beschrijving: E<strong>en</strong> business analyse zal uitgevoerd word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> alle process<strong>en</strong>waarbij belangrijke (hoeveelhed<strong>en</strong> van) docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> INBO, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>stel tot c<strong>en</strong>traal beheer/archivering wordtuitgewerkt.EBO 2Datasystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> IT-applicaties i.k.v. het onderzoek binn<strong>en</strong> het INBO zijn tijdigter beschikking <strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de <strong>voor</strong>opgestelde kwaliteitsvereist<strong>en</strong>PROJECT: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek informatiesysteem <strong>voor</strong> deintegratie van abiotische data. (INBOPRJ-677)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek informatiesysteem <strong>voor</strong> de integratie vanabiotische data.OUTPUT 2012: G<strong>en</strong>eriek informatiesysteem <strong>voor</strong> de integratie van abiotische dataStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Binn<strong>en</strong> de abiotiek business op het INBO word<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantaldeelproject<strong>en</strong> geïd<strong>en</strong>tificeerd, die in aanmerking kom<strong>en</strong> <strong>voor</strong> verdereanalyse <strong>en</strong> ontwikkeling. Deze output staat in nauw verband met de inzetvan e<strong>en</strong> LIMS (Laboratory Information Managem<strong>en</strong>t System).Toelichting verdaging: Door e<strong>en</strong> verminderde personeelsbezetting kond<strong>en</strong> deabiotiekproject<strong>en</strong> niet tijdig behandeld word<strong>en</strong>. In december 2012 werdde relevantie nogmaals bepaald, <strong>en</strong> werd alsnog met de businessanalysegestart m.b.t. de business 'bodem'.OUTPUT 2013: G<strong>en</strong>eriek informatiesysteem <strong>voor</strong> de integratie van abiotische dataBeschrijving: Aan de hand van e<strong>en</strong> beperkt aantal interne abiotische project<strong>en</strong>wordt e<strong>en</strong> domeinmodel <strong>voor</strong> abiotische data opgesteld, met aandacht<strong>voor</strong> koppeling met het INBO-LIMS. T<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> businessanalyse <strong>voor</strong>deze project<strong>en</strong> wordt uitgevoerd, alsook e<strong>en</strong> case study m.b.t. debov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde koppeling. De focus <strong>voor</strong> 2013 wordt gelegd op hetthema bodem.156
PROJECT: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eriek informatiesysteem <strong>voor</strong>vegetatieopnam<strong>en</strong> (INBOVEG) (INBOPRJ-678)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De ontwikkeling van e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale applicatie + databank <strong>voor</strong> de opslag vanvegetatieopnam<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: INBOVEG: ontwikkeling applicatieStatus: GerealiseerdBeschrijving: Fase 1 van de analyse/ontwikkeling wordt afgewerkt, <strong>en</strong> de applicatiewordt uitgerold binn<strong>en</strong> het INBO.OUTPUT 2013: INBOVEG: release <strong>en</strong> ingebruikname door externe gebruikersBeschrijving: Door de ontwikkeling van e<strong>en</strong> robuust roll<strong>en</strong>beheer (incl.auth<strong>en</strong>ticatie/id<strong>en</strong>tificatiesysteem) in INBOVEG, wordt de release van ditsysteem naar externe partners mogelijk gemaakt. De uitrol wordtuitgevoerd. Dit di<strong>en</strong>t gepaard te gaan met e<strong>en</strong> gedeg<strong>en</strong>communicatieactie naar externe partners.OUTPUT 2013: INBOVEG: dataset rescueBeschrijving: Bij de uitrol van het systeem binn<strong>en</strong> INBO wordt e<strong>en</strong> actie opgezetwaarbij alle (relevante) vegetatieopnam<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> INBO gelokaliseerdword<strong>en</strong> <strong>en</strong> geïncorporeerd binn<strong>en</strong> INBOVEG.PROJECT: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> applicatie <strong>voor</strong> grondwaterstand<strong>en</strong> <strong>en</strong> -waterkwaliteit in Vlaamse natuurgebied<strong>en</strong> (WATINA)(INBOPRJ-679)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> applicatie <strong>voor</strong> grondwaterstand<strong>en</strong> <strong>en</strong> -waterkwaliteitin Vlaamse natuurgebied<strong>en</strong> (WATINA)Voor dit project werd e<strong>en</strong> output 2011 gedefinieerd.PROJECT: Behandeling van ingedi<strong>en</strong>de ICT-project<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> vanuit deonderzoeksgroep<strong>en</strong>/di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van het INBO (INBOPRJ-680)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De ingedi<strong>en</strong>de ICT-project<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> vanuit de onderzoeksgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van het INBO behandel<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Op<strong>en</strong> loket <strong>voor</strong> IDC-project<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Het systeem van één jaarlijkse call <strong>voor</strong> IDC-project<strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> wordtgeconverteerd tot e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> loket vanaf 1/1/2012. Weg<strong>en</strong>s het recurr<strong>en</strong>tekarakter wordt dit vanaf 2013 als e<strong>en</strong> proces beschouwd.OUTPUT 2013: Bijdrage van IDC bij de implem<strong>en</strong>tatie van het proces'Voorbereid<strong>en</strong> van onderzoek'Beschrijving: Bij het in uitvoering stell<strong>en</strong> van project<strong>en</strong>, neemt IDC contact op metde projectleiders om de ICT-nod<strong>en</strong> vast te stell<strong>en</strong> a.h.v. e<strong>en</strong> snelleanalyse. Daarnaast wordt, indi<strong>en</strong> relevant, de dataset omschrev<strong>en</strong> a.h.v.metadata.157
PROJECT: Kwaliteitsborging bij ontwikkeling van INBO-applicaties(INBOPRJ-681)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Informatie- <strong>en</strong> datac<strong>en</strong>trumPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Kwaliteitsborging van INBO-applicaties in functie van de integratie <strong>en</strong> deoptimalisatie, de functionaliteit <strong>en</strong> het algeme<strong>en</strong> gebruik (op<strong>en</strong> standaard<strong>en</strong>,webapplicatie,..)OUTPUT 2012: Kwaliteitsborging bij de ontwikkeling van applicatiesStatus: GerealiseerdBeschrijving: Eind 2010 werd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal principes geformuleerd <strong>voor</strong> deontwikkeling van applicaties door INBO: auth<strong>en</strong>tieke bronn<strong>en</strong>, op<strong>en</strong>standaard<strong>en</strong>, op<strong>en</strong> source waar mogelijk, sam<strong>en</strong>werking met partnersbinn<strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t LNE, … Dit beleid werd aangehoud<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s2012, <strong>en</strong> wordt vanaf 2013 - weg<strong>en</strong>s zijn integrale karakter - omgevormdtot e<strong>en</strong> proces.158
4 SD - DE KWALITEIT VAN DE OPEN RUIMTE VERBETERT VIA EENGEBIEDSGERICHT BELEID EN GEBIEDSGERICHTE INVESTERINGEN(NR. 90)4.1 OD - Via landinrichting wordt de kwaliteit van de op<strong>en</strong>ruimte versterkt (Nr. 93)‣ Personeelskost: € 33.196,22 (0,49 VTE)‣ Werkingskost: € 9.111,55‣ Totaalkost: € 42.307,774.1.1 SOD - Het INBO doet onderzoek naar ecologisch beheer (Nr. 10)4.1.1.1 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong> van beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong>beheer, herstel <strong>en</strong> ontwikkeling (Nr. 10.3)EBO 1Ruimtelijke modell<strong>en</strong> <strong>en</strong> beheerstrategieën <strong>voor</strong> de optimalisatie van debiodiversiteitcompon<strong>en</strong>t in het multifunctionele buit<strong>en</strong>gebiedPROJECT: Case study biodiversiteit in multifunctioneel gebied Gelind<strong>en</strong>(INBOPRJ-682)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Uitgevoerd in het kader van NARA-B.Voor dit project werd e<strong>en</strong> in 2011 e<strong>en</strong> output gerealiseerd.PROJECT: Ruimtelijke modell<strong>en</strong> <strong>en</strong> beheerstrategieën multifunctioneelbuit<strong>en</strong>gebied (INBOPRJ-683)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Door gericht kortlop<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vraaggestuurde probleemstelling<strong>en</strong> m.b.t. hetonderwerp uit te voer<strong>en</strong> wordt de k<strong>en</strong>nis systematisch opgebouwd.OUTPUT 2012: Aanzet tot geïntegreerd onderzoeksprogrammaStatus: GerealiseerdBeschrijving: Op basis van e<strong>en</strong> bevraging van de betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> beperkteliteratuurstudie, het vaststell<strong>en</strong> van de niche <strong>voor</strong> het INBO. Deze outputwerd gerealiseerd als onderdeel van NARA-S & -T onder de vorm vanbijdrag<strong>en</strong> aan de Blauwdruk <strong>en</strong> de Startnota <strong>en</strong> NARA-B als onderdeelvan de ontwikkeling van het geïntegreerde landschapsplan. Verder alsbijdrage aan de VLM-opdracht 'Onderzoeksprogramma Plattelandsbeleid'.159
OUTPUT 2012 (extra): INBO-expertise betreff<strong>en</strong>de monitoring buit<strong>en</strong>gebiedinbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in internationaal onderzoekStatus: GerealiseerdBeschrijving:Gerealiseerd door:- actieve deelname in Europees FP7-project EBONE- organisatie EBONE Final Congres, Brussel 12-13 maart 2012;<strong>voor</strong>dracht De Blust et al. "Design, costs and effectiv<strong>en</strong>ess of Europeancooperation in biodiversity monitoring"- G. De Blust, G Laurijss<strong>en</strong>s, J. Van Calster, P. Verschelde, D. Bauw<strong>en</strong>s,B. De Vos, J. Sv<strong>en</strong>sson, R.H.G. Jongman, 2012. Design of a monitoringsystem and its cost-effectiv<strong>en</strong>ess; Optimization of biodiversity monitoringthrough close collaboration of users and data providers. INBO - Alterra,Brussel-Wag<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. 115 p.- Bijdrage aan Congres 'Planning our Gre<strong>en</strong> Heritage' (Prov. Antwerp<strong>en</strong>),discussie bijdrage 'Cultural heeritage and ecological values' (Geert DeBlust) (Boom, 27 maart 2012)OUTPUT 2013: rapport visieontwikkeling <strong>en</strong> participatiemodel <strong>voor</strong>Landduin<strong>en</strong>regio Kemp<strong>en</strong>PROJECT: Opvolging waterbeheer-natuurontwikkeling, selectieGr<strong>en</strong>smaasproject<strong>en</strong> (INBOPRJ-684)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In e<strong>en</strong> eerste fase e<strong>en</strong> gestandaardiseerde opvolging van vegetatie in hetnieuw ingerichte zomer- <strong>en</strong> winterbed van de Gr<strong>en</strong>smaas. Hierbij ligt de nadrukop oeverhabitat, overstromingskomm<strong>en</strong> <strong>en</strong> sedim<strong>en</strong>tatieplaats<strong>en</strong>. Er wordt e<strong>en</strong>analyse uitgevoerd van dijkvegetatie in relatie tot beheer. Dit project gebeurt insam<strong>en</strong>werking met n.v. De Scheepvaart.OUTPUT 2012: Rapport <strong>voor</strong> de beheerders over de floraevolutie na deinrichtingswerk<strong>en</strong> aan de Gr<strong>en</strong>smaasStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Rapportage over e<strong>en</strong> selectie van onderzochte plaats<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: Weg<strong>en</strong>s onvoldo<strong>en</strong>de medewerkers zijn in 2012 <strong>en</strong>kel dedata verzameld; de verwerking <strong>en</strong> rapportage wordt verdaagd naar 2013.OUTPUT 2013: Rapport <strong>voor</strong> de beheerders over de floraevolutie na deinrichtingswerk<strong>en</strong> aan de Gr<strong>en</strong>smaasBeschrijving: Kort verslag van rec<strong>en</strong>te verandering<strong>en</strong> in flora van nieuw ingerichtesites langs de Gr<strong>en</strong>smaasOUTPUT 2013: Advies dijkbeheerBeschrijving: Onderbouwd advies <strong>voor</strong> het beheer van dijk<strong>en</strong>, gebaseerd op e<strong>en</strong>analyse van de vegetatieontwikkeling gedur<strong>en</strong>de de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong>.Opzet van e<strong>en</strong> experm<strong>en</strong>tele b<strong>en</strong>adering (exclosures).PROJECT: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing inzake de optimalisatie van debiodiversiteitscompon<strong>en</strong>t in het multifunctionele buit<strong>en</strong>gebied(INBOPRJ-685)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep EcosysteembeheerPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ad hoc advisering.OUTPUT 2013: Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing tijd<strong>en</strong>s werkbezoek<strong>en</strong>160
5 SD - DE MODERNE DIGITALE INSTRUMENTEN WORDENDOELTREFFEND INGEZET TEN DIENSTE VAN BURGERS EN BEDRIJVEN(NR. 125)5.1 OD - Via landinrichting wordt de kwaliteit van de op<strong>en</strong>ruimte versterkt (Nr. 93)‣ Personeelskost: € 71.126 (1 VTE)‣ Werkingskost: € 18.595‣ Totaalkost: € 89.7215.1.1 SOD - Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd advies(Nr. 6)5.1.1.1 OOD - Ontwikkel<strong>en</strong>, perman<strong>en</strong>t optimaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschikbaar stell<strong>en</strong>van k<strong>en</strong>nisinformatie– <strong>en</strong> beslissingsondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> alsmiddel <strong>voor</strong> de klant om zelf e<strong>en</strong> antwoord op zijn vraag te vind<strong>en</strong>(Nr. 6.3)EBO 1Adviez<strong>en</strong> zijn publiek ontslot<strong>en</strong>PROJECT: Ontsluiting adviez<strong>en</strong> via website (INBOPRJ-687)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: GeannuleerdBeschrijving: De adviez<strong>en</strong> die het INBO formuleert, word<strong>en</strong> systematisch op de INBOwebsiteontslot<strong>en</strong>.Red<strong>en</strong> tot stopzetting: Dit project wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> als output onder INBOPRJ-456'Tijdig aflever<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gevraagd advies'.OUTPUT 2012: Ontsluiting adviez<strong>en</strong> 2012 op de websiteStatus: GerealiseerdBeschrijving: De adviez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> één maand nadat ze als voltooid werd<strong>en</strong>aangeduid, ontslot<strong>en</strong> via de INBO-website.EBO 2Signaalkaart<strong>en</strong> m.b.t. inplanting windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong>PROJECT: Update basisinformatie <strong>voor</strong> signaalkaart<strong>en</strong> Risicoatlaswindturbines (INBOPRJ-748)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In Uitvoering161
Beschrijving: Omz<strong>en</strong>dbrief inplanting windturbines: Omz<strong>en</strong>dbrief EME/2000.01 van 17 juli2000 ‘Afwegingskader <strong>en</strong> rand<strong>voor</strong>waard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de inplanting vanwindturbines’. In het kader van deze omz<strong>en</strong>dbrief maakt het INBO deel uit vande interdepartem<strong>en</strong>tele windwerkgroep, die e<strong>en</strong> adviser<strong>en</strong>de rol heeft. In ditproject wordt via dataverzameling (fauna) van externe actor<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> verdereverbetering van de signaalkaart<strong>en</strong> m.b.t. de impact van windturbines gewerkt.OUTPUT 2012: Databestand<strong>en</strong> m.b.t. avifauna <strong>en</strong> vleermuiz<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Gezi<strong>en</strong> er dit jaar ge<strong>en</strong> nieuwe data beschikbaar war<strong>en</strong> <strong>voor</strong>vleermuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels, zal de update pas in 2013 kunn<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Databestand<strong>en</strong> m.b.t. avifauna <strong>en</strong> vleermuiz<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>PROJECT: Toetsingskader m.b.t. de impact van windturbines op fauna inVlaander<strong>en</strong> (INBOPRJ-749)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Dit toetsingskader moet het mogelijk mak<strong>en</strong> om juist in te schatt<strong>en</strong> welkeimpact e<strong>en</strong> windturbineproject kan hebb<strong>en</strong> op de fauna.OUTPUT 2012: Rapport op basis van literatuurstudieStatus: GerealiseerdBeschrijving: In het kader van de update van het rapport 'Risico's <strong>voor</strong> vogels <strong>en</strong>vleermuiz<strong>en</strong> bij geplande windturbines in Vlaander<strong>en</strong>' (INBO.R.2011.32 -http://www.inbo.be/files/bibliotheek/28/226328.pdf) werd e<strong>en</strong> adviesuitgewerkt m.b.t. het toetsingskader.EBO 3Bijdrag<strong>en</strong> tot de actualisatie van de methodologie van de MER (o.m. opmaakecosysteemkwetsbaarheidkaart<strong>en</strong> mbt verschill<strong>en</strong>de effectgroep<strong>en</strong> (verdroging,verzuring, verrijking))PROJECT: Bijdrage aan richtlijn<strong>en</strong>boek MER <strong>voor</strong> fauna <strong>en</strong> flora(INBOPRJ-689)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2012Status: VoltooidOUTPUT 2012: Conceptualisering <strong>en</strong> ondersteuning <strong>voor</strong> uitwerking k<strong>en</strong>nissysteemMER - fauna <strong>en</strong> flora - fase 2Status: GerealiseerdPROJECT: Ontwikkeling geoloket ecosysteemkwetsbaarheidkaart<strong>en</strong>(INBOPRJ-690)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Ontwikkeling geoloket ecosysteemkwetsbaarheidkaart<strong>en</strong>OUTPUT 2012: Geoloket ecosysteemkwetsbaarheidskaart<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: In het kader van de <strong>voor</strong>toets wordt onder andere e<strong>en</strong>effect<strong>en</strong>indicator uitgewerkt. Gezi<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> hiervan, die in 2012162
verwacht word<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> impact kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> op de te realiser<strong>en</strong>ecosysteemkwetsbaarheidskaart<strong>en</strong>, werd dit geoloket verdaagd naar2013.OUTPUT 2013: Geoloket ecosysteemkwetsbaarheidskaart<strong>en</strong>EBO 4Prioriteit<strong>en</strong>atlas ontsnipperingPROJECT: Ontwikkeling geoloket prioriteit<strong>en</strong>atlas ontsnippering(INBOPRJ-691)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Rapportering <strong>en</strong> AdviseringPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Update van de bestaande Prioriteit<strong>en</strong>atlas OntsnipperingStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Het betreft hier e<strong>en</strong> update van de atlas die in 2001 werd opgemaakt<strong>en</strong> uitgewerkt. Deze stap is noodzakelijk alvor<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> nieuw geoloketwordt uitgewerkt.Toelichting verdaging: Voor de update van de bestaande prioriteit<strong>en</strong>atlasontsnippering werd er <strong>voor</strong> gekoz<strong>en</strong> om niet <strong>en</strong>kel nieuwe data tegebruik<strong>en</strong>, maar werd er ook <strong>voor</strong> geopteerd om e<strong>en</strong> volledige nieuwemethodologie uit te werk<strong>en</strong>. Hier<strong>voor</strong> zijn de eerste concept<strong>en</strong>uitgewerkt. Belangrijk hierbij is dat deze ontsnipperingsatlas aan hetRuimtemodel Vlaander<strong>en</strong> zal gekoppeld word<strong>en</strong>, zodat er op termijn ookop basis van deze ontsnipperingsatlas beleidssc<strong>en</strong>ario's m.b.t.versnippering door te rek<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn. De verdere uitwerking van dezemethode gebeurt met VITO.OUTPUT 2013: Update van de bestaande Prioriteit<strong>en</strong>atlas OntsnipperingOUTPUT 2013: Geoloket prioriteit<strong>en</strong>atlas ontsnippering163
6 SD - VLAANDEREN IS INTERNATIONAAL MILIEU-ACTIEF ENVERHOOGT ZIJN DEELNAME AAN INTERNATIONALE MILIEUFORA(NR. 142)6.1 OD - Op internationaal niveau is Vlaander<strong>en</strong> actor <strong>en</strong>partner <strong>en</strong> streeft het e<strong>en</strong> milieubeleid na dat tegelijkactief <strong>en</strong> realistisch progressief is, met bijzondereaandacht <strong>voor</strong> de draagkracht van het milieu opwereldschaal <strong>en</strong> de mogelijkhed<strong>en</strong> van onzemaatschappij <strong>en</strong> onze economie (Nr. 142§1)‣ Personeelskost: € 92.501,97 (1,43 VTE)‣ Werkingskost: € 26.590,85‣ Totaalkost: € 119.092,826.1.1 SOD - Het INBO coördineert natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (Nr. 2)6.1.1.1 OOD - Het Vlaams natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek in het algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> hetINBO in het bijzonder e<strong>en</strong> promin<strong>en</strong>te plaats gev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Belgisch,Europees <strong>en</strong> breder internationaal kader (Nr. 2.3)EBO 1Het INBO participeert in internationale wet<strong>en</strong>schappelijke netwerk<strong>en</strong>PROJECT: Participatie in o.m. ALTER-Net II, EU expert groep<strong>en</strong>, EBONE, FAO,Intergovernm<strong>en</strong>tal sci<strong>en</strong>ce-policy Platform on Biodiversity andEcosystem Services IPBES, Maas- <strong>en</strong> Scheldecommissie, WetlandsInternational, IUCN, Landscape Europe, UNECE ICP Forests, …(INBOPRJ-692)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Participatie in o.m. ALTER-Net II, EU expert groep<strong>en</strong>, EBONE, FAO,Intergovernm<strong>en</strong>tal sci<strong>en</strong>ce-policy Platform on Biodiversity and EcosystemServices IPBES, Maas- <strong>en</strong> Scheldecommissie, Wetlands International, IUCN,Landscape Europe, UNECE ICP Forests, … . Het INBO heeft ook in 2012 actiefdeelg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aan workshops <strong>en</strong> confer<strong>en</strong>ties van de betreff<strong>en</strong>de netwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong>internationale organisaties. Het EBONE project werd succesvol afgerond.164
PROJECT: ALTER-Net Confer<strong>en</strong>ce on 'Sci<strong>en</strong>ce underpinning the EU 2020Biodiversity Strategy' (INBOPRJ-8995)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Afdeling BNMPeriode: 01/01/2013 - 30/04/2013Status: In Uitvoering (nieuw project)Beschrijving: In opdracht van de Europese Commissie <strong>en</strong> het ALTER-Net consortiumorganiseert het INBO van 15 tot 18 april 2013 e<strong>en</strong> confer<strong>en</strong>tie met alsonderwerp 'Sci<strong>en</strong>ce underpinning the EU 2020 Biodiversity Strategy'. Zie ookhttp://www.alter-net.info/outputs/conf-2013OUTPUT 2013: Organisatie ALTER-Net confer<strong>en</strong>tie 15-18 april 2013EBO 2Het INBO is de Vlaamse partner in Europees uitgebouwdeonderzoeksinfrastructuurPROJECT: Deelname aan o.m. LTER Europe, Lifewatch, …. (INBOPRJ-693)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Binn<strong>en</strong> het kader van de Europese onderzoeksinfrastructuur, maakt INBOdeel uit van verschill<strong>en</strong>de internationale lange-termijn project<strong>en</strong> <strong>en</strong> initiatiev<strong>en</strong>.Sinds 2012 is INBO sam<strong>en</strong> met VLIZ officiële Vlaamse partner <strong>voor</strong> Lifewatch <strong>en</strong>in 2012 werd<strong>en</strong> de eerste onderzoeksinfrastructuurproject<strong>en</strong> geïnitieerd.EBO 3Product<strong>en</strong> van het veredelingsprogramma vind<strong>en</strong> hun weg naar de EuropesemarktPROJECT: Contract<strong>en</strong> met Vlaamse <strong>en</strong> Europese boomkwekers <strong>voor</strong> het terbeschikking stell<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of de verkoop van teeltmateriaal van(inheemse) boomsoort<strong>en</strong> (INBOPRJ-694)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Onderzoeksgroep G<strong>en</strong><strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> BosbouwPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Met het oog op de commercialisatie <strong>en</strong>/of het ter beschikking stell<strong>en</strong> inVlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> Europa van teeltmateriaal van verschill<strong>en</strong>de boomsoort<strong>en</strong>,word<strong>en</strong> contract<strong>en</strong> afgeslot<strong>en</strong> met boomkwekers die het eig<strong>en</strong>domsrecht <strong>en</strong> deverkoop van het teeltmateriaal van deze boomsoort<strong>en</strong> juridisch bescherm<strong>en</strong>.Titel uit JOP 2012: ‘Commercialisatie populier <strong>en</strong> wilg’.OUTPUT 2012: Nieuwe commerciële overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> afgeslot<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2012: Opvolging bestaande overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Opvolging bestaande overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>OUTPUT 2013: Dossier i.v.m. de aanvraag van e<strong>en</strong> communautair kwekersrecht<strong>voor</strong> nieuwe cultivars van populierBeschrijving: Het betreft hier de aanvraag <strong>voor</strong> kwekersrecht van 1 à 2 klon<strong>en</strong>behor<strong>en</strong>de tot de trispecies kruising P.deltoides x P.trichocarpa xP.maximowiczii.165
7 SD - NAAR EEN SLAGKRACHTIGE OVERHEID7.1 OD - Het INBO verhoogt verder de maturiteit van deeig<strong>en</strong> organisatie aan de hand van e<strong>en</strong> verbetertraject‣ Personeelskost: € 2.211.573,3 (40,05 VTE)‣ Werkingskost: € 744.729,75‣ Totaalkost: € 2.956.303,057.1.1 SOD - Het INBO is e<strong>en</strong> performante instelling (Nr. 1)7.1.1.1 OOD - De process<strong>en</strong> met betrekking tot financiën <strong>en</strong> begroting opoptimale wijze organiser<strong>en</strong> opdat e<strong>en</strong> financieel beleid kan word<strong>en</strong>gevoerd dat er op gericht is voldo<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong> te <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> zeefficiënt aan te w<strong>en</strong>d<strong>en</strong>. (Nr. 1.1)PROJECT: Opmaak ontwerp begroting (INBOPRJ-695)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Managem<strong>en</strong>tondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2029Status: In UitvoeringBeschrijving: Op het einde van elk kal<strong>en</strong>derjaar wordt e<strong>en</strong> ontwerpbegroting opgesteld<strong>voor</strong> het kom<strong>en</strong>de jaar.OUTPUT 2012: Ontwerp begroting 2013, BC 2012, Kredietherschikking 2012Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Ontwerp begroting 2014, BC 2013, Kredietherschikking 20137.1.1.2 OOD - De process<strong>en</strong> met betrekking tot HRM organiser<strong>en</strong> opdat e<strong>en</strong>HRM-beleid kan word<strong>en</strong> gevoerd dat er <strong>voor</strong> zorgt dat medewerkersmet de juiste compet<strong>en</strong>ties op de juiste plaats aan de slag zijn (Nr. 1.2)PROJECT: Diversiteitsbeleid ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> (INBOPRJ-754)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Managem<strong>en</strong>tondersteuningPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: E<strong>en</strong> beleid zal uitgestippeld <strong>en</strong> geïmplem<strong>en</strong>teerd word<strong>en</strong> aan de hand vane<strong>en</strong> plan <strong>voor</strong> gelijke kans<strong>en</strong> <strong>en</strong> diversiteit.OUTPUT 2012: Gelijke kans<strong>en</strong> <strong>en</strong> Diversiteitsplan 2012Status: GerealiseerdBeschrijving: Opgesteld <strong>en</strong> bezorgd aan de di<strong>en</strong>st Emancipatie van de VlaamseOverheid.OUTPUT 2013: Gelijke kans<strong>en</strong> <strong>en</strong> Diversiteitsplan 2013166
7.1.1.3 OOD - E<strong>en</strong> interne controle uitbouw<strong>en</strong> die bijdraagt aan de realisatievan de strategische doelstelling<strong>en</strong> van het INBO (Nr. 1.4)PROJECT: Uitvoer<strong>en</strong> interne controle (INBOPRJ-708)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Interne controlePeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Uitvoering <strong>en</strong> opvolging van de interne controle, waarbij specifiek <strong>voor</strong> 2012de kwetsbare functies <strong>en</strong> handeling<strong>en</strong> in kaart gebracht zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Overzicht van de kwetsbare functies <strong>en</strong> handeling<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Voor de kritieke process<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> de risico's <strong>en</strong> beheersmaatregel<strong>en</strong>bepaald. De resultat<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het BCM-plan (BusinessContinuity Managem<strong>en</strong>t).OUTPUT 2013: Vervolgtraject risicoanalyseBeschrijving: De risico’s <strong>en</strong> de beheersmaatregel<strong>en</strong> die bepaald werd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> dekritische process<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geëvalueerd door de afdeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> dedirectieraad. Bij de relevante risico’s met bijhor<strong>en</strong>de beheersmaatregel<strong>en</strong>word<strong>en</strong> verantwoordelijk<strong>en</strong> aangeduid <strong>en</strong> streefdata bepaald. Dit gebeurteerst bij de risico’s met hoogste prioriteit. In e<strong>en</strong> later stadium word<strong>en</strong>ook de andere risico’s behandeld. Het risicomanagem<strong>en</strong>t wordt uitgeroldbinn<strong>en</strong> de organisatie.OUTPUT 2013: Opzett<strong>en</strong> financieel meerjar<strong>en</strong>planBeschrijving: E<strong>en</strong> theoretisch kader <strong>voor</strong> het financieel meerjar<strong>en</strong>plan <strong>voor</strong> INBOwordt uitgewerkt teg<strong>en</strong> juni 2013. Teg<strong>en</strong> eind 2013 krijgt dit ook e<strong>en</strong>praktijkgerichte invulling met aandacht <strong>voor</strong> efficiëntiewinst<strong>en</strong> <strong>en</strong>aandacht <strong>voor</strong> het koppel<strong>en</strong> van middel<strong>en</strong> aan het langetermijnplan <strong>en</strong>het werkprogramma van het Informatie- <strong>en</strong> Datac<strong>en</strong>trum.OUTPUT 2013: Opzett<strong>en</strong> financiële rapporteringBeschrijving: De boekhouding rapporteert driemaandelijks aan de directieraad overde financiële toestand van INBO via rapport<strong>en</strong> die getrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uithet boekhoudsysteem Orafin.OUTPUT 2013: Zelfevaluatie <strong>en</strong> jaaractieplanBeschrijving: INBO maakt e<strong>en</strong> zelfevaluatie op in functie van de thema’s vanorganisatiebeheersing bepaald door IAVA <strong>en</strong> maakt e<strong>en</strong> daaraangekoppeld jaaractieplan op.7.1.1.4 OOD - De interne werking opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> zodat tijdig kanbijgestuurd word<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> optimale effectiviteit <strong>en</strong> efficiëntie terealiser<strong>en</strong> (Nr. 1.5)PROJECT: Beher<strong>en</strong> van de interne werkprocess<strong>en</strong> (INBOPRJ-709)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De procesmap wordt geactualiseerd <strong>en</strong> de indicator<strong>en</strong>, gekoppeld aan elkproces, word<strong>en</strong> opgevolgd, geëvalueerd <strong>en</strong> bijgesteld. E<strong>en</strong> risico-analyse wordtopgestart <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> aantal kritische prosess<strong>en</strong>.167
OUTPUT 2012: Afgewerkte risicoanalyse van e<strong>en</strong> aantal process<strong>en</strong>Status: GerealiseerdBeschrijving: Het traject van de risicoanalyse werd doorlop<strong>en</strong> met het bepal<strong>en</strong> vanrisico's bij de kritieke process<strong>en</strong>. Daarbij werd<strong>en</strong> de bestaande <strong>en</strong>toekomstige beheersmaatregel<strong>en</strong> gedefinieerd. De resultat<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> ookopg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het BCM-plan (Business Continuity Managem<strong>en</strong>t).OUTPUT 2013: Implem<strong>en</strong>tatie beheersmaatregel<strong>en</strong> risicoanalyseBeschrijving: Voor de kritische process<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de beheersmaatregel<strong>en</strong>verantwoordelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> deadlines aangeduid.7.1.1.5 OOD - Zorg<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> geformaliseerde, kwaliteitsvolle <strong>en</strong>gesynchroniseerde di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing bij wet<strong>en</strong>schappelijke project<strong>en</strong>(Nr. 1.7)PROJECT: Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> verhog<strong>en</strong> interne expertise inzakegegev<strong>en</strong>sinzameling, gegev<strong>en</strong>sverwerking <strong>en</strong> modelbouw.(INBOPRJ-711)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: E<strong>en</strong> goede wet<strong>en</strong>schappelijke studie moet niet alle<strong>en</strong> inhoudelijk correctopgezet zijn, maar moet ook beantwoord<strong>en</strong> aan meer g<strong>en</strong>eriekemethodologische vereist<strong>en</strong>. Deze k<strong>en</strong>nis moet<strong>en</strong> we op het instituut sterkeruitbouw<strong>en</strong> door hieraan systematisch aandacht te bested<strong>en</strong>. De di<strong>en</strong>stBiometrie & Kwaliteitszorg draagt hieraan bij op twee manier<strong>en</strong>. Enerzijdsherhaalt <strong>en</strong> verdiept de less<strong>en</strong>reeks statistiek de <strong>voor</strong>naamste concept<strong>en</strong> <strong>en</strong>techniek<strong>en</strong> die van belang zijn <strong>voor</strong> het wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek op hetinstituut. Anderszijds werkt de di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteiszorg naar aanleidingvan concrete project<strong>en</strong> techniek<strong>en</strong> verder uit met als doel ze <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> ruimeregroep te ontsluit<strong>en</strong>.OUTPUT 2012 (extra): Opleiding 'g<strong>en</strong>eralised mixed models' (fase 2 van hetopleidingstraject 2011 – 2015).Status: GerealiseerdBeschrijving: Mixed effects models vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke veralgem<strong>en</strong>ing van deklassieke lineaire regressiemodell<strong>en</strong>. Deze modell<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> onder meer toeom rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong> met ruimtelijke of temporale correlatie van degegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> zijn daardoor bijzonder geschikt <strong>voor</strong> de analyse vanecologische gegev<strong>en</strong>s, in het bijzonder monitoring waarbij dezelfdeproefvlakk<strong>en</strong> in de tijd opgevolgd word<strong>en</strong> <strong>en</strong> de ruimtelijke structuur vanbelang is.OUTPUT 2013: Herhaling <strong>en</strong> verdieping opleiding 'g<strong>en</strong>eralised mixed models'(vervolg fase 2)Beschrijving: In 2012 werd de cursus 'mixed models' succesvol afgeslot<strong>en</strong>. Intotaal hebb<strong>en</strong> ongeveer 50 wet<strong>en</strong>schappers de opleiding gevolgd. In2013 zal het aangeleerde herhaald <strong>en</strong> verder uitgediept word<strong>en</strong>, zowelvia e<strong>en</strong> vervolg op de less<strong>en</strong>reeks als bij de adviesverl<strong>en</strong>ing. Daarnaastzal in 2013 de basiscursus statistiek in e<strong>en</strong> aangepaste vorm herhaaldword<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de collega's die de opleiding nog niet gevolgd hebb<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Natural Resource Sampling (NRS) (fase 1)Beschrijving: De gegev<strong>en</strong>sinzameling is e<strong>en</strong> omvangrijk <strong>en</strong> bijgevolg duuronderdeel van heel wat onderzoek op het instituut. Ook is de168
gegev<strong>en</strong>sinzameling heel cruciaal. Achteraf is het moeilijk e<strong>en</strong> foutiefsteekproefontwerp of -trekking recht te trekk<strong>en</strong>. De leidraad 'ontwerpbeleidsgerichte meetnett<strong>en</strong>' bevat e<strong>en</strong> eerste introductie tot hetsteekproefontwerp, steekproefgrootteberek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> kost<strong>en</strong>effectiefmet<strong>en</strong>. Naar aanleiding van het ontwerp van het Natura2000-meetnet isnieuwe expertise ontwikkeld die we nu will<strong>en</strong> systematiser<strong>en</strong> in e<strong>en</strong>aantal discussi<strong>en</strong>ota's ter aanvulling van de leidraad.PROJECT: Kwaliteitszorg bij opmaak, uitvoering <strong>en</strong> doorvertaling van hetwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek. (INBOPRJ-712)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Kwaliteitszorg is e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijk onderdeel van het werk <strong>en</strong> hetwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek in het bijzonder. E<strong>en</strong> werkomgeving waarbinn<strong>en</strong>10 à 20 % van de tijd naar kwaliteitszorg gaat, kost uiteindelijk minder danwanneer er ge<strong>en</strong> aandacht <strong>voor</strong> kwaliteit is. E<strong>en</strong> geïntegreerde zorg <strong>voor</strong>kwaliteit is e<strong>en</strong> belangrijke motor <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>tdur<strong>en</strong>de verbetering <strong>en</strong>verhoging van de efficiëntie. Het project ontwikkelt concept<strong>en</strong>, method<strong>en</strong> <strong>en</strong>instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om de kwaliteitszorg van het wet<strong>en</strong>schappelijke onderzoeksproceste faciliter<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: E<strong>en</strong> analyse in dialoog met de wet<strong>en</strong>schappers van de<strong>voor</strong>naamste belemmering<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke kwaliteitszorg inde weg staan <strong>en</strong> uitwerk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> coher<strong>en</strong>t plan van aanpak.Status: GerealiseerdBeschrijving: De ontwikkeling <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie van e<strong>en</strong> kwaliteitszorgsysteem kostin d<strong>en</strong> beginne extra tijd <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> proces van meerderejar<strong>en</strong>. Eerst moet<strong>en</strong> we “e<strong>en</strong> berg” over <strong>voor</strong>aleer de investeringteruggewonn<strong>en</strong> wordt. Om het gew<strong>en</strong>ste resultaat te bereik<strong>en</strong>, moet e<strong>en</strong>coher<strong>en</strong>t plan van aanpak <strong>voor</strong>ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> moet er voldo<strong>en</strong>de aandachtgaan naar de bewustmaking <strong>en</strong> s<strong>en</strong>sibilisering. In het kader van derisico-analyse werd e<strong>en</strong> analyse gemaakt van de knelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong><strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> ontwikkeld om e<strong>en</strong> kwaliteitszorg te realiser<strong>en</strong> <strong>voor</strong> alle fas<strong>en</strong>van het wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek (opstart<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong>rapporter<strong>en</strong>). Op basis hiervan zal in de periode 2013 - 2015systematisch het proces verder ontwikkeld word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Implem<strong>en</strong>tatie van de process<strong>en</strong> <strong>voor</strong>bereid<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong>opvolg<strong>en</strong> van onderzoekBeschrijving: In 2012 zijn de process<strong>en</strong> gevalideerd aan de hand van e<strong>en</strong> risicoanalyse.Hieruit bleek dat de process<strong>en</strong> nog onvoldo<strong>en</strong>de inganggevond<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Dat br<strong>en</strong>gt verschill<strong>en</strong>de risico's met zich mee: (i) e<strong>en</strong>project kadert niet of onvoldo<strong>en</strong>de in de langetermijnstrategie van hetinstituut, (ii) de onderzoeksvrag<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> niet aan bij deovere<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> van het project <strong>en</strong> (iii) de proefopzet isniet of onvoldo<strong>en</strong>de in staat de onderzoeksvrag<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>.Daarom zal de di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg in 2013 extra aandachtbested<strong>en</strong> aan de ondersteuning van dit proces.OUTPUT 2013: Implem<strong>en</strong>tatie van het LIMS in het analytisch <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etisch laboBeschrijving: In 2012 werd e<strong>en</strong> LIMS (Laboratory Information Managem<strong>en</strong>tSystem) aangekocht. In 2013 zal het LIMS nu geïmplem<strong>en</strong>teerd word<strong>en</strong>.De <strong>voor</strong>del<strong>en</strong> van het LIMS situer<strong>en</strong> zich zowel intern als extern. Intern iser e<strong>en</strong> efficiëntere opvolging <strong>en</strong> traceerbaarheid van werk mogelijk watzal leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> hogere kwaliteit. Ook zal de verdere automatisatie vanhet labowerk de werkefficiëntie t<strong>en</strong> goede kom<strong>en</strong>. De externe169
meerwaarde is e<strong>en</strong> gestandaardiseeerde dataset met abiotischegegev<strong>en</strong>s.OUTPUT 2013: Verbetering van de interface tuss<strong>en</strong> het veldwerk <strong>en</strong> het(gec<strong>en</strong>traliseerde) labo.Beschrijving: Het project beoogt e<strong>en</strong> betere organisatie van de interface tuss<strong>en</strong> degegev<strong>en</strong>sinzameling op het veld <strong>en</strong> de analyses van de bemonstering.Hiertoe zal e<strong>en</strong> werkgroep e<strong>en</strong> analyse uitvoern <strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong> hoe e<strong>en</strong>betere werkorganisatie <strong>en</strong> werkverdeling het werk kan optimaliser<strong>en</strong>. Viae<strong>en</strong> beperkt aantal pilootproject<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> kwaliteitscirkels (groep<strong>en</strong> dierond e<strong>en</strong> kwaliteitsthema werk<strong>en</strong>) uittest<strong>en</strong> hoe meer kwaliteitszorg e<strong>en</strong>meerwaarde oplevert <strong>en</strong> leidt tot e<strong>en</strong> efficiëntere aanpak. Op basis vandeze ervaring zal het plan van aanpak <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> betere wet<strong>en</strong>schappelijkekwaliteitszorg aangevuld <strong>en</strong> bijgestuurd word<strong>en</strong>. In 2013 zal het labo ookgec<strong>en</strong>tralisaliseerd word<strong>en</strong> in Geraardsberg<strong>en</strong>. In functie hiervanontstaan ook mogelijkhed<strong>en</strong> om het procesverloop te verbeter<strong>en</strong>.PROJECT: Onderzoekers ondersteun<strong>en</strong> in hun onderzoek met specifiekeexpertise (INBOPRJ-713)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De di<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg <strong>en</strong> de labo’s ondersteun<strong>en</strong> dewet<strong>en</strong>schappers bij de uitvoering van de project<strong>en</strong> respectievelijk viastatistische adviesverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> de uitvoer van labo-analyses. Op de di<strong>en</strong>stBiometrie & Kwaliteitszorg kan beroep gedaan word<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s alle fas<strong>en</strong> van hetonderzoek: ontwerp, gegev<strong>en</strong>sinzameling, gegev<strong>en</strong>sanalyse <strong>en</strong> -interpretatie <strong>en</strong>de rapportering.OUTPUT 2012: Het proces ‘opstart<strong>en</strong> van onderzoek’ is effectief geïmplem<strong>en</strong>teerd<strong>en</strong> bijgestuurd indi<strong>en</strong> nodig.Status: GerealiseerdBeschrijving: In 2012 Voor het proces zijn het <strong>voor</strong>bije jaar belangrijke stapp<strong>en</strong>gezet, maar het proces werkt nog niet op het niveau van het instituut.Onder begeleiding van het consultancy bureau Möbius werd e<strong>en</strong> risicoanalyseuitgevoerd. Deze oef<strong>en</strong>ing bevestigde de grote lijn<strong>en</strong> van hetproces, maar maakte duidelijk waar aanvull<strong>en</strong>de inspanning<strong>en</strong> nodig zijnom het proces effectief ingang te do<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. De di<strong>en</strong>st Biometrie &Kwaliteitszorg zal in 2013 expliciet tijd vrijhoud<strong>en</strong> om het proces tebegeleid<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Verk<strong>en</strong>ning pot<strong>en</strong>tie populatiemodell<strong>en</strong> faunabeheerBeschrijving: Deze pilootstudie heeft als algeme<strong>en</strong> doel het gebruik vanecologische modell<strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong>. Als concrete invalshoek zull<strong>en</strong> we depot<strong>en</strong>tie van populatiemodell<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het faunabeheer verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>uitgaande van beschikbare gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> s<strong>en</strong>sitiviteitsanalyses. Dat moetleid<strong>en</strong> tot meer inzicht in de haalbaarheid om deze modell<strong>en</strong> in te zett<strong>en</strong>in e<strong>en</strong> beleidscontext. Ook de opzet van het meetnet in functie van deEuropese palingverord<strong>en</strong>ing moet meer inzicht gev<strong>en</strong> in wat mogelijk ismet modell<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Ondersteuning NARABeschrijving: BMK zal het NARA-T team ondersteun<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de modelbouw. Ookkomt e<strong>en</strong> vervolg op e<strong>en</strong> verbeterde verwerking <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie van deindicator<strong>en</strong>set.170
PROJECT: Naar e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke accreditatie van degegev<strong>en</strong>sinzameling (INBOPRJ-757)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het empirisch onderzoek moet reproduceerbaar zijn. Ook het beleid <strong>en</strong>andere eindgebruikers w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> meer <strong>en</strong> meer garanties over de kwaliteit van degegev<strong>en</strong>s. Hiertoe is e<strong>en</strong> traceerbare aanpak nodig over de volledige cyclus vande gegev<strong>en</strong>sinzameling: de <strong>voor</strong>bereiding van het veldbezoek, de bemonsteringop het terrein, het transport naar het laboratorium, de analyse in het labo vande veldgegev<strong>en</strong>s, de archivering van de resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderzoekstal<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Installatie van e<strong>en</strong> Laboratory Information Managem<strong>en</strong>t System(LIMS)Status: GerealiseerdBeschrijving: Het dossier om e<strong>en</strong> LIMS aan te kop<strong>en</strong> is op het einde van het jaargefinaliseerd. De effectieve installatie zal in de loop van 2013 doorgaan(fase 2).OUTPUT 2013: Installatie van e<strong>en</strong> Laboratory Information Managem<strong>en</strong>t System(LIMS) (fase 2)OUTPUT 2013: Uittest<strong>en</strong> veldprotocoll<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de gegev<strong>en</strong>sinzameling.Beschrijving: Voor de gegev<strong>en</strong>sinzameling op het veld moet<strong>en</strong> we nog de basislegg<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> kwaliteitszorgsysteem. Om ervaring op te do<strong>en</strong> <strong>en</strong>knowhow te ontwikkel<strong>en</strong>, is het <strong>voor</strong>stel e<strong>en</strong> beperkt aantal goedgekoz<strong>en</strong> pilootproject<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong>, met ondersteuning vanuit dedi<strong>en</strong>st Biometrie & Kwaliteitszorg <strong>en</strong> de kwaliteitsverantwoordelijke. Omzo gericht mogelijk resultat<strong>en</strong> te boek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de extra belasting teminimaliser<strong>en</strong>, is het <strong>voor</strong>stel zoveel mogelijk aan te sluit<strong>en</strong> bij bestaandeinitiatiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze te verbred<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> ruimere toepassing. Deervaring verworv<strong>en</strong> uit deze school<strong>voor</strong>beeld<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we dangeleidelijk aan veralgem<strong>en</strong><strong>en</strong> naar het volledige instituut.PROJECT: Bijdrag<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> betere integratie van beleidsgerichte meetnett<strong>en</strong>in de besluitvorming <strong>en</strong> reviser<strong>en</strong> van bestaande meetnett<strong>en</strong>.(INBOPRJ-758)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Di<strong>en</strong>st Wet<strong>en</strong>schapsondersteuningPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Het project heeft als doel om aan de hand van de leidraad ‘ontwerpbeleidsgerichte meetnett<strong>en</strong>’ systematisch de meetnett<strong>en</strong> in de context vannatuur te reviser<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze beter af te stemm<strong>en</strong> op het beleid <strong>en</strong> het beheer.Belangrijke foci hierbij zijn de meetnett<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de Europese richtlijn<strong>en</strong> (KRW,HRL, VRL). E<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>de stap is synthesemethod<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong> die demeetnetresultat<strong>en</strong> beter bruikbaar mak<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de besluitvorming.OUTPUT 2012: De leidraad 'ontwerp beleidsgerichte meetnett<strong>en</strong>' is toegepast <strong>voor</strong>fase IV <strong>en</strong> V <strong>voor</strong> het ontwerp van e<strong>en</strong> meetnet van de habitattyp<strong>en</strong> <strong>en</strong>soort<strong>en</strong> van de habitatrichtlijn <strong>en</strong> vogelrichtlijn.Status: GerealiseerdBeschrijving: In het <strong>voor</strong>jaar van 2012 werd de rapportage <strong>voor</strong> fase II <strong>en</strong> IIIafgerond na consultatie van de stuurgroep sam<strong>en</strong>gesteld uitafgevaardigd<strong>en</strong> van het beleid <strong>en</strong> de vrijwilligersorganisaties (die meezull<strong>en</strong> instaan <strong>voor</strong> de monitoring). In de loop van 2012 werd<strong>en</strong> fase IV<strong>en</strong> V <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>, zodat in de loop van 2013 het meetnet kan opgestartword<strong>en</strong>. Vanaf 2013 kan de implem<strong>en</strong>tatie van het meetnet geleidelijk171
aan start<strong>en</strong>. Voor de meetnett<strong>en</strong> in eig<strong>en</strong> beheer van het INBO (vogels,viss<strong>en</strong>, habitat-kartering <strong>en</strong> habitat-kwaliteit) zull<strong>en</strong> er reeds gegev<strong>en</strong>singezameld word<strong>en</strong>. Voor de externe meetnett<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> er blauwdrukk<strong>en</strong>klaar die stap <strong>voor</strong> stap met de vrijwilligers afgetoetst zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Methodologische ondersteuning bij de opstart van hetsam<strong>en</strong>gesteld meetnet 'Natura 2000 & beheer'Beschrijving: In het <strong>voor</strong>jaar 2013 wordt de rapportage <strong>voor</strong> fase III & IV afgerondna consultatie van de stuurgroep om de globale structuur <strong>en</strong> principesvan het sam<strong>en</strong>gesteld meetnet te consolider<strong>en</strong>. Bij de implem<strong>en</strong>tatie vande meetnett<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> verdere methodologische ondersteuning nodig.Voor het soort<strong>en</strong>luik zull<strong>en</strong> de blauwdrukk<strong>en</strong> afgetoetst word<strong>en</strong> met devrijwilligers zodat ze zowel wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd als praktischhaalbaar zijn. In 2013 kom<strong>en</strong> de blauwdrukk<strong>en</strong> <strong>voor</strong> vogels, vlinders,amfibieën <strong>en</strong> vleermuiz<strong>en</strong> zeker aan bod, met als doel in 2014 effectiefmet de gegev<strong>en</strong>sinzameling te kunn<strong>en</strong> start<strong>en</strong>. In 2014 zull<strong>en</strong> derester<strong>en</strong>de blauwdrukk<strong>en</strong> afgewerkt <strong>en</strong> gefinaliseerd word<strong>en</strong>. Voor hethabitatluik zal <strong>voor</strong>al de synergie met bestaande meetnett<strong>en</strong> nadermoet<strong>en</strong> ingevuld word<strong>en</strong> <strong>en</strong> meer in detail uitgewerkt. Daarnaast is ooke<strong>en</strong> projectmonitoring op niveau van de SBZ nodig om de effectiviteit vande beheermaatregel<strong>en</strong> na te gaan. Hier<strong>voor</strong> zull<strong>en</strong> we dezelfdemethodiek gebruik<strong>en</strong> als de beheerevaluatie. E<strong>en</strong> handleiding zal in 2013gefinaliseerd word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> blauwdruk is hier<strong>voor</strong> opgesteld (beschikbaarsinds eind 2012) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke stap is nu de reacties van dedoelgroep te verwerk<strong>en</strong>. In 2013 zal ook e<strong>en</strong> web-applicatie ontwikkeldword<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de soort<strong>en</strong>monitoring. Hier<strong>voor</strong> is e<strong>en</strong> MMIS projectlop<strong>en</strong>de.7.1.2 SOD - Het INBO coördineert het natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek (Nr. 2)7.1.2.1 OOD - Uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> strategie <strong>voor</strong> het eig<strong>en</strong>onderzoek, met aandacht <strong>voor</strong> de sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> de overe<strong>en</strong>stemmingmet de Vlaamse onderzoeksstrategie in e<strong>en</strong> Belgisch, Europees <strong>en</strong>breder internationaal kader (Nr. 2.2)EBO 1E<strong>en</strong> onderzoeksstrategie <strong>voor</strong> INBO is opgemaakt <strong>en</strong> wordt geïmplem<strong>en</strong>teerdPROJECT: Opmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> ondernemingsplan (INBOPRJ-715)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Jaarlijks gebeurt er e<strong>en</strong> rapportering van het ondernemingsplan (JOP) vanhet <strong>voor</strong>bije jaar <strong>en</strong> e<strong>en</strong> planning van het JOP van het volg<strong>en</strong>de jaar, inuitvoering van de Beheersovere<strong>en</strong>komst 2011-2015.OUTPUT 2012: Ondernemingsplan 2012Status: GerealiseerdOUTPUT 2012: Ontwerp Ondernemingsplan 2013Status: GerealiseerdOUTPUT 2012: Rapportering Ondernemingsplan 2011Status: GerealiseerdOUTPUT 2013: Ontwerp Ondernemingsplan 2013172
OUTPUT 2013: Rapportering Ondernemingsplan 2012PROJECT: Belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>managem<strong>en</strong>t (INBOPRJ-716)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Overleg met de adviescommissies van de belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> wordtgeorganiseerd, met deelname van de wet<strong>en</strong>schappelijke wereld, debeleidsmakers <strong>en</strong> het midd<strong>en</strong>veld. E<strong>en</strong> nieuwe strategie m.b.t. hetbelanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>managem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> de relatie met de onderzoeksprogrammeringwordt uitgewerkt.OUTPUT 2012: Belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>overleg georganiseerdStatus: GerealiseerdBeschrijving: In 2012 werd teruggekoppeld met wet<strong>en</strong>schappelijke, midd<strong>en</strong>veld<strong>en</strong>beleidsadviescommissies. Input werd verkreg<strong>en</strong> m.b.t. hetOndernemingsplan <strong>en</strong> het NARA, maar ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s betreff<strong>en</strong>de devernieuwde INBO-strategie. Er werd<strong>en</strong> ook <strong>voor</strong>stell<strong>en</strong> geformuleerd omde communicatie met de belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> te optimaliser<strong>en</strong> in het kadervan de vernieuwde communicatiestrategie.OUTPUT 2013: Belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>overleg georganiseerdOUTPUT 2013: De organisatie <strong>en</strong> structuur van het belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>overleg wordtherzi<strong>en</strong> in functie van de nieuwe INBO-strategie.PROJECT: Langetermijnstrategie INBO (INBOPRJ-781)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: In 2011 werd door de Vlerick Managem<strong>en</strong>t School e<strong>en</strong> externe studieuitgevoerd die zich richtte op de positionering <strong>en</strong> formulering van de uniekewaardepropositie <strong>voor</strong> het INBO. Naast dit rapport werd<strong>en</strong> er tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> aantalandere externe <strong>en</strong> interne studies uitgevoerd, waaronder e<strong>en</strong> nieuwecommunicatiestrategie, e<strong>en</strong> cultuurmeting <strong>en</strong> personeelspeiling <strong>en</strong> e<strong>en</strong> interneanalyse naar de prioriteit<strong>en</strong> van het wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek op het INBO.Op basis van deze studies <strong>en</strong> docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt in 2012 e<strong>en</strong> nieuwe strategie<strong>voor</strong> het INBO in kaart gebracht die betrekking heeft op de richting die hetINBO onderzoeksprogramma zal uitgaan op de middellange <strong>en</strong> lange termijn.Hierbij zal tev<strong>en</strong>s de algem<strong>en</strong>e werking <strong>en</strong> de relatie <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking met debelanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> aan bod kom<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Nieuwe INBO-strategieStatus: GerealiseerdBeschrijving: E<strong>en</strong> nieuwe INBO-strategie werd uitgewerkt <strong>en</strong> teruggekoppeld metde belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.OUTPUT 2013: Nieuwe INBO-strategie volledig afgewerkt, inclusief e<strong>en</strong>stapp<strong>en</strong>plan <strong>voor</strong> implem<strong>en</strong>tatie vanaf januari 2014.173
7.1.3 SOD - Het INBO communiceert over wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek(Nr. 3)7.1.3.1 OOD - E<strong>en</strong> doelgroepgerichte, kwaliteitsvolle <strong>en</strong> efficiënte externecommunicatie ontwikkel<strong>en</strong> (Nr. 3.1)PROJECT: Coördiner<strong>en</strong> INBO-uitgav<strong>en</strong> (INBOPRJ-718)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: 4 INBO nieuwsbriev<strong>en</strong> per jaarStatus: GerealiseerdBeschrijving: Ziehttp://informatiec<strong>en</strong>trum.inbo.be/publicaties.php?view=nieuwsbriev<strong>en</strong>OUTPUT 2012: 30-40 rapport<strong>en</strong> per jaarStatus: GerealiseerdBeschrijving: Zie Bijlage 4 <strong>en</strong>http://informatiec<strong>en</strong>trum.inbo.be/publicaties.php?view=rapport<strong>en</strong>OUTPUT 2012: INBO Jaarboek digitaalStatus: GerealiseerdBeschrijving: Het INBO Jaarboek 2011 is raadpleegbaar viahttp://jaarboek.inbo.be/OUTPUT 2013: 4 INBO nieuwsbriev<strong>en</strong> per jaarOUTPUT 2013: 30-40 rapport<strong>en</strong> per jaarOUTPUT 2013: INBO Jaarboek digitaalPROJECT: Beher<strong>en</strong> perscontact<strong>en</strong> (INBOPRJ-719)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringOUTPUT 2012: Perscontact<strong>en</strong>Status: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Naast het continuer<strong>en</strong> van de bestaande perscontact<strong>en</strong>, zal er in2012 tev<strong>en</strong>s aandacht gaan naar het opzoek<strong>en</strong> van ‘B2B’ (Business-to-Business) perscontact<strong>en</strong>.Toelichting verdaging: Deze B2B-perscontact<strong>en</strong> zijn nog niet gerealiseerd door e<strong>en</strong>vertraging in de implem<strong>en</strong>tatie van de communicatiestrategie <strong>en</strong> de<strong>en</strong>veloppefinanciering.OUTPUT 2013: Perscontact<strong>en</strong>Beschrijving: Naast het continuer<strong>en</strong> van de bestaande perscontact<strong>en</strong>, zal er in2013 tev<strong>en</strong>s aandacht gaan naar het opzoek<strong>en</strong> van ‘B2B’ (Business-to-Business) perscontact<strong>en</strong>.174
PROJECT: Beher<strong>en</strong> website (INBOPRJ-720)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> vernieuw<strong>en</strong> websiteOUTPUT 2012: Vernieuwde websiteStatus: Verdaagd naar ander jaarToelichting verdaging: Enerzijds wordt gewacht op de implem<strong>en</strong>tatie van PURE(o.a. <strong>voor</strong> opslag publicaties), anderzijds heeft de analysefase langergeduurd omdat met verschill<strong>en</strong>de bevraging<strong>en</strong> (Vlerick studie,doorlichting externe communicatie, interne <strong>en</strong> externe bevraging website,analyse door 2MPact van de bestaande website <strong>en</strong> van de GoogleAnalytics statistiek<strong>en</strong>) rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> wordt.OUTPUT 2013: Vernieuwde websitePROJECT: Vernieuw<strong>en</strong> communicatiestrategie (INBOPRJ-721)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: De communicatiestrategie zal aangepast word<strong>en</strong> i.f.v. de nieuwe (inontwikkeling zijnde) INBO-strategie <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie hiervan zal opgestartword<strong>en</strong>.OUTPUT 2012: Nieuwe communicatiestrategie afgewerkt <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatieopgestartStatus: GerealiseerdBeschrijving: De communicatiestrategie is afgewerkt <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie werdopgestart.OUTPUT 2013: Nieuwe communicatiestrategie implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>PROJECT: Herzi<strong>en</strong>ing procedures publicaties (INBOPRJ-723)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2011 - 31/12/2015Status: In UitvoeringBeschrijving: Implem<strong>en</strong>tatie van de aangepaste procedure wat betreft publicaties,rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met de Anysufer requirem<strong>en</strong>ts.OUTPUT 2012: Procedures publicaties aangepast aan nieuwe richtlijn VlaamseoverheidStatus: Verdaagd naar ander jaarBeschrijving: Concrete implem<strong>en</strong>tatie, ook rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met de Anysuferrequirem<strong>en</strong>ts.Toelichting verdaging: Er wordt rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> met de richtlijn<strong>en</strong>, maar dit isnog niet helemaal geïmplem<strong>en</strong>teerd.OUTPUT 2013: Procedures publicaties aangepast aan nieuwe richtlijn Vlaamseoverheid175
7.1.3.2 OOD - Creër<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong> van het merk INBO als wet<strong>en</strong>schappelijkeinstelling van de Vlaamse overheid <strong>en</strong> dit uitdrukk<strong>en</strong> in haarcommunicatie, gedrag <strong>en</strong> symbol<strong>en</strong> (Nr. 3.2)PROJECT: Communicatie rond NARA-B 2012 (INBOPRJ-746)Verantwoordelijke <strong>en</strong>titeit: Stafdi<strong>en</strong>stPeriode: 01/01/2012 - 31/12/2012Status: VoltooidBeschrijving: Het INBO onderneemt e<strong>en</strong> aantal communicatie-acties naar aanleiding vanhet verschijn<strong>en</strong> van het <strong>Natuur</strong>rapport 2012. Onderwerp dit jaar is‘Biodiversiteit in het landbouwgebied – Evaluatie <strong>en</strong> optimalisatie vanbeleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>’.OUTPUT 2012: Analoge <strong>en</strong> digitale publicatie(s)Status: GerealiseerdBeschrijving: Het rapport 'Aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuurbeleid in landbouwgebied'werd vrijdag 7 december 2012 <strong>voor</strong>gesteld in het Vlaams Parlem<strong>en</strong>t. Hetrapport bestaat in gedrukte versie <strong>en</strong> is daarnaast ook te download<strong>en</strong> viade INBO-website: http://www.inbo.be/files/bibliotheek/19/241019.pdfAan de basis van dit sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>d rapport ligg<strong>en</strong> 8 wet<strong>en</strong>schappelijkerapport<strong>en</strong>:'Doelevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: case vogelbeheer <strong>en</strong>erosiebestrijding' (http://www.inbo.be/files/bibliotheek/75/240875.pdf)'Inhoudsevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: case vogelbeheer<strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/74/240874.pdf)'Evaluatie van de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>mix van natuurbeleid in landbouwgebied:case vogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/65/240865.pdf)'Evaluatie van de monitoring van natuurbeleid in landbouwgebied: casevogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/63/240863.pdf)'<strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: haalbaarheid <strong>voor</strong> landbouwers'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/62/240862.pdf)'<strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: invloed van de beleidsomgeving'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/60/240860.pdf)'Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: landschapsvisieGelind<strong>en</strong>' ( http://www.inbo.be/files/bibliotheek/57/240857.pdf)'Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: ECOPAY – e<strong>en</strong>economisch-ecologisch weidevogelmodel'(http://www.inbo.be/files/bibliotheek/68/240968.pdf)176
Bijlage 1: Strategische <strong>en</strong> operationele doelstelling<strong>en</strong> van het INBOSD 1: Het INBO is e<strong>en</strong> performante instellingHet INBO organiseert zijn process<strong>en</strong> op gebied van organisatie- <strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schapsmanagem<strong>en</strong>t op efficiënte wijze.OD 1.1: De process<strong>en</strong> met betrekking tot financiën <strong>en</strong> begroting op optimale wijze organiser<strong>en</strong>opdat e<strong>en</strong> financieel beleid kan word<strong>en</strong> gevoerd dat er op gericht is voldo<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong> te <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong> <strong>en</strong>ze efficiënt aan te w<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.OD 1.2: De process<strong>en</strong> met betrekking tot HRM organiser<strong>en</strong> opdat e<strong>en</strong> HRM-beleid kan word<strong>en</strong>gevoerd dat er <strong>voor</strong> zorgt dat medewerkers met de juiste compet<strong>en</strong>ties op de juiste plaats aan de slagzijnOD 1.3: De process<strong>en</strong> met betrekking tot Facility, Veiligheid <strong>en</strong> Milieuzorg op optimale wijzeorganiser<strong>en</strong>OD 1.4: E<strong>en</strong> interne controle uitbouw<strong>en</strong> die bijdraagt aan de realisatie van de strategischedoelstelling<strong>en</strong> van het INBOOD 1.5: De interne werking opvolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> zodat tijdig kan bijgestuurd word<strong>en</strong> om e<strong>en</strong>optimale effectiviteit <strong>en</strong> efficiëntie te realiser<strong>en</strong>OD 1.6: Interne <strong>en</strong> externe sam<strong>en</strong>werking uitbouw<strong>en</strong>.OD 1.7: Zorg<strong>en</strong> <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> geformaliseerde, kwaliteitsvolle <strong>en</strong> gesynchroniseerde di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing bijwet<strong>en</strong>schappelijke project<strong>en</strong>SD 2: Het INBO coördineert natuur- <strong>en</strong> bosonderzoekHet INBO coördineert het Vlaamse wet<strong>en</strong>schappelijke onderzoek op het gebied van natuur<strong>en</strong> bos. Het INBO ontwerpt e<strong>en</strong> Vlaamse strategie <strong>voor</strong> dat natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek <strong>en</strong>geeft het e<strong>en</strong> plaats in e<strong>en</strong> Europees <strong>en</strong> internationaal kader.OD 2.1: In overleg met de actor<strong>en</strong> uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> coördiner<strong>en</strong> van de uitvoering van e<strong>en</strong> strategie <strong>voor</strong>het onderzoek dat nodig is <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd Vlaams natuur- <strong>en</strong>bosbeleidOD 2.2: Uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> strategie <strong>voor</strong> het eig<strong>en</strong> onderzoek, met aandacht <strong>voor</strong>de sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> de overe<strong>en</strong>stemming met de Vlaamse onderzoeksstrategie in e<strong>en</strong> Belgisch, Europees<strong>en</strong> breder internationaal kaderOD 2.3: Het Vlaams natuur- <strong>en</strong> bosonderzoek in het algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> het INBO in het bijzonder e<strong>en</strong>promin<strong>en</strong>te plaats gev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Belgisch, Europees <strong>en</strong> breder internationaal kaderOD 2.4: Begeleid<strong>en</strong> van intern of extern gefinancierd doctoraatsonderzoek dat de algem<strong>en</strong>eopdracht van het INBO qua wet<strong>en</strong>schappelijke beleidsondersteuning mee onderbouwt177
SD 3: Het INBO communiceert over wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoekHet INBO communiceert over het belang van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek <strong>voor</strong> het behoudvan natuur <strong>en</strong> bos. Het INBO communiceert ook over de wet<strong>en</strong>schappelijke resultat<strong>en</strong> diehet onderzoek oplevert.OD 3.1: E<strong>en</strong> doelgroepgerichte, kwaliteitsvolle <strong>en</strong> efficiënte externe communicatieontwikkel<strong>en</strong>OD 3.2: Creër<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong> van het merk INBO als wet<strong>en</strong>schappelijke instelling van de Vlaamseoverheid <strong>en</strong> dit uitdrukk<strong>en</strong> in haar communicatie, gedrag <strong>en</strong> symbol<strong>en</strong>OD 3.3: Communicer<strong>en</strong> van onderzoeksresultat<strong>en</strong> in internationaal erk<strong>en</strong>dewet<strong>en</strong>schappelijke tijdschrift<strong>en</strong>SD 4: Het INBO rapporteert over natuur <strong>en</strong> bos <strong>en</strong> evalueert hetbeleidHet INBO organiseert <strong>en</strong> ontwikkelt de Vlaamse <strong>en</strong> internationale natuurrapportering <strong>en</strong>beleidsevaluatie.OD 4.1: Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> optimaliser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> set van indicator<strong>en</strong> die toelaat e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>tgeactualiseerd overzicht ter beschikking te stell<strong>en</strong> van de toestand van natuur <strong>en</strong> bos <strong>en</strong> periodiekhet beleid terzake te evaluer<strong>en</strong>OD 4.2: Thematisch analyser<strong>en</strong> van factor<strong>en</strong> die de toestand van natuur <strong>en</strong> bos bepal<strong>en</strong> <strong>en</strong>aanreik<strong>en</strong> van instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die het beleid in staat stell<strong>en</strong> daarop in te spel<strong>en</strong>OD 4.3: Aanlever<strong>en</strong> van vereiste wet<strong>en</strong>schappelijke informatie inzake natuur <strong>en</strong> bos, als bijdrage vanhet INBO aan internationale, Europese <strong>en</strong> Vlaamse rapporteringSD 5: Het INBO beheert gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> maakt ze toegankelijkHet INBO fungeert als draaischijf <strong>voor</strong> het gegev<strong>en</strong>sbeheer. Daarbij zoekt het INBO naargeschikte manier<strong>en</strong> om aan gegev<strong>en</strong>sverzameling te do<strong>en</strong> <strong>en</strong> om gegev<strong>en</strong>s te ontsluit<strong>en</strong> <strong>en</strong>toegankelijk te mak<strong>en</strong>.OD 5.1: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> logisch geïntegreerd informatie- <strong>en</strong> datasysteem t<strong>en</strong> behoeve vanhet beleidsondersteun<strong>en</strong>d onderzoek <strong>en</strong> het beleid inzake natuur <strong>en</strong> bosOD 5.2: Optimaliser<strong>en</strong> van data-, informatie- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nissystem<strong>en</strong>, <strong>en</strong> ICT-infrastructuurSD 6: Het INBO verle<strong>en</strong>t wet<strong>en</strong>schappelijk onderbouwd adviesHet INBO verle<strong>en</strong>t proactief <strong>en</strong> op vraag kwalitatief hoogstaand advies door het te baser<strong>en</strong>op wet<strong>en</strong>schappelijke feit<strong>en</strong>, gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> inzicht<strong>en</strong>.OD 6.1: Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van operationele wet<strong>en</strong>schappelijke onderbouwing <strong>voor</strong> Vlaamse <strong>en</strong>Europese regelgeving rond biodiversiteitOD 6.2: Verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijk advies inzake natuur- <strong>en</strong> bosbeheerOD 6.3: Ontwikkel<strong>en</strong>, perman<strong>en</strong>t optimaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschikbaar stell<strong>en</strong> van k<strong>en</strong>nisinformatie– <strong>en</strong>beslissingsondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> als middel <strong>voor</strong> de klant om zelf e<strong>en</strong> antwoord op zijn vraagte vind<strong>en</strong>178
SD 7: Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de diversiteit vansoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong>Het INBO doet onderzoek naar de diversiteit van populaties, soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> infunctie van het evaluer<strong>en</strong> van het biodiversiteitsgericht beleidsinstrum<strong>en</strong>tarium <strong>en</strong> hetoptimaliser<strong>en</strong> ervan t<strong>en</strong> behoeve van het beter kunn<strong>en</strong> garander<strong>en</strong> van delev<strong>en</strong>svatbaarheid van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong> op lange termijn.OD 7.1: Opstell<strong>en</strong> van standaard<strong>en</strong> <strong>voor</strong> onderzoek naar <strong>en</strong> monitoring van de diversiteit vanpopulaties, soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> ecosystem<strong>en</strong>OD 7.2: Recurr<strong>en</strong>t in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitoring van soort-, biotoop- <strong>en</strong> ecosysteemdiversiteitOD 7.3: Onderzoek<strong>en</strong> van de invloed van (verander<strong>en</strong>de) biotische, abiotische, antropog<strong>en</strong>e <strong>en</strong>ruimtelijke factor<strong>en</strong> op verandering<strong>en</strong> in biodiversiteit, onder andere met behulp van dynamischemodell<strong>en</strong>SD 8: Het INBO beschrijft, monitort <strong>en</strong> onderzoekt g<strong>en</strong>etischediversiteitHet INBO onderzoekt de g<strong>en</strong>etische diversiteit van populaties <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> om deeffectiviteit van het beschikbaar diversiteitsgericht beleidsinstrum<strong>en</strong>tarium <strong>voor</strong> hetbehoud ervan te evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij te stur<strong>en</strong>.OD 8.1: In kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische diversiteit van e<strong>en</strong> functionele selectie vanpopulaties <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> ter beoordeling <strong>en</strong> optimalisatie van het ruimtelijk patroon van hetbiodiversiteitsgericht beleidsinstrum<strong>en</strong>tariumOD 8.2: Monitor<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische diversiteit <strong>en</strong> analyser<strong>en</strong> van beïnvloed<strong>en</strong>de process<strong>en</strong><strong>en</strong> mechanism<strong>en</strong> om de effectiviteit van het biodiversiteitsgericht instrum<strong>en</strong>tarium te beoordel<strong>en</strong> <strong>en</strong>ev<strong>en</strong>tueel bij te stur<strong>en</strong>OD 8.3: Analyser<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>etische aspect<strong>en</strong> van in- <strong>en</strong> uitheemse <strong>en</strong> invasieve soort<strong>en</strong> infunctie van het duurzame gebruik <strong>en</strong> beheer ervanSD 9: Het INBO monitort <strong>en</strong> onderzoekt de wisselwerking tuss<strong>en</strong>biotische <strong>en</strong> abiotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>Het INBO doet onderzoek naar de biodiversiteitpot<strong>en</strong>ties van het milieu <strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong>daar<strong>voor</strong> van al dan niet door de m<strong>en</strong>s geïnduceerde verandering<strong>en</strong> (bodem-, water- <strong>en</strong>luchtkwaliteit <strong>en</strong> klimaat) daarin.OD 9.1: Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitor<strong>en</strong> van abiotische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>beschermde gebied<strong>en</strong>, die relevant zijn <strong>voor</strong> het functioner<strong>en</strong> van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> de eraangebond<strong>en</strong> biodiversiteitOD 9.2: Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> <strong>en</strong> opstell<strong>en</strong> van ecosysteemgerichte norm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> milieuk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> infunctie van de eraan gebond<strong>en</strong> biodiversiteitOD 9.3: K<strong>en</strong>nis opbouw<strong>en</strong> over abiotische process<strong>en</strong> <strong>en</strong> over relaties tuss<strong>en</strong> abiotische <strong>en</strong>biotische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, met het oog op het beoordel<strong>en</strong> van het belang van biodiversiteit <strong>voor</strong> hetfunctioner<strong>en</strong> van ecosystem<strong>en</strong>179
OD 9.4: Onderzoek verricht<strong>en</strong> naar de gevoeligheid <strong>voor</strong> <strong>en</strong> respons van ecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> hunfuncties op klimaatswijziging<strong>en</strong> <strong>en</strong> het ontwerp<strong>en</strong> van mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>SD 10: Het INBO doet onderzoek naar ecologisch beheerHet INBO doet onderzoek om k<strong>en</strong>nis op te bouw<strong>en</strong> over ecologisch beheer van soort<strong>en</strong> <strong>en</strong>ecosystem<strong>en</strong> met als finaliteit het behoud, herstel of ontwikkeling van biodiversiteit.OD 10.1: Onderzoek<strong>en</strong> van ecosystem<strong>en</strong> onder invloed van verschill<strong>en</strong>de beheervorm<strong>en</strong>OD 10.2: Onderzoek verricht<strong>en</strong> naar soortherstel van bedreigde <strong>en</strong> zeldzame inheemse soort<strong>en</strong>OD 10.3: Ontwikkel<strong>en</strong> van beslissingsondersteun<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beheer, herstel <strong>en</strong>ontwikkelingSD 11: Het INBO doet onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong>beheer van natuur <strong>en</strong> bosHet INBO doet onderzoek naar duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheer van natuur <strong>en</strong> bos. Met diek<strong>en</strong>nis ondersteunt het INBO de belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> die natuur <strong>en</strong> bos mee gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong>/ofdeelnem<strong>en</strong> aan het beheer ervan.OD 11.1: Id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> van de karakteristiek<strong>en</strong> van populaties <strong>en</strong> van de omstandighed<strong>en</strong> die bepal<strong>en</strong>dzijn <strong>voor</strong> het duurzaam gebruik <strong>en</strong>/of de risico's op schadeOD 11.2: Opvolg<strong>en</strong> van het actueel gebruik <strong>en</strong> beheer van populaties door doelgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> hetonderzoek<strong>en</strong> van de gevolg<strong>en</strong> hiervanOD 11.3: Vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in functie van<strong>voor</strong>opgestelde gebruik- of beheerdoelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> het aanlever<strong>en</strong> van di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, product<strong>en</strong> <strong>en</strong>technische k<strong>en</strong>nis aan beheerdersOD.11.4 Selecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> veredel<strong>en</strong> van uitgangsmateriaal <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> duurzaam gebruik <strong>en</strong> beheervan bos <strong>en</strong> natuur in functie van klimaatswijziging<strong>en</strong>SD 12: Het INBO doet onderzoek naar biodiversiteit <strong>en</strong>maatschappijHet INBO voert socio-economisch onderzoek uit naar de economische waardering van <strong>en</strong>het maatschappelijke draagvlak <strong>voor</strong> biodiversiteit.OD 12.1 Analyser<strong>en</strong> van de relatie tuss<strong>en</strong> biodiversiteit, ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>,maatschappelijke bat<strong>en</strong> <strong>en</strong> welzijnOD 12.2 Analyser<strong>en</strong> van de interacties tuss<strong>en</strong> maatschappelijk draagvlak,ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beleidOD 12.3 Aanreik<strong>en</strong> van instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die het belang van ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>voor</strong> beleid,beheerders <strong>en</strong> belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> zichtbaar mak<strong>en</strong>OD 12.4 Evaluer<strong>en</strong> van bestaande <strong>en</strong> alternatieve beleidskaders <strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> hetduurzaam gebruik van ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>180
Bijlage 2: Door het INBO verstrekte adviez<strong>en</strong> in 2012INBO.A.2012.1 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 34‘Valleigebied van de Kleine Nete met bron-gebied<strong>en</strong>, moerass<strong>en</strong> <strong>en</strong> heid<strong>en</strong>’ (SBZ-H), ‘de Zegge’ (SBZ-H <strong>en</strong> SBZ-V) <strong>en</strong> ‘de Ronde Put’ (SBZ-V)INBO.A.2012.2 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 07 'OvergangKemp<strong>en</strong>-Hasp<strong>en</strong>gouw'INBO.A.2012.3 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 05 'Voerstreek'INBO.A.2012.4INBO.A.2012.5INBO.A.2012.6INBO.A.2012.7INBO.A.2012.8INBO.A.2012.9Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 03 'Plateauvan Caestert met hellingboss<strong>en</strong> <strong>en</strong> mergelgrott<strong>en</strong>'Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 33 'V<strong>en</strong>n<strong>en</strong>,heid<strong>en</strong> <strong>en</strong> moerass<strong>en</strong> rond Turnhout' (SBZ-H) <strong>en</strong> 'Ar<strong>en</strong>donk, Merksplas, Oud-Turnhout, Ravels <strong>en</strong> Turnhout' (SBZ-V)Advies betreff<strong>en</strong>de de economische waarde van de gro<strong>en</strong>e infrastructuur langsde R11 in Wilrijk <strong>en</strong> MortselOpmerking<strong>en</strong> op de natuurtoets in kader van de inplanting van 7 windturbinesop de terrein<strong>en</strong> van het SCK-CEN <strong>en</strong> VITO te MolAdvies betreff<strong>en</strong>de herbebossing te LierAdvies betreff<strong>en</strong>de herbebossing te KontichINBO.A.2012.10 Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid detwee ambacht<strong>en</strong>INBO.A.2012.11 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 1'Uiterwaard<strong>en</strong> langs de Limburgse Maas <strong>en</strong> Vijverbroek'INBO.A.2012.12INBO.A.2012.13INBO.A.2012.14INBO.A.2012.15INBO.A.2012.16INBO.A.2012.17INBO.A.2012.18INBO.A.2012.19INBO.A.2012.20INBO.A.2012.21INBO.A.2012.22INBO.A.2012.23Advies betreff<strong>en</strong>de monitoring van lokale herintroductie van grote tijmAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidAntwerp<strong>en</strong>-Zuid RupelstreekAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidAntwerpse Polders NoordAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidDesselAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid DeVartAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidGroot RanstAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidRetieAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidSchijnvalleiAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidTuss<strong>en</strong> Voer <strong>en</strong> IjseAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidSuikerstreekAdvies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 17 'Historischefort<strong>en</strong>gordels van Antwerp<strong>en</strong> als vleermuiz<strong>en</strong>habitat'Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 10 'Hallerbos<strong>en</strong> nabije boscomplex<strong>en</strong> met brongebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> heid<strong>en</strong>'INBO.A.2012.24 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 30'Duingebied<strong>en</strong> inclusief IJzermonding <strong>en</strong> Zwin'INBO.A.2012.25 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 04 'Boss<strong>en</strong> <strong>en</strong>kalkgrasland<strong>en</strong> van Hasp<strong>en</strong>gouw'INBO.A.2012.26 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 06 'Jekervallei<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>loop van de Demervallei'181
INBO.A.2012.27182Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 13 ‘Boss<strong>en</strong> vanhet zuidoost<strong>en</strong> van de Zandleemstreek'INBO.A.2012.28 Advies betreff<strong>en</strong>de de finale ontwerpversie van het S-IHD rapport 24‘Mangelbeek <strong>en</strong> heide- <strong>en</strong> v<strong>en</strong>gebied<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> Houthal<strong>en</strong> <strong>en</strong> Gruitrode'INBO.A.2012.29 Advies betreff<strong>en</strong>de typische faunasoort<strong>en</strong> van de verschill<strong>en</strong>de Natura 2000habitattypes, in functie van de beoordeling van de staat van instandhouding opniveau Vlaander<strong>en</strong>INBO.A.2012.30 Advies betreff<strong>en</strong>de de toegek<strong>en</strong>de bemestingsklass<strong>en</strong> in het gewestelijk RUP'Afbak<strong>en</strong>ing van het VSGB <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>de op<strong>en</strong> ruimte gebied<strong>en</strong>’ in uitvoeringvan het MestdecreetINBO.A.2012.31 Advies betreff<strong>en</strong>de de bijm<strong>en</strong>ging van exot<strong>en</strong> in de Natura2000 habitattypes9120 <strong>en</strong> 91EOINBO.A.2012.32 Advies betreff<strong>en</strong>de subsidiedossier herbebossing te Sint-Liev<strong>en</strong>s-HoutemINBO.A.2012.33INBO.A.2012.34INBO.A.2012.35INBO.A.2012.36INBO.A.2012.37INBO.A.2012.38INBO.A.2012.39INBO.A.2012.42INBO.A.2012.43INBO.A.2012.44INBO.A.2012.45INBO.A.2012.46INBO.A.2012.48INBO.A.2012.51INBO.A.2012.52INBO.A.2012.53INBO.A.2012.54INBO.A.2012.55INBO.A.2012.56INBO.A.2012.57INBO.A.2012.58INBO.A.2012.59INBO.A.2012.60INBO.A.2012.61INBO.A.2012.62Advies betreff<strong>en</strong>de subsidiedossier herbebossing te OosterzeleAdvies betreff<strong>en</strong>de subsidiedossier herbebossing te AalstAdvies betreff<strong>en</strong>de subsidiedossier herbebossing te HammeAdvies betreff<strong>en</strong>de de <strong>voor</strong>gestelde maatregel<strong>en</strong> t.b.v. kleine mantelmeeuw <strong>en</strong>zilvermeeuw bij werk<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> hav<strong>en</strong>dok in ZeebruggeAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidTuss<strong>en</strong> IJzer <strong>en</strong> HoutlandEffect<strong>en</strong> van windmol<strong>en</strong>s op de effici<strong>en</strong>tie van ecoduct over E40 tuss<strong>en</strong> Nevele<strong>en</strong> Aalter.Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidCapreolus Dils<strong>en</strong>-StokkemAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid DeVlaamse Zonneberg<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidLeie <strong>en</strong> ScheldekoutersAdvies betreff<strong>en</strong>de de gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> van belang <strong>voor</strong> de beschermingvan de IBA Gr<strong>en</strong>smaasAdviesvraag betreff<strong>en</strong>de de soortkeuze bij bebossing te Moerbeke-Waas op degrond<strong>en</strong> van Iscal Sugar nv.Docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de bijlage bij het ontwerp van besluit van de Vlaamse regeringtot uitbreiding van de SBZ-H ‘Uiterwaard<strong>en</strong> van de Limburgse Maas <strong>en</strong>Vijverbroek’Advies betreff<strong>en</strong>de schade door dass<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> inrichtingsplan <strong>voor</strong> Doelpolder Noord <strong>en</strong> Midd<strong>en</strong>(Bever<strong>en</strong>-Waas)Advies betreff<strong>en</strong>de het effect van everzwijn<strong>en</strong> op het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> vanpadd<strong>en</strong>stoel<strong>en</strong> in (naald)boss<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de impact van de waterwinning te Bal<strong>en</strong>-NeteAdvies betreff<strong>en</strong>de erfgoedlindesAdvies betreff<strong>en</strong>de drukjacht op everzwijnAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid DeLedebeekAdvies betreff<strong>en</strong>d e<strong>en</strong> ecologisch gunstig peil <strong>voor</strong> de Zever<strong>en</strong>beek (Deinze)Advies betreff<strong>en</strong>de de inplanting van drie windturbines op het industrieterreinMaatheide te LommelImportance of compromised application of the BE-FL river macrophyteassessm<strong>en</strong>t system (MAFWAT) for intercalibration and harmonisationAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Maasmechel<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te ZwalmAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> bebossing te Waarloos
INBO.A.2012.63INBO.A.2012.64INBO.A.2012.65INBO.A.2012.66INBO.A.2012.67INBO.A.2012.68INBO.A.2012.69INBO.A.2012.70INBO.A.2012.71INBO.A.2012.72INBO.A.2012.73INBO.A.2012.74INBO.A.2012.75INBO.A.2012.76INBO.A.2012.77INBO.A.2012.78INBO.A.2012.79INBO.A.2012.80INBO.A.2012.81INBO.A.2012.82INBO.A.2012.83INBO.A.2012.84INBO.A.2012.85INBO.A.2012.86INBO.A.2012.87INBO.A.2012.88INBO.A.2012.89INBO.A.2012.90(Kontich)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te WaasmunsterAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te AalterAdvies <strong>voor</strong> de projectmatige inzet van beheerovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>‘akkervogelbescherming’ in de zoekzone Kapelpolder (Ass<strong>en</strong>ede)Advies <strong>voor</strong> de projectmatige inzet van beheerovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>‘akkervogelbescherming’ in de zoekzone Vlissegem (De Haan, Zui<strong>en</strong>kerke)Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidDamme-OostkustAdvies betreff<strong>en</strong>de de kwaliteitsdoel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuur in het projectgebied‘Randzones’ te Kess<strong>en</strong>ichAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidDurmevalleiAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidMoerstuiver-Damkeuk<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Boutersem-KerkomAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Leuv<strong>en</strong>(Kessel-Lo)Advies betreff<strong>en</strong>de het ‘project-MER Windpark Boterdijk, te Middelkerke &Nieuwpoort’Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Leuv<strong>en</strong>-WijgmaalAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Boutersem-VertrijkAnalyse van de studie 'Greater impacts of wind farms on bird populations duringconstruction than subsequ<strong>en</strong>t operation: results of a multi-site and multi-speciesanalysis'Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidVlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidLangs De Hoge KaleAdvies betreff<strong>en</strong>de de vereiste habitatoppervlakte <strong>voor</strong> de evaluatiemethodiek<strong>voor</strong> de geïntegreerde systeemmonitoring van het Schelde-estuariumAdvies betreff<strong>en</strong>de het gebruik van bloemzaadm<strong>en</strong>gsels t<strong>en</strong> bate van bestuivers<strong>en</strong> biodiversiteitAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te BornemAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidZuid-Vlaamse vallei<strong>en</strong> regio 3Advies betreff<strong>en</strong>de de inplanting van neg<strong>en</strong> windturbines t<strong>en</strong> zuid<strong>en</strong> van hetkanaal Bocholt-Her<strong>en</strong>tals te LommelAdvies betreff<strong>en</strong>de de aanvull<strong>en</strong>de nota <strong>voor</strong> inplanting van drie windturbines ophet industrieterrein Maatheide te LommelAdvies betreff<strong>en</strong>de de sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst van de Vlaamse overheidmet lokale overhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> belang <strong>voor</strong> INBOAdviesvraag betreff<strong>en</strong>de de inplanting van bijkom<strong>en</strong>de windturbines in Lommel<strong>en</strong> omgevingAdvies betreff<strong>en</strong>de de opvolging van de ecohydrologische studie van het Vlaamsnatuurreservaat de TeutAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidZuid-Vlaamse vallei<strong>en</strong> regio 1Bijdrage aan het hoofdstuk ‘insect<strong>en</strong>’ van het te actualiser<strong>en</strong> beheerplan van hetBrusselse deel van het ZoniënwoudAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Bugg<strong>en</strong>hout183
INBO.A.2012.91INBO.A.2012.92INBO.A.2012.93INBO.A.2012.94INBO.A.2012.95INBO.A.2012.96INBO.A.2012.97INBO.A.2012.98INBO.A.2012.99INBO.A.2012.100INBO.A.2012.101INBO.A.2012.102INBO.A.2012.103INBO.A.2012.104INBO.A.2012.105INBO.A.2012.106INBO.A.2012.107INBO.A.2012.108INBO.A.2012.109INBO.A.2012.110INBO.A.2012.111INBO.A.2012.112INBO.A.2012.113INBO.A.2012.114INBO.A.2012.115INBO.A.2012.116INBO.A.2012.117INBO.A.2012.118INBO.A.2012.119INBO.A.2012.120INBO.A.2012.121INBO.A.2012.122184Advies betreff<strong>en</strong>de schap<strong>en</strong>begrazing op het provinciaal domein 'Kesselse heide'Advies betreff<strong>en</strong>de de vergunning van onderwaterdepots in Viss<strong>en</strong>akkerplasAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid d'Oude ScheldeAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heid DeB<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>-MarckAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidMaxburgAdvies betreff<strong>en</strong>de de herintroductie van olm in het polderlandschapAdvies betreff<strong>en</strong>de de pass<strong>en</strong>de beoordeling van e<strong>en</strong> grondwaterwinning tePoppelAdvies betreff<strong>en</strong>d e<strong>en</strong> ecologisch gunstig peil <strong>voor</strong> de Zever<strong>en</strong>beek (Deinze),partim vegetatieAdvies betreff<strong>en</strong>de paraplusoort<strong>en</strong> in de provincie Antwerp<strong>en</strong>Ornithologisch advies over de natuurtechnische herprofilering van e<strong>en</strong> deel vanhet Vlaams natuurreservaat “De IJzermonding” te NieuwpoortAdvies betreff<strong>en</strong>de de selectieprocedure <strong>en</strong> de <strong>voor</strong>gestelde selectie <strong>voor</strong>biomerkers op te nem<strong>en</strong> in het Vlaamse Humane BiomonitoringsprogrammaAdvies betreff<strong>en</strong>de de omvorming van e<strong>en</strong> akker tot heide in BruggeAdvies betreff<strong>en</strong>de het beheer van hoogve<strong>en</strong>vegetaties te Hoogstrat<strong>en</strong>Beschikbaarheid van erk<strong>en</strong>de herkomst<strong>en</strong> van ratelpopulier <strong>en</strong> grauwe abeelAdvies over de inplanting van windturbines op het industriegebied G<strong>en</strong>k ZuidAdvies over de overe<strong>en</strong>stemming tuss<strong>en</strong> de boswijzer <strong>en</strong> de bosinv<strong>en</strong>tarisatieAdvies betreff<strong>en</strong>de de pass<strong>en</strong>de beoordeling van e<strong>en</strong> windmol<strong>en</strong>park te LommelMaatheideAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidZuid-Vlaamse Vallei<strong>en</strong> regio 4Advies betreff<strong>en</strong>de de evaluatie van de meerwaarde van tijdelijke natuur <strong>voor</strong>biodiversiteit <strong>en</strong> ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidLand van RhodeAdvies betreff<strong>en</strong>de de toegek<strong>en</strong>de bemestingsklass<strong>en</strong> in het gewestelijk RUP'Zeehav<strong>en</strong>gebied G<strong>en</strong>t' in uitvoering van het MestdecreetAdvies betreff<strong>en</strong>de het droogdokk<strong>en</strong>park te Antwerp<strong>en</strong>Beheerdoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> inrichtings- <strong>en</strong> beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de vijvers in hetTorfbroekAdvies betreff<strong>en</strong>de de evolutie van populaties van de roestschimmel Melampsoralarici-populina in Europa <strong>en</strong> de roestgevoeligheid van in Nederlandgecommercialiseerde populier<strong>en</strong>klon<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de ecologische waarde van twee gebied<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong> in deverkaveling Zallak<strong>en</strong> te RotselaarAdvies betreff<strong>en</strong>de de grofwildpopulatie in het Drong<strong>en</strong>goed (Maldegem &Knesselare)Advies betreff<strong>en</strong>de het project-MER Windpark Boterdijk te Middelkerke &NieuwpoortAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidMeerdaalAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidGetevalleiAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te GlabbeekAdvies betreff<strong>en</strong>de het effect van bosbeheer op d<strong>en</strong>n<strong>en</strong>orchis (Goodyera rep<strong>en</strong>s)Advies betreff<strong>en</strong>de de impact van verkeersslachtoffers van das (Meles meles) opde plaatselijke populatie
INBO.A.2012.123INBO.A.2012.124INBO.A.2012.125INBO.A.2012.126INBO.A.2012.127INBO.A.2012.128INBO.A.2012.129INBO.A.2012.130INBO.A.2012.131INBO.A.2012.132INBO.A.2012.133INBO.A.2012.134INBO.A.2012.135INBO.A.2012.136INBO.A.2012.137INBO.A.2012.138INBO.A.2012.139INBO.A.2012.140INBO.A.2012.141INBO.A.2012.142INBO.A.2012.143INBO.A.2012.145INBO.A.2012.146INBO.A.2012.147INBO.A.2012.148INBO.A.2012.149INBO.A.2012.150INBO.A.2012.151INBO.A.2012.152INBO.A.2012.153INBO.A.2012.154INBO.A.2012.155INBO.A.2012.156Advies betreff<strong>en</strong>de het aantal koppels patrijz<strong>en</strong> per 100 ha op<strong>en</strong> ruimte perwildbeheere<strong>en</strong>heid in het kader van het toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van verl<strong>en</strong>gde patrijz<strong>en</strong>jachtAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Heist-op-d<strong>en</strong>-BergAdvies betreff<strong>en</strong>de het <strong>voor</strong>ontwerp van e<strong>en</strong> mari<strong>en</strong> ruimtelijk planAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Alk<strong>en</strong>Advies over het beheer van de Maasdijk<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te OostkampAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Nieuwerkerk<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> bebossing te HerzeleAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> bebossing te G<strong>en</strong>tAdvies betreff<strong>en</strong>de pot<strong>en</strong>ties <strong>voor</strong> ontwikkeling <strong>en</strong> herstel van het Natura2000habitattype 3150 in de vallei van Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>daal <strong>en</strong> de Koningsvijvers in hetHabitatrichtlijngebied ZoniënwoudAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te D<strong>en</strong>derleeuwAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te BrakelAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te KnesselareAdvies betreff<strong>en</strong>de het project 'Bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> vlinders in educatieve tuin<strong>en</strong>'Impact van de vervuiling van de Bov<strong>en</strong>schelde in september 2012 op depopulatie rivierprikAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidVallei van de Kleine GeteAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidPostel Jacht <strong>en</strong> <strong>Natuur</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidHer<strong>en</strong>tals-Vorselaar-HeerleAfwegingskader <strong>voor</strong> ecocolgische verbinding<strong>en</strong>Advies betreff<strong>en</strong>de de natuur- <strong>en</strong> boswaarde van het kasteelpark aan deNieuwscheldestraat (G<strong>en</strong>t)Advies betreff<strong>en</strong>de de verondieping van het Blak te BeerseDe impact van het slib in de Bazeput op het te verwacht<strong>en</strong> visbestand.Advies betreff<strong>en</strong>de everzwijnAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> duurzame populatiegrootte van bever (Castor fiber)Advies betreff<strong>en</strong>de patrijs, haas, wintertaling, watersnip, smi<strong>en</strong>t <strong>en</strong> meerkoet inhet kader van de <strong>voor</strong>bereiding van het Jachtop<strong>en</strong>ingsbesluit 2013-2018Advies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidNederbrabantAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Brakel(Michelbeke)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Maarkedal(Etikhove)Onderzoeksverslag <strong>en</strong> advies betreff<strong>en</strong>de boomproblem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>teaanplanting van ess<strong>en</strong> <strong>en</strong> platan<strong>en</strong> in het Rabotpark te G<strong>en</strong>tAdvies betreff<strong>en</strong>de de monitoring van de vleermuispopulaties in de Antwerpsefort<strong>en</strong>gordelsToets van het MWeA aan de in INBO.A.2012,79 <strong>voor</strong>gestelde vereistehabitatoppervlakte <strong>voor</strong> de verschill<strong>en</strong>de zones van de ZeescheldeAdvies betreff<strong>en</strong>de de toegek<strong>en</strong>de bemestingsklass<strong>en</strong> in het gewestelijk RUP’Erfgoedlandschap Abdij van Westmalle’ in uitvoering van het MestdecreetVraag om de ouderdomsbepaling van plantgoed <strong>en</strong> controle op het landgebruikca. 20 jaar geled<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> perceel te Oud<strong>en</strong> Bos (Loker<strong>en</strong>)185
INBO.A.2012.157INBO.A.2012.158INBO.A.2012.159INBO.A.2012.160INBO.A.2012.161INBO.A.2012.162INBO.A.2012.163Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Her<strong>en</strong>tals(Noorderwijk)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Maarkedal(Maarke-Kerkem)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Aalst (Meldert)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Zottegem (Sint-Goriks-Oud<strong>en</strong>hove)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Zottegem(Velzeke-Ruddershove)Advies betreff<strong>en</strong>de <strong>voor</strong>stel van beheer langs kanaal G<strong>en</strong>t-Brugge <strong>en</strong>Afleidingskanaal van de LeieAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te HerseltINBO.A.2012.164 Advies betreff<strong>en</strong>de de indeling in ecosystem<strong>en</strong> in de <strong>Natuur</strong>waardeverk<strong>en</strong>ner 2.0INBO.A.2012.165INBO.A.2012.166INBO.A.2012.167INBO.A.2012.168INBO.A.2012.169INBO.A.2012.170INBO.A.2012.171INBO.A.2012.172INBO.A.2012.173INBO.A.2012.174INBO.A.2012.175INBO.A.2012.176Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> (her)bebossing te Maarkedal(Nukerke)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Ninove(Appelterre)Advies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> subsidiedossier <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> herbebossing te Peer (Linde)Advies betreff<strong>en</strong>de de ecologische effect<strong>en</strong> van tijdelijke natuurAdvies betreff<strong>en</strong>de beschermde soort<strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> in tijdelijk<strong>en</strong>atuurAdvies betreff<strong>en</strong>de de natuurtoets die uitgevoerd werd <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> windturbineparkte DesselAanvulling<strong>en</strong> op het rapport "Risico's <strong>voor</strong> vogels <strong>en</strong> vleermuiz<strong>en</strong> bij geplandewindturbines in Vlaander<strong>en</strong>" (INBO.R.2011.32)Advies betreff<strong>en</strong>de inrichting <strong>en</strong> beheer van het vijvercomplex Grootbroek teSint-Agatha-RodeAdvies betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> monitoringsprogramma <strong>voor</strong> de effect<strong>en</strong> van delozingspluim van het koelwater van de kernc<strong>en</strong>trales van DoelAdvies betreff<strong>en</strong>de de verl<strong>en</strong>ging van de erk<strong>en</strong>ning van de wildbeheere<strong>en</strong>heidD<strong>en</strong>dervallei West-Pajott<strong>en</strong>landAdvies betreff<strong>en</strong>de de plaatsing van peilbuiz<strong>en</strong> in de gro<strong>en</strong>pool Vinderhoutseboss<strong>en</strong> (G<strong>en</strong>t-Lov<strong>en</strong>degem)Advies betreff<strong>en</strong>de het k<strong>en</strong>nisgevingsdossier <strong>voor</strong> het PLAN-MERSIGMAPLAN ZEESCHELDE GENTBRUGGE-MELLE & BASTENAKKERS-HAM.186
Bijlage 3: Door het INBO beantwoorde parlem<strong>en</strong>taire vrag<strong>en</strong> in 2012INBO.PA.2012.1INBO.PA.2012.2INBO.PA.2012.3INBO.PA.2012.4INBO.PA.2012.5INBO.PA.2012.6INBO.PA.2012.7INBO.PA.2012.8INBO.PA.2012.9INBO.PA.2012.10INBO.PA.2012.11INBO.PA.2012.12INBO.PA.2012.13INBO.PA.2012.14INBO.PA.2012.15INBO.PA.2012.16INBO.PA.2012.17INBO.PA.2012.18INBO.PA.2012.19INBO.PA.2012.20INBO.PA.2012.21INBO.PA.2012.22INBO.PA.2012.23INBO.PA.2012.24INBO.PA.2012.25INBO.PA.2012.26INBO.PA.2012.27INBO.PA.2012.28INBO.PA.2012.31INBO.PA.2012.32INBO.PA.2012.33INBO.PA.2012.34INBO.PA.2012.37INBO.PA.2012.39INBO.PA.2012.40INBO.PA.2012.41INBO.PA.2012.42INBO.PA.2012.43INBO.PA.2012.44INBO.PA.2012.45INBO.PA.2012.46Oranje springzaad - BestrijdingFotovall<strong>en</strong>Canadese ganz<strong>en</strong> in natuurgebied<strong>en</strong> - beleidGSM-contract<strong>en</strong>Voss<strong>en</strong>populatie - AfschotPompgemal<strong>en</strong> - impact op visfaunaKorteomloophout - Proefproject LochristiBruinvissterfte - onderzoekVraag om uitleg over de vlinderpopulatie in Vlaander<strong>en</strong>Vraag om uitleg over de achteruitgang van het vlinderbestand in Vlaander<strong>en</strong>Aalscholverpopulatie - Maatregel<strong>en</strong>Veeziekt<strong>en</strong> - Bestrijding knijt<strong>en</strong>Beheervisie everzwijn<strong>en</strong>Exot<strong>en</strong> - Bestrijding rood- <strong>en</strong> geelwangschildpadd<strong>en</strong>Europese natuurdoelstelling<strong>en</strong> - UitvoeringAmerikaanse voglkers - Alternatieve bestrijdingsmethodeKnolcyperus - BestrijdingSoort<strong>en</strong>besluit - EvaluatieVlaamse overheid - Externe communicatiebureausHav<strong>en</strong> Zeebrugge - Meeuw<strong>en</strong>populatieBedreigde vogelsoort<strong>en</strong> - Grauwe gorsInstandhouding habitattyp<strong>en</strong> - Onderzoek INBOBeheerovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> landbouw - Bloemrand<strong>en</strong> akkersGrote rosse vleermuis - monitoringGesubsidieerde organisaties - Sociaal passiefVlaamse overheid - Digitale factur<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanslagbiljett<strong>en</strong>Vlaamse overheid - Beter Bestuurlijk BeleidDass<strong>en</strong>populatie - Beschermingsmaatregel<strong>en</strong> langs E313Het natuurrapport van de Vlaamse sted<strong>en</strong> <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> 2006-2012 van vzw<strong>Natuur</strong>puntBeverpopulatie - Gevolg<strong>en</strong>Usutu-virus - Stand van zak<strong>en</strong>Bescherming landbouwgewass<strong>en</strong> - bestrijding houtduiv<strong>en</strong>Websites Vlaamse overheid - OntwikkelingChinese wolhandkrab - VerspreidingInvesco project - Overzomer<strong>en</strong>de ganz<strong>en</strong>Exoot triops - VerspreidingOevers bevaarbare waterlop<strong>en</strong> - Invasieve plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong>Ratt<strong>en</strong>populatie - Resist<strong>en</strong>tieEss<strong>en</strong>schimmel - verspreidingVlaamse overheid - betaling van factur<strong>en</strong>Evolutie van bom<strong>en</strong>ziektes187
188
Bijlage 4: Door het INBO gepubliceerde rapport<strong>en</strong> in 2012Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Opvolging van het visbestand van de Zeeschelde: resultat<strong>en</strong> <strong>voor</strong>2011. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.24.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 50 pp.Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d onderzoek van het visbestand in de koelwaterpluim vande kernc<strong>en</strong>trale in Doel: Resultat<strong>en</strong> ankerkuilvisserij november 2012. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.55. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 25 pp.Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Visbestandopnames in de getijgebond<strong>en</strong> Dijle <strong>en</strong> B<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> Nete:Viscampagnes 2010- 2011. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R. 2012.32. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 25 pp.Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Visbestandopnames in de getijgebond<strong>en</strong> Z<strong>en</strong>ne: Viscampagne 2011.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.34. <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 19 pp.Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Visbestandopnames in de Rupel <strong>en</strong> Durme (2011). Rapport<strong>en</strong> vanhet <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.33. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 25 pp.Breine, J.; Van Thuyne, G. (2012). Visbestandopnames in het Lipp<strong>en</strong>broek, e<strong>en</strong> gecontroleerdoverstromingsgebied met gereduceerd getij in het Zeescheldeestuarium: Viscampagnes2006-2012. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.67.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 66 pp.Breine, J. (2012). Opvolging van het visbestand van de Zeeschelde met ankerkuilvisserij: Resultat<strong>en</strong><strong>voor</strong> 2012. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.38.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong> <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, Brussel: Brussel. 54 pp.Cox, K. et al. (2012). G<strong>en</strong>etic variation in European elms: G<strong>en</strong>etic characterisation of populations ofUlmus laevis and of the U. minor-U. glabra complex. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.54. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>(INBO): Brussel. 67 pp.Demolder, H.; Peym<strong>en</strong>, J. (2012). <strong>Natuur</strong>indicator<strong>en</strong> 2012: Toestand van de natuur in Vlaander<strong>en</strong>:cijfers <strong>voor</strong> het beleid. Mededeling<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.M.2012.2. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 44 pp.Geeraerts, C.; Quataert, P. (2012). Ontwerp van het Vlaams refer<strong>en</strong>tiemeetnet <strong>voor</strong> de visfauna:Revisie van het INBO-zoetwatervismeetnet. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.41. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.120 pp.Gyselings, R. et al. (2012). Monitoring natuur hav<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> omgeving Antwerp<strong>en</strong> RechteroeverResultat<strong>en</strong> van het monitoringsjaar 2011. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.30. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.119 pp.Huys<strong>en</strong>truyt, F. et al. (2012). Het bepal<strong>en</strong> van het broedseizo<strong>en</strong> van houtduiv<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> aan dehand van jachtgegev<strong>en</strong>s. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.12. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 30 pp.189
Jans<strong>en</strong>, I. (2012). Tr<strong>en</strong>dbepaling natuurindicator<strong>en</strong> 2012. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.36. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.75 pp.Jooris, R. et al. (2012). De IUCN Rode Lijst van de amfibieën <strong>en</strong> reptiel<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> vanhet <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.22. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 19 pp.Keune, H.; Bauler, T. (2012). What do you think about the policy relevance of ecosystem servicesci<strong>en</strong>ce?: Results of a survey amongst the Belgian ecosystem services expert community.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.9. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 100 pp.Maes, D. et al. (2012). De IUCN Rode Lijst van de dagvlinders in Vlaander<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.21. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 20 pp.Raman, M.; De Becker, P. (2012). Biotische afbak<strong>en</strong>ing van het Alopecurion in Vlaander<strong>en</strong>: what’s in aname?. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(60). <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 106 pp.Raman, M. (2012). Plant<strong>en</strong>diversiteit in verschill<strong>en</strong>de <strong>voor</strong>oevertypes in de Leie. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.8. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 59 pp.Scheppers, T.; Casaer, J. (2012). Overzicht van mogelijke method<strong>en</strong> <strong>voor</strong> populatieregulatie bijeverzwijn: e<strong>en</strong> literatuurstudie. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(18). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 44 pp.Scheppers, T.; Casaer, J. (2012). Overzicht van mogelijke telmethod<strong>en</strong> <strong>voor</strong> everzwijn: E<strong>en</strong>literatuurstudie. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.5. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 40 pp.Scheppers, T.; Casaer, J. (2012). Rapportage melding<strong>en</strong> everzwijn: Limburg 2011. Rapport<strong>en</strong> van het<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.26. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 15 pp.Sio<strong>en</strong>, G. et al. (2012). Inv<strong>en</strong>tarisatie van de proefvlakk<strong>en</strong> in het bosvitaliteitsmeetnet:D<strong>en</strong>drometrische gegev<strong>en</strong>s uit de steekproefcirkels. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.42. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>(INBO): Brussel. 171 pp.Sio<strong>en</strong>, G.; Roskams, P. (2012). Bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris 2011: Resultat<strong>en</strong> uit het bosvitaliteitsmeetnet(Level 1). Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.16.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 70 pp.Stev<strong>en</strong>s, M. et al. (2012). Passeerbaarheid van de 's Hertog<strong>en</strong>mol<strong>en</strong>s <strong>voor</strong> viss<strong>en</strong> in de Demer.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(69). <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>: Brussel. 29 pp.Van Calster, H.; Quataert, P. (2012). Evaluatie van de monitoring van natuurbeleid in landbouwgebied:Case vogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.48. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.25 pp.190
Van De Meutter, F. et al. (2012). Invasieve uitheemse plant<strong>en</strong> langshe<strong>en</strong> bevaarbare waterlop<strong>en</strong> inWest- <strong>en</strong> Oost-Vlaander<strong>en</strong>. Inschatting van het <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> afwegingskader <strong>voor</strong>beheer + kaart<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(13).<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 78 pp.Van d<strong>en</strong> Neucker, T. et al. (2012). Wet<strong>en</strong>schappelijke ondersteuning herstelprogramma’s kop<strong>voor</strong>n,serpeling, kwabaal <strong>en</strong> beekforel in 2011. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.19. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.164 pp.Van Gossum, P. et al. (2012). Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: ECOPAY e<strong>en</strong>economisch-ecologisch weidevogelmodel. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.44. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.53 pp.Van Gossum, P. (2012). Doelevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: Case vogelbeheer <strong>en</strong>erosiebestrijding. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.51. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 71 pp.Van Gossum, P. (2012). Evaluatie van de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>mix van natuurbeleid in landbouwgebied: Casevogelbeheer <strong>en</strong> erosiebestrijding. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.49. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel.73 pp.Van Gossum, P. (2012). Inhoudsevaluatie van natuurbeleid in landbouwgebied: Case vogelbeheer <strong>en</strong>erosiebestrijding. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.50. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 69 pp.Van Gossum, P. (2012). <strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: haalbaarheid <strong>voor</strong> landbouwers. Rapport<strong>en</strong>van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.47. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong><strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 57 pp.Van Gossum, P. (2012). <strong>Natuur</strong>beleid in landbouwgebied: invloed van de beleidsomgeving. Rapport<strong>en</strong>van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.46. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong><strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 38 pp.Van Gossum, P. (2012). <strong>Natuur</strong>rapport Beleidsevaluatie 2012: Aanbeveling<strong>en</strong> <strong>voor</strong> natuurbeleid inlandbouwgebied. Mededeling<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.M.2012.3. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 31 pp., [download pdf ]Van Ryckegem, G.; Van d<strong>en</strong> Bergh, E. (2012). Ecologisch inrichtingsadvies Droogdokk<strong>en</strong>park:Ondersteun<strong>en</strong>de studie t.b.v. inrichting Droogdokk<strong>en</strong> (Antwerpse Scheldekaai<strong>en</strong>).Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.4. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong><strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 43 pp.Van Uytvanck, J. et al. (Ed.) (2012). Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: landschapsvisieGelind<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.45.<strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 68 pp.Vandekerkhove, K. et al. (2012). Bosreservaat Sev<strong>en</strong>donk: Eerste inv<strong>en</strong>tarisatie van ded<strong>en</strong>drometrische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de vegetatie in steekproefcirkels <strong>en</strong> twee kernvlaktes in hetonbeheerde reservaatsdeel. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.29. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 121 pp.191
Vanerm<strong>en</strong>, N. et al. (2012). Seabirds & offshore wind farms: monitoring results 2011. Rapport<strong>en</strong> vanhet <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, 2012(25). INBO: Brussel. 61 pp.Verreyck<strong>en</strong>, H. et al. (2012). De IUCN Rode Lijst van de zoetwaterviss<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> vanhet <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.23. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong><strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 19 pp.Verstraet<strong>en</strong>, A. et al. (2012). Bosgezondheid in Vlaander<strong>en</strong>: Bosvitaliteitsinv<strong>en</strong>taris, meetnet Int<strong>en</strong>sieveMonitoring Bosecosystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> meetstation luchtverontreiniging: Resultat<strong>en</strong> 2010-2011.Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>, INBO.R.2012.28. <strong>Instituut</strong><strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 64 pp.Wouters, J. et al. (2012). Herstel van vochtige <strong>en</strong> v<strong>en</strong>ige heide in het Vlaams natuurreservaat ‘DeRonde Put’ te Mol-Postel: Aanvull<strong>en</strong>de gegev<strong>en</strong>s over abiotische kansrijkdom <strong>en</strong> vereistebeheermaatregel<strong>en</strong>. Rapport<strong>en</strong> van het <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong>,INBO.R.2012.17. <strong>Instituut</strong> <strong>voor</strong> <strong>Natuur</strong>- <strong>en</strong> <strong>Bosonderzoek</strong> (INBO): Brussel. 48 pp.192
Bijlage 5: A1-publicaties uit 2012 met e<strong>en</strong> INBO-medewerker als 1 ste auteurof co-auteurAerts<strong>en</strong>, W.; Kint, V.; De Vos, B.; Deckers, J.; Van Orshov<strong>en</strong>, J.; Muys, B. (2012). Predicting forest siteproductivity in temperate lowland from forest floor, soil and litterfall characteristics usingboosted regression trees. PLANT AND SOIL, Volume: 354, Issue: 1-2, p.157-172Baert, K.; Stuyck, J. Breyne, P.; Maes, D.; Casaer, J. (2012). Distribution of anticoagulant resistance inthe brown rat in Belgium. BELGIAN JOURNAL OF ZOOLOGY, Volume: 142, Issue: 1,p.39-48Bonte, D.; Breyne, P.; Brys, R.; de la P<strong>en</strong>a, E.; D'hondt, B.; Ghysel<strong>en</strong>, C.; Vandegehuchte, M.L.;Hoffmann, M. (2012). Landscape Dynamics Determine the Small-Scale G<strong>en</strong>etic Structure ofan Endangered Dune Slack Plant Species. JOURNAL OF COASTAL RESEARCH, Volume: 28,Issue: 4, p.780-786Chan, J.C.W.; Beckers, P.; Spanhove, T.; Vand<strong>en</strong> Borre, J. (2012). An evaluation of <strong>en</strong>semble classifiersfor mapping Natura 2000 heathland in Belgium using spaceborne angular hyperspectral(CHRIS/Proba) imagery. INTERNATIONAL JOURNAL OF APPLIED EARTH OBSERVATIONAND GEOINFORMATION, Volume: 18,p.13-22Dams, J.; Salvadore, E.; Van Daele, T.; Ntegeka, V.; Willems, P.; Batelaan, O. (2012). Spatio-temporalimpact of climate change on the groundwater system. HYDROLOGY AND EARTH SYSTEMSCIENCES, Volume: 16, Issue: 5, p.1517-1531De Keersmaeker, L.; Rogiers, N.; Vandekerkhove, K.; De Vos, B.; Roelandt, B.; Cornelis, J.; DeSchrijver, A.; Onkelinx, T.; Thomaes, A.; Hermy, M.; Verhey<strong>en</strong>, K. (2012). Application ofthe Anci<strong>en</strong>t Forest Concept to Pot<strong>en</strong>tial Natural Vegetation Mapping in Flanders, a StronglyAltered Landscape in Northern Belgium. Folia Geobotanica.Delalieux, S.; Somers, B.; Haest, B.; Spanhove, T.; Vand<strong>en</strong> Borre, J.; Mücher, C.A. (2012). Heathlandconservation status mapping through integration of hyperspectral mixture analysis anddecision tree classifiers. REMOTE SENSING OF ENVIRONMENT, Volume: 126, p.222-231De Schrijver, A.; Vesterdal, L.; Hans<strong>en</strong>, K.; De Fr<strong>en</strong>ne, P.; Augusto, L.; Achat, D.L.; Stael<strong>en</strong>s, J.;Baet<strong>en</strong>, L.; De Keersmaeker, L.; De Neve, S.; Verhey<strong>en</strong>, K. (2012). Four decades of postagriculturalforest developm<strong>en</strong>t have caused major redistributions of soil phosphorusfractions. OECOLOGIA, Volume: 169, Issue: 1, p.221-234Dittmann, T.; Becker, P.H.; Bakker, J.; Bignert, A.; Nyberg, E.; Pereira, M.G.; Pijanowska, U.; Shore,R.F.; Sti<strong>en</strong><strong>en</strong>, E.; Toft, G.O.; Mar<strong>en</strong>cic, H. (2012). Large-scale spatial pollution patternsaround the North Sea indicated by coastal bird eggs within an EcoQO programme.ENVIRONMENTAL SCIENCE AND POLLUTION RESEARCH, Volume: 19, Issue: 9,p.4060-4072Gomez-Gonzalez, Y.; Wang, W.; Vermeyl<strong>en</strong>, R.; Chi, X.; Neirynck, J.; Janss<strong>en</strong>s, I.A.; Ma<strong>en</strong>haut, W.;Claeys, M. (2012). Chemical characterisation of atmospheric aerosols during a 2007summer field campaign at Brasschaat, Belgium: sources and source processes of biog<strong>en</strong>icsecondary organic aerosol. ATMOSPHERIC CHEMISTRY AND PHYSICS, Volume: 12, Issue:1, p.125-138193
Jarni, K.; De Cuyper, B.; Brus, R. (2012). G<strong>en</strong>etic Variability of Wild Cherry (Prunus avium L.) SeedStands in Slov<strong>en</strong>ia as Revealed by Nuclear Microsatellite Loci. PLOS ONE, Volume: 7,Issue: 7, Article Number: e41231Kahlert, M.; Kelly, M.; Albert, R.L.; Almeida, S.F.P.; Besta, T.; Blanco, S.; Coste, M.; D<strong>en</strong>ys, L.; Ector,L.; Frankova, M.; Hlubikova, D.; Ivanov, P.; K<strong>en</strong>nedy, B.; Marvan, P.; Mert<strong>en</strong>s, A.;Miettin<strong>en</strong>, J.; Picinska-Faltynowicz, J.; Rosebery, J.; Tornes, E.; Vilbaste, S.; Vogel, A.(2012). Id<strong>en</strong>tification versus counting protocols as sources of uncertainty in diatom-basedecological status assessm<strong>en</strong>ts. HYDROBIOLOGIA, Volume: 695, Issue: 1, p.109-124Louette, G. (2012). Use of a native predator for the control of an invasive amphibian. WILDLIFERESEARCH, Volume: 39, Issue: 3, p.271-278Maes, D.; Vanreusel, W.; Jacobs, I.; Berwaerts, K.; Van Dyck, H. (2012). Applying IUCN Red Listcriteria at a small regional level: A test case with butterflies in Flanders (north Belgium).BIOLOGICAL CONSERVATION, Volume: 145, Issue: 1, p.258-266Mergeay, J.; Santamaria, L. (2012). Evolution and Biodiversity: the evolutionary basis of biodiversityand its pot<strong>en</strong>tial for adaptation to global change. EVOLUTIONARY APPLICATIONS, Volume:5, Issue: 2, p.103-106Mouton, A.M.; Buysse, D.; Stev<strong>en</strong>s, M.; Van d<strong>en</strong> Neucker, T.; Coeck, J. (2012). Evaluation of riparianhabitat restoration in a lowland river. RIVER RESEARCH AND APPLICATIONS, Volume: 28,Issue: 7, p.845-857Mouton, A.M.; Dill<strong>en</strong>, A.; Van d<strong>en</strong> Neucker, T.; Buysse, D.; Stev<strong>en</strong>s, M.; Coeck, J. (2012). Impact ofsampling effici<strong>en</strong>cy on the performance of data-driv<strong>en</strong> fish habitat models. ECOLOGICALMODELLING, Volume: 245, Special Issue: SI, p.94-102Neirynck, J.; Giel<strong>en</strong>, B.; Janss<strong>en</strong>s, I.A.; Ceulemans, R. (2012). Insights into ozone deposition patternsfrom decade-long ozone flux measurem<strong>en</strong>ts over a mixed temperate forest. JOURNAL OFENVIRONMENTAL MONITORING, Volume: 14, Issue: 6, p.1684-1695Pedroli, B., Elbers<strong>en</strong>, B., Frederiks<strong>en</strong>, P., Grandin, U., Heikkilä, R., H<strong>en</strong>ning Krogh, P., Izakovicova, Z.,Johans<strong>en</strong>, A., Meiresonne, L., Spijker, J. (2012). Is <strong>en</strong>ergy cropping in Europe compatiblewith biodiversity? – Opportunities and threats to biodiversity from land-based productionof biomass for bio<strong>en</strong>ergy purposes. Special Issue Energy Landscapes – Biomass &Bio<strong>en</strong>ergy. In press: http://dx.doi.org/10.1016/j.biombioe.2012.09.054Plyusnina, A.; Heyman, P.; Baert, K.; Stuyck, J.; Cochez, C.; Plyusnin, A. (2012). G<strong>en</strong>eticcharacterization of seoul hantavirus originated from norway rats (Rattus norvegicus)captured in Belgium. JOURNAL OF MEDICAL VIROLOGY, Volume: 84, Issue: 8,p.1298-1303Prevosto, B.; Kuiters, L.; Bernhardt-Romermann, M.; Dolle, M.; Schmidt, W.; Hoffmann, M.; VanUytvanck, J.; Bohner, A.; Kreiner, D.; Stadler, J.; Klotz, S.; Brandl, R. (2012). Impacts ofLand Abandonm<strong>en</strong>t on Vegetation: Successional Pathways in European Habitats. FOLIAGEOBOTANICA, Volume: 47, Issue: 1, p.117-118Ramos, E.; Juanes, J.A.; Galvan, C.; Neto, J.M.; Melo, R.; Peders<strong>en</strong>, A.; Scanlan, C.; Wilkes, R.; vand<strong>en</strong> Bergh, E.; Blomqvist, M.; Karup, H.P.; Heiber, W.; Reitsma, J.M.; Xim<strong>en</strong>es, M.C.; Silio,A.; M<strong>en</strong>dez, F.; Gonzalez, B. (2012). Coastal waters classification based on physicalattributes along the NE Atlantic region. An approach for rocky macroalgae pot<strong>en</strong>tialdistribution. ESTUARINE COASTAL AND SHELF SCIENCE, Volume: 112, Special Issue: SI.p.105-114194
Roy, H.E.; Adria<strong>en</strong>s, T.; Isaac, N.J.B.; K<strong>en</strong>is, M.; Onkelinx, T.; San Martin, G.; Brown, P.M.J.; Hautier,L.; Poland, R.; Roy, D.B.; Comont, R.; Esch<strong>en</strong>, R.; Frost, R.; Zindel, R.; Van Vla<strong>en</strong>der<strong>en</strong>,J.; Nedved, O.; Ravn, H.P.; Gregoire, J.C.; de Biseau, J.C.; Maes, D. (2012). Invasive ali<strong>en</strong>predator causes rapid declines of native European ladybirds. DIVERSITY ANDDISTRIBUTIONS, Volume: 18, Issue: 7, p.717-725Schneiders, A.; Van Daele, T.; Van Landuyt, W.; Van Reeth, W. (2012). Biodiversity and ecosystemservices: Complem<strong>en</strong>tary approaches for ecosystem managem<strong>en</strong>t? ECOLOGICALINDICATORS, Volume: 21, Special Issue: SI, p.123-133Spanhove, T.; Vand<strong>en</strong> Borre, J.; Delalieux, S.; Haest, B.; Paelinckx, D. (2012). Can remote s<strong>en</strong>singestimate fine-scale quality indicators of natural habitats? ECOLOGICAL INDICATORS,Volume: 18, p.403-412Swaegers, J.; Mergeay, J.; Maes, G.E.; Van Houdt, J.K.J.; Larmuseau, M.H.D.; Stoks, R. (2012).Microsatellite marker developm<strong>en</strong>t and putative SNP detection for a northward expandingdamselfly species using next g<strong>en</strong>eration sequ<strong>en</strong>cing. CONSERVATION GENETICSRESOURCES, Volume: 4, Issue: 4, p.1079-1084Thomaes, A.; De Keersmaeker, L.; Van Calster, H.; De Schrijver, A.; Vandekerkhove, K.; Verstraet<strong>en</strong>,G.; Verhey<strong>en</strong>, K. (2012). Diverging effects of two contrasting tree species on soil and herblayer developm<strong>en</strong>t in a chronosequ<strong>en</strong>ce of post-agricultural forest. FOREST ECOLOGY ANDMANAGEMENT, Volume: 278, p.90-100Thoon<strong>en</strong>, G.; Hufk<strong>en</strong>s, K.; Vand<strong>en</strong> Borre, J.; Spanhove, T.; Scheunders, P. (2012). Accuracyassessm<strong>en</strong>t of contextual classification results for vegetation mapping. INTERNATIONALJOURNAL OF APPLIED EARTH OBSERVATION AND GEOINFORMATION, Volume: 15,Special Issue: SI, p.7-15Vancamp<strong>en</strong>hout, K.; De Vos, B.; Wouters, K.; Sw<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, R.; Buurman, P.; Deckers, J. (2012). Organicmatter of subsoil horizons under broadleaved forest: Highly processed or labile and plantderived?SOIL BIOLOGY & BIOCHEMISTRY, Volume: 50, p. 40-46Vand<strong>en</strong> Broeck, A.; Cox, K.; Michiels, B.; Verschelde, P.; Villar, M. (2012). With a little help from myfri<strong>en</strong>ds: hybrid fertility of exotic Populus x canad<strong>en</strong>sis <strong>en</strong>hanced by related native Populusnigra. BIOLOGICAL INVASIONS, Volume: 14, Issue: 8, p.1683-1696Vander Mijnsbrugge, K.; Beeckman, H. (2012). Geographically differ<strong>en</strong>tiating morphology of g<strong>en</strong>eticallysimilar dogroses: consequ<strong>en</strong>ces of canina meiosis. PLANT SYSTEMATICS AND EVOLUTION,Volume: 298, Issue: 9, p.1733-1742Van Herzele, A.; de Vries, S. (2012). Linking gre<strong>en</strong> space to health: a comparative study of two urbanneighbourhoods in Gh<strong>en</strong>t, Belgium. POPULATION AND ENVIRONMENT, Volume: 34, Issue:2, p.171-193Vanheule, D.; Nevejan, N.; Chiers, K.; Meeus, W.; Harzevili, A.S.; Van d<strong>en</strong> Broeck, W.; De Charleroy,D.; Decostere, A. (2012). Hydrocephalus in burbot (Lota lota L.) larvae. BULLETIN OF THEEUROPEAN ASSOCIATION OF FISH PATHOLOGISTS, Volume: 32, Issue: 3, p.87-93Van Liefferinge, C; Dill<strong>en</strong>, A.; Ide, C.; Herrel, A.; Belpaire, C.; Mouton, A.; de Deckere, E.; Meire, P.(2012). The role of a freshwater tidal area with controlled reduced tide as feeding habitatfor European eel (Anguilla anguilla, L.). JOURNAL OF APPLIED ICHTHYOLOGY, Volume:28, Issue: 4, p.572-581195
Verbiest, H. ; Breukelaar, A. ; Ovidio, M.; Philippart, J.C. ; Belpaire, C. (2012). Escapem<strong>en</strong>t success andpatterns of downstream migration of female silver eel Anguilla anguilla in the River Meuse.ECOLOGY OF FRESHWATER FISH, Volume: 21, Issue: 3, p.395-403Verbrugge, L.N.H.; van der Velde, G.; H<strong>en</strong>driks, A.J.; Verreyck<strong>en</strong>, H. (2012). Risk classifications ofaquatic non-native species: Application of contemporary European assessm<strong>en</strong>t protocols indiffer<strong>en</strong>t biogeographical settings. AQUATIC INVASIONS, Volume: 7, Issue: 1, SpecialIssue: SI, p.49-58Verhey<strong>en</strong>, K.; Baet<strong>en</strong>, L.; De Fr<strong>en</strong>ne, P.; Bernhardt-Romermann, M.; Brunet, J.; Cornelis, J.; Decocq,G.; Dierschke, H.; Eriksson, O.; Hedl, R.; Heink<strong>en</strong>, T.; Hermy, M.; Hommel, P.; Kirby, K.;Naaf, T.; Peterk<strong>en</strong>, G.; Petrik, P.; Pfad<strong>en</strong>hauer, J.; Van Calster, H.; Walther, G.R.; Wulf,M.; Verstraet<strong>en</strong>, G. (2012). Driving factors behind the eutrophication signal in understoreyplant communities of deciduous temperate forests. JOURNAL OF ECOLOGY, Volume: 100,Issue: 2, p.352-365Verstraet<strong>en</strong>, A.; Neirynck, J.; G<strong>en</strong>ouw, G.; Cools, N.; Roskams, P.; H<strong>en</strong>s, M. (2012). Impact of decliningatmospheric deposition on forest soil solution chemistry in Flanders, Belgium.ATMOSPHERIC ENVIRONMENT, Volume: 62, p.50-63Worthington, T.; Kemp, P.S.; Osborne, P.E.; Dill<strong>en</strong>, A.; Coeck, J.; Bunzel-Druke, M.; Naura, M.;Gregory, J.; Easton, K. (2012). A spatial analytical approach for selecting reintroductionsites for burbot in English rivers. FRESHWATER BIOLOGY, Volume: 57, Issue: 3,p.602-611196