KronieKOKBV-workshop & feestelijke afsluiter van het werkingsjaarleuven – 21 juni <strong>2012</strong>Het is een blij en gezellig weerzien inhet KADOC in Leuven op 21 juni met dekunstbibliothecarissen vanuit verschillendehoeken van het land en zelfs éénuit Nederland. In de voormiddag verdiepenwe ons tijdens de workshop ‘Zie jedoor de bomen het bos niet meer? Here-bronnenvoor de kunstbibliothecaris’in de wereld van de e-bronnen diebelangrijk zijn voor het kunstonderzoek.Aan de hand van enkele concrete casespasseren heel wat bekende en minderbekende databases de revue. Door middelvan deze zoekinstrumenten kunnenwij biografische informatie vinden overkunstenaars en schilderijen identificeren.Er worden ervaringen uitgewisseld overwelke e-bronnen kunnen dienen om eenbibliografie op te stellen van een artiest.Ook tips over e-bronnen voor herkomstonderzoekvan kunstwerken wordenbesproken. Uiteenlopende vragen komenaan bod en er worden telkens verschillendezoekpistes aangekaart en genanalyseerd.Voor hoeveel werd een bepaaldschilderij op een veiling afgeklopt? Hoekunnen we nagaan of een oude druk inonze collectie goed gedateerd is? Waarvinden we informatie over een (Belgisch)architect en is zijn archief bewaard en/of raadpleegbaar? In het tweede deelvan de workshop zoeken we oplossingenom op een rationele en open manierde kennis over deze onderzoeksinstrumentente delen en te beheren, op maatvan de kunstbibliotheek. We concluderendat de kunstbibliothecaris niet alleszelf moet doen. Men kan onderzoekersdoorverwijzen naar collega-bibliothecarissenen op de OKBV-website kunnen debelangrijkste e-bronnen verzameld worden.Sommige bibliothecarissen beherenreeds een dergelijke lijst voor hun vakgebiedop hun website. Daarnaast blijfthet uiterst belangrijk om de vraagstellinggoed te definiëren, ‘kwaliteit’ te herkennenin de massa e-informatie en steedseen kritische houding aan te nemen.De namiddag vangt aan met een zelfkritischgesprek over het OKBV. De aanwezigenbenadrukken de rol van OKBV alsoverlegplatform dat van onderuit wordtgevoed. Het uitwisselen van concreteervaringen op workshops, studiebezoekenen -dagen blijft noodzakelijk. Er wordtbesloten om een werkgroep op te richtenrond veilingcatalogi. Het bestuur kijkt,samen met de collega’s van OKBN, verdernaar relevante thema’s. Suggesties enideeën blijven uiteraard welkom.Na het interne overleg wordt een blikachter de schermen geworpen vanhet CRKC (Centrum voor ReligieuzeKunst en Cultuur vzw) en het KADOC(Documentatie- en Onderzoekscentrumvoor Religie, Cultuur en Samenleving).Directeur jan Klinckaert licht toe hoehet CRKC zich ontwikkelde tot hetexpertisecentrum voor religieus erfgoedin Vlaanderen. Het CRKC onderneemtdiverse acties om het religieus cultureelerfgoed te registeren, inventariseren,onderzoeken, herbestemmen en valoriseren— een enorme opgave gezien de leegloopvan de kerken en de vergrijzing inde religieuze instituten. Een partner metwie het CRKC die taak opneemt, is hetKADOC, een collectiebeherende cultureel-ergoedinstellingdie zowel een bibliotheek-als archievencollectie opbouwt enbeheert, onderzoek doet als publiekswerkingorganiseert.De OKBV-ers zijn vooral in de bibliotheekwerkingvan KADOC geïnteresseerd.godfried Kwanten, hoofd van de AfdelingCollectie, gaat in op de maatschappelijkeopdracht van KADOC en de concretewerking van het centrum. Carine dujardinvan de KADOC-bibliotheek, een erkendeerfgoedbibliotheek, focust vooral op deverwerving van boeken en de diversestappen die boeken doorlopen eens zebij KADOC zijn. We bezoeken de leeszaalen het ondergrondse depot KADOC I.Jammer dat het programma geen tijd laatom naar Heverlee te gaan. Daar is KADOCII gesitueerd, het nieuwe depot van hetKADOC uit 2009. Maar ook het CRKCwerkt vanuit Heverlee, in de Abdij van hetPark, waar het de fundamenten legt voorhet toekomstige Museum voor religieuzekunst en cultuur.We mogen besluiten dat deze OKBV-dagonmiddellijk zijn vruchten heeft afgeworpenaangezien alle deelnemers tevredenmet nieuw materiaal en stof tot nadenkennaar huis gingen.Ingrid goddeeris & Sofie De CaignyApps, Books & Catalogs:het ABC van mobieledienstverlening vanuit debibliotheekK.h.Kempen, turnhout - 31 mei <strong>2012</strong>Docent e ric s laats (FontysHogeschool) lichtte in zijn bijdrage deresultaten van het iFontys-project toe.In dit onderwijsinnovatieproject werdgeëxperimenteerd met het gebruik vansmartphones en tablets in het onderwijs.Als een van de conclusies vanhet project beklemtoonde Slaats hetbelang van e-content. Uit zijn opsommingvan de gewenste karakteristiekenvan een e-book bleek duidelijk dat hetgedrukte boek niet meer aan de verwachtingenvan de huidige generatiestudenten voldoet (“Print is dying …”).Hij voorspelde dat in de nabije toekomstalles gedigitaliseerd zal wordenen dat uitgeverijen hun businessmodellenhierop zullen moeten afstemmen,maar dat de sense of urgencyin de sector voorlopig nog ontbreekt.Als uitsmijter liet Slaats het publiek nogkennismaken met iPresent en weView,twee gratis beschikbare mobiele applicatiesdie studenten toelaten om actiefte participeren tijdens een hoorcollege.Na het aanstekelijke vooruitgangsoptimismevan de eerste spreker, wasde uiteenzetting van bibliothecarisdigitale bibliotheek peter nugteren(De Nieuwe Bibliotheek, Almere) voorvelen allicht een reality check. Uit zijnverhaal bleek duidelijk dat bibliothekendie e-books willen uitlenen metverschillende hindernissen geconfronteerdworden. In De Nieuwe Bibliotheekwordt hier sinds 2007 mee geëxperimenteerd.Aanvankelijk werden ere-readers met content uitgeleend,maar in september 2008 werd het NBDBiblion ePortal gelanceerd. In 2011 hadhet ePortal 1400 gebruikers, maar hetbeperkte titelaanbod staat het grotesucces in de weg. Dit is deels te verklarendoordat de samenwerking metde uitgeverijen spaak liep in 2010. Bijontstentenis van een landelijke leenrechtovereenkomstmoeten bibliothekenvoorlopig over elke titel die ze digitaalwillen aanbieden met de uitgeveronderhandelen. De recentste ontwikkelingbij onze noorderburen is streamingvan e-books via Public Library Online,een landelijk initiatief van de stichtingBibliotheek.nl.In de afsluitende presentatie probeerdedavy hanegreefs, innovatiemanagerbij Boek.be, het publiek te overtuigen46 | <strong>META</strong> <strong>2012</strong> | 6
KronieK<strong>VVBAD</strong> – Studiereis ZwedenVerslag 13 juni <strong>2012</strong>Na de vlucht, een korte busrit naar het hotel en een lichtelunch aldaar was het meteen tijd voor ons eerste bezoek:de Koninklijke Bibliotheek. Gunilla Herdenberg, hoofd vandeze instelling was helaas ziek en afdelingshoofd AgnetaHolmenmark nam de rol van gastvrouw over. Zij gaf eenoverzicht van de historiek en de huidige opdrachten van deKoninklijke Bibliotheek [http://www.kb.se]. In de KB werkenongeveer 370 mensen en de instelling beheert en ontsluit ca.20 miljoen items, waaronder belangrijke historische collectiesen audiovisuele materialen. (+ 8 miljoen uren). De KB fungeertook als onderzoeksbibliotheek voor de humane en socialewetenschappen, levert infrastructuur voor de Zweedse onderzoeksgemeenschapen speelt een belangrijke rol in de promotievan samenwerking tussen bibliotheken. In haar presentatieging Agneta dieper in op de huidige prioriteiten voor de KB.Het wettelijk depot — met historische wortels tot in de 17eeeuw — dekt sinds <strong>2012</strong> ook elektronische publicaties. Hetopzetten van een technische infrastructuur voor ontsluitingen digitale duurzame bewaring vormt een zeer grote uitdaging.Verder wil de KB sterk inzetten op digitaliseringsprojecten(kranten, overheidsinformatie en handschriften). Zijcoördineert in samenwerking met wetenschappelijke bibliothekeneen aantal belangrijke initiatieven zoals consortiumafspraken voor elektronische informatie en Open Access.Zij is gangmaker van de LIBRIS collectieve catalogus diedoor integratie van het bezit van openbare bibliotheken zalFoto: Lars Odemark.uitgroeien tot een echte nationale catalogus. Tot slot werkt deKB ook aan een herinrichting van haar ruimten. Dat kondenwe meteen ook merken tijdens de rondleiding die CatharinaMelldahl ons nadien gaf. Naast de oorspronkelijke leeszaalbeschikt de bibliotheek ook over aparte vrij kleine leeszalenvoor tijdschriften, audiovisuele materialen, microfilms en preciosa.Alhoewel ons bezoek op zich wel leerrijk was, blevende meesten van ons toch wat op hun honger. De presentatiemiste wat diepgang en de KB heeft een kans laten liggen omuit te pakken met haar meest innovatieve projecten.Na de rondleiding volgde een tweede presentatie. IngaLundén, voorzitster van de Swedish Library Association (SLA)(http://www.biblioteksforeningen.org) en tevens hoofd vande openbare bibliotheek van Stockholm stelde haar verenigingvoor. SLA is in 2000 ontstaan na fusie van twee oudereverenigingen. Zij telt 3500 leden en vertegenwoordigt ca.300 openbare bibliotheken, 80 wetenschappelijke en specialebibliotheken en ongeveer 3000 schoolbibliotheken. Ledenkunnen deelnemen aan diverse lang- of kortlopende initiatievenrond diverse thema’s en de vereniging heeft ook regionaleafdelingen. De SLA wil focussen op ontwikkeling enonderzoek binnen het vakgebied en wil met campagnes zoalsLibrary Lovers (http://www.librarylovers.se) pleitbezorger zijnvoor een nationaal bibliotheekbeleid. Zij wil ook snel kunneninspelen op erg actuele thema’s zoals het model voor vrijetoegang tot e-boeken dat vandaag in Zweden ter discussiestaat en waar de SLA namens de gehele sector met deuitgevers onderhandelingen aanknoopt. Inga Lundén is eenbegeesterende dame. Haar quote dat een bibliotheek tegelijkertijdeen heiligdom (sanctuary, een plaats bij uitstek omals individu te groeien) en een genootschap (fellowship, eenplaats bij uitstek om met anderen in dialoog te gaan) kan zijn,vond ik wel origineel.Daarmee zat de interessante namiddag erop en was er nogruim de tijd om te genieten van de late en lange zonsondergangboven de stad.Jan Corthouts(Het vervolg van deze studiereis naar Zweden leest u in devolgende <strong>META</strong>. Bekijk de foto’s op http://www.flickr.com/photos/vvbad)dat de uitgeverswereld zich wel degelijkvolop aan het voorbereiden is op het kantelmomentwaarop tien percent van deomzet afkomstig zal zijn van de verkoopvan e-content. Na een stand van zakenvan de markt voor e-books in de VS. enVlaanderen in 2011, blikte Hanegreefsvooruit naar de toekomstige uitdagingenvoor de sector. Zo zal de toekomstvan het e-book in Vlaanderen afhankelijkzijn van de mate waarin het geïllustreerdeboek succesvol gedigitaliseerd kan worden.Daarom experimenteren uitgeverijenmet nieuwe formaten als HTML 5en ePub 3. Daarnaast wordt er ook nagedachtover nieuwe businessmodellenzoals streaming, time reading, printingon demand, offline verkoop van e-booksen e-lending. Wat e-lending betreft, riepHanegreefs de bibliothecarissen in hetpubliek nog op om te lobbyen voor eenwettelijke regeling om te vermijden datdigitaal lenen door een commerciële spelerà la Amazon of Apple wordt gecommercialiseerden bibliotheken hun raisond’être verliezen.Johan Poukens<strong>META</strong> <strong>2012</strong> | 6 | 47