5.10.3 Niveaubeschrijving<strong>en</strong> Sprek<strong>en</strong>5.11 Niveaubeschrijving<strong>en</strong> Lez<strong>en</strong> zakelijke tekst<strong>en</strong>Algem<strong>en</strong>e omschrijvingTak<strong>en</strong>E<strong>en</strong> monoloog hou<strong>de</strong>nK<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> taakuitoeringSam<strong>en</strong>hangAfstemming op doelAfstemming op publiekWoordgebruik<strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschatVloei<strong>en</strong>dheid <strong>en</strong>verstaanbaarheidNiveau 1F Niveau 2F Niveau 3F Niveau 4FKan in e<strong>en</strong>voudige bewoording<strong>en</strong>e<strong>en</strong> beschrijving gev<strong>en</strong>, informatiegev<strong>en</strong>, verslag uitbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, uitleg<strong>en</strong> instructie gev<strong>en</strong> in alledaagsesituaties in <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> school.Kan alledaagse aspect<strong>en</strong>beschrijv<strong>en</strong>, zoals m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>,plaats<strong>en</strong> <strong>en</strong> zak<strong>en</strong>.Kan verslag uitbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> vangebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong>, activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong>persoonlijke ervaring<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> kort, voorbereid praatjehou<strong>de</strong>n <strong>en</strong> daarbij op e<strong>en</strong>voudigevrag<strong>en</strong> reager<strong>en</strong>.Maakt zijn gedachtegang voor <strong>de</strong>luisteraar begrijpelijk, hoewel <strong>de</strong>structuur van <strong>de</strong> tekst nog nietaltijd klopt.Blijft trouw aan zijn spreekdoel,soms <strong>met</strong> hulp van e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r.Past het <strong>taal</strong>gebruik aan aan <strong>de</strong>luisteraar(s).Kan het verschil tuss<strong>en</strong> formele <strong>en</strong>informele situaties hanter<strong>en</strong>.Kan gebruik mak<strong>en</strong> vanon<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> ome<strong>en</strong> voorberei<strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie beteraan het publiek over te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.Kan re<strong>de</strong>lijk vloei<strong>en</strong>d <strong>en</strong> hel<strong>de</strong>rervaring<strong>en</strong>, gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong>,m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, verwachting<strong>en</strong>,gevoel<strong>en</strong>s on<strong>de</strong>r woor<strong>de</strong>n br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>uit het alledaagse lev<strong>en</strong> ofinteressegebied.Kan in grote lijn<strong>en</strong> re<strong>de</strong>n<strong>en</strong><strong>en</strong> verklaring<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> vooreig<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, plann<strong>en</strong> <strong>en</strong>han<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan e<strong>en</strong> kortverhaal vertell<strong>en</strong>.Kan informatie verzamel<strong>en</strong> omover e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp uit zijninteressegebied e<strong>en</strong> voorberei<strong>de</strong>pres<strong>en</strong>tatie te gev<strong>en</strong>.Kan vrag<strong>en</strong> beantwoor<strong>de</strong>n naaraanleiding van <strong>de</strong>ze pres<strong>en</strong>tatie.Kan e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk verhaal hou<strong>de</strong>n<strong>met</strong> e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong><strong>de</strong>opsomming van punt<strong>en</strong> <strong>en</strong> kandaarbij dui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong> welk punthij het belangrijkst vindt.Gebruikt korte e<strong>en</strong>voudige zinn<strong>en</strong><strong>en</strong> verbindt <strong>de</strong>ze door <strong>de</strong> juiste,e<strong>en</strong>voudige voegwoor<strong>de</strong>n <strong>en</strong>verbindingswoor<strong>de</strong>n.Geeft zijn spreekdoel dui<strong>de</strong>lijkvorm (instruer<strong>en</strong>d, informatief,on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>nd <strong>en</strong>z.) zodat hetvoor <strong>de</strong> luisteraar herk<strong>en</strong>baar is.Maakt <strong>de</strong> juiste keuze voorhet register <strong>en</strong> het al dan niethanter<strong>en</strong> van <strong>taal</strong>variatie (dialect,jonger<strong>en</strong><strong>taal</strong>).Kan <strong>de</strong> luisteraar(s) boei<strong>en</strong> doormid<strong>de</strong>l van concrete voorbeel<strong>de</strong>n<strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong>.Kan monolog<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatieshou<strong>de</strong>n over opleidings- <strong>en</strong>beroepsgerelateer<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>waarin i<strong>de</strong>eën wor<strong>de</strong>n uitgewerkt<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> van relevantevoorbeel<strong>de</strong>n.Kan e<strong>en</strong> verhaal vertell<strong>en</strong> <strong>met</strong> e<strong>en</strong>inleiding, e<strong>en</strong> kern <strong>en</strong> e<strong>en</strong> slot.Kan informatie verzamel<strong>en</strong> <strong>en</strong>e<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie gev<strong>en</strong> waarbij hijargum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan noem<strong>en</strong> voorof teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaald standpunt,of voor- <strong>en</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van diverseopties. Kan vrag<strong>en</strong> vloei<strong>en</strong>d <strong>en</strong>spontaan beantwoor<strong>de</strong>n.Maakt gebruik van mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> voortekstcohesie (bijvoorbeeld signaal<strong>en</strong>verbindingswoor<strong>de</strong>n) om zijnuiting<strong>en</strong> te verbin<strong>de</strong>n tot e<strong>en</strong>hel<strong>de</strong>re, sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst.Bij langere tekst<strong>en</strong> kan dit nogproblem<strong>en</strong> oplever<strong>en</strong>.Kan, indi<strong>en</strong> nodig, het publiek <strong>de</strong>opbouw <strong>en</strong> structuur dui<strong>de</strong>lijkmak<strong>en</strong> <strong>en</strong> volgt <strong>de</strong>ze ook.Kan tij<strong>de</strong>ns e<strong>en</strong> spreektaakverschill<strong>en</strong><strong>de</strong> doel<strong>en</strong> <strong>met</strong>elkaar verbin<strong>de</strong>n (bijvoorbeeldinformer<strong>en</strong> <strong>en</strong> overtuig<strong>en</strong>) <strong>en</strong>is zich ervan bewust dat hij vanspreekdoel wisselt.Past het woordgebruik <strong>en</strong> <strong>de</strong> toonaan het publiek aan: formeel/informeel.Kan spontaan afwijk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>voorberei<strong>de</strong> tekst <strong>en</strong> ingaan opbelangwekk<strong>en</strong><strong>de</strong> punt<strong>en</strong> die vanuithet publiek wor<strong>de</strong>n aangedrag<strong>en</strong>.Kan a<strong>de</strong>quaat on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong><strong>de</strong>material<strong>en</strong> inzett<strong>en</strong>.Zie Gesprekk<strong>en</strong> Zie Gesprekk<strong>en</strong> Zie Gesprekk<strong>en</strong> Zie Gesprekk<strong>en</strong>Zie Gesprekk<strong>en</strong> +Houding, intonatie <strong>en</strong> mimiekon<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> het gesprok<strong>en</strong>e.Pauzes, valse starts <strong>en</strong>herformulering<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> af <strong>en</strong>toe voor.Zie Gesprekk<strong>en</strong> +Is goed te volg<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan zichgemakkelijk uitdrukk<strong>en</strong>, alhoewelnog pauzes voorkom<strong>en</strong> om over<strong>de</strong> grammaticale vorm, <strong>de</strong> tekiez<strong>en</strong> woor<strong>de</strong>n <strong>en</strong> herstel vanfout<strong>en</strong> na te kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong>nk<strong>en</strong>.Vooral in langere, niet voorberei<strong>de</strong>stukk<strong>en</strong> tekst kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze pauzesvoorkom<strong>en</strong>.Zie Gesprekk<strong>en</strong> +Kan langere stukk<strong>en</strong> tekstproducer<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> normaal tempo;hoewel hij kan aarzel<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>nshet zoek<strong>en</strong> naar patron<strong>en</strong> <strong>en</strong>uitdrukking<strong>en</strong>, zijn er weinig,overig<strong>en</strong>s niet stor<strong>en</strong><strong>de</strong> pauzes.Kan dui<strong>de</strong>lijke, ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong>monolog<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatieshou<strong>de</strong>n over tal van on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>.Kan daarbij subthema’sintegrer<strong>en</strong>, specifiekestandpunt<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong>het geheel afron<strong>de</strong>n <strong>met</strong> e<strong>en</strong>pass<strong>en</strong><strong>de</strong> conclusie.Kan uitgebrei<strong>de</strong> verhal<strong>en</strong>vertell<strong>en</strong>, beschrijving<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> argum<strong>en</strong>tatie ontwikkel<strong>en</strong>waarin belangrijke punt<strong>en</strong> extraaandacht krijg<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> goed gestructureer<strong>de</strong>pres<strong>en</strong>tatie gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarbijgezichtspunt<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong><strong>met</strong> re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> relevantevoorbeel<strong>de</strong>n.Kan goed gestructureer<strong>de</strong>gesprok<strong>en</strong> <strong>taal</strong> voortbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>,die getuigt van beheersingvan or<strong>de</strong>ningspatron<strong>en</strong>,verbindingswoor<strong>de</strong>n <strong>en</strong> cohesiebevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong>elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Kan in e<strong>en</strong> monoloog ofpres<strong>en</strong>tatie verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> doel<strong>en</strong>nastrev<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r hieromtr<strong>en</strong>t inverwarring te rak<strong>en</strong> of verwarringte veroorzak<strong>en</strong>.Houdt contact <strong>met</strong> publiekdoor te reager<strong>en</strong> op zowel nonverbaleals verbale reacties: kanbijvoorbeeld vrag<strong>en</strong> of het publiekiets an<strong>de</strong>rs had verwacht, omdathij veel onrust signaleert.Zie Gesprekk<strong>en</strong>Algem<strong>en</strong>e omschrijvingTekst<strong>en</strong>Tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>Tekstsoort<strong>en</strong>K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> taakuitvoeringTechniek <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschatBegrijp<strong>en</strong>Niveau 1F Niveau 2F Niveau 3F Niveau 4FKan e<strong>en</strong>voudige tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>over alledaagse on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong>over on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> die aansluit<strong>en</strong>bij <strong>de</strong> leefwereld.De tekst<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong>voudig vanstructuur; <strong>de</strong> informatie isherk<strong>en</strong>baar geor<strong>de</strong>nd;De tekst<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lageinformatiedichtheid; belangrijkeinformatie is gemarkeerd of wordtherhaald. Er wordt niet te veel(nieuwe) informatie gelijktijdiggeïntroduceerd.De tekst<strong>en</strong> bestaan voornamelijkuit frequ<strong>en</strong>t gebruikte (of voor <strong>de</strong>leerling<strong>en</strong> alledaagse) woor<strong>de</strong>n.E<strong>en</strong>voudige informatieve tekst<strong>en</strong>(waaron<strong>de</strong>r zaakvaktekst<strong>en</strong>,naslagwerk<strong>en</strong>, internettekst<strong>en</strong> <strong>en</strong>schematische overzicht<strong>en</strong>).E<strong>en</strong>voudige instructieve <strong>en</strong>betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> uit boek<strong>en</strong>(waaron<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>taal</strong>- <strong>en</strong>zaakvak<strong>met</strong>ho<strong>de</strong>s), maar ookadvert<strong>en</strong>ties, reclames, huis- aanhuisbla<strong>de</strong>n, of het algem<strong>en</strong><strong>en</strong>ieuws in <strong>de</strong> krant;Verhal<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> (zie fictie).Kan tekst<strong>en</strong> zodanig vloei<strong>en</strong>dlez<strong>en</strong> dat woordherk<strong>en</strong>ningtekstbegrip niet in <strong>de</strong> weg staat.K<strong>en</strong>t <strong>de</strong> meest alledaagse(frequ<strong>en</strong>te) woor<strong>de</strong>n, of kan <strong>de</strong>betek<strong>en</strong>is van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel onbek<strong>en</strong>dwoord uit <strong>de</strong> context aflei<strong>de</strong>n.Herk<strong>en</strong>t specifieke informatie,wanneer naar één explicietg<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> informatie-e<strong>en</strong>heidgevraagd wordt (letterlijk begrip).Kan tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> over alledaagseon<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> dieaansluit<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> leefwereld van<strong>de</strong> lezer <strong>en</strong> over on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> diever<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> lezer afstaan.De tekst<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hel<strong>de</strong>restructuur. Verban<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> tekstwor<strong>de</strong>n dui<strong>de</strong>lijk aangegev<strong>en</strong>.De tekst<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> overweg<strong>en</strong><strong>de</strong><strong>en</strong> lage informatie dichteheid.Informatieve tekst<strong>en</strong>, waaron<strong>de</strong>rschoolboek<strong>en</strong> <strong>en</strong> studietekst<strong>en</strong>(voor <strong>taal</strong> <strong>en</strong> zaakvakk<strong>en</strong>),standaardformulier<strong>en</strong>,tijdschrift<strong>en</strong>, tekst<strong>en</strong> vaninternet, notities <strong>en</strong> schematischeinformatie (waarin verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>dim<strong>en</strong>sies gecombineerd wor<strong>de</strong>n).Instructieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong>,vaak redundante tekst<strong>en</strong>,waaron<strong>de</strong>r recla<strong>met</strong>ekst<strong>en</strong>,advert<strong>en</strong>ties, fol<strong>de</strong>rs, recept<strong>en</strong>,het alledaagse nieuws in <strong>de</strong> krant,maar ook brochures van formeleinstanties, of lichte opiniër<strong>en</strong><strong>de</strong>artikel<strong>en</strong> uit tijdschrift<strong>en</strong>.Verhal<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> (zie fictie).Op dit niveau is <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>nschatge<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nd k<strong>en</strong>merkvan leerling<strong>en</strong> meer. Dewoor<strong>de</strong>nschat van <strong>de</strong> leerling isvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> om tekst<strong>en</strong> te lez<strong>en</strong>, <strong>en</strong>wanneer nodig kan <strong>de</strong> betek<strong>en</strong>isvan onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n kan uit<strong>de</strong> vorm, <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stelling of <strong>de</strong>context afgeleid wor<strong>de</strong>n.Kan <strong>de</strong> hoofdgedachte van <strong>de</strong>tekst weergev<strong>en</strong>Maakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong> hoof<strong>de</strong>nbijzak<strong>en</strong>.Legt relaties tuss<strong>en</strong> tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong>(inleiding, kern, slot) <strong>en</strong> tekst<strong>en</strong>.Or<strong>de</strong>nt informatie (bijvoorbeeldop basis van signaalwoor<strong>de</strong>n) voore<strong>en</strong> beter begrip.Herk<strong>en</strong>t beeldspraak (letterlijk <strong>en</strong>figuurlijk <strong>taal</strong>gebruik).Kan e<strong>en</strong> grote variatie aan tekst<strong>en</strong>over opleidings- <strong>en</strong>beroepsgebon<strong>de</strong>n <strong>en</strong>maatschappelijke on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>zelfstandig lez<strong>en</strong>. Leest <strong>met</strong>begrip voor geheel <strong>en</strong> <strong>de</strong>tails.De tekst<strong>en</strong> zijn relatief complex,maar hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijkeopbouw die tot uiting kan kom<strong>en</strong>in het gebruik van kopjes.De informatiedichtheid kan hoogzijn.Informatieve tekst<strong>en</strong>, zoalsvoorlichtingsmateriaal,brochures van instanties (<strong>met</strong>meer formeel <strong>taal</strong>gebruik),tekst<strong>en</strong> uit (gebruikte) <strong>met</strong>ho<strong>de</strong>s,maar ook krant<strong>en</strong>bericht<strong>en</strong>,bijsluiters van medicijn<strong>en</strong>,zakelijke correspon<strong>de</strong>ntie,ingewikkel<strong>de</strong> schema’s <strong>en</strong>rapport<strong>en</strong> over het eig<strong>en</strong>werkterrein.Instructieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong>,waaron<strong>de</strong>r tekst<strong>en</strong> uit <strong>de</strong><strong>met</strong>ho<strong>de</strong>s, opiniër<strong>en</strong><strong>de</strong> artikel<strong>en</strong>,recla<strong>met</strong>ekst<strong>en</strong>, <strong>en</strong> complexeinstructies.Verhal<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> (zie fictie).Kan tekstsoort<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>Kan <strong>de</strong> hoofdgedachte (in eig<strong>en</strong>woor<strong>de</strong>n weergegev<strong>en</strong>).Begrijpt <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>t relaties alsoorzaak-gevolg, mid<strong>de</strong>l-doel,opsomming e.d.Maakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong> hoofdbijzak<strong>en</strong>,m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> feit<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> grote variatie aantekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> over tal vanalgeme<strong>en</strong> maatschappelijke ofberoepsgebon<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> in<strong>de</strong>tail begrijp<strong>en</strong>.Tekst<strong>en</strong> op dit niveau hebb<strong>en</strong>ge<strong>en</strong> specifieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.Instructieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong>,waaron<strong>de</strong>r tekst<strong>en</strong> <strong>met</strong> e<strong>en</strong>ingewikkel<strong>de</strong> argum<strong>en</strong>tatie <strong>en</strong>lange rapport<strong>en</strong> <strong>en</strong> artikel<strong>en</strong>waarin <strong>de</strong> schrijver e<strong>en</strong> standpuntinneemt of beschouwing geeft.Verhal<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> (zie fictie).Maakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong>uite<strong>en</strong>zett<strong>en</strong><strong>de</strong>, beschouw<strong>en</strong><strong>de</strong> ofbetog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong>.Maakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong>argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: objectieve vs.subjectieve argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, <strong>en</strong>on<strong>de</strong>rscheidt drogre<strong>de</strong>n vanargum<strong>en</strong>t.Herk<strong>en</strong>t argum<strong>en</strong>tatieschema’sHerk<strong>en</strong>t ironisch <strong>taal</strong>gebruik.36 37
vervolg Niveaubeschrijving<strong>en</strong> Lez<strong>en</strong> zakelijke tekst<strong>en</strong>5.12 Niveaubeschrijving Lez<strong>en</strong> van literaire <strong>en</strong> fictionele tekst<strong>en</strong> 8Niveau 1F Niveau 2F Niveau 3F Niveau 4FNiveau 1F Niveau 2F Niveau 3F Niveau 4FInterpreter<strong>en</strong>Evaluer<strong>en</strong>/Reflecter<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>Opzoek<strong>en</strong>Kan informatie <strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>interpret<strong>en</strong> voor zover <strong>de</strong>ze dichtbij <strong>de</strong> leerling staan.Kan e<strong>en</strong> oor<strong>de</strong>el over e<strong>en</strong>tekst(<strong>de</strong>el) verwoor<strong>de</strong>n.Kan informatie opzoek<strong>en</strong>in dui<strong>de</strong>lijk geor<strong>de</strong>n<strong>de</strong>naslagwerk<strong>en</strong>, zoalswoor<strong>de</strong>nboek<strong>en</strong>, telefoongids e.d.Kan schematische informatielez<strong>en</strong> <strong>en</strong> relaties <strong>met</strong> <strong>de</strong> tekstexpliciter<strong>en</strong>.Legt relaties tuss<strong>en</strong> tekstueleinformatie <strong>en</strong> meer algem<strong>en</strong>ek<strong>en</strong>nis.Kan <strong>de</strong> bedoeling vantekstge<strong>de</strong>eltes <strong>en</strong>/of specifiekeformulering<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>n.Kan <strong>de</strong> bedoeling van <strong>de</strong> schrijververwoor<strong>de</strong>n.Kan relaties tuss<strong>en</strong> <strong>en</strong> binn<strong>en</strong>tekst<strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige tekst beknoptsam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>.Kan systematisch informatiezoek<strong>en</strong> (op bijvoorbeeldhet internet of in <strong>de</strong>schoolbibliotheek) bijvoorbeeldop basis van trefwoor<strong>de</strong>n.Trekt conclusies naar aanleidingvan e<strong>en</strong> (<strong>de</strong>el van <strong>de</strong>) tekst.Trekt conclusies over <strong>de</strong> int<strong>en</strong>ties,opvatting<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevoel<strong>en</strong>s van <strong>de</strong>auteur.Maakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong>standpunt <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>tMaakt on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong>drogre<strong>de</strong>n <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t.Kan het doel van <strong>de</strong> schrijveraangev<strong>en</strong> als ook <strong>de</strong> taligemid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> die gebruikt zijn om ditdoel te bereik<strong>en</strong>.Kan <strong>de</strong> tekst op<strong>de</strong>l<strong>en</strong> inbetek<strong>en</strong>isvolle e<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n, <strong>en</strong> kan<strong>de</strong> functie van <strong>de</strong>ze e<strong>en</strong>he<strong>de</strong>nb<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>.Kan <strong>de</strong> argum<strong>en</strong>tatie ine<strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst opaanvaardbaarheid beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan <strong>de</strong> informatie in e<strong>en</strong> tekstbeoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> op waar<strong>de</strong> voorzichzelf <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> tekst beknoptsam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> voor an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.Kan <strong>de</strong> betrouwbaarheid vanbronn<strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, vermeldtbronn<strong>en</strong>.Kan snel informatie vin<strong>de</strong>n inlangere rapport<strong>en</strong> of ingewikkel<strong>de</strong>schema’s.Kan e<strong>en</strong> vergelijking mak<strong>en</strong><strong>met</strong> an<strong>de</strong>re tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan ook impliciete relaties tuss<strong>en</strong>tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aangev<strong>en</strong>.Herk<strong>en</strong>t persoonlijkewaar<strong>de</strong>oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> interpreteert<strong>de</strong>ze als zodanig.Trekt conclusies <strong>met</strong> betrekkingtot int<strong>en</strong>ties, gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong>opvatting<strong>en</strong> van <strong>de</strong> auteur.Kan <strong>de</strong> aanvaardbaarheid vanbetog<strong>en</strong> <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>tatiesbeoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan argum<strong>en</strong>tatie analyser<strong>en</strong> <strong>en</strong>beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan e<strong>en</strong> tekst beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> opconsist<strong>en</strong>tie.Kan <strong>taal</strong>gebruik beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.Kan van e<strong>en</strong> tekst e<strong>en</strong> goedgeformuleer<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>vattingmak<strong>en</strong> die los van <strong>de</strong>uitgangstekst te begrijp<strong>en</strong> valt.Algem<strong>en</strong>e omschrijvingTekst<strong>en</strong>Tekstk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>Kan jeugdliteratuur belev<strong>en</strong>dlez<strong>en</strong>.De leeshouding van <strong>de</strong>zeleerling<strong>en</strong> kan variër<strong>en</strong>. Van e<strong>en</strong>zeker pragmatisme bij leerling<strong>en</strong>die niet graag lez<strong>en</strong> tot <strong>de</strong>behoefte zich te ontspann<strong>en</strong><strong>met</strong> e<strong>en</strong> spann<strong>en</strong><strong>de</strong>, grappige,fantasierijke of dramatischetekst. Het lez<strong>en</strong> van fictie heeftvoor <strong>de</strong>ze leerling<strong>en</strong> vooral e<strong>en</strong>ontspann<strong>en</strong><strong>de</strong> functie. Belangrijkis dat zij het verhaal of gedichtkunn<strong>en</strong> (mee)belev<strong>en</strong>. De maniervan lez<strong>en</strong> kan wor<strong>de</strong>n getypeerdals belev<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>.De tekst<strong>en</strong> zijn geschrev<strong>en</strong> ine<strong>en</strong>voudige, alledaagse <strong>taal</strong> <strong>en</strong>sluit<strong>en</strong> inhou<strong>de</strong>lijk nauw aanbij <strong>de</strong> belevingswereld van <strong>de</strong>leerling<strong>en</strong>.De structuur is hel<strong>de</strong>r <strong>en</strong>e<strong>en</strong>voudig <strong>en</strong> het tempo waarin<strong>de</strong> spann<strong>en</strong><strong>de</strong> of dramatischegebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> elkaar opvolg<strong>en</strong>is hoog.Kan e<strong>en</strong>voudigeadolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>literatuur <strong>en</strong> zeere<strong>en</strong>voudige volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>literatuurbelev<strong>en</strong>d <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>.De leeshouding varieert opdit niveau. 9 De algem<strong>en</strong>eontwikkeling van <strong>de</strong>ze leerling<strong>en</strong>is nog niet altijd toereik<strong>en</strong>dom door te kunn<strong>en</strong> dring<strong>en</strong>in e<strong>en</strong> fictieve werkelijkheiddie sterk afwijkt van <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>belevingswereld. De leeshoudingvan <strong>de</strong>ze leerling<strong>en</strong> wordtgek<strong>en</strong>merkt door interesse invoor h<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>bare situaties,gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> <strong>en</strong> emoties.Naast ontspanning zoek<strong>en</strong> ze ooknaar tekst<strong>en</strong> waarin ze zichzelf<strong>en</strong> <strong>de</strong> h<strong>en</strong> omring<strong>en</strong><strong>de</strong> wereldkunn<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. De manier vanlez<strong>en</strong> kan wor<strong>de</strong>n getypeerd alsbelev<strong>en</strong>d <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>.De tekst is geschrev<strong>en</strong> inalledaagse <strong>taal</strong>, heeft e<strong>en</strong>dui<strong>de</strong>lijke structuur <strong>en</strong> sluitaan bij <strong>de</strong> belevingswereld vanleerling<strong>en</strong>. De hoofdpersoon ismeestal e<strong>en</strong> leeftijdg<strong>en</strong>oot.De tekst doet e<strong>en</strong> beroepop algem<strong>en</strong>e k<strong>en</strong>nis van <strong>de</strong>wereld (bijvoorbeeld Twee<strong>de</strong>Wereldoorlog) <strong>en</strong> van het lev<strong>en</strong>.Het verhaal heeft e<strong>en</strong> dramatischeverhaallijn waarin han<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> <strong>en</strong>gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> elkaar bij voorkeurin e<strong>en</strong> hoog tempo opvolg<strong>en</strong>.Hierbij is het niet direct hin<strong>de</strong>rlijkals <strong>de</strong> spanning af <strong>en</strong> toe wordton<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> door gedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong>beschrijving<strong>en</strong>.Niet alle<strong>en</strong> drama ook humor kane<strong>en</strong> belangrijk tekstk<strong>en</strong>merk zijnop dit niveau.Poëzie <strong>en</strong> liedjes hebb<strong>en</strong> bijvoorkeur e<strong>en</strong> verhal<strong>en</strong><strong>de</strong> inhou<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> emotionele lading.Kan adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>literatuur <strong>en</strong>e<strong>en</strong>voudige volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>literatuurkritisch <strong>en</strong> reflecter<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>.De leerling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>ervaring <strong>met</strong> het lez<strong>en</strong> vanvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>literatuur <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> van elem<strong>en</strong>tairevertel- <strong>en</strong> dichttechniek<strong>en</strong>. Deleerling<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> over hetvermog<strong>en</strong> zich te verplaats<strong>en</strong>in onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> situaties <strong>en</strong>in complexe emoties vanbetrekkelijk onbek<strong>en</strong><strong>de</strong>, meestaljonge volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het lez<strong>en</strong>van literaire tekst<strong>en</strong> heeft op ditniveau naast <strong>de</strong> ontspann<strong>en</strong><strong>de</strong><strong>en</strong> informatieve functie ook e<strong>en</strong>m<strong>en</strong>ingsvorm<strong>en</strong><strong>de</strong> functie. Demanier van lez<strong>en</strong> op dit niveauis te typer<strong>en</strong> als kritisch <strong>en</strong>reflecter<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>.De tekst is geschrev<strong>en</strong> ine<strong>en</strong>voudige <strong>taal</strong> <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong><strong>en</strong>igszins complexe structuurdie niet direct bij <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>belevingswereld hoeft aan tesluit<strong>en</strong>.De tekst doet e<strong>en</strong> beroep opalgem<strong>en</strong>e k<strong>en</strong>nis over <strong>de</strong> werel<strong>de</strong>n van het lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> is bij voorkeurgeëngageerd.De thematiek appelleertvooral aan persoonlijke <strong>en</strong>maatschappelijke vraagstukk<strong>en</strong>,zoals lief<strong>de</strong>, dood, vri<strong>en</strong>dschap,rechtvaardigheid <strong>en</strong>verantwoor<strong>de</strong>lijkheid.Naast <strong>de</strong> concrete betek<strong>en</strong>islaag isook sprake van e<strong>en</strong> diepere laag.Voor zover complexe literaireprocédés wor<strong>de</strong>n gebruikt,zoals perspectiefwisseling<strong>en</strong> <strong>en</strong>tijdsprong<strong>en</strong>, zijn die tamelijkexpliciet.Kan volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>literatuurinterpreter<strong>en</strong>d <strong>en</strong> esthetischlez<strong>en</strong>.De leerling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ruimeervaring <strong>met</strong> het lez<strong>en</strong> vanvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>literatuur <strong>en</strong> inzichtin literaire procédés. De tekstdoet e<strong>en</strong> beroep op algem<strong>en</strong>e,gediffer<strong>en</strong>tieer<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis van <strong>de</strong>wereld <strong>en</strong> het lev<strong>en</strong>. De leerling<strong>en</strong>zijn bereid zich te verdiep<strong>en</strong> incomplexe gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> <strong>en</strong>emoties van volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> die vervan h<strong>en</strong> afstaan. Daarnaast zijnzij geïnteresseerd in <strong>de</strong> vertel- <strong>en</strong>dichttechniek, in vormaspect<strong>en</strong><strong>en</strong> in <strong>de</strong> ‘bedoeling’ van <strong>de</strong> auteur,als ook in sommige auteurs <strong>met</strong>literair prestige. De manier vanlez<strong>en</strong> op dit niveau is te typer<strong>en</strong>als interpreter<strong>en</strong>d <strong>en</strong> esthetischlez<strong>en</strong>.De tekst<strong>en</strong> zijn geschrev<strong>en</strong>in e<strong>en</strong> literaire stijl <strong>en</strong> sluit<strong>en</strong><strong>met</strong> <strong>de</strong> inhoud, personages<strong>en</strong> thematiek niet direct aanbij <strong>de</strong> belevingswereld vanadolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.De gehanteer<strong>de</strong> literaireprocédés zijn <strong>en</strong>igszins complex<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> bijvoorbeeld e<strong>en</strong>onbetrouwbaar perspectief,impliciete tijdsprong<strong>en</strong> <strong>en</strong>perspectiefwisseling<strong>en</strong>, op<strong>en</strong>plekk<strong>en</strong>, meer<strong>de</strong>re betek<strong>en</strong>islag<strong>en</strong>,e<strong>en</strong> <strong>met</strong>aforische stijl <strong>en</strong>zovoorts.Het <strong>taal</strong>gebruik, <strong>de</strong> opbouw<strong>en</strong> vorm van <strong>de</strong> tekst <strong>en</strong> <strong>de</strong>ontwikkeling van <strong>de</strong> personageszijn afwijk<strong>en</strong>d <strong>en</strong> daardoormoeilijker voorspelbaar.Bij ou<strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> geldt dit inversterkte mate omdat <strong>de</strong> tekstfunctioneer<strong>de</strong> in e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>rehistorische context, <strong>met</strong> e<strong>en</strong>an<strong>de</strong>r wereldbeeld <strong>en</strong> an<strong>de</strong>rewaar<strong>de</strong>n <strong>en</strong> norm<strong>en</strong>, <strong>en</strong> <strong>de</strong> tekstbov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> geschrev<strong>en</strong> is inoud Ne<strong>de</strong>rlands volg<strong>en</strong>s an<strong>de</strong>reliteraire conv<strong>en</strong>ties.8 An<strong>de</strong>rs dan te do<strong>en</strong> gebruikelijk bij <strong>de</strong> opstelling van eindterm<strong>en</strong> <strong>en</strong> kerndoel<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> niveaubeschrijving<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele titelsg<strong>en</strong>oemd van tekst<strong>en</strong> die het betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> niveau repres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Deze titels hebb<strong>en</strong> uiteraard e<strong>en</strong> illustratieve status. Ze funger<strong>en</strong>als ijkpunt<strong>en</strong> zodat doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zich e<strong>en</strong> concrete voorstelling kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> van wat van e<strong>en</strong> leerling op e<strong>en</strong> bepaald niveau kanwor<strong>de</strong>n verwacht. De in<strong>de</strong>ling van <strong>de</strong> voorbeeldtekst<strong>en</strong> naar niveau is gebaseerd op het on<strong>de</strong>rzoek dat Witte (2008) <strong>de</strong>ed naardoc<strong>en</strong>tcognities over literaire complexiteit. In dit on<strong>de</strong>rzoek werd ge<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek gedaan naar <strong>de</strong> complexiteit van poëzie.De in<strong>de</strong>ling van <strong>de</strong>ze tekst<strong>en</strong> is tot stand gekom<strong>en</strong> door raadpleging van diverse doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> experts. Bij <strong>de</strong> selectie vanvoorbeel<strong>de</strong>n is tev<strong>en</strong>s rek<strong>en</strong>ing gehou<strong>de</strong>n <strong>met</strong> <strong>de</strong> voorstell<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Commissie Ontwikkeling Ne<strong>de</strong>rlandse Canon (2006).9 De populaties kunn<strong>en</strong> sterk verschill<strong>en</strong>. Bij bepaal<strong>de</strong> groep<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> leesmotivatie doorgaans hoog zijn terwijl bij an<strong>de</strong>re groep<strong>en</strong> <strong>de</strong>zekan variër<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> negatieve attitu<strong>de</strong> bij problematische lezers tot e<strong>en</strong> positieve attitu<strong>de</strong> bij <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> die regelmatig lez<strong>en</strong>.38 39