Origin 4.1.indd - Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen
Origin 4.1.indd - Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen
Origin 4.1.indd - Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
RedactioneelInhoudE<strong>en</strong> nieuw jaarNieuws 3Het academisch jaar is net begonn<strong>en</strong>.Dit gaat zoals gewoonlijk gepaard metde aantocht van de herst. Stormachtigeherstdag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgewisseld metbijna zomers aando<strong>en</strong>de zonnigheid.Ach, niets is zo veran<strong>der</strong>lijk als hetweer.Voor onze faculteit betek<strong>en</strong>t het nieuwe jaar we<strong>der</strong>ome<strong>en</strong> lichting <strong>en</strong>thousiaste eerstejaars in decollegebank<strong>en</strong>. Zij staan aan het begin van e<strong>en</strong>mooie stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>tijd, waarin hun studiever<strong>en</strong>igingwellicht e<strong>en</strong> belangrijke rol gaat spel<strong>en</strong>. Indit nummer stell<strong>en</strong> de nieuwe bestur<strong>en</strong> van driestudiever<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> zich voor. De ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> veel betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, op hetgebied van on<strong>der</strong>wijs, k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met bedrijv<strong>en</strong><strong>en</strong> ontspanning. Zoals Peter Klinkhamer, d<strong>en</strong>ieuwe opleidingsdirecteur Biologie, het mooiweet te verwoord<strong>en</strong>: “.. e<strong>en</strong> actieve studiever<strong>en</strong>igingvergroot het ka<strong>der</strong> (..) voor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>”.De dans van de eiwitt<strong>en</strong> 4Slikkerveer 8Zomerstage 12Viss<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> om gehoord te word<strong>en</strong> 16Interview Peter Klinkhamer 20De week van Jiska K<strong>en</strong>trop 24De musketiers kom<strong>en</strong> eraan 26LBC l<strong>en</strong>tefeest 28Aesculapius 30Ag<strong>en</strong>da & promoties 31Chantal StoffelsmaColofon4 12 20 30, jaargang 4, nummer 1, oktober2008Oplage: 6.200Redactieadres: <strong>Origin</strong> MagazineEinsteinweg 552333 CC Leid<strong>en</strong>info@originmagazine.nlwww.originmagazine.nlAan <strong>Origin</strong> werkt<strong>en</strong> mee:Ana Lee, Geert-Jan Kroes, Hans Slabbekoorn, Aafke Old<strong>en</strong>beuving,Chi Ting Fung, Alexan<strong>der</strong> Gultyaev, Annemarie Meijer, TonnyReg<strong>en</strong>sburg, Robin Kemperman, Paula van Kran<strong>en</strong>burg, Pieter vanBoheem<strong>en</strong>, Luke Bergwerff, Thijs Gro<strong>en</strong>eweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> Hugo Meiland.Drukkerij: Drukkerij Gro<strong>en</strong>, Leid<strong>en</strong>Opmaak: teambartRedactie:Hoofdredactie: Gert Jan van Held<strong>en</strong>Eindredactie: Jörn V<strong>en</strong><strong>der</strong>bos,Johan Detoll<strong>en</strong>aere<strong>Origin</strong> <strong>en</strong> al haar inhoud © <strong>Faculteit</strong> <strong>der</strong> <strong>Wiskunde</strong> <strong>en</strong>Natuurwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, Universiteit Leid<strong>en</strong>.Alle recht<strong>en</strong> voorbehoud<strong>en</strong>.2<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
NieuwsDouwe Breimer ontvangt Ubbo Emmiusp<strong>en</strong>ning vanRijksuniversiteit Groning<strong>en</strong>Prof.dr. Douwe Breimer, farmacoloog, oud-rector magnificus<strong>en</strong> oud-collegevoorzitter van de Universiteit Leid<strong>en</strong>,heeft de Ubbo Emmiusp<strong>en</strong>ning voor Wet<strong>en</strong>schappelijkeVerdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van de Rijksuniveristeit Grong<strong>en</strong> ontvang<strong>en</strong>.Deze prijs wordt slechts e<strong>en</strong>s in de vijf jaar uitgereikt.Breimer kreeg de prijs vanwege het feit dat hij in <strong>en</strong>buit<strong>en</strong> zijn vakgebied zeer veel heeft bijgedrag<strong>en</strong> aan dewet<strong>en</strong>schap. Prof.dr. Serge Daan, decaan van de faculteit<strong>Wiskunde</strong> <strong>en</strong> Natuurwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van de RijksuniversiteitGroning<strong>en</strong> noemde de combinatie van zijngoedgebruikte tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zeldzaamheid.Bron: Universiteit Leid<strong>en</strong>Magnetic Resonance in Chemistry Award for YoungSci<strong>en</strong>tists voor Eug<strong>en</strong>io DavisoEug<strong>en</strong>io Daviso, promov<strong>en</strong>dus bij de vastestof-NMRgroepvan het Leids Instituut voor Chemisch On<strong>der</strong>zoek(LIC), heeft de Magnetic Resonance in Chemistry Awardfor Young Sci<strong>en</strong>tists 2008 gewonn<strong>en</strong>. De prijs wordtuitgereikt door de uitgever van het Journal of MagneticResonance in Chemistry. De redacteur<strong>en</strong> van dittijdschrift selecteerd<strong>en</strong> de drie beste bijdrag<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>jonge debutant. De bijdrage van Daviso heeft als titelThe origin of solid-state photo-CIDNP effect. Dit werkbeschrijft het coher<strong>en</strong>tief<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> van kernspins dat innatuurlijke fotosynthetische reactiec<strong>en</strong>tra optreedt <strong>en</strong>nieuwe mogelijkhed<strong>en</strong> biedt voor vastestof-NMR-method<strong>en</strong>.Het werk maakt deel uit van zijn promotieon<strong>der</strong>zoekon<strong>der</strong> de supervisie van Vidi-laureaat dr. Jörg Matysik.De prijs werd uitgereikt op de jaarlijkse verga<strong>der</strong>ing vande Groupem<strong>en</strong>t Ampere, de EUROMAR confer<strong>en</strong>tie, op10 juli in Sint Petersburg.Bron: Universiteit Leid<strong>en</strong>Junior Sci<strong>en</strong>ce Lab ook op<strong>en</strong> voor vwo <strong>en</strong> havoNieuwsOp 23 september was de aftrapvan het vernieuwde JuniorSci<strong>en</strong>ce Lab in de Gorlaeus Laboratoria.Waar oorspronkelijkvooral klass<strong>en</strong> van basisschol<strong>en</strong>proefjes kwam<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, wordt het nu ook toegankelijkgemaakt voor vwo- <strong>en</strong> havo-klass<strong>en</strong>. Zes Leidse schol<strong>en</strong>gaan hier gebruik van mak<strong>en</strong>. Dr. Ludo Juurlink is,naast on<strong>der</strong>zoeker Oppervlaktechemie <strong>en</strong> Katalyse bijhet LIC, twee dag<strong>en</strong> per week directeur van het JuniorSci<strong>en</strong>ce Lab. Juurlink wil ook dat de doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bij hetlab word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Voor h<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>georganiseerd waarin bijvoorbeeld door e<strong>en</strong> hoogleraare<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoeksthema van de universiteit dat aansluit ope<strong>en</strong> on<strong>der</strong>deel uit het vo-curriculum wordt behandeld.Ook wordt gekek<strong>en</strong> hoe je deze stof kunt omzett<strong>en</strong> inproev<strong>en</strong> voor scholier<strong>en</strong>. Daarnaast ziet Juurlink nogmeer mogelijkhed<strong>en</strong> voor het lab. ‘Dit is e<strong>en</strong> unieke kansom didactisch on<strong>der</strong>zoek te do<strong>en</strong>. Je zou bijvoorbeeldde effectiviteit van on<strong>der</strong>wijs kunn<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoek<strong>en</strong>. Hoeeffectiever het on<strong>der</strong>wijs, hoe min<strong>der</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> je nodighebt <strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> het doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>tekort voor de bètavakk<strong>en</strong> isdat <strong>en</strong>orm relevant.’Bron: Universiteit Leid<strong>en</strong>De Hortus Botanicus Leid<strong>en</strong> – oudste botanische tuinter wereld?Op 22 oktober 2008 zal Dr. Gerda van Uffel<strong>en</strong>, collectionmanager van de Hortus botanicus te Leid<strong>en</strong>, hierovere<strong>en</strong> lezing houd<strong>en</strong> in de Oranjerie van de Hortus aan hetRap<strong>en</strong>burg te Leid<strong>en</strong>.De Leidse Hortus botanicus behoort tot deoudste Europese universitaire tuin<strong>en</strong> terwereld. Om erachter te kom<strong>en</strong> of de LeidseHortus de oudste botanische tuin ter wereldis, zijn twee zak<strong>en</strong> van belang: de definitievan e<strong>en</strong> botanische tuin, <strong>en</strong> het aannemelijkmak<strong>en</strong> dat de Leidse Hortus de eerstewas die aan al deze criteria voldeed. Teg<strong>en</strong>woordig is deomschrijving van e<strong>en</strong> botanische tuin: e<strong>en</strong> plek met e<strong>en</strong>uitgebreide verzameling plant<strong>en</strong> die di<strong>en</strong>t voor on<strong>der</strong>wijs<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoek, <strong>en</strong> voor educatie <strong>en</strong> vermaak van e<strong>en</strong> breedpubliek – waarbij het niet alle<strong>en</strong> om nutsplant<strong>en</strong> gaat,maar in principe om het hele plant<strong>en</strong>rijk. De Leidse Hortusvoldeed al bij zijn stichting aan alle drie deze criteria:de tuin was toegankelijk voor de burgers van Leid<strong>en</strong>,<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 3
De Dans van de Eiwitt<strong>en</strong>Eiwitmolecul<strong>en</strong> zijn de werkpaard<strong>en</strong> van de lev<strong>en</strong>de cel. Om allelev<strong>en</strong>sprocess<strong>en</strong> in goede ban<strong>en</strong> te leid<strong>en</strong> communicer<strong>en</strong> ze metelkaar door aan elkaar te bind<strong>en</strong>. We hebb<strong>en</strong> ontdekt dat sommigeeiwitt<strong>en</strong> daarbij voortdur<strong>en</strong>d om elkaar he<strong>en</strong> beweg<strong>en</strong>: de dansvan de eiwitt<strong>en</strong>.DOOR DR. MARCELLUS UBBINK, PROTEIN CHEMISTRY, LEIDS INSTITUUT VOOR CHEMIEONDERZOEKM.UBBINK@CHEM. LEIDENUNIV.NL; HTTP://PROTCHEM.LIC.GORLAEUS.NET/Eiwitt<strong>en</strong>: lev<strong>en</strong>sstofEiwitmolecul<strong>en</strong> of proteïn<strong>en</strong> (van het Griekseπρωτειος dat ‘op de eerste plaats’ betek<strong>en</strong>t) vorm<strong>en</strong>het grootste deel van de vaste stof in ons lichaam,de ‘materie van het lev<strong>en</strong>’. Eiwitt<strong>en</strong> vervull<strong>en</strong> zeerdiverse functies. Harde stoff<strong>en</strong> zoals haar <strong>en</strong> nagelsbestaan grot<strong>en</strong>deels uit het eiwit keratine. Collage<strong>en</strong>is het hoofdbestanddeel van pez<strong>en</strong>, de band<strong>en</strong> die despier<strong>en</strong> hecht<strong>en</strong> aan bott<strong>en</strong>. Maar ook signaalmolecul<strong>en</strong>,zoals het hormoon insuline, zijn vaak eiwitt<strong>en</strong>.Daarnaast word<strong>en</strong> de talloze chemische reacties inde natuur versneld <strong>en</strong> gecontroleerd door ev<strong>en</strong>zoveleverschill<strong>en</strong>de eiwitt<strong>en</strong>, die <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> word<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemd. De m<strong>en</strong>s maakt 20 –25 duiz<strong>en</strong>d eiwitt<strong>en</strong>,waarvan bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vele nog in verscheid<strong>en</strong>e vorm<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>.Figuur 1. Het elektrontransporteiwit pseudoazurine bestaat uit e<strong>en</strong> ket<strong>en</strong> van 123 aminozur<strong>en</strong>die zich opvouw<strong>en</strong> in de weergegev<strong>en</strong> structuur. De blauwe bol is e<strong>en</strong> koperion,verantwoordelijke voor elektronopname <strong>en</strong> –afgifte. De koper wordt vastgehoud<strong>en</strong> door<strong>en</strong>kele zijgroep<strong>en</strong> van de aminozur<strong>en</strong>. De overige zijgroep<strong>en</strong> zijn niet weergegev<strong>en</strong>.Ondanks de rijkdom aan functies is de opbouw vaneiwitt<strong>en</strong> bedrieglijk e<strong>en</strong>voudig. Alle eiwitt<strong>en</strong>bestaan uit e<strong>en</strong> lange ket<strong>en</strong> van twintig verschill<strong>en</strong>debouwst<strong>en</strong><strong>en</strong>, de aminozur<strong>en</strong>. De ket<strong>en</strong>l<strong>en</strong>gte varieertvan zo’n 70 tot wel meer dan 26.000 aminozur<strong>en</strong>voor het spiereiwit titine, al zijn de meeste niet langerdan 2000. Het zijn de verhouding <strong>en</strong> volgorde vanverschill<strong>en</strong>de aminozur<strong>en</strong> die de structuur <strong>en</strong> hetkarakter van het eiwit bepal<strong>en</strong>. Met twintig typ<strong>en</strong>aminozur<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> astronomisch aantal combinatieste mak<strong>en</strong>; voor e<strong>en</strong> ket<strong>en</strong> van l<strong>en</strong>gte n is dat 20 n .De sam<strong>en</strong>stelling van de ket<strong>en</strong> van aminozur<strong>en</strong> ligtgecodeerd in het DNA.Het ligt voor de hand te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> lange,flexibele ket<strong>en</strong> van aminozur<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> vaste ruimtelijkestructuur heeft, maar to<strong>en</strong> aan het begin vande 20 e eeuw aangetoond werd dat eiwitt<strong>en</strong> kristall<strong>en</strong>kond<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong>, werd duidelijk dat alle eiwitmolecul<strong>en</strong>met dezelfde aminozuurvolgorde ook dezelf<strong>der</strong>uimtelijke structuur aannem<strong>en</strong>. Sindsdi<strong>en</strong> is voorduiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong> eiwitt<strong>en</strong> die ruimtelijke structuur bepaald,zie bijvoorbeeld Figuur 1, voornamelijk met behulpvan Röntg<strong>en</strong>diffractie in de kristall<strong>en</strong>. Er is e<strong>en</strong> grotediversiteit aan eiwitstructur<strong>en</strong> die verklaart waaromeiwitt<strong>en</strong> zulke verschill<strong>en</strong>de tak<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>.Prat<strong>en</strong>de eiwitt<strong>en</strong>Eiwitt<strong>en</strong> communicer<strong>en</strong> met elkaar. Door contactte mak<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ze elkaars activiteit beïnvloed<strong>en</strong>.Deze eiwitinteracties vorm<strong>en</strong> de moleculaire basisvan de immer verbazingwekk<strong>en</strong>de complexiteitvan het lev<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> cel verlop<strong>en</strong> ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong>process<strong>en</strong> tegelijkertijd in harmonie <strong>en</strong> bij elk proceszijn ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> eiwitt<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s isopgebouwd uit vele miljard<strong>en</strong> cell<strong>en</strong> verdeeld overhon<strong>der</strong>d<strong>en</strong> celtyp<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de weefsels <strong>en</strong>organ<strong>en</strong>, zo georganiseerd dat één sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>dgeheel ontstaat. Er bestaan complexe netwerk<strong>en</strong>van eiwitinteracties; veel eiwitt<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> contactmak<strong>en</strong> met meer dan één an<strong>der</strong> eiwit. Will<strong>en</strong> we decomplexiteit werkelijk kunn<strong>en</strong> doorgrond<strong>en</strong> danmoet<strong>en</strong> we de fundam<strong>en</strong>tele, fysische interacties tuss<strong>en</strong>eiwitmolecul<strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong>. An<strong>der</strong>s zull<strong>en</strong> we niet4<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
kunn<strong>en</strong> voorspell<strong>en</strong> welke eiwitt<strong>en</strong> wel <strong>en</strong> welke nietg<strong>en</strong>eigd zijn e<strong>en</strong> interactie aan te gaan. Immers, e<strong>en</strong>eiwit treft vele an<strong>der</strong>e eiwitt<strong>en</strong> aan in zijn omgevingmaar weet zijn partners te on<strong>der</strong>scheid<strong>en</strong> van de rest.In de on<strong>der</strong>zoeksgroep Protein Chemistry on<strong>der</strong>zoek<strong>en</strong>we hoe eiwitt<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eiwitcomplex vorm<strong>en</strong>.De sterkte waarmee eiwitt<strong>en</strong> elkaar bind<strong>en</strong> verschiltover meer dan 13 ordes van grootte, afhankelijk vande functie van de interactie. Als e<strong>en</strong> eiwit e<strong>en</strong> an<strong>der</strong>bindt om di<strong>en</strong>s activiteit uit te schakel<strong>en</strong>, in e<strong>en</strong>zog<strong>en</strong>aamde <strong>en</strong>zym-inhibitor complex, dan moetdie interactie heel sterk zijn <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lange lev<strong>en</strong>sduurhebb<strong>en</strong>. Maar als eiwitt<strong>en</strong> bind<strong>en</strong> om elkaar e<strong>en</strong>signaal door te gev<strong>en</strong>, bijvoorbeeld als respons opinsuline dat aangeeft dat suiker in de cel moet word<strong>en</strong>opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, dan kan zo’n complex zwakker <strong>en</strong>kortlev<strong>en</strong>d zijn. Stevige eiwitcomplex<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> vaak,net als losse eiwitt<strong>en</strong>, kristall<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus kanhun structuur bepaald word<strong>en</strong>. Hierdoor hebb<strong>en</strong> weveel geleerd over eiwitinteracties in <strong>der</strong>gelijke complex<strong>en</strong>.Eiwitcomplex<strong>en</strong> word<strong>en</strong> niet door chemische(‘coval<strong>en</strong>te’) binding<strong>en</strong> bij elkaar gehoud<strong>en</strong>, maardoor zwakke fysisch-chemische interacties, zoalswaterstofbrugg<strong>en</strong>, van <strong>der</strong> Waals contact<strong>en</strong>, ladingsinteracties<strong>en</strong> het hydrofobe effect. Ie<strong>der</strong> van de dezeinteracties tuss<strong>en</strong> twee atom<strong>en</strong> is zwak maar velesam<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> de bindingskracht.Zo wet<strong>en</strong> we datvoor sterke interacties deoppervlaktes van de beideeiwitt<strong>en</strong> goed moet<strong>en</strong> pass<strong>en</strong><strong>en</strong> dat watermolecul<strong>en</strong>,die normaal rond het eiwitoppervlak zitt<strong>en</strong>, moet<strong>en</strong>word<strong>en</strong> weggeduwd. Dit lijkt ongunstig, maar is juistgunstig door de to<strong>en</strong>ame aan wanorde (<strong>en</strong>tropie) diede watermolecul<strong>en</strong> daardoor ervar<strong>en</strong>.Ondanks de rijkdom aan functiesis de opbouw van eiwitt<strong>en</strong> bedrieglijke<strong>en</strong>voudigFiguur 2. E<strong>en</strong> NMR spectrum van e<strong>en</strong> klein eiwit. Elk signaal wordt veroorzaakt dooréén van de aminozur<strong>en</strong> in de eiwitket<strong>en</strong>. De letter geeft het type aminozuur aan <strong>en</strong>het nummer de positie in de ket<strong>en</strong>.in hoog tempo oxidaties <strong>en</strong> reducties uitgevoerd voorde <strong>en</strong>ergieproductie. De elektronoverdrachtseiwitt<strong>en</strong>transporter<strong>en</strong> elektron<strong>en</strong> van één eiwit naar hetan<strong>der</strong>e, door eerst e<strong>en</strong> complex te vorm<strong>en</strong> met hetdonoreiwit <strong>en</strong> daarna methet acceptoreiwit. Het iszaak dat het elektron danoverspringt van eiwit naareiwit. De lev<strong>en</strong>sduur vandeze complex<strong>en</strong> mag niette lang zijn want dat zou de hele <strong>en</strong>ergieproductiekunn<strong>en</strong> vertrag<strong>en</strong>. Daarom zijn dit vaak kortlev<strong>en</strong>decomplex<strong>en</strong>, met e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>duur van min<strong>der</strong> dan1 milliseconde.Wissel<strong>en</strong>de contact<strong>en</strong>Weinig wet<strong>en</strong> we echter over de zwakke interactiestuss<strong>en</strong> eiwitt<strong>en</strong>, die desalniettemin veel voorkom<strong>en</strong><strong>en</strong> belangrijk zijn voor allerlei lev<strong>en</strong>sprocess<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>goed voorbeeld zijn de elektronoverdrachtseiwitt<strong>en</strong>,welke e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong> in allerlei chemische reactieswaarbij elektron<strong>en</strong> vrijkom<strong>en</strong> of gebruikt word<strong>en</strong>(redoxreacties). Dit gebeurt in de fotosynthese, hetbelangrijkste lev<strong>en</strong>proces op aarde, waarbij suikersword<strong>en</strong> gemaakt met behulp van licht, maar ook inonze eig<strong>en</strong> <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales in de cel, de mitochondriëng<strong>en</strong>aamd. In deze complexe process<strong>en</strong> word<strong>en</strong>Magnetische spins van atom<strong>en</strong> kietel<strong>en</strong>Wij bestu<strong>der</strong><strong>en</strong> deze kortlev<strong>en</strong>de complex<strong>en</strong> metbehulp van kernspinresonantie, meestal aangeduidmet de Engelse afkorting NMR, voor nuclear magneticresonance. Het is e<strong>en</strong> spectroscopische techniekwaarbij het eiwit in e<strong>en</strong> sterk magneetveld wordtbestookt met radiogolv<strong>en</strong>. De magnetische spin vande atoomkern<strong>en</strong> in het molecuul kunn<strong>en</strong> zo zichtbaarword<strong>en</strong> gemaakt. Deze techniek is bijzon<strong>der</strong> nuttigomdat daarmee de verschill<strong>en</strong>de atom<strong>en</strong> in e<strong>en</strong>molecuul apart geobserveerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Zelfs ine<strong>en</strong> groot molecuul als e<strong>en</strong> eiwit kan het NMR signaal<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 5
van bijna alle verschill<strong>en</strong>de atom<strong>en</strong> apart word<strong>en</strong>waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> geïd<strong>en</strong>tificeerd, zie bijvoorbeeldhet NMR spectrum in Figuur 2. Dit zijn hon<strong>der</strong>d<strong>en</strong>signal<strong>en</strong> die elk als e<strong>en</strong> kleine lokale s<strong>en</strong>sor informatiegev<strong>en</strong> over wat er in de directe omgeving van datatoom gebeurt. Dit geeft ons e<strong>en</strong> beeld van het eiwitop atomair niveau <strong>en</strong> maakt het mogelijk de del<strong>en</strong>van het eiwit die betrokk<strong>en</strong> zijn bij het bind<strong>en</strong>van de partner te bepal<strong>en</strong>, mits de ruimtelijke structuurvan het losse eiwit reeds bek<strong>en</strong>d is. Nadeelvan NMR spectroscopie is dat redelijk veel eiwit, inzuivere vorm vereist is. Daarom word<strong>en</strong> de eiwitt<strong>en</strong>geproduceerd in speciale cell<strong>en</strong> (bacteriën, gist ofinsect<strong>en</strong>cell<strong>en</strong>) <strong>en</strong> daarna gezuiverd. Dit is de moeitewaard, want alle<strong>en</strong> NMR kan inzicht gev<strong>en</strong> in zowelde structuur als de dynamiek van de zwakke eiwitinteractie.Onze specialiteit is geleg<strong>en</strong> in speciale trucs die wegebruik<strong>en</strong> om nog meer informatie uit de NMR experim<strong>en</strong>t<strong>en</strong>te kunn<strong>en</strong> destiller<strong>en</strong>. We br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> specialeprobes aan die het NMR signaal op e<strong>en</strong> gecontroleerdemanier beïnvloed<strong>en</strong>. Deze probes bevatt<strong>en</strong> één of<strong>en</strong>kele ongepaarde elektron<strong>en</strong> <strong>en</strong> word<strong>en</strong> paramagnetischg<strong>en</strong>oemd. De magnetische spin van het elektronis zeer sterk <strong>en</strong> zorgt voor goed begrep<strong>en</strong>, afstandsafhankelijkeeffect<strong>en</strong> op de atoomkern<strong>en</strong> in beideeiwitt<strong>en</strong> in het complex. De probes kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudigemolecul<strong>en</strong> zijn, zoals stabiele radical<strong>en</strong>, die op e<strong>en</strong>door ons bepaalde plek op het eiwitoppervlak word<strong>en</strong>vastgezet. Maar zulke molecul<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> veel bewegingsvrijheid,wat de toepassing beperkt. We hebb<strong>en</strong>daarom e<strong>en</strong> speciaal nieuw molecule ontwikkeld voordit doel, in sam<strong>en</strong>werking met dr. Mark Overkleeftvan de sectie Bio-organische chemie. Deze probeheeft twee ‘arm<strong>en</strong>’ waarmee hij op twee plekk<strong>en</strong> ophet oppervlak wordt vastgezet (Figuur 3). DaardoorFiguur 3. De lanthanidekooibevestigd aan e<strong>en</strong> eiwit.is hij veel min<strong>der</strong> beweeglijk. Het is e<strong>en</strong> kooi waarine<strong>en</strong> lanthanide-ion kan word<strong>en</strong> opgeslot<strong>en</strong>. Lanthanid<strong>en</strong>zijn metal<strong>en</strong> die zeer sterke paramagnetischeeffect<strong>en</strong> veroorzak<strong>en</strong>.Figuur 4. Het complex van nitriet reductase (in pastelkleur<strong>en</strong>)<strong>en</strong> pseudoazurine (transparante boll<strong>en</strong> met rode lintstructuur).De oranje boll<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> de posities aan van de gebruikte probes.De dansMet behulp van deze probes hebb<strong>en</strong> we de structuurvan verschill<strong>en</strong>de kortlev<strong>en</strong>de complex<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>bepal<strong>en</strong>, zelfs van e<strong>en</strong> heel groot complex (Figuur4). Net als bij de structur<strong>en</strong> van stevige complex<strong>en</strong>,gev<strong>en</strong> deze structur<strong>en</strong> informatie over wat het complexbije<strong>en</strong> houdt, maar ook wat zorgt voor e<strong>en</strong> kortelev<strong>en</strong>sduur. Om e<strong>en</strong> snelle binding te bereik<strong>en</strong> zijn ermeestal sterke ladingsinteracties tuss<strong>en</strong> de eiwitt<strong>en</strong>.In deze complex<strong>en</strong> pass<strong>en</strong> de eiwitt<strong>en</strong> niet goed opelkaar <strong>en</strong> is het contactoppervlak klein. De eiwitt<strong>en</strong>vervorm<strong>en</strong> nauwelijks bij het aangaan van het complex.Deze eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> dat het complexgemakkelijk weer uite<strong>en</strong> gaat.Misschi<strong>en</strong> wel de belangrijkste ontdekking is datdeze complex<strong>en</strong> erg dynamisch zijn. Door de analysevan de paramagnetische effect<strong>en</strong> bleek dat de eiwitt<strong>en</strong>niet voortdur<strong>en</strong>d e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele, goedgedefinieerdestructuur innem<strong>en</strong>, maar meer bewegingsvrijheidhebb<strong>en</strong>. De eiwitmolecul<strong>en</strong> beweg<strong>en</strong> rond elkaar,als voer<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> elegante dans uit. Dit kan word<strong>en</strong>weergegev<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> dubbel ev<strong>en</strong>wicht (Figuur 5),waarbij de dynamische <strong>en</strong> goedgedefinieerde vormmet elkaar in ev<strong>en</strong>wicht zijn. Terwijl m<strong>en</strong>, wellichtbeïnvloed door de statisch plaatjes van stevige complex<strong>en</strong>,dacht dat de dynamisch fase slechts heel ev<strong>en</strong>bestond <strong>en</strong> niet waar te nem<strong>en</strong> was, blijkt nu dat inzwakke eiwitcomplex<strong>en</strong>, deze fase e<strong>en</strong> belangrijk deel6<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
van het complex uitmaakt. Dit jaar hebb<strong>en</strong> we zelfse<strong>en</strong> complex gevond<strong>en</strong> dat volledig in de dynamischefase blijkt te zijn (Figuur 6). En toch is dit complexactief in elektronoverdracht. De natuur balanceerthier tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> specifieke <strong>en</strong> e<strong>en</strong> non-specifiekeinteractie, op zoek naar het ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> debindingssterkte <strong>en</strong> korte lev<strong>en</strong>sduur van het complex.We hebb<strong>en</strong> al gezi<strong>en</strong> dat kleine veran<strong>der</strong>ing<strong>en</strong> inhet contactgebied van de eiwitt<strong>en</strong> het ev<strong>en</strong>wicht kanverschuiv<strong>en</strong> richting min<strong>der</strong> specificiteit <strong>en</strong> meer dynamiek.Dit on<strong>der</strong>zoek maakt duidelijk dat voor hetdoorgrond<strong>en</strong> van zwakke complex<strong>en</strong> de dynamischefase ook bestudeerd moet word<strong>en</strong>. We vermoed<strong>en</strong> datin die fase vooral ladingsinteracties van belang zijn<strong>en</strong> dat de eiwitt<strong>en</strong> hun omring<strong>en</strong>d water niet hebb<strong>en</strong>afgestot<strong>en</strong>. Daarom wordt deze fase wel de ‘<strong>en</strong>counterstate’ g<strong>en</strong>oemd, de fase waarin de eiwitt<strong>en</strong> elkaar nogmaar net ontmoet hebb<strong>en</strong>, maar nog ge<strong>en</strong> uitgebreideinteracties zijn aangegaan. Ons huidige on<strong>der</strong>zoekis erop gericht de dynamische fase ver<strong>der</strong> in kaart tebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Hoe groot is het oppervlak dat de eiwitt<strong>en</strong>afzoek<strong>en</strong>? Bestaat de dynamische fase uit <strong>en</strong>keleoriëntaties van de eiwitt<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van elkaarof uit e<strong>en</strong> continuüm? Welke eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van heteiwitoppervlak bepal<strong>en</strong> het ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> dynamische<strong>en</strong> goedgedefinieerde fase? Kunn<strong>en</strong> we deze dansvan eiwitt<strong>en</strong> zichtbaar mak<strong>en</strong>...?Extra Figuur. Het complexvan cytochroom c (rood) <strong>en</strong>cytochroom c peroxidase (gro<strong>en</strong>).De goud<strong>en</strong> wolk geeft aan waarcytochroom c kan kom<strong>en</strong> in hetdynamisch complex. De rodestructuur geeft de positie in hetgoedgedefinieerde complex aan.Enkele van onze artikel<strong>en</strong>:1. Volkov, A. N., Worrall, J. A. R., Holtzmann, E. and Ubbink, M. (2006).Figuur 5. Model voor complexvorming. De vrije eiwitt<strong>en</strong> (links)vorm<strong>en</strong> eerst e<strong>en</strong> dynamisch complex (midd<strong>en</strong>) dat in ev<strong>en</strong>wicht ismet het goedgedefinieerde complex (rechts) waarin de reactie (zoalselektronoverdracht) plaatsvindt.Figuur 6. Het complex van cytochroom c <strong>en</strong> adr<strong>en</strong>odoxine is e<strong>en</strong>dynamisch complex. Het oppervlak van adr<strong>en</strong>odoxin is weergegev<strong>en</strong>,met rood voor negatieve <strong>en</strong> blauw voor positieve gebied<strong>en</strong>.De middelpunt<strong>en</strong> van de cytochroom c molecul<strong>en</strong> in het <strong>en</strong>semblevan mogelijke oriëntaties zijn weergegev<strong>en</strong> als gro<strong>en</strong>e boll<strong>en</strong>, omte lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat het gebied dat door cytochroom c bezocht wordtovere<strong>en</strong>komt met de negatieve kant van adr<strong>en</strong>odoxine.Solution structure and dynamics of the complex betwe<strong>en</strong> cytochromec and cytochrome c peroxidase determined by paramagnetic NMR.Proc.Natl.Acad.Sci.U.S.A. 103, 18945-18950.2. Keizers, P. H. J., Desreux, J. F., Overhand, M. and Ubbink, M. (2007).Increased paramagnetic effect of a lanthanide protein probe bytwo-point attachm<strong>en</strong>t. J.Am.Chem.Soc. 129, 9292-9293.3. Vlasie, M. D., Fernandez-Busnadiego, R., Prud<strong>en</strong>cio, M. and Ubbink,M. (2008). Conformation0 of pseudoazurin in the 152 kDa elektrontransfer complex with nitrite reductase determined by paramagneticNMR. J.Mol.Biol. 375, 1405-1415.4. Xu, X. F., Reinle, W. G., Hannemann, F., Konarev, P. V., Svergun, D. I.,Bernhardt, R. and Ubbink, M. (2008). Dynamics in a pure <strong>en</strong>countercomplex of two proteins studied by solution scattering andparamagnetic NMR spectroscopy. J.Am.Chem.Soc. 130, 6395-6403.<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 7
Slikkerveer<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 9
Slikkerveer10<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
Slikkerveer<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 11
Op de eerste avond maakte ik k<strong>en</strong>nis met twee vri<strong>en</strong>delijkekerels, <strong>en</strong>orm homo, <strong>en</strong> to<strong>en</strong> de één na e<strong>en</strong>pilletje begon te knuffel<strong>en</strong> <strong>en</strong> vroeg of ik toch nietBi-curious was – ik had mete<strong>en</strong> duidelijk gemaakthetero te zijn – vond ik het tijd voor mijn bed. Tochraakte ik bevri<strong>en</strong>d met deze dubieuze kerel, <strong>en</strong> na e<strong>en</strong>vrije dag (Memorial Day) vol interessante cultuuruitwisseling<strong>en</strong>, werd ik op dinsdag opgepikt door e<strong>en</strong>labg<strong>en</strong>ootje voor ontbijt. Na e<strong>en</strong> onw<strong>en</strong>nige maaltijdin de kantine kwam ik aan in het lab van Prof. Dr.Phoebe Dea <strong>en</strong> maakte k<strong>en</strong>nis.Biochemisch on<strong>der</strong>zoekWe zoud<strong>en</strong> met fosfolipid<strong>en</strong> aan de slag gaan, <strong>en</strong> ikmocht zelf mijn on<strong>der</strong>werp kiez<strong>en</strong>. To<strong>en</strong> ik k<strong>en</strong>baarmaakte totaal ge<strong>en</strong> inspiratie te hebb<strong>en</strong>, duwde ze mevoorzichtig in de richting van interdigitated bilayers.Ik begon te lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerde over e<strong>en</strong> speciale fase vancelmembran<strong>en</strong>, waarin de apolaire staart<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>elkaar gaan zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> als gevolg de bilayer diktehalveert. Dit kan word<strong>en</strong> geïnduceerd door anestheticazoals ethanol <strong>en</strong> heeft ingrijp<strong>en</strong>de gevolg<strong>en</strong> voorde cel; signaaltransductie, transportcomplex<strong>en</strong> <strong>en</strong>an<strong>der</strong>e membraaneiwitt<strong>en</strong> word<strong>en</strong> totaal ontregeld.Interdigitatie schijnt ook in natuurlijke situatiesvoor te kom<strong>en</strong>, alhoewel ik nog steeds ge<strong>en</strong> preciezevoorbeeld<strong>en</strong> kan noem<strong>en</strong>. Helaas (of gelukkig?) zijncelmembran<strong>en</strong> bijzon<strong>der</strong> complex <strong>en</strong> nog altijd nietgoed begrep<strong>en</strong>. Ons model bestond dan ook uit e<strong>en</strong>mix van twee fosfolipid<strong>en</strong>, wat het celbiologischeka<strong>der</strong> behoorlijk vermin<strong>der</strong>de. Karakterisatie lijkt mevoor e<strong>en</strong> scheiko min<strong>der</strong> erg, molecul<strong>en</strong> zijn molecul<strong>en</strong>.Maar voor mij als LS&Ter was dit ev<strong>en</strong> slikk<strong>en</strong>, wantwat is dan de toepassing? Waar Daan Geraets metDe Interdigitated Gel Phase werd geïnduceerd met 8% ethanol in water. Zon<strong>der</strong> ethanolwordt door verhitting de Rippled Gel Phase bereikt. Door ver<strong>der</strong>e verhitting volgt voorbeide de Liquid Crystalline Phase. De piek<strong>en</strong> van deze faseovergang<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> metelkaar vergelek<strong>en</strong>.stamcell<strong>en</strong> in de weer was geweest, had ik e<strong>en</strong> meerfundam<strong>en</strong>teel on<strong>der</strong>werp te pakk<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> beetje bal<strong>en</strong>d ging ik aan de slag met calorimetrieom mijn fosfolipid<strong>en</strong>mixjes te karakteriser<strong>en</strong>. Fosfolipid<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> bij verhitting <strong>en</strong> afkoeling verschill<strong>en</strong>defas<strong>en</strong> doorlop<strong>en</strong> (zie figuur). Is er bij e<strong>en</strong> bepaaldetemperatuur extra <strong>en</strong>ergie nodig om de mix op tewarm<strong>en</strong>, dan komt dit door e<strong>en</strong> faseveran<strong>der</strong>ing. E<strong>en</strong>calorimeter registreert deze <strong>en</strong>ergiepiek <strong>en</strong> ik heb intotaal zo’n 200 piek<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de fosfolipid<strong>en</strong>mixjes vergelek<strong>en</strong>.De ell<strong>en</strong>de met calorimetrie is, dat de meetwaard<strong>en</strong>vaak ‘waar’ zijn. In het LUMC kek<strong>en</strong> we min<strong>der</strong> gekop van rare resultat<strong>en</strong>, die cell<strong>en</strong> war<strong>en</strong> nu e<strong>en</strong>maaleig<strong>en</strong>wijs. Nu moest ik voor alle verschill<strong>en</strong>de piek<strong>en</strong>e<strong>en</strong> verklaring zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoopte e<strong>en</strong> bepaalde tr<strong>en</strong>dte ontdekk<strong>en</strong>. Verbaasd merkte ik dat dit stiekem bestleuk was. Al je creativiteit loslat<strong>en</strong> om resultat<strong>en</strong> teverklar<strong>en</strong>; dat is e<strong>en</strong> spelletje, e<strong>en</strong> ingewikkelde puzzelvoor biochemici. En zo ging ik van gepassioneerdeeiwitgek over in fundam<strong>en</strong>teel scheikundig on<strong>der</strong>zoeker.Blijkbaar zit on<strong>der</strong>zoek<strong>en</strong> in ons bloed, wantik was net zo gepassioneerd bezig als in het LUMC.<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 13
Met fluoresc<strong>en</strong>tie spectroscopie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> fluorescer<strong>en</strong>deprobe – welke niet fluoresceerde in de interdigitatedphase – heb ik uiteindelijk mijn antwoord<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>.Mijn professor wilde nog aan mijn achtergrondtegemoet kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> membraaneiwit toevoeg<strong>en</strong>.Ik b<strong>en</strong> daar echter nooit meer aan toegekom<strong>en</strong>.Dr. Dea steunde me in alles, had geduld, inspireerde<strong>en</strong> was bijzon<strong>der</strong> vri<strong>en</strong>delijk. Ze nam ons mee uitet<strong>en</strong> <strong>en</strong> was altijd op zoek naar e<strong>en</strong> mooie plek voorgroupmeetings. Zo zijnwe on<strong>der</strong> werktijd noge<strong>en</strong>s rondgeleid in e<strong>en</strong>prachtig tuin<strong>en</strong>complex<strong>en</strong> bezocht<strong>en</strong> wee<strong>en</strong> leuk patriottistischmuseum. We war<strong>en</strong>met z’n drieën háárstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze zorgde goed voor ons. Ook komt zemet al haar stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> publicatie, on<strong>der</strong>zoekdo<strong>en</strong> un<strong>der</strong>graduates het hele jaar naast hun studie,<strong>en</strong> in 2 jaar bereik<strong>en</strong> de meest<strong>en</strong> wel wat. Mijn on<strong>der</strong>werpwordt nu opgepakt door e<strong>en</strong> labg<strong>en</strong>ootje <strong>en</strong> wezull<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> jaar gaan publicer<strong>en</strong> in waarschijnlijkhet Biophysical Journal. Het moe<strong>der</strong>figuur is ook e<strong>en</strong>ijzersterk on<strong>der</strong>zoeker, geweldig!Het was zon<strong>der</strong> twijfel dezomer van mijn lev<strong>en</strong>!De ervaringOn<strong>der</strong>zoek staat natuurlijk c<strong>en</strong>traal in e<strong>en</strong> zomerstage.Toch was ik blij verrast met de 40 urigewerkweek met 1 uur lunch per dag. In het LUMCmaakte ik soms dag<strong>en</strong> tot 19.00u, in de VS maakteDr. Dea zich zorg<strong>en</strong> of we niet te hard werkt<strong>en</strong>. Zekwam na 17.00u vaak vrag<strong>en</strong> of ik niet e<strong>en</strong>s naar huismoest gaan <strong>en</strong> daar ging ik dankbaar in mee. Nae<strong>en</strong> diner in de kantine, all-you-can-eat, had ik deavond<strong>en</strong> vrij <strong>en</strong> zo ook het week<strong>en</strong>d. En dat was ikniet gew<strong>en</strong>d met mijn zaterdagse bijbaantje, zondagsefamiliebezoekjes <strong>en</strong> wekelijkse drukte van stu<strong>der</strong><strong>en</strong>,huishoud<strong>en</strong>, commissies <strong>en</strong> mijn ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>. Ikhad gewoon het gevoel dat ik op vakantie was <strong>en</strong>b<strong>en</strong> bijvoorbeeld e<strong>en</strong> week<strong>en</strong>dje gaan kamper<strong>en</strong> inSequioa National Park. Ver<strong>der</strong> is het in Californiaaltijd 30 grad<strong>en</strong>, dus was het heerlijk vertoev<strong>en</strong> <strong>en</strong> deavond<strong>en</strong> war<strong>en</strong> lang.En zo leerde ik in e<strong>en</strong> raz<strong>en</strong>d tempo veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, stuk voor stuk interessante figur<strong>en</strong>. In LAis er e<strong>en</strong> bijzon<strong>der</strong>e emancipatie teg<strong>en</strong>over homoseksualiteit<strong>en</strong> daar zoud<strong>en</strong> wij in ons land wat vankunn<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>. Gelukkig war<strong>en</strong> er ook vele an<strong>der</strong>everhal<strong>en</strong>, van e<strong>en</strong> mormoon uit Utah tot hippe gastuit New York; van Bulgaarse uitwisseling stud<strong>en</strong>ttot rasechte lompe Amerikaan; Afro-Amerikan<strong>en</strong>,Mexican<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Aziat<strong>en</strong>, ze war<strong>en</strong> er allemaal.14<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
De culturele diversiteit op campus vond ik fijn <strong>en</strong>mijn Ne<strong>der</strong>landse achtergrond viel ook goed in desmaak. Ik heb hard gelach<strong>en</strong> om de gezicht<strong>en</strong> die meaankek<strong>en</strong> wanneer ik vertelde dat ik nog nooit wiethad gerookt in Ne<strong>der</strong>land, want daar is het legaaltoch? Ze vond<strong>en</strong> dat het gedoogbeleid e<strong>en</strong> nobel prijsverdi<strong>en</strong>de. Alcohol werd ook volop geconsumeerd,want dat mag pas vanaf je 21 e <strong>en</strong> de verbod<strong>en</strong> vruchtsmaakt best lekker. Daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> is autorijd<strong>en</strong> d<strong>en</strong>ormaalste zaak van de wereld. De afstand<strong>en</strong> zijngroot <strong>en</strong> veel jonger<strong>en</strong> gaan met hun auto al naarhighschool. Mocht jij met jouw auto naar de middelbareschool? Ik niet! Er is hierdoor wel behoorlijk watsmog in drukke del<strong>en</strong> van de stad. Ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> d<strong>en</strong>kt welaan het milieu, maar Los Angeles is groot <strong>en</strong> op<strong>en</strong>baarvervoer e<strong>en</strong> ramp. Lucky us!De clichés zijn allemaal uitgekom<strong>en</strong>. Ik heb in <strong>der</strong>elatief korte periode mezelf beter ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, degoede kant<strong>en</strong> van Ne<strong>der</strong>land ler<strong>en</strong> waar<strong>der</strong><strong>en</strong> maarb<strong>en</strong> ook geïnspireerd door Amerikaanse vri<strong>en</strong>delijkheid<strong>en</strong> gastvrijheid. Ook al heet het ‘het west<strong>en</strong>’, erzit e<strong>en</strong> wereld van verschil tuss<strong>en</strong> Europa <strong>en</strong> de VS.Bevestigd in Amerikan<strong>en</strong> die naar Europa will<strong>en</strong> <strong>en</strong>European<strong>en</strong> die het will<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> in de States. Ver<strong>der</strong>zijn mijn on<strong>der</strong>zoeksvaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong>orm verbeterd<strong>en</strong> m<strong>en</strong> merkte op dat mijn Engels beter is dan datvan vele Amerikan<strong>en</strong>.ook ze zich ie<strong>der</strong> week<strong>en</strong>d zich klem te zuip<strong>en</strong>, gelukkigzijn sommige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>gedraging<strong>en</strong> universeel.Mijn vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> daar zijn voor het lev<strong>en</strong>. In het3 oktober week<strong>en</strong>d zoek ik twee vri<strong>en</strong>dinn<strong>en</strong> op inParijs, waarmee ik ook de kerstvakantie in Bulgarijega vier<strong>en</strong>. In februari ga ik met LIFE op studiereisnaar California <strong>en</strong> ook dan ga ik ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> weeropzoek<strong>en</strong>.Het lijkt alsof ik e<strong>en</strong> stukje van mezelf heb verlor<strong>en</strong>aan California; 10 wek<strong>en</strong> stage, neg<strong>en</strong> tijdzones vanhuis, e<strong>en</strong> hele ervaring. Het was zon<strong>der</strong> twijfel dezomer van mijn lev<strong>en</strong>!Voor meer informatie over de zomerstage voorscheikunde <strong>en</strong> LS&T, neem contact op met Gloriaschildwacht@edufwn.leid<strong>en</strong>univ.nl. Let wel, stage<strong>en</strong> kamer in Leid<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> pré!E<strong>en</strong> van mijn hoogtepunt<strong>en</strong> was het bezoek aan deGrand Canyon State Arizona. Ik heb de trekpleisterzelf niet gezi<strong>en</strong>, maar verbleef met e<strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d bij zijnou<strong>der</strong>s wat erg speciaal was. Family Life was warm<strong>en</strong> welkom, <strong>en</strong> hun speedboat bezorgde ons e<strong>en</strong> leukedag op e<strong>en</strong> stuwmeer. De berg<strong>en</strong> daar war<strong>en</strong> mij alslagelan<strong>der</strong> al indrukwekk<strong>en</strong>d g<strong>en</strong>oeg!Ver<strong>der</strong> is College Life te gek voor woord<strong>en</strong>: let’s chill,hang out and party! De fraternities <strong>en</strong> sororities zijnheel an<strong>der</strong>s dan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> <strong>en</strong> in plaatsvan studiever<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> is op de campus veel georganiseerdin clubs. Debate club, Ultimate Frisbee,Queer Straight Alliance, bed<strong>en</strong>k het <strong>en</strong> het is er.Academisch gezi<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> die lui ook goed in elkaar;ze ler<strong>en</strong> nacht<strong>en</strong>lang voor hun t<strong>en</strong>tam<strong>en</strong>s <strong>en</strong> CV’sstaan vol met community service <strong>en</strong> internships. Demaatschappij leeft, ook op de campus. En toch staan<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 15
Viss<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> om gehoord tede Ne<strong>der</strong>landseNiet voor niets gebruik<strong>en</strong> de marine <strong>en</strong> de pelagische visserij sonar om respectievelijk verdachte object<strong>en</strong> <strong>en</strong> schol<strong>en</strong> visop te spor<strong>en</strong>. Water is namelijk e<strong>en</strong> uitermate geschikt medium voor geluidsoverdracht. Wat veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich echter nietrealiser<strong>en</strong>, is dat geluid ook voor veel dier<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zeer belangrijke rol speelt in hun on<strong>der</strong>waterlev<strong>en</strong>.HANS SLABBEKOORN GEDRAGSBIOLOGIE, INSTITUUT BIOLOGIE LEIDENAukje Coers helpt de nett<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>hal<strong>en</strong> van binn<strong>en</strong>visser Peter Kooistra.Walviss<strong>en</strong> staan bek<strong>en</strong>d om hun melancholieke zangton<strong>en</strong>die over afstand<strong>en</strong> van duiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong> kilometershoorbaar zijn. Maar ook veel viss<strong>en</strong> bromm<strong>en</strong>, gromm<strong>en</strong>,rasp<strong>en</strong>, knars<strong>en</strong>, klikk<strong>en</strong> of piep<strong>en</strong>. Het meestgebeurt dit tijd<strong>en</strong>s de paartijd, om e<strong>en</strong> partner telokk<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> concurr<strong>en</strong>t op afstand te houd<strong>en</strong>,of tijd<strong>en</strong>s de trek, t<strong>en</strong> behoeve van groepscoördinatie.En er zijn niet alle<strong>en</strong> viss<strong>en</strong>geluid<strong>en</strong> die van belangkunn<strong>en</strong> zijn, maar alle geluid<strong>en</strong> <strong>en</strong> echo’s on<strong>der</strong>water kunn<strong>en</strong> relevante informatie bevatt<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong>vis. Waterturbul<strong>en</strong>tie van watervalletjes, kolk<strong>en</strong> vane<strong>en</strong> aanvall<strong>en</strong>de roofvis, het geruis van wind in rietdat van bov<strong>en</strong> naar on<strong>der</strong> water wordt doorgegev<strong>en</strong>,of geluid<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>selijke activiteit<strong>en</strong>, behor<strong>en</strong>allemaal tot het geluidslandschap, de “soundscape”on<strong>der</strong> water.Eén <strong>en</strong> al oorVeel viss<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ook zeer gevoelige ‘apparatuur’om te kunn<strong>en</strong> hor<strong>en</strong>. Hoewel ze ge<strong>en</strong> uitw<strong>en</strong>digegehoorschelp hebb<strong>en</strong>, vertoont hun inw<strong>en</strong>dige oorveel overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met het onze. Daarnaast bezitt<strong>en</strong>ze meer organ<strong>en</strong> om geluid te kunn<strong>en</strong> detecter<strong>en</strong>,zoals het zijlijnsysteem (drukreceptor<strong>en</strong> langs del<strong>en</strong>gteas van het lichaam) <strong>en</strong> de zwemblaas (waarmeeze hun drijfvermog<strong>en</strong> reguler<strong>en</strong>, maar die ook prima16<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
word<strong>en</strong>,maar lukt dat nog inbinn<strong>en</strong>water<strong>en</strong>?Niels Bouton aan het werk on<strong>der</strong> waterop de Azor<strong>en</strong>als klankkast fungeert), die via speciale gehoorbe<strong>en</strong>tjesgeluidstrilling<strong>en</strong> kan doorgev<strong>en</strong> naar het oor.Kortom, de meeste viss<strong>en</strong> zijn één <strong>en</strong> al oor!E<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> vis die geluid gebruikt om tecommunicer<strong>en</strong> is de rotspoelslijmvis van de Azor<strong>en</strong>.De mann<strong>en</strong> van deze soort bezett<strong>en</strong> e<strong>en</strong> holte in <strong>der</strong>ots<strong>en</strong> aan de lavakust, of nem<strong>en</strong> positie on<strong>der</strong> e<strong>en</strong>ste<strong>en</strong> in de getijd<strong>en</strong>zone. De vrouw<strong>en</strong> zwemm<strong>en</strong> rond<strong>en</strong> bezoek<strong>en</strong> deze nestlokatiesom eier<strong>en</strong> af te zett<strong>en</strong> <strong>en</strong> ver<strong>der</strong>de zorg aan de betreff<strong>en</strong>de manover te lat<strong>en</strong>. Doorgaans zijnviss<strong>en</strong>vrouw<strong>en</strong> geïnteresseerd ingrootte. Grote mann<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>haar eier<strong>en</strong> goed teg<strong>en</strong> roversbewak<strong>en</strong>. Grote mann<strong>en</strong> zijn ook groot geword<strong>en</strong>door lang te lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> goed te et<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dus is groottee<strong>en</strong> bewijs voor e<strong>en</strong> g<strong>en</strong><strong>en</strong>pakket van e<strong>en</strong> overlever.Interessant is dus om te wet<strong>en</strong> hoe groot de man isdie on<strong>der</strong> de ste<strong>en</strong> of in e<strong>en</strong> holte huist, maar hoekom<strong>en</strong> ze dat te wet<strong>en</strong> in de duisternis?Grote mann<strong>en</strong> roep<strong>en</strong>daarbij met e<strong>en</strong> lagere stemdan de kleine mann<strong>en</strong>Informatieoverdracht in de ‘dark room’Kar<strong>en</strong> de Jong, Aukje Coers, <strong>en</strong> D<strong>en</strong>nis Vincourthebb<strong>en</strong> als stud<strong>en</strong>t geluidsopnames gemaakt “inhet veld” op de Azor<strong>en</strong> on<strong>der</strong> begeleiding van NielsBouton <strong>en</strong> IBL-gedragsbioloog Hans Slabbekoorn. Zokwam<strong>en</strong> we er achter dat de mann<strong>en</strong> geluid<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>als er vrouwelijke visite is. Grote mann<strong>en</strong> roep<strong>en</strong>daarbij met e<strong>en</strong> lagere stem dan de kleine mann<strong>en</strong><strong>en</strong> dus is er pot<strong>en</strong>tie voor informatieoverdracht in de‘dark room’. Er wordt niet altijdgeroep<strong>en</strong>, maar als er bij binn<strong>en</strong>komste<strong>en</strong> vocaal onthaal is danis de kans groot dat de vrouwlang blijft <strong>en</strong> e<strong>en</strong> flink eipakketafzet. Binn<strong>en</strong>kort hop<strong>en</strong> we tewet<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> laag stemgeluid vande man bijdraagt aan het vertrouw<strong>en</strong> bij de vrouw.De nestlokaties van de roep<strong>en</strong>de slijmviss<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>zoals gezegd in de getijd<strong>en</strong>zone. Het verschuiv<strong>en</strong> vande branding met hoog <strong>en</strong> laag water zorgt voor grotevariatie in lawaainivo. Hierdoor hebb<strong>en</strong> de acoustischesignal<strong>en</strong> soms wel <strong>en</strong> soms niet de pot<strong>en</strong>tie omver<strong>der</strong> te reik<strong>en</strong> dan de nestholte.Dit zijn natuurlijke fluctuaties in lawaainivo die e<strong>en</strong>masker<strong>en</strong>de werking hebb<strong>en</strong> gehad gedur<strong>en</strong>de de<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 17
Afgezet eipakket van e<strong>en</strong> slijmvisvrouw in e<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>tele buis.18<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
evolutie van dit communicatiesysteem. Dichter bijhuis zwemt er ook veel on<strong>der</strong> water <strong>en</strong> spel<strong>en</strong> geluid<strong>en</strong>zeer waarschijnlijk ook e<strong>en</strong> belangrijke rol voorveel vissoort<strong>en</strong>. In de Ne<strong>der</strong>landse binn<strong>en</strong>water<strong>en</strong>was het misschi<strong>en</strong> echter evolutionair gezi<strong>en</strong> heellang stil, maar daar is rec<strong>en</strong>t veran<strong>der</strong>ing in gekom<strong>en</strong>.Overal legg<strong>en</strong> m<strong>en</strong>selijke activiteit<strong>en</strong> e<strong>en</strong> steedsgroter beslag op de acoustische ruimte on<strong>der</strong> water.Ongehoord (door ons), <strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>d als het omde overlast voor viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> schade aan gevoeligepopulaties gaat.Herrie on<strong>der</strong> waterIn juni 2007 versche<strong>en</strong> het rapport “Viss<strong>en</strong> <strong>en</strong>Geluidsoverlast” waarin e<strong>en</strong> zorgwekk<strong>en</strong>de to<strong>en</strong>amevan geluid on<strong>der</strong> water in Ne<strong>der</strong>landse mer<strong>en</strong> <strong>en</strong>rivier<strong>en</strong> in beeld werd gebracht. Beroepsvaart, gemotoriseer<strong>der</strong>ecreatie <strong>en</strong> bouw<strong>en</strong> in <strong>en</strong> aan het waterzijn de belangrijkste veroorzakers van de herrie.K<strong>en</strong>nis over de gevolg<strong>en</strong> voor zoetwaterviss<strong>en</strong> in dezelawaaizones is nag<strong>en</strong>oeg afwezig. Eig<strong>en</strong>lijk zou in debuurt van water elke milieu effect rapportage (MER)aandacht moet<strong>en</strong> bested<strong>en</strong> aan de effect<strong>en</strong> van geluidop viss<strong>en</strong>. Heiwerkzaamhed<strong>en</strong> dichtbij of in waterkunn<strong>en</strong> viss<strong>en</strong> directe schade toebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong>e<strong>en</strong> straal van 50 m rondom de heipaal isdirecte vissterfte onvermijdelijk, maar ze kunn<strong>en</strong>over afstand<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> paar hon<strong>der</strong>d meter nogsteeds bloeding<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschadiging<strong>en</strong> verton<strong>en</strong> vaninw<strong>en</strong>dige organ<strong>en</strong> <strong>en</strong> de zwemblaas. De min<strong>der</strong>luide, maar meer continu aanwezige geluid<strong>en</strong>stroomvan bot<strong>en</strong>, fabriek<strong>en</strong>, <strong>en</strong> gemal<strong>en</strong>, heeft e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de,negatieve invloed op stress-hormoonnivo’s, maar deinvloed op overleving, succesvolle broedcycli, ofefficiëntie van migratie is volledig onbek<strong>en</strong>d.Neem bijvoorbeeld de paling: op dit mom<strong>en</strong>t serieusmet uitsterv<strong>en</strong> bedreigd. Er wordt veel geld geïnvesteerdin on<strong>der</strong>zoek naar hoe de soort is te redd<strong>en</strong>,maar niemand die naar de paling luistert. In e<strong>en</strong>Frans wet<strong>en</strong>schappelijk tijdschrift werd in 2004 gesuggereerddat paling<strong>en</strong> geluid mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Engelsevisgeluid<strong>en</strong>expert Tony Hawkins me<strong>en</strong>t ook palinggeluid<strong>en</strong>opgevang<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>. Geluid zou e<strong>en</strong> belangrijkerol kunn<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de migratie, zowelvoor on<strong>der</strong>linge communicatie als bij het vind<strong>en</strong>van de juiste route. Dit laatste geldt waarschijnlijkvoor meer soort<strong>en</strong>, <strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoek naar akoustischegeleiding van vis zou bijvoorbeeld de effectiviteit vanvistrapp<strong>en</strong> significant kunn<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong>.Snoekbaars die niet goed heeft geluisterdOp de bres voor vis <strong>en</strong> va<strong>der</strong>landDe on<strong>der</strong>zoeksgroep Gedragsbiologie van hetInstituut Biologie Leid<strong>en</strong> wil in de k<strong>en</strong>nisbehoeftevoorzi<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoeksprogramma op tezett<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werking met o.a. TNO <strong>en</strong> IMARES.Hierbij zull<strong>en</strong> we ons niet alle<strong>en</strong> richt<strong>en</strong> op de paling,maar ook op an<strong>der</strong>e vissoort<strong>en</strong>, zowel beschermdesoort<strong>en</strong> van de rode lijst als commercieel interessantesoort<strong>en</strong> als snoekbaars, baars <strong>en</strong> brasem. Uiteindelijkmoet dit t<strong>en</strong> goede kom<strong>en</strong> aan de bescherming vanzoetwaterpopulaties <strong>en</strong> dus zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> verbeterdevisstand in de Ne<strong>der</strong>landse binn<strong>en</strong>water<strong>en</strong>. Op debres voor vis <strong>en</strong> va<strong>der</strong>land: fundam<strong>en</strong>teel wet<strong>en</strong>schappelijkon<strong>der</strong>zoek met oog voor natuurbehoud<strong>en</strong> visserijbelang<strong>en</strong>!LiteratuurSlabbekoorn, H. & Bouton, N. 2008. Soundscape ori<strong>en</strong>tation: a new field in need of soundinvestigation. Animal Behaviour doi:10.1016/j.anbehav.2008.06.010Coers, A., Bouton, N., Vincourt, D. & Slabbekoorn, H. 2008. Fluctuating noise conditionsmay limit acoustic communication distance in the rock-pool bl<strong>en</strong>ny. Bioacoustics 17, 63-65.De Jong, K., Bouton, N. & Slabbekoorn, H. 2007. Azorean rock-pool bl<strong>en</strong>nies produce sizedep<strong>en</strong>d<strong>en</strong>tcalls in a courtship context. Animal Behaviour 74: 1285-1292.Van Opzeeland, I., Slabbekoorn, H., Andringa, T. & t<strong>en</strong> Cate, C. 2007. Viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> geluidsoverlast:Effect<strong>en</strong> van geluidsbelasting on<strong>der</strong> water op zoetwaterviss<strong>en</strong>. Rapport UniversiteitLeid<strong>en</strong>/Universiteit Groning<strong>en</strong>, pp 1-20. De Lev<strong>en</strong>de Natuur 108: 39-43. Visionair, hetVakblad van Sportvisserij Ne<strong>der</strong>land 4: 11-13.<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 19
Peter Klinkhamer nieuwe opleidingsdirecteur biologie“We zoud<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>e<strong>en</strong> tijdje de universiteituit moet<strong>en</strong> schopp<strong>en</strong>!”20<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
Sinds 1 september 2008 mag Dr. Peter Klinkhamer zich opleidingsdirecteur van de opleiding Biologie noem<strong>en</strong>.Waarom kiest e<strong>en</strong> rason<strong>der</strong>zoeker voor zo e<strong>en</strong> zware, tijdrov<strong>en</strong>de bijbaan? En wat heeft hij voor het biologieon<strong>der</strong>wijsin petto?DOOR; REANNE VAN KLEEFHoe b<strong>en</strong> je in Leid<strong>en</strong> terecht gekom<strong>en</strong> <strong>en</strong> watheb je gedaan voordat je opleidingsdirecteur vanbiologie werd?“Ik heb biologie gestudeerd in Utrecht met als hoofdrichtingecologie. Ik studeerde daar met mijn huidigecollega Tom de Jong. We hebb<strong>en</strong> ook op dezelfde promotieplekbij plant<strong>en</strong>ecologie in Leid<strong>en</strong> gesolliciteerd,al weer 26 jaar geled<strong>en</strong>. Deze promotieplek hebb<strong>en</strong>we gedeeld zodatwe uiteindelijkallebei e<strong>en</strong> halvebaan hadd<strong>en</strong>. Heton<strong>der</strong>werp waspopulatiedynamicabij tweejarigeplant<strong>en</strong>. Daarnazijn we meer geinteresseerdgeraakt in de evolutie van life-histories vanplant<strong>en</strong>; we hebb<strong>en</strong> er zelfs e<strong>en</strong> boek over geschrev<strong>en</strong>!Ik b<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> gunstige tijdwet<strong>en</strong>schapper geword<strong>en</strong>.Nu is het ond<strong>en</strong>kbaar dattwee on<strong>der</strong>zoekers e<strong>en</strong>promotieplek del<strong>en</strong> <strong>en</strong> danook nog in vijf jaar promover<strong>en</strong>.Het is teg<strong>en</strong>woordigallemaal e<strong>en</strong> stuk moeilijker.Er wordt ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>die alle<strong>en</strong> parttime kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. En hoewel hetniet zo zou moet<strong>en</strong> zijn maakt dit het vooral voorvrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stuk lastiger. Daar zou wat aan gedaanmoet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>!Na mijn promotie kreeg ik e<strong>en</strong> vaste aanstelling <strong>en</strong>uiteindelijk b<strong>en</strong> ik sectielei<strong>der</strong> van plant<strong>en</strong>ecologiegeword<strong>en</strong>. Ik werk nu in e<strong>en</strong> erg prettig team <strong>en</strong> datis wel nodig als je ook opleidingsdirecteur wilt zijn.Mijn collega’s moet<strong>en</strong> nu e<strong>en</strong> deel van mijn tak<strong>en</strong>opvang<strong>en</strong>.”“Het on<strong>der</strong>wijs zal efficiëntermoet<strong>en</strong>word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>; dit kanhet programma zelfs verbeter<strong>en</strong>.”Hoe b<strong>en</strong> je uiteindelijk opleidingsdirecteurgeword<strong>en</strong>?“To<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> nieuwe opleidingsdirecteur nodig wasb<strong>en</strong> ik gevraagd; het leek me e<strong>en</strong> hele spann<strong>en</strong>de <strong>en</strong>uitdag<strong>en</strong>de functie. On<strong>der</strong>wijszak<strong>en</strong> boei<strong>en</strong> me.Tijd<strong>en</strong>s mijn studie heb ik e<strong>en</strong> half jaar on<strong>der</strong>wijskundegedaan <strong>en</strong> ik zit al e<strong>en</strong> tijd in de OCB . Hoelang kan ik me niet e<strong>en</strong>s herinner<strong>en</strong>! Ti<strong>en</strong> jaar?Vijfti<strong>en</strong> jaar? In ie<strong>der</strong> geval heel lang! Ik d<strong>en</strong>k datdit mij e<strong>en</strong> logische keus maakte.”D<strong>en</strong>k je dat de OCB – de OpleidingsCommissieBiologie – echt invloed kan uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> op hetbiologie on<strong>der</strong>wijs in Leid<strong>en</strong>?“Het is niet altijd zichtbaar wat de OCB doet. Evaluatiesvan alle cursuss<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> via de commissie<strong>en</strong> geluid<strong>en</strong> vanuit de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> ons viade stud<strong>en</strong>tled<strong>en</strong>. Op die manier kom<strong>en</strong> we er somsachter dat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bepaalde zak<strong>en</strong> heel an<strong>der</strong>s ervar<strong>en</strong>dan de stafled<strong>en</strong>. Erzijn door de tijd he<strong>en</strong> welconcrete ding<strong>en</strong> veran<strong>der</strong>d.Trouw<strong>en</strong>s, als ik dacht datde OCB niets te zegg<strong>en</strong>heeft, zou ik er natuurlijkniet zo lang in blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong>!”Wat vind je van het huidige biologieon<strong>der</strong>wijs inLeid<strong>en</strong> <strong>en</strong> wat zou je zelf will<strong>en</strong> veran<strong>der</strong><strong>en</strong>?“Over het algeme<strong>en</strong> vind ik dat het biologieon<strong>der</strong>wijshier lekker functioneert. Dat neemt niet weg dat eraltijd punt<strong>en</strong> zijn waar je voortdur<strong>en</strong>d alert op moetzijn. Carel t<strong>en</strong> Cate, e<strong>en</strong> van de vorige opleidingsdirecteur<strong>en</strong>,heeft dat heel goed gedaan door on<strong>der</strong>an<strong>der</strong>e het blokk<strong>en</strong>systeem in het eerste jaar in tevoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee de zelfwerkzaamheid <strong>en</strong> de zelfstandigheidvan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te vergrot<strong>en</strong>. On<strong>der</strong>del<strong>en</strong> ine<strong>en</strong> programma zijn daar altijd met e<strong>en</strong> goede red<strong>en</strong><strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 21
“Ik heb wel wat raretrekjes: als ik e<strong>en</strong> bloemzie moet ik altijd ev<strong>en</strong>naar de honingklier<strong>en</strong>kijk<strong>en</strong>!”geplaatst, maar je moet in de gat<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> ofze nog steeds goed functioner<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> aantal punt<strong>en</strong> wil ik wel verbeter<strong>en</strong>, maarnogmaals: met als uitgangspunt dat ik het goed vindgaan. De Universiteit Leid<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoeksuniversiteit.Daarom vind ik dat elk masterprogrammagoede on<strong>der</strong>zoekers moet<strong>en</strong> aflever<strong>en</strong>. Wet<strong>en</strong>schappershebb<strong>en</strong> echter vaakde neiging kloontjesvan zichzelf te will<strong>en</strong>mak<strong>en</strong>. Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> dikwijls op helean<strong>der</strong>e posities terechtdan die van on<strong>der</strong>zoeker.Daarom vind ik dat weonze stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> voorbereid<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> bre<strong>der</strong>blikveld. Ze moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>, populairwet<strong>en</strong>schappelijkestukk<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>, netwerk<strong>en</strong>,<strong>en</strong>zovoort. We zoud<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tijdje deuniversiteit uit moet<strong>en</strong> schopp<strong>en</strong>! Eig<strong>en</strong>lijk zouie<strong>der</strong>e stud<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> aantal maand<strong>en</strong> ervaring moet<strong>en</strong>opdo<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de Leidse biologie.“Het is gewoon heel leukom met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om te gaan!”E<strong>en</strong> an<strong>der</strong> punt is dat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> nu niet goed zijnvoorbereid op hun bachelorstage. Dit zou kunn<strong>en</strong>word<strong>en</strong> verholp<strong>en</strong> door de cursus ‘G<strong>en</strong>eralResearch Skills’ naar vor<strong>en</strong> te hal<strong>en</strong> <strong>en</strong> al in hetbachelorprogramma te verwerk<strong>en</strong>. In deze cursusword<strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voorbereid op het mak<strong>en</strong> vane<strong>en</strong> on<strong>der</strong>zoeksplan, het do<strong>en</strong> van on<strong>der</strong>zoek, hetuitvoer<strong>en</strong> van statistischeanalyses <strong>en</strong> het schrijv<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijkartikel. Nu zit de cursusaan het begin van demaster. Ik hoop dat we zode vertraging die stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>nu vaak oplop<strong>en</strong> bijhet afrond<strong>en</strong> van hun stage kunn<strong>en</strong> verhelp<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong>met de an<strong>der</strong>e opleiding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de faculteitd<strong>en</strong>k<strong>en</strong> we hard over deze zak<strong>en</strong> na.Wat ik ook belangrijk vind, is dat Leid<strong>en</strong> zichmoet gaan uitdrag<strong>en</strong> als dé biodiversiteitstad vanNe<strong>der</strong>land. Met Naturalis, Herbarium, Hortus,22<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
CML <strong>en</strong> IBL hebb<strong>en</strong> we heel wat in huis. Dat zoud<strong>en</strong>we wele<strong>en</strong>s beter naar buit<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>!”Het IBL wordt gereorganiseerd <strong>en</strong> er is beloofddat dit ge<strong>en</strong> invloed zal hebb<strong>en</strong> op het on<strong>der</strong>wijs.Veel stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> zich echter af of dit ook echtmogelijk is. Hoe d<strong>en</strong>k jij hierover?“De reorganisatie betek<strong>en</strong>t dat we moet<strong>en</strong> gaan nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong>over de organisatie, <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking moet<strong>en</strong>stimuler<strong>en</strong>. We moet<strong>en</strong> het on<strong>der</strong>wijs efficiënter gev<strong>en</strong>;dit kan het programma zelfs verbeter<strong>en</strong>. Nu k<strong>en</strong>tde biologie bijvoorbeeld veel contactur<strong>en</strong>. Je kan erover nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong> of dat de beste manier van on<strong>der</strong>wijsgev<strong>en</strong> is. Maar we zull<strong>en</strong> dit zeker niet vermin<strong>der</strong><strong>en</strong>als dat betek<strong>en</strong>t dat het on<strong>der</strong>wijs dan wordt aangetast.Waarschijnlijk zal de on<strong>der</strong>wijsinspanning permedewerker omhoog gaan. Mijn inschatting is dathet on<strong>der</strong>wijs niet in het geding zal kom<strong>en</strong>.”De afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> is er e<strong>en</strong> goede band opgebouwdtuss<strong>en</strong> de opleidingsdirecteur <strong>en</strong> de LBC.B<strong>en</strong> je van plan net zo nauw sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> metde LBC als de vorige opleidingsdirecteur?“Kees van d<strong>en</strong> Hondel heeft dat heel goed gedaan. DeLBC kan niet g<strong>en</strong>oeg gekoesterd word<strong>en</strong>! We hebb<strong>en</strong>bij biologie e<strong>en</strong> heel leuke actieve studiever<strong>en</strong>iging <strong>en</strong>dit vergroot het ka<strong>der</strong> <strong>en</strong> de lol voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Naastfeest<strong>en</strong> word<strong>en</strong> er veel vakgerelateerde activiteit<strong>en</strong>georganiseerd <strong>en</strong> het contact tuss<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wordt gestimuleerd. We mog<strong>en</strong> ons gelukkigprijz<strong>en</strong> met de LBC. Ik b<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> lid, maar zodraer e<strong>en</strong> goede actie wordt georganiseerd om stafled<strong>en</strong>als lid te werv<strong>en</strong>, b<strong>en</strong> ik de eerste die tek<strong>en</strong>t!”E<strong>en</strong> omhelsing met de beroemde LBC boomIn één zin: waar staat de nieuwe opleidingsdirecteurvan biologie voor?“On<strong>der</strong>wijs organiser<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> blik op dewereld.”“Wil je wat lekkersbij de thee? Chocola?Pepernot<strong>en</strong>? Oh, ikzal de koekjes ev<strong>en</strong>bijvull<strong>en</strong>!”Wil je tot slot nog wat kwijt?“Het is gewoon heel leuk om met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om tegaan! Dat schept lev<strong>en</strong>digheid, het vernieuwt jedaardoor toch steeds e<strong>en</strong> beetje <strong>en</strong> drukt je met d<strong>en</strong>eus op de feit<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k dat dit voor veel doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>e<strong>en</strong> belangrijke drijfveer is om op de universiteit tewerk<strong>en</strong>.”Auteur Reanne van Kleef volgt nu de mastertrackBiology & Communication<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 23
De week van...Jiska K<strong>en</strong>tropHoi!, ik b<strong>en</strong> Jiska K<strong>en</strong>trop, 19 jaar, tweedejaars stud<strong>en</strong>t BiofarmaceutischeWet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> in Leid<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik woon sinds half augustusop kamers in e<strong>en</strong> hele gezellige stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>flat.Ik b<strong>en</strong> sinds dit jaar lid geword<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>Augustinus <strong>en</strong> AEGEE <strong>en</strong> ik help regelmatig mee met ding<strong>en</strong> voorm’n studiever<strong>en</strong>iging Aesculapius. Zo b<strong>en</strong> ik nu bijvoorbeeld m<strong>en</strong>torvan e<strong>en</strong> groepje eerstejaars BFW’ers om ze te help<strong>en</strong> met ev<strong>en</strong>tueleproblem<strong>en</strong> die ze misschi<strong>en</strong> liever niet aan de studieadviseursvoorlegg<strong>en</strong>. En nee, ik b<strong>en</strong> niet uitgeloot voor g<strong>en</strong>eeskunde, BFW wasmijn eerste keuze (m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> het maar vrag<strong>en</strong>!) <strong>en</strong> na afgelop<strong>en</strong>jaar b<strong>en</strong> ik nog zeker<strong>der</strong> geword<strong>en</strong> van die keuze.Maandag 8 septemberMaandag begon als e<strong>en</strong> veelbelov<strong>en</strong>de dag! Ik hadge<strong>en</strong> college <strong>en</strong> kon dus beginn<strong>en</strong> met stu<strong>der</strong><strong>en</strong> voorMoleculaire G<strong>en</strong>etica <strong>en</strong> Biochemie. Met vooralBiochemie als prioriteit omdat de colleges voor mijveel te snel ging<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik het niet meer bij kon b<strong>en</strong><strong>en</strong>.Ik heb ‘s middags toch e<strong>en</strong> klein deel van m’n achterstandin kunn<strong>en</strong> hal<strong>en</strong>, maar ik was nog best welmoe van het introductieweek<strong>en</strong>d van AEGEE vanafgelop<strong>en</strong> week<strong>en</strong>d dus het ging allemaal niet zo snelals ik zou will<strong>en</strong>. Ook al zijn de colleges nog maar e<strong>en</strong>week begonn<strong>en</strong>, toch moest er wel weer flink word<strong>en</strong>gewerkt (vooral gelez<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk) <strong>en</strong> het opstart<strong>en</strong> nade vakantie is altijd moeilijk.Dinsdag 9 septemberDinsdagocht<strong>en</strong>d om 9 uur begon mijn eerste collegeICE (Introductie Communicatie <strong>en</strong> Educatie, ofook wel; ler<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>) <strong>en</strong> het ging best aardig.Ik heb namelijk nogal de neiging om heel snel teprat<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s pres<strong>en</strong>taties als ik z<strong>en</strong>uwachtig b<strong>en</strong>; ikkreeg daarom de tips “las bewuste pauzes in tuss<strong>en</strong>je zinn<strong>en</strong> door” <strong>en</strong> “neem af <strong>en</strong> toe e<strong>en</strong> slokje waterom pauzes te creër<strong>en</strong>”. Ik was heel blij met deze tipsomdat ik hier ook echt wat mee kan do<strong>en</strong>. Ik hoopdat ik over twee wek<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s mijn grote pres<strong>en</strong>tatiein staat b<strong>en</strong> om de zinn<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> normaal tempo uitte sprek<strong>en</strong>, maar dat is waarschijnlijk e<strong>en</strong> kwestie vanvaak oef<strong>en</strong><strong>en</strong>!Tijd<strong>en</strong>s het college Moleculaire G<strong>en</strong>etica had ik ookmoeite om het tempo bij te houd<strong>en</strong>. Het werkt natuurlijkniet in mijn voordeel dat ik e<strong>en</strong> kleinde achterstandhad opgebouwd, maar ik kon goed merk<strong>en</strong>dat het tempo dit jaar flink is opgeschroefd. In hettweede jaar gaan de doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit van de basisk<strong>en</strong>nisuit het eerste jaar <strong>en</strong> behandel<strong>en</strong> we de stof sneller.Maar e<strong>en</strong> groot deel van die basisk<strong>en</strong>nis is e<strong>en</strong> beetjeop de achtergrond geraakt <strong>en</strong> in m’n hoofd werd hete<strong>en</strong> grote chaos aan losse herinnering<strong>en</strong> van de collegesvan vorig jaar.’s Avonds was de borrelavond van AEGEE. Eerst hebik sam<strong>en</strong> met mijn ‘m<strong>en</strong>torgroepje’ geget<strong>en</strong> bij onzem<strong>en</strong>tor van de introductieperiode <strong>en</strong> later zijn wegaan borrel<strong>en</strong> met an<strong>der</strong>e led<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging inCafé de Kroeg. Ik heb die avond e<strong>en</strong> paar leuke m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong> tot het einde van de borrelgeblev<strong>en</strong>. Het was e<strong>en</strong> zeer geslaagde avond!Wo<strong>en</strong>sdag 10 septemberVanmorg<strong>en</strong> heb ik heerlijk uitgeslap<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> kleinbeetje zelfstudie gedaan, want pas rond half tweebegon m’n eerste college. Voor vandaag stond<strong>en</strong> MoleculaireG<strong>en</strong>etica <strong>en</strong> Biochemie op het programma(qua vakk<strong>en</strong>diversiteit bleef er deze week veel te w<strong>en</strong>s<strong>en</strong>over) <strong>en</strong> het werd me zo zachtjes aan wel duidelijkdat m’n achterstand ge<strong>en</strong> kleintje is; ik kon de collegesslecht bijhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik moest nog veel lez<strong>en</strong> (vanvorig jaar maar ook van de afgelop<strong>en</strong> colleges) Ik hebvandaag nog wel echt geprobeerd iets te volg<strong>en</strong>, maarik liep echt te veel achter.’s Avonds b<strong>en</strong> ik voor e<strong>en</strong> avondje terug gegaan naarm’n ou<strong>der</strong>s om te bewijz<strong>en</strong> dat ik nog leefde. Vanafhet mom<strong>en</strong>t dat ik op kamers ging, b<strong>en</strong> ik vanwegede KMT <strong>en</strong> werkweek van Augustinus amper thuisgeweest.24<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
Don<strong>der</strong>dag 11 septemberVandaag alle<strong>en</strong> Biochemie op het rooster maar ik b<strong>en</strong>niet gegaan. Onze doc<strong>en</strong>t had namelijk al voorspeldop wo<strong>en</strong>sdag waar we ons vandaag in zoud<strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong><strong>en</strong> aangezi<strong>en</strong> ik het vorige college al moeite hadom het te volg<strong>en</strong>, besloot ik e<strong>en</strong>s goed in de boek<strong>en</strong>te duik<strong>en</strong> <strong>en</strong> echt aan deslag te gaan. Tijd<strong>en</strong>s hetlez<strong>en</strong> kwam ik erachterdat alle stof niet zomoeilijk was als het eerstleek, want in de boek<strong>en</strong>werd<strong>en</strong> wel veel ding<strong>en</strong>herhaald <strong>en</strong> door veelplaatjes te kijk<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> veel kwartjes.’s Avonds heb ik mijn eerste les Salsa gehad. Het washeel erg leuk <strong>en</strong> verass<strong>en</strong>d vermoei<strong>en</strong>d. Vooral als deexc<strong>en</strong>trieke dansleraar me bij de hand nam <strong>en</strong>met mij de zaal door danste. Ondanks dat de les e<strong>en</strong>complete chaos was, heb ik me prima vermaakt!Vrijdag 12 septemberDe dag van het Eerstejaars Week<strong>en</strong>d van Aesculapiuswaar ik al de hele zomer naar uit heb gekek<strong>en</strong>. Eersthad ik nog ICE college waar ik e<strong>en</strong> korte pres<strong>en</strong>tatieheb gegev<strong>en</strong> over mijn verbeterpunt<strong>en</strong> voor het pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.Deze korte pres<strong>en</strong>tatie was voor e<strong>en</strong> kleinegroep van twintig m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> waarbij ik me totaal nietz<strong>en</strong>uwachtig voel. Het probleem is meer de grote zaalmet hon<strong>der</strong>d m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>! De kleine pres<strong>en</strong>tatie ging duswel goed, alle<strong>en</strong> nu de grote pres<strong>en</strong>tatie nog over e<strong>en</strong>tijdje.’S Avonds begon het “Historisch” EerstjejaarsWeek<strong>en</strong>d van Aesculapius.Het eerste feest stond in het tek<strong>en</strong> van de Romein<strong>en</strong><strong>en</strong> de meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> het net zo professioneelaangepakt als ik; ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> liep rond in e<strong>en</strong> oud witlak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> riem er omhe<strong>en</strong> (<strong>en</strong> hier e<strong>en</strong> daar e<strong>en</strong>paar laurierkrans<strong>en</strong> <strong>en</strong> plastic zwaard<strong>en</strong>). De nieuweeerstejaars stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> war<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> beetje onw<strong>en</strong>nig,maar de stemming was goed.kreeg. Het klonk allemaal ev<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>d. Nu e<strong>en</strong>jaar later k<strong>en</strong> ik de meeste commissies wel <strong>en</strong> ookde led<strong>en</strong> dus ervaarde ik het minisymposium op e<strong>en</strong>heel an<strong>der</strong>e manier!’s Middags was het tijd voor e<strong>en</strong> paar gezellige spelletjeszoals on<strong>der</strong> an<strong>der</strong>e Twister XL <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bierestafetteom het integrer<strong>en</strong>tuss<strong>en</strong> eerstejaars <strong>en</strong>ou<strong>der</strong>ejaars iets tebevor<strong>der</strong><strong>en</strong>. De stemmingzat er goed in!’s Avonds was er e<strong>en</strong>gemaskerd feestje <strong>en</strong>heb ik e<strong>en</strong> aantaleerstejaars stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, waaron<strong>der</strong> e<strong>en</strong>paar van mijn m<strong>en</strong>torgroepje.Ondanks dat de Salsale<strong>en</strong> comple chaos was, hebik me prima vermaakt!Zondag 14 septemberNu, 750 foto’s (ik was de fotocommissie dit week<strong>en</strong>d)<strong>en</strong> vele leuke herinnering<strong>en</strong> later, zit ik lekker bij m’nou<strong>der</strong>s thuis in de tuin te g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van het mooieweer. Straks nog ev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoofdstuk van Biochemielez<strong>en</strong> <strong>en</strong> hop<strong>en</strong> dat ik het vanaf maandag weer e<strong>en</strong>beetje kan volg<strong>en</strong>!Zaterdag 13 septemberVandaag begon de dag met e<strong>en</strong> minisymposium voorde eerstejaars BFW’ers over Aesculapius, de K.N.P.S.V<strong>en</strong> de commissies binn<strong>en</strong> deze ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>. Ik alstweedejaars Bio-farmaceut wist nog wel dat ik alseerstejaars e<strong>en</strong> jaar geled<strong>en</strong> echt ge<strong>en</strong> idee had vanalle ding<strong>en</strong> die ik to<strong>en</strong> op het symposium te hor<strong>en</strong><strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 25
De Musketiers kom<strong>en</strong> eraan, de Elfkus gaane<strong>en</strong> fotografiecursus mag ook niet ontbrek<strong>en</strong>. Zij isde oudste <strong>en</strong> heeft de meeste ervaring van het stel,aangezi<strong>en</strong> ze 5e jaars is <strong>en</strong> al vele commissies in LIFEdraai<strong>en</strong>de heeft gehoud<strong>en</strong>.Het nieuwe jaar is weer begonn<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit betek<strong>en</strong>t dat ook het bestuurvan LIFE weer is veran<strong>der</strong>d. De Elfkus hebb<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> sprookjesjaarvan gemaakt, maar zijn door het drom<strong>en</strong> verslag<strong>en</strong> door deMusketiers. Kom<strong>en</strong>d jaar gaat er gestred<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om weer e<strong>en</strong>super LIFE jaar neer te zett<strong>en</strong>. Maar wie zijn dan die Musketiers?Allereerst hebb<strong>en</strong> we Daan Robeerst. Hij zal kom<strong>en</strong>djaar de taak van Abactis op zich nem<strong>en</strong>. Daan weetfeilloos ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> te vind<strong>en</strong> in de database <strong>en</strong> houdt inie<strong>der</strong>e verga<strong>der</strong>ing de p<strong>en</strong> bij de hand. Hij heeft nu 2jaar van de studie afgerond <strong>en</strong> heeft tijd voor e<strong>en</strong> studiebreak.Hij is 19 jaar <strong>en</strong> droomt ervan om later netzo hard te kunn<strong>en</strong> fiets<strong>en</strong> als dat hij te paard gaat...Ver<strong>der</strong> is het gekk<strong>en</strong>getal niet uit zijn hoofd te krijg<strong>en</strong><strong>en</strong> droomt hij nu al over carnaval in februari.De nieuwe Quaestor heet R<strong>en</strong>co Beunis. Hij is ook<strong>der</strong>dejaars <strong>en</strong> net 20 geword<strong>en</strong>. Door de week rek<strong>en</strong>thij zich suf <strong>en</strong> in het week<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> de cijfertjes ine<strong>en</strong> beat <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lichtshow omgezet. Hij draait op feest<strong>en</strong><strong>en</strong> partij<strong>en</strong>. Hij zal dus ook m<strong>en</strong>ig feestje regel<strong>en</strong>voor kom<strong>en</strong>d jaar. Met zijn eig<strong>en</strong> karretje rijdt hij kriskras door het land, maar sneller dan zijn paard zal hijnooit gaan. Als Quaestor kijkt hij namelijk erg naarzijn c<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bekeuring blijft e<strong>en</strong> slechte uitgave.De <strong>der</strong>de die de Musketiers gaat versterk<strong>en</strong> is e<strong>en</strong>nieuwe Commissaris Intern. Mia Urem houdt detouwtjes in hand<strong>en</strong> van de commissies maar ook vande studie. Zo draagt de studiever<strong>en</strong>iging niet alle<strong>en</strong>bij aan feestjes, maar blijv<strong>en</strong> de t<strong>en</strong>tam<strong>en</strong>s ook hoogin het vaandel staan. Om de studie ook in haarvrije uurtjes hoog te houd<strong>en</strong> volgt ze Chinees <strong>en</strong>Ook voor Commissaris extern is er e<strong>en</strong> vervangergevond<strong>en</strong>. Bianca van Leeuw<strong>en</strong> zal zorg<strong>en</strong> dat er ge<strong>en</strong>gevecht uitbreekt <strong>en</strong> dat er e<strong>en</strong> goede communicatieontstaat met de verschill<strong>en</strong>de bedrijv<strong>en</strong>. Zij regelt ookde excursies <strong>en</strong> natuurlijk de sponsoring voor mooieactiviteit<strong>en</strong>. Mocht ze nu e<strong>en</strong> uurtje vrij hebb<strong>en</strong> omte relax<strong>en</strong>, staat er alweer e<strong>en</strong> activiteit ingepland inde vorm van basketbal, roei<strong>en</strong> of gewoon vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>bezoek<strong>en</strong> in het hele land. De stopknop is moeilijk tevind<strong>en</strong> dus zij r<strong>en</strong>t sneller dan haar paard.De 5e Musketier is Leonoor Albers. Kom<strong>en</strong>d jaar gaatzij als Praeses alles on<strong>der</strong> controle houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> blijft zeervoor zorg<strong>en</strong> dat alle paard<strong>en</strong> dezelfde kant opgaan.Naast haar jaar op het hok gaat ze fluit<strong>en</strong>d in e<strong>en</strong>orkest het lev<strong>en</strong> door <strong>en</strong> on<strong>der</strong>neemt ze e<strong>en</strong> pogingtot sport<strong>en</strong>. On<strong>der</strong>tuss<strong>en</strong> droomt ze over Chili waarze op haar paard graag e<strong>en</strong> keer naartoe wil rijd<strong>en</strong>.Maar wat gaan de Musketiers voor LIFE betek<strong>en</strong><strong>en</strong>?Allereerst blijv<strong>en</strong> de borrels bestaan, de voorbereiding<strong>en</strong>van het lustrumjaar word<strong>en</strong> in gang gezet <strong>en</strong>de commissies gaan weer hoogtij vier<strong>en</strong>. De excursiesword<strong>en</strong> gepland <strong>en</strong> de reiz<strong>en</strong> georganiseerd. Defeestjes mog<strong>en</strong> natuurlijk ook niet ontbrek<strong>en</strong> <strong>en</strong> desam<strong>en</strong>werking met an<strong>der</strong>e ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> versterkt.E<strong>en</strong> puntje waar extra aandacht naar uitgaat, is depromotie, de alumnidatabase <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> voorde masters. Studiegerelateerde activiteit<strong>en</strong> zoalslunchlezing<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>tam<strong>en</strong>bundels, evaluaties zull<strong>en</strong>blijv<strong>en</strong> bestaan <strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werking met professor<strong>en</strong>verbeterd word<strong>en</strong>.Kortom het kom<strong>en</strong>d jaar zal e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig LIFE jaarword<strong>en</strong>, mis het niet!26<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
Chemisch Dispuut Leid<strong>en</strong>Het Chemisch Dispuut Leid<strong>en</strong> is 16 september vanbestuur gewisseld <strong>en</strong> ik heb de eer om het CDL,mijn bestuursg<strong>en</strong>ootjes <strong>en</strong> mijzelf voor te stell<strong>en</strong>.mom<strong>en</strong>t t<strong>en</strong>nist hij, maar hij is nog meer van plan.Als assessor acquisitie is hij verantwoordelijk voor hetbinn<strong>en</strong>hal<strong>en</strong> van sponsorgeld<strong>en</strong>, iets wat hij met veelplezier zal gaan do<strong>en</strong>.Het CDL is de studiever<strong>en</strong>iging van de studie MS&T<strong>en</strong> de masterstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> scheikunde. Wij will<strong>en</strong> alsstudiever<strong>en</strong>iging in de eerste plaats de kwaliteit vande opleiding bewak<strong>en</strong>, maar daarnaast zijn we er ookvoor de gezelligheid. Vanuit het CDL word<strong>en</strong> regelmatigborrels <strong>en</strong> feestjes georganiseerd, maar ook dewat serieuzere ding<strong>en</strong> zoals lunchlezing<strong>en</strong>, excursies<strong>en</strong> e<strong>en</strong> reis naar België om daar e<strong>en</strong> kijkje te nem<strong>en</strong>bij chemische bedrijv<strong>en</strong>.Het CDL heeft vijf bestuursled<strong>en</strong>, te wet<strong>en</strong>: JohanPostema, de ab actis; Jos van d<strong>en</strong> Elshout, de quaestor;Tom Haz<strong>en</strong>berg, de assessor acquisitie; Stefanvan <strong>der</strong> Vorm, de assessor on<strong>der</strong>wijs. De praeses vanhet Chemisch Dispuut Leid<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik: Hans de Bruijn.Johan is 22 jaar <strong>en</strong> e<strong>en</strong> veelzijdige jong<strong>en</strong>. Hij heefte<strong>en</strong> jaar in Canada rondgereisd <strong>en</strong> gewerkt, maarvindt het daarnaast ook leuk om te werk<strong>en</strong> aan zijnmodeltreinbaan. Helaas mist de tijd daarvoor e<strong>en</strong>beetje... Als ab actis zal hij het contact on<strong>der</strong>houd<strong>en</strong>met de buit<strong>en</strong>wereld via de mail <strong>en</strong> er voor zorg<strong>en</strong> datde post op tijd de deur uit gaat.Jos is 21 jaar oud, vindt foto <strong>en</strong> videobewerking ergleuk <strong>en</strong> is zo creatief dat hij al wel e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> halveIO’er is g<strong>en</strong>oemd. Als quaestor zal hij dit jaar over alons geld gaan. Wat we mog<strong>en</strong> uitgev<strong>en</strong> <strong>en</strong> waaraan,het is allemaal zijn taak.Tom is nu 21, heeft e<strong>en</strong> passie voor muziek <strong>en</strong>houdt ook wel van wat beweging op zijn tijd. Op hetStefan is 20, woont sinds kort op kamers <strong>en</strong> houdtheel erg van muziek. Of het nou om luister<strong>en</strong> of hetmak<strong>en</strong> ervan gaat, Stefan kan er van g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. Hij zalzich binn<strong>en</strong> het bestuur voornamelijk gaan bezighoud<strong>en</strong>met de kwaliteit van het on<strong>der</strong>wijs. Zowel van destudie MS&T, als van de master scheikunde.Zelf b<strong>en</strong> ik 19 jaar, houd ook heel erg van muziek,maar zeil toch ook wel heel graag. Voornamelijk hetwedstrijdzeil<strong>en</strong> bevalt altijd heel erg goed. Dit jaarhoud ik me bezig met het regel<strong>en</strong> van alles wat ervanuit de ver<strong>en</strong>iging wordt georganiseerd <strong>en</strong> bewaarik het overzicht binn<strong>en</strong> de ver<strong>en</strong>iging.Als bestuur will<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> aantal ding<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong>.Zo will<strong>en</strong> wij graag minimaal één carrièrelezingorganiser<strong>en</strong> zodat led<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beter beeld kunn<strong>en</strong>krijg<strong>en</strong> van de mogelijkhed<strong>en</strong> die zij hebb<strong>en</strong> na hunstudie. Ook het organiser<strong>en</strong> van drie major oriëntatie-excursiesvind<strong>en</strong> wij belangrijk. Tijd<strong>en</strong>s dezeexcursies krijg<strong>en</strong> de eerstejaars e<strong>en</strong> betere indruk vande mogelijkhed<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de majorswaaruit zij kunn<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong>, te wet<strong>en</strong>: scheikunde,duurzaamheid <strong>en</strong> technologie. Ver<strong>der</strong> will<strong>en</strong> wij onsook inzett<strong>en</strong> voor de studie MS&T, niet alle<strong>en</strong> dekwaliteit van de studie is belangrijk, maar ook depromotie voor wet<strong>en</strong>schappelijke bèta opleiding<strong>en</strong>(voornamelijk MS&T natuurlijk) is van groot belang.Wij hebb<strong>en</strong> er ontzett<strong>en</strong>d veel zin in <strong>en</strong> gaan dit e<strong>en</strong>mooi jaar mak<strong>en</strong>!<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 27
LBC L<strong>en</strong>tefeestHet is mei 2003. Biolog<strong>en</strong>, hooglerar<strong>en</strong> <strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> staan ingroepjes met elkaar te prat<strong>en</strong>, g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>d van e<strong>en</strong> buffet <strong>en</strong> muziek.De Oranjerie van de Hortus is omgetoverd tot e<strong>en</strong> feestlocatie voorhet grootste feest van de Leidse Biolog<strong>en</strong> Club, het L<strong>en</strong>tefeest.Natuurlijk wordt er ook g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> van de aanwezige drank<strong>en</strong> <strong>en</strong> laterop de avond staat dan ook ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> swing<strong>en</strong>d op de dansvloer.De romantische aantrekkingskracht van de Hortus laat niet m<strong>en</strong>igbioloog ongeroerd.Korte wandeling<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt, on<strong>der</strong>tuss<strong>en</strong>wordt er ev<strong>en</strong> geslap<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de plantjes <strong>en</strong> m<strong>en</strong>igstruik of plant wordt voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> an<strong>der</strong>e naam.De Hortus Botanicus is e<strong>en</strong> fantastische plek om rondte dwal<strong>en</strong> als bioloog maar toch niet zo geschikt alsfeestlocatie. Het LBC ging dan ook sam<strong>en</strong> met het InstituutBiologie Leid<strong>en</strong> (IBL) op zoek naar e<strong>en</strong> nieuwelocatie voor het L<strong>en</strong>tefeest. De keuze viel op de tuinvan het Clusius Laboratorium. Naast e<strong>en</strong> nieuwelocatie werd ook e<strong>en</strong> nieuwe formule geprobeerd;het L<strong>en</strong>tefeest <strong>en</strong> het eindfeest van het IBL werd<strong>en</strong>gecombineerd.Het resultaat was dat hierdoor zowel biolog<strong>en</strong>, bètastud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>als IBL medewerkers weer op e<strong>en</strong> leukemanier sam<strong>en</strong> het academisch jaar kond<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong>.Op 27 juni 2008 was het L<strong>en</strong>tefeest. Ge<strong>en</strong> l<strong>en</strong>te meer,maar de int<strong>en</strong>tie is hetzelfde. Op het grasveld achterhet Clusius Laboratorium was e<strong>en</strong> grote feestt<strong>en</strong>tneergezet, her <strong>en</strong> <strong>der</strong> stond<strong>en</strong> wat biertafels <strong>en</strong> overhet gehele terrein hing<strong>en</strong> kleurige lampjes. Al aan heteinde van de middag kwam<strong>en</strong> de eerste gast<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>druppel<strong>en</strong>. De eerstejaars biolog<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> weeklang on<strong>der</strong>zoek gedaan <strong>en</strong> deze dag was er e<strong>en</strong> afsluit<strong>en</strong>dsymposium, waarna er geborreld kon word<strong>en</strong> ophet L<strong>en</strong>tefeest. Het weer was goed <strong>en</strong> to<strong>en</strong> het eerstefust werd aangeslot<strong>en</strong>, stormd<strong>en</strong> vele eerstejaars naarte tap om e<strong>en</strong> drankje te kunn<strong>en</strong> bemachtig<strong>en</strong>.Ook de IBL medewerkers, doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>begonn<strong>en</strong> gestaag het feestterrein te betred<strong>en</strong> <strong>en</strong> al28<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
snel zat de sfeer er goed in. Het geluidsteam was nogbezig met opzett<strong>en</strong>, maar af <strong>en</strong> toe schalde er veel belov<strong>en</strong>demuziek over het terrein. Tegelijkertijd werd ere<strong>en</strong> barbecue opgezet, zodat de gast<strong>en</strong> aan het beginvan de avond e<strong>en</strong> goede maaltijd kond<strong>en</strong> verorber<strong>en</strong>.ie<strong>der</strong> jaar weer wordt georganiseerd, mogelijk nog geslaag<strong>der</strong><strong>en</strong> met nog meer stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Tot volg<strong>en</strong>d jaar!Nam<strong>en</strong>s de L<strong>en</strong>tefeest Commissie,DJ Tom de Jong, zelf ook ooit IBL medewerker, starttehet feest door gezellige jar<strong>en</strong> ’80 plaatjes te draai<strong>en</strong>.Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ging<strong>en</strong> richting de feestt<strong>en</strong>t <strong>en</strong>werd<strong>en</strong> warm gemaakt door de muziek. De volg<strong>en</strong>deact was ‘The Palookas’, e<strong>en</strong> Haagse Ska-band. Dezepunkers bliez<strong>en</strong> de t<strong>en</strong>t op met hun ruige gitar<strong>en</strong> <strong>en</strong>feestelijke trombone. Het feest was in volle gang <strong>en</strong>het gehele terrein was in de ban van de ska. De meisjesvan ‘Disco Prino’ slot<strong>en</strong> de avond goed af, door deb<strong>en</strong>odigde hits op de dansvloer te werp<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> avondvol muziek, drank, et<strong>en</strong>, gezelligheid <strong>en</strong> voor ie<strong>der</strong>wat wils.Frits Rooz<strong>en</strong>Praeses L<strong>en</strong>tefeest 2008Het L<strong>en</strong>tefeest 2008 was voor veel doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>biolog<strong>en</strong> e<strong>en</strong> van de gezelligste feest<strong>en</strong> van de LBC.Nu is het natuurlijk de bedoeling dat het L<strong>en</strong>tefeest<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 29
L.P.S.V. ‘Aesculapius’AesculapiusWaerde lezers,E<strong>en</strong> nieuw academisch jaar betek<strong>en</strong>t dat er veelnieuwe plann<strong>en</strong>, m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> klaar staan.En ook nieuwe bestur<strong>en</strong> van de studiever<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>van onze mooie faculteit. Zo nieuw als de overige bestur<strong>en</strong>zijn wij niet meer, aangezi<strong>en</strong> wij vanaf juni albezig zijn, maar voor alle eerstejaars <strong>en</strong> de lezers vande <strong>Origin</strong> zijn wij frisse nieuwe gezicht<strong>en</strong>. Toch zijnwij ook niet erg fris op dit mom<strong>en</strong>t, want wij hebb<strong>en</strong>afgelop<strong>en</strong> week<strong>en</strong>d ons eerstejaarsweek<strong>en</strong>d gehad.E<strong>en</strong> heel week<strong>en</strong>d optrekk<strong>en</strong> met de nieuwe stroomvan Aesculap<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> lust, maar doet niet veel voorje nachtrust. Waar wel uit af te leid<strong>en</strong> valt dat het driegeslaagde dag<strong>en</strong> war<strong>en</strong>!In dit week<strong>en</strong>d hebb<strong>en</strong> wij de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> ons alsbestuur voorgesteld <strong>en</strong> we will<strong>en</strong> ons langs deze wegook aan de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> medewerkers van de faculteitvoorstell<strong>en</strong>. Al 123 jaar is L.P.S.V. „Aesculapius” dever<strong>en</strong>iging voor (bio-)farmaceut<strong>en</strong> in Leid<strong>en</strong> <strong>en</strong> ookdit jaar is er e<strong>en</strong> nieuw bestuur gevormd dat met veel<strong>en</strong>thousiasme het jaar in- <strong>en</strong> uitgaat. Met z’n vijv<strong>en</strong>regel<strong>en</strong> wij dat de dagelijkse gang van zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> zi<strong>en</strong>erop toe dat elke commissie zijn tak<strong>en</strong> uitvoerd. Ditjaar heb ik de eer om dat te do<strong>en</strong> met Julia Hillger alsab-actis, Marco van <strong>der</strong> Stoep als quaestor, SimoneVerhage als assessor I <strong>en</strong> Bart L<strong>en</strong>selink als assessorII. Ik zal e<strong>en</strong>s wat meer over ze uit de doek<strong>en</strong> do<strong>en</strong>,zodat je e<strong>en</strong> idee krijgt waar ik hele dag<strong>en</strong> mee op hethok door br<strong>en</strong>g. Julia is nu <strong>der</strong>dejaars <strong>en</strong> e<strong>en</strong> echtevastbijter. Ze begint pas aan iets als ze het an<strong>der</strong>ehelemaal volmaakt heeft volbracht. Je kan dus wel inzi<strong>en</strong>dat ze als ab-actis op de goede plek zit, want d<strong>en</strong>otul<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Algem<strong>en</strong>e Led<strong>en</strong> Verga<strong>der</strong>ing typ<strong>en</strong>is ge<strong>en</strong> klein karweitje. Marco is net als ik vierdejaars<strong>en</strong> k<strong>en</strong> ik al sinds de El-Cid, want daar zat<strong>en</strong> wijsam<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> groepje. De vri<strong>en</strong>dschap is nooit overgegaan<strong>en</strong> van het bestuur k<strong>en</strong> ik hem door <strong>en</strong> door.Erg leuk, maar ook irritant als hij mij weer e<strong>en</strong>s opmijn plekje zet, aangezi<strong>en</strong> hij mij ook door <strong>en</strong> doork<strong>en</strong>t. Als e<strong>en</strong> echte mastermind tovert hij dit jaarmet de getall<strong>en</strong>, zodat alles klopp<strong>en</strong>d wordt <strong>en</strong> wijmooie activiteit<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> organiser<strong>en</strong>. Ver<strong>der</strong> heb ikSimone om te zorg<strong>en</strong> dat alles goed verloopt met onzeeerstejaarscommissie ‘Panacea’ <strong>en</strong> de buit<strong>en</strong>landseexcursie. Haar zag ik vaak op activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong> eral achtergekom<strong>en</strong> dat we ons sam<strong>en</strong> goed kunn<strong>en</strong>vermak<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> borrel. Net als Julia is ze <strong>der</strong>dejaars<strong>en</strong> zij k<strong>en</strong>d<strong>en</strong> elkaar dan ook al goed voordat ze aandeze missie begonn<strong>en</strong>. Als laatst Bart, schattige Bart.De functie van assessor II wordt bij ons altijd ingevulddoor e<strong>en</strong> (to<strong>en</strong>) eerstejaars <strong>en</strong> daarmee is hij dushet broekje van het bestuur. On<strong>der</strong>schat hem echterniet! Van ons all<strong>en</strong> is hij deg<strong>en</strong>e die ie<strong>der</strong>e<strong>en</strong> on<strong>der</strong>tafel kan drink<strong>en</strong>, zoals hij ons vaak subtiel op wijst.Dan zal ik ook maar iets over mezelf vertell<strong>en</strong>, an<strong>der</strong>sis het volg<strong>en</strong>de stukje afkomstig van mijn medebestuursled<strong>en</strong>.Ik b<strong>en</strong> vierdejaars <strong>en</strong> als praeses probeerik alles in goede ban<strong>en</strong> te leid<strong>en</strong>. Dat dit soms op e<strong>en</strong>dwing<strong>en</strong>d toontje gebeurt, zijn ze al achtergekom<strong>en</strong>.Maar daarna maak ik het altijd goed door ze e<strong>en</strong> aaiover de bol te gev<strong>en</strong> of te vertell<strong>en</strong> dat ik het geweldigmet ze vind. Want dat staat zeker vast: het wordt e<strong>en</strong>geweldig jaar met z’n vijv<strong>en</strong>! Allemaal bruin haar,rare humor <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ambitieus plan voor de ver<strong>en</strong>igingmaakt e<strong>en</strong> perfecte cocktail voor e<strong>en</strong> bloei<strong>en</strong>d jaarvoor de mooiste <strong>en</strong> oudste studiever<strong>en</strong>iging vanLeid<strong>en</strong>.Omdat het kan, wil ik graag afsluit<strong>en</strong> met dekreet die de eerstejaars al vaak gehoord hebb<strong>en</strong> ditweek<strong>en</strong>d: Vivat, Crescat, Floreat, „Aesculapius”!Nam<strong>en</strong>s het 123e bestuur <strong>der</strong> L.P.S.V. „Aesculapius”‘Zwaanzinnig’Tatjana Zwaansh.t. praeses aesculapii30<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong>
Ag<strong>en</strong>daPromotiesZondag 19 oktoberWet<strong>en</strong>schapsdagScholier<strong>en</strong> van basisschol<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op deze dag,met het thema ‘Kraak de code’, langskom<strong>en</strong> <strong>en</strong>k<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met de wereld van de bèta’s. Zo kunn<strong>en</strong>ze Superslijm of hun eig<strong>en</strong> haargel mak<strong>en</strong> in hetPretlab, e<strong>en</strong> lezing van e<strong>en</strong> echte wet<strong>en</strong>schapperbezoek<strong>en</strong> of auto’s lat<strong>en</strong> rondrijd<strong>en</strong> op waterstof.Zaterdag 25 oktoberStudiefestival (Pieterskerk, Leid<strong>en</strong>)Dinsdag 4 novemberBètadicteeTeams van de studiever<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> het teg<strong>en</strong>elkaar opnem<strong>en</strong> in het dictee voor de bèta’s. Zull<strong>en</strong>zij in staat zijn om de exacte woord<strong>en</strong> die ze dagelijksgebruik<strong>en</strong> ook goed te spell<strong>en</strong>?Don<strong>der</strong>dag 13 novemberSchooldecan<strong>en</strong>dagDe acht bacheloropleiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> elf masteropleiding<strong>en</strong>van de <strong>Faculteit</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> zichzelf aan schooldecan<strong>en</strong>uit het voortgezet on<strong>der</strong>wijs. Ook activiteit<strong>en</strong>als Pre-University <strong>en</strong> Lapp-Top kom<strong>en</strong> aan bod.Don<strong>der</strong>dag 13 novemberJaarlijks Symposium IBLBij het jaarlijkse symposium van het InstituutBiologie Leid<strong>en</strong> (IBL) speelt ditmaal snelle evolutie<strong>en</strong> het afleid<strong>en</strong> hiervan in de g<strong>en</strong>etische architectuur,e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale rol.Zaterdag 15 novemberPublic Lecture Richard LeakeyVrijdag 21 novemberOp<strong>en</strong> Dag (Gorlaeus Laboratorium)Maandag 5 januariNieuwjaarsreceptie W&NHet jaar 2009 zal word<strong>en</strong> ingeluid met e<strong>en</strong> receptiein de hal van het Gorlaeus Laboratorium. Tijd<strong>en</strong>sdeze receptie zal de Faculaire On<strong>der</strong>wijsprijs word<strong>en</strong>uitgereikt <strong>en</strong> de Ontdekker van het Jaar wordt bek<strong>en</strong>dgemaakt.Wo<strong>en</strong>sdag 15 oktober,15.00 uurPromotie: M. DurinxPromotor:Prof.dr J.A.J. MetzDon<strong>der</strong>dag 16 oktober,15.00 uurPromotie:Mw. P.M. d<strong>en</strong> HartogPromotor:Prof.dr. C.J. t<strong>en</strong> CateDon<strong>der</strong>dag 23 oktober,15.00 uurPromotie:Mw. S.C.A. de JagerPromotor:Prof.Dr. T.J.C. van BerkelDon<strong>der</strong>dag 23 oktober,16.15 uurPromotie:Mw. G. ZaunerPromotor:Prof.Dr. G.W. Canters,Prof.Dr. T.J. AartsmaWo<strong>en</strong>sdag 29 oktober,11.15 uurPromotie:Mw. I.J. Flores SanchezPromotor:Prof.dr. R. VerpoorteDinsdag 4 november,11.15 uurPromotie:Mw. D. YePromotor:Prof.dr. T. van BerkelDon<strong>der</strong>dag 6 november,13.45 uurPromotie:S. van <strong>der</strong> LaanPromotor:Prof.Dr. E.R. de KloetDon<strong>der</strong>dag 6 november,15.00 uurPromotie:Hr H. ZhangPromotor:Prof.Dr. J. MemelinkDinsdag 18 november,11.15 uurPromotie:Mw. D.R.H. Huntj<strong>en</strong>sPromotor:Prof.dr. M. DanhofDinsdag 18 november,13.45 uurPromotie:Hr. E. DavisoPromotor:Prof.dr. H.de GrootDon<strong>der</strong>dag 20 november,11.15 uurPromotie:D. TsetsePromotor:Prof.Dr. W.T. de GrootDinsdag 25 november,10.00 uurPromotie:Mw. A. Garza-OrtizPromotor:Prof.dr. J. ReedijkDinsdag 25 november,11.15 uurPromotie:Mw. S. RoyPromotor:Prof.dr. J. Reedijk<strong>Origin</strong> - Universiteit Leid<strong>en</strong> 31