Pensioenbewustzijn - Wijzer in geldzaken
Pensioenbewustzijn - Wijzer in geldzaken
Pensioenbewustzijn - Wijzer in geldzaken
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Pensioenbewustzijn</strong>Werkgevers spelen cruciale rol bij vergroten pensioenbewustzijnJanuari 2012www.wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nlDerde met<strong>in</strong>g pensioenbewustzijn-meter door TNS NIPO
• 2<strong>Pensioenbewustzijn</strong>Werkgevers spelen cruciale rol bij vergroten pensioenbewustzijnDit rapport is een uitgave van:<strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong>Postbus 202012500 EE Den Haag<strong>in</strong>fo@wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nlwww.wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nlHet onderzoek is uitgevoerd door TNS NIPO<strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong> (www.wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nl) vertegenwoordigt meer dan 40 organisaties die hun krachtenbundelen om de consument ‘wijzer <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong>’ te maken. Zij zetten zich <strong>in</strong> om het f<strong>in</strong>anciële <strong>in</strong>zicht van deNederlanders te vergroten, zodat consumenten beter <strong>in</strong> staat zijn f<strong>in</strong>anciële besliss<strong>in</strong>gen te nemen. Platform<strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong> is een <strong>in</strong>itiatief van het m<strong>in</strong>isterie van F<strong>in</strong>anciën, waar<strong>in</strong> partners uit de f<strong>in</strong>anciële sector,de overheid, onderwijs-, voorlicht<strong>in</strong>gs- en consumentenorganisaties en de wetenschap samenwerken.januari 2012
• 4Inleid<strong>in</strong>gIn opdracht van <strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong> heeft TNS NIPO voor de derde maal het pensioenbewustzijn <strong>in</strong> Nederlandgemeten. Aan de hand van de zogenaamde <strong>Pensioenbewustzijn</strong>-meter wordt <strong>in</strong>zicht gegeven <strong>in</strong> de matewaar<strong>in</strong> de Nederlander pensioenbewust is.In 2009 vond de 0-met<strong>in</strong>g plaats en <strong>in</strong> 2010 een herhal<strong>in</strong>gsmet<strong>in</strong>g. Dit jaar is dezelfde met<strong>in</strong>g herhaald,maar met twee kle<strong>in</strong>e wijzig<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de vragenlijst en <strong>in</strong> de rekenmodule die bepaalt of iemand wel of nietpensioenbewust is.Wijzig<strong>in</strong>g 1: toevoeg<strong>in</strong>g van mijnpensioenoverzicht.nlEen belangrijk onderdeel <strong>in</strong> het bepalen van het pensioenbewustzijn is het al dan niet lezen van het UniformPensioen Overzicht (UPO). Vorig jaar is de website www.mijnpensioenoverzicht.nl geïntroduceerd, dezewebsite is net als het UPO een belangrijke <strong>in</strong>formatiebron voor deelnemers om <strong>in</strong>zicht te krijgen <strong>in</strong> hun tebereiken pensioen<strong>in</strong>komen en bij welk pensioenfonds of -verzekeraar het pensioen is ondergebracht. Daaromis de website dit jaar gelijkwaardig aan het UPO meegenomen <strong>in</strong> de rekenmodule voor het bepalen van depensioenbewustzijngroepen.Wijzig<strong>in</strong>g 2: toevoeg<strong>in</strong>g van de tekst bij vraag: Hoe zeker bent u van uw <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g?In deze onzekere tijden van de f<strong>in</strong>anciële crisis is de kans groot dat het merendeel van de deelnemers aangeeftniet zeker te zijn van hun <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g. Dit zou kunnen betekenen dat het aantal volledig pensioenonbewustendrastisch toeneemt en dat zou een vertekend beeld geven van de groepen. Daarom is besloten om aan dezevraag de volgende tekst toe te voegen: Laat hierbij de onzekerheden <strong>in</strong> het pensioenstelsel buiten beschouw<strong>in</strong>g.Het rapport is opgebouwd uit drie onderdelen. Het eerste hoofdstuk geeft <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> de grootte van depensioenbewustzijngroepen ten opzichte van de eerdere met<strong>in</strong>gen. In het tweede hoofdstuk wordt <strong>in</strong>gezoomdop de groep van de volledig pensioenonbewusten. Hierbij wordt <strong>in</strong>gegaan op de subgroepen die hier<strong>in</strong> zijn teonderscheiden.Het derde hoofdstuk belicht een aantal algemene trends die over de verschillende groepen wordenwaargenomen. Deze trends staan los van de pensioenbewustzijngroepen, maar zijn toch relevant om voor depensioenmarkt te signaleren.Waar mogelijk en relevant worden de resultaten door de tijd gerapporteerd.
• 5Samenvatt<strong>in</strong>gWerknemers die actief door hun werkgever worden geïnformeerd over hun pensioen zijn beter op de hoogtevan hun persoonlijke pensioensituatie. Deze groep is 20% m<strong>in</strong>der pensioenonbewust dan werknemers dieniet door de werkgever zijn geïnformeerd.<strong>Pensioenbewustzijn</strong> <strong>in</strong> Nederland vrijwel onveranderdHet pensioenbewustzijn <strong>in</strong> Nederland is vrijwel onveranderd. Nog steeds is het grootste deel van deNederlanders volledig pensioenonbewust. Hoewel er een verschuiv<strong>in</strong>g heeft plaatsgevonden <strong>in</strong> 2011 vandeels pensioenbewusten naar deels pensioenonbewusten, is het aandeel volledig pensioenbewusten (10%)en volledig pensioenonbewusten (69%) vrijwel gelijk gebleven.Cruciale rol voor werkgevers bij vergroten pensioenbewustzijnEen actieve rol van de werkgever <strong>in</strong> het <strong>in</strong>formeren over het pensioen lijkt van <strong>in</strong>vloed te zijn op het pensioenbewustzijn.Onder de Nederlanders die zijn geïnformeerd door en via de werkgever is het aandeel volledigpensioenbewusten twee keer zo hoog als onder de mensen die niet zijn geïnformeerd door de werkgever.Dit toont het belang aan van de <strong>in</strong>formatieve rol van de werkgever. <strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong> helpt werkgeversdaarom ook <strong>in</strong> 2012 om het onderwerp pensioen laagdrempelig onder de aandacht te brengen op dewerkvloer tijdens de Pensioen3daagse.Pensioenoverzicht m<strong>in</strong>der geraadpleegdUit de derde met<strong>in</strong>g van het pensioenbewustzijn <strong>in</strong> Nederland, blijkt dat m<strong>in</strong>der mensen bewust hebbengekeken naar hun Uniform Pensioen Overzicht (UPO) op papier dan voorgaande jaren. Dit aantal wordtniet gecompenseerd door mensen die Mijnpensioenoverzicht.nl (s<strong>in</strong>ds januari 2011 onl<strong>in</strong>e) bekijken.Mijnpensioenoverzicht.nl trekt vooral bezoekers die ook hun papieren overzicht bekijken. Het totaal aantalmensen dat <strong>in</strong> 2011 Mijnpensioenoverzicht.nl of het UPO bewust heeft bekeken, blijkt zelfs lager dan hetaantal mensen dat <strong>in</strong> 2010 bewust het UPO heeft bekeken.Inschatt<strong>in</strong>g benodigd pensioen<strong>in</strong>komen onzekerderUit meerdere gegevens blijkt dat men het <strong>in</strong> toenemende mate moeilijk v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> te schatten of het pensioen<strong>in</strong>komenlater voldoende zou zijn om te leven zoals men zou willen. Er wordt bij de bepal<strong>in</strong>g hiervan welreken<strong>in</strong>g gehouden met meerdere factoren.
• 61 Aandeel pensioenonbewustennog steeds grootIn dit hoofdstuk wordt het pensioenbewustzijn <strong>in</strong> Nederland behandeld. De groep volledig pensioenonbewustenis dusdanig groot en belangrijk dat dit nog eens uitgebreid <strong>in</strong> hoofdstuk 2 wordt behandeld.In het pensioenbewustzijn kunnen vier gradaties met de bijbehorende onderliggende stappen worden onderscheiden:Volledig pensioenbewustMogelijkheden kennenDeels pensioenbewustToereikend wetenDeels pensioenonbewustPensioen<strong>in</strong>komen wetenVolledig pensioenonbewustKent mogelijkheden wel om meer op te bouwenWeet wel of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is•Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenKent mogelijkheden niet om meer op te bouwenWeet wel of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is•Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenWeet niet of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is•Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen•Is niet op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen
• 71.1 Verschuiv<strong>in</strong>g van deels pensioenbewust naar deels pensioenonbewustHet aandeel volledig pensioenbewusten en -onbewusten is niet significant veranderd. Er heeft zich echterwel een negatieve ontwikkel<strong>in</strong>g voorgedaan b<strong>in</strong>nen de deels pensioenbewusten en deels -onbewusten; hetaandeel deels pensioenonbewusten steeg ten koste van de deels pensioenbewusten. Er zijn nu dus m<strong>in</strong>dermensen die weten of hun pensioen<strong>in</strong>komen wel of niet voldoende zal zijn.Net als voorgaande jaren is slechts één op de tien Nederlanders die <strong>in</strong> loondienst werken en via hun werkgevereen pensioen opbouwen, volledig pensioenbewust. Deze groep is op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen,weet of dat toereikend zal zijn en kent de mogelijkheden om eventueel meer pensioen op te bouwen.Het aandeel deels pensioenbewusten is ten opzichte van de vorige met<strong>in</strong>g gedaald van 11% naar 7%. Dezegroep is ook op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen, weet of dat toereikend zal zijn, maar kent de mogelijkhedenniet om eventueel meer pensioen op te bouwen.De groep deels pensioenonbewusten is ten opzichte van de vorige met<strong>in</strong>g gestegen van 6% naar 14%. Dezegroep is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen, maar weet niet of dat toereikend is.De grootte van de groep volledig pensioenonbewusten is ten opzichte van de vorige met<strong>in</strong>g redelijk gelijkgebleven. Wel is een lichte dal<strong>in</strong>g te zien van 3%, maar deze is niet significant. Bijna zeven op de tien Nederlanders(69%) zijn volledig pensioenonbewust. Deze groep is niet op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen.volledig pensioenonbewustvolledig pensioenbewust201169% 14% 7% 10%201072% 6% 11% 11%2009 66%7% 15% 12%
• 81.2 Volledig pensioenbewusten stabielVolledig pensioenbewustMogelijkheden kennenDeels pensioenbewustToereikend wetenDeels pensioenonbewustPensioen<strong>in</strong>komen wetenVolledig pensioenonbewustDe volledig pensioenbewuste:• Kent mogelijkheden wel om meer op te bouwen• Weet wel of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is• Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenHet aandeel volledig pensioenbewusten lijkt licht te krimpen over de jaren. Deze dal<strong>in</strong>g is echter niet significant.Niet geheel verrassend bestaat de groep volledig pensioenbewusten voornamelijk uit oudere mensen,die, <strong>in</strong>herent daaraan, meer verdienen en al langere tijd pensioen opbouwen. Van de volledig pensioenbewustenis 63% ook nog man. Deze gegevens zijn ongewijzigd ten opzichte van de vorige met<strong>in</strong>gen.volledig pensioenbewust10%201111%201012%2009De volledig pensioenbewusten zijn over de jaren meer reken<strong>in</strong>g gaan houden met aspecten die van <strong>in</strong>vloedzijn op de mate waar<strong>in</strong> men na pensioner<strong>in</strong>g kan leven zoals men zou willen. Men hield dit jaar <strong>in</strong> significanthogere mate reken<strong>in</strong>g met een verwachte verander<strong>in</strong>g van <strong>in</strong>komen en <strong>in</strong>flatie. Dit zijn wellicht uitwerk<strong>in</strong>genvan de onzekerheid veroorzaakt door de f<strong>in</strong>anciële crisis. Ook hield men bij de <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g <strong>in</strong> meerdere matereken<strong>in</strong>g met het AOW-pensioen en eventuele verander<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de gez<strong>in</strong>ssituatie.Om het aandeel volledig pensioenbewusten te verhogen, zal men meer op de hoogte moeten zijn van de mogelijkhedenom het pensioen<strong>in</strong>komen te verhogen. Ook zal men de verantwoordelijkheid om meer pensioenop te bouwen met name bij zichzelf moeten leggen. Juist het eerste aspect is licht gedaald ten opzichte van2010. De mate waar<strong>in</strong> men het de eigen verantwoordelijkheid v<strong>in</strong>dt om te zorgen dat men voldoende pensioenheeft is gelijk gebleven.
• 91.3 Dal<strong>in</strong>g aantal deels pensioenbewustenVolledig pensioenbewustMogelijkheden kennenDeels pensioenbewustToereikend wetenDeels pensioenonbewustPensioen<strong>in</strong>komen wetenVolledig pensioenonbewustDe deels pensioenbewuste:• Kent mogelijkheden niet om meer op te bouwen• Weet wel of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is• Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenHet aantal deels pensioenbewusten neemt significant af over de jaren. Deze groep bevat de meeste mensen <strong>in</strong>de leeftijdscategorie die zich het dichtst bij het pensioen bev<strong>in</strong>dt (56-65 jaar) en heeft daarmee gemiddeld demeeste jaren pensioen opgebouwd. In de onderwijssector zijn meer deels pensioenbewusten te v<strong>in</strong>den dan <strong>in</strong>andere sectoren (17%).deels pensioenbewust7%201111%201015%2009De laatste stap voor de deels pensioenbewusten om volledig pensioenbewust te worden, is het kennen vande mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen. Ook moet het verantwoordelijkheidsgevoel voor hetpensioen bij de persoon zelf liggen, niet bij anderen. Enerzijds is het kennen van mogelijkheden gestegen tenopzichte van 2010, maar het aandeel dat v<strong>in</strong>dt dat de verantwoordelijkheid voor het pensioen bij anderen ligt,is eveneens gestegen.
• 101.4 Stijg<strong>in</strong>g aandeel deels pensioenonbewustenVolledig pensioenbewustMogelijkheden kennenDeels pensioenbewustToereikend wetenDeels pensioenonbewustDe deels pensioenonbewuste:• Weet niet of het pensioen<strong>in</strong>komen (on)toereikend is• Is wel op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenPensioen<strong>in</strong>komen wetenVolledig pensioenonbewustDe groep deels pensioenonbewusten is fl<strong>in</strong>k toegenomen <strong>in</strong> 2011. Op achtergrondvariabelen verschilt de deelspensioenonbewuste niet noemenswaardig van de deels pensioenbewuste.deels pensioenonbewust14%20116%20107%2009De stijg<strong>in</strong>g van het aandeel deels pensioenonbewusten wordt voornamelijk veroorzaakt doordat men <strong>in</strong>m<strong>in</strong>dere mate kan <strong>in</strong>schatten of het pensioen<strong>in</strong>komen later voldoende zal zijn om te kunnen leven zoals menzou willen. Wanneer wordt gevraagd of men het benodigde pensioen<strong>in</strong>komen wil schatten na het zien vanfactoren die van <strong>in</strong>vloed zijn op het pensioen<strong>in</strong>komen, wordt er nauwelijks bijgesteld. Daarmee kan wordengeconcludeerd dat men over de gehele l<strong>in</strong>ie gezien goed op de hoogte is van de factoren.Men kan <strong>in</strong> m<strong>in</strong>dere mate schatten hoeveel pensioen<strong>in</strong>komen men nodig denkt te hebben na pensioner<strong>in</strong>gdan <strong>in</strong> voorgaande jaren. Er heerst dus een stijgende mate van onzekerheid over het benodigde pensioen<strong>in</strong>komen.Wanneer hier meer duidelijkheid <strong>in</strong> komt, zal een deel van de deels pensioenonbewusten verschuivennaar de deels pensioenbewusten.
• 111.5 Pensioenonbewusten nog steeds de overhandVolledig pensioenbewustMogelijkheden kennenDeels pensioenbewustDe pensioenonbewuste:• Is niet op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenToereikend wetenDeels pensioenonbewustPensioen<strong>in</strong>komen wetenVolledig pensioenonbewustDe groep pensioenonbewusten lijkt iets te zijn gedaald ten opzichte van vorig jaar, echter niet significant. Dezegroep bevat met name de jongere leeftijdsgroepen en heeft daarmee ook het m<strong>in</strong>ste aantal jaren pensioen opgebouwd.Opvallend onder de pensioenonbewusten is het percentage dat door de werkgever is geïnformeerdover het pensioen: slechts twee op de tien, tegenover vier op de tien onder de volledig pensioenbewusten.volledig pensioenonbewust69%201172%201066%2009De meeste volledig pensioenonbewusten zijn werkzaam <strong>in</strong> de horeca (84%) en bouwnijverheid (83%). In hetonderstaande overzicht zijn alle sectoren te zien, gesorteerd op volledig pensioenonbewusten.1 | <strong>Pensioenbewustzijn</strong> per sectorHoreca (n=13)84%10%7% 0%Bouwnijverheid (n=49)83%8%1% 7%Groothandel (n=28)77%4% 2%17%Overig (n=160)76%17%3% 4%Industrie (n=93)74%9%10%7%Detailhandel (n=87)70%13%6%11%Gezondheidszorg (n=250)70%14%8%8%Transport (n=69)68%11%8%13%ICT (n=49)62%20%9%8%Bank en verzeker<strong>in</strong>gswezen (n=50)60%19%3%18%Onderwijs (n=68)59%13%17%12%Overheid (n=69)57%17%7%19%Zakelijke dienstverlen<strong>in</strong>g (n=57)57%22%4%18%
• 122 Volledig pensioenonbewusten toenemendonwetend over hoogte pensioen<strong>in</strong>komenIn dit hoofdstuk wordt nader <strong>in</strong>gezoomd op de redenen waarom men als pensioenonbewust is bestempeld.Het criterium pensioen<strong>in</strong>komen weten bestaat uit de volgende onderdelen waarop men allemaal moet slagenom een hoger pensioenbewustzijnniveau te bereiken. Als men niet voldoet aan een van de onderstaande criteria,wordt men direct pensioenonbewust.P ens ioen<strong>in</strong>komen weten:1 R ealis tis che <strong>in</strong>s chatt<strong>in</strong>g netto <strong>in</strong>komen na pens ioner<strong>in</strong>g2 Zeker zijn van de gemaakte <strong>in</strong>s chatt<strong>in</strong>g3 UP O of www.mijnpens ioenoverzicht.nl aandachtig bes tudeerd4 UP O of www.mijnpens ioenoverzicht.nl globaal bekeken en andere<strong>in</strong>formatiebronnen geraadpleegd (werkgever, pens ioenfonds of advis eur)In totaal wordt 56% van de deelnemers als pensioenonbewust bestempeld, doordat zij geen realistische <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>gmaken van de hoogte van hun pensioen<strong>in</strong>komen. De overige 13% heeft wel een juiste <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g gemaakten zegt dit heel, tamelijk of niet zo zeker te weten. Men blijkt echter geen gebruik te hebben gemaaktvan de relevante <strong>in</strong>formatiebronnen als het UPO, mijnpensioenoverzicht.nl (MPO) of bronnen als de werkgever,een pensioenfonds of adviseur.2010 2011P ens ioenonbewus t 72% 69%G een realis tis che <strong>in</strong>s chatt<strong>in</strong>g 26% 22%Ins chatt<strong>in</strong>g ok, geen idee van <strong>in</strong>s chatt<strong>in</strong>g 29% 34%Ins chatt<strong>in</strong>g ok, geen UP O of MP O geraadpleegd 4% 3%Ins chatt<strong>in</strong>g ok, UP O of MP O globaal bekeken, geen bronnen geraadpleegd 14% 10%Onder de groep volledig pensioenonbewusten is het aantal mensen dat het UPO of mijnpensioenoverzicht.nl(globaal) heeft bekeken en de juiste bronnen heeft geraadpleegd, toegenomen. Dit is dan ook terug te zien <strong>in</strong>de voorgaande cijfers. Op de bovenste twee lagen is het pensioenonbewustzijn gedaald met <strong>in</strong> totaal 5% (van4% naar 3% en van 14% naar 10%). Het totaalpercentage dat vanwege het niet raadplegen van de juiste of relevante<strong>in</strong>formatiebronnen is bestempeld als volledig pensioenonbewust is dus gedaald van 18% naar 13%.Een groter deel (22%) is aangeduid als pensioenonbewust, omdat men niet <strong>in</strong> staat is realistisch <strong>in</strong> te schattenwelk percentage van het laatstverdiende loon men zal ontvangen na pensioner<strong>in</strong>g. Daarbij is de overschatt<strong>in</strong>ghet hoogst: 20% denkt meer te krijgen dan realistisch is, en 2% denkt m<strong>in</strong>der te krijgen. Deze overschatt<strong>in</strong>g iseen belangrijk punt van aandacht.Het grootste deel van de volledig pensioenonbewusten (34%) bestaat uit de groep die aangeeft helemaal niette weten wat de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen zal zijn. Deze groep maakt weliswaar een juiste <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>gvan het pensioen<strong>in</strong>komen, maar doet dit bij toeval en niet op basis van kennis. De groep die aan dit criteriumvoldoet, is ten opzichte van 2010 gestegen met 5% (van 29% naar 34%).
• 133 Vier trends overall waarneembaarDit hoofdstuk belicht een aantal ontwikkel<strong>in</strong>gen, dat overall (over de totale onderzoeksgroep, ongeacht het bewustzijnniveau)worden waargenomen. De vragen van de <strong>Pensioenbewustzijn</strong>-meter zijn immers aan iedereengesteld en dat levert veel waardevolle <strong>in</strong>formatie en <strong>in</strong>zichten op die de moeite waard zijn om <strong>in</strong> dit rapport tevermelden.Er zijn vier algemene trends te signaleren:trend 1: totaalgebruik pensioenoverzicht (digitaal & papier) neemt aftrend 2: actieve rol werkgever lijkt deelnemer pensioenbewuster te makentrend 3: geschat pensioen<strong>in</strong>komen lager dan benodigd pensioen<strong>in</strong>komentrend 4: <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g benodigd pensioen<strong>in</strong>komen onzekerderIn de navolgende paragrafen wordt nader <strong>in</strong>gegaan op elk van deze trends.
• 143.1 Trend 1: totaalgebruik pensioenoverzicht neemt afIn 2011 is de website www.mijnpensioenoverzicht.nl (MPO) gelanceerd. Deze is ook als belangrijke <strong>in</strong>formatiebron<strong>in</strong> de standaardvragenlijst van de <strong>Pensioenbewustzijn</strong>-meter opgenomen. Wanneer wordt gekeken naarde mensen die het UPO of MPO bewust hebben bestudeerd (26,4%), is te zien dat dit op totaalniveau lager isdan <strong>in</strong> 2010 (33%), dat is een dal<strong>in</strong>g van ruim 6%.Ondanks de <strong>in</strong>troductie van mijnpensioenoverzicht.nl is het totaalgebruik van het pensioenoverzicht afgenomen.In totaal bestudeerde 24% het UPO. De meeste mensen die MPO bestudeerden, deden dat naast hetbestuderen van het UPO. Slechts 3% bestudeerde alleen MPO. Hiermee is het raadplegen van het UPO of MPOfl<strong>in</strong>k afgenomen: <strong>in</strong> 2010 bestudeerde 33% het UPO, tegen 26,4% UPO of MPO dit jaar. Op dit aspect valt eengrotere groep af voor een hoger pensioenbewustzijn. Ook kan worden geconcludeerd dat de website het UPOnog niet vervangt, maar juist naast het UPO wordt gebruikt. Mijnpensioenoverzicht.nl trekt ook nog nauwelijksnieuwe gebruikers aan (slechts 3%).2 | Gebruik UPO en MPO door de jarenzowel website als UPO bewust bekeken en afgevraagd of het voldoende isalleen <strong>in</strong>gelogd op website en bewust gekeken en afgevraagd of het voldoende is40%alleen UPO bewust bekeken en afgevraagd of het voldoende is33%28%26,4%20%28%33%9%3%15%0%2009 2010 2011
• 15Wanneer het gebruik breder wordt bekeken en ook het globaal gebruik van het UPO en MPO wordt meegenomen,is te zien dat MPO nog veel terre<strong>in</strong> voor zich kan w<strong>in</strong>nen. Het globaal gebruik heeft daarnaast een groteoverlap: van de mensen die MPO globaal bekijken, bekijkt 91% ook het UPO globaal of goed.3 | Nog we<strong>in</strong>ig gebruikgemaakt van MPO100%24%12%80%17%Bewust bekijken60%Globaal bekijken40%61%71%Niet bekijken20%0%16%UPOMPO
• 163.2 Trend 2: actieve rol werkgever lijkt deelnemer pensioenbewuster te makenOnder de werknemers die zeggen geïnformeerd te zijn over hun pensioen door hun werkgever is het aandeelvolledig pensioenbewusten twee keer zo hoog als onder de werknemers die zeggen niet geïnformeerd te zijndoor hun werkgever: respectievelijk 16% en 8%. Dit verschil toont het belang aan van de <strong>in</strong>formatieve rol vande werkgever, die daar<strong>in</strong> wordt ondersteund door <strong>in</strong>itiatieven zoals de Pensioen3daagse. Hierbij moet echterwel opgemerkt worden dat pensioenbewusten meer openstaan voor pensioen<strong>in</strong>formatie en zij zich daardoor<strong>in</strong> hogere mate realiseren dat zij door hun werkgever zijn geïnformeerd. Zij die niet openstaan voor pensioen<strong>in</strong>formatienemen dit soort acties bij de werkgever waarschijnlijk m<strong>in</strong>der waar.4 | 20% m<strong>in</strong>der volledig pensioenonbewusten onder mensen die door de werkgever zijn geïnformeerd100%80%10%7%14%16%8%8%6%12%Volledigpensioenbewust60%22%Deelspensioenbewust40%20%69%54%74%DeelspensioenONbewustVolledigpensioenONbewust0%totaalwerkgever geïnformeerdover pensioenwerkgever nietgeïnformeerd overpensioen
• 173.3 Trend 3: geschat pensioen<strong>in</strong>komen lager dan benodigd pensioen<strong>in</strong>komenEr is een verschil te zien <strong>in</strong> het percentage dat men verwacht nodig te hebben na pensioner<strong>in</strong>g, en het percentagedat men denkt te krijgen. Hoewel het gat tussen nodig hebben en denken te krijgen weliswaar kle<strong>in</strong>er isgeworden dit jaar, is het verschil nog steeds 9% dat men denkt tekort te komen.Het benodigde pensioen<strong>in</strong>komen ligt evenwel op een lager niveau dan vorig jaar (-4%), maar daarnaast denktmen ook m<strong>in</strong>der te krijgen (-2%). Het pensioen<strong>in</strong>komen wordt dus nog steeds als ontoereikend <strong>in</strong>geschat,maar wel <strong>in</strong> m<strong>in</strong>dere mate dan voorheen.5 | Gat tussen geschat <strong>in</strong>komen en geschat nodig te hebben wordt kle<strong>in</strong>erIngeschat tekort 11% 11% 9%78% 78%74%67% 67% 65%2009 2010 2011<strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g <strong>in</strong>komen <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g nodig
• 183.4 Trend 4: <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g benodigd pensioen<strong>in</strong>komen onzekerderDit jaar kan men met m<strong>in</strong>der zekerheid <strong>in</strong>schatten of het pensioen<strong>in</strong>komen voldoende zal zijn. Ten opzichtevan vorig jaar geven namelijk meer mensen aan dit m<strong>in</strong>der goed te kunnen <strong>in</strong>schatten.Het percentage dat aangeeft niet <strong>in</strong> te kunnen schatten of het pensioen<strong>in</strong>komen voldoende zal zijn, is forsgestegen met 19% ten opzichte van vorig jaar.6 | Inschatten benodigd pensioen<strong>in</strong>komen is moeilijker gewordenHoe goed kunt u <strong>in</strong>schatten of uw pensioen<strong>in</strong>komen voldoende zal zijn?100%4% 5%24%80%37%43%helemaal niet<strong>in</strong>schatten60%41%niet zo goed<strong>in</strong>schatten40%47%42%tamelijk goed<strong>in</strong>schatten20%28%heel goed<strong>in</strong>schatten0%12% 10% 7%2009 2010 2011
• 19Opvallend is wel dat bij de <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g van het benodigde pensioen<strong>in</strong>komen reken<strong>in</strong>g wordt gehouden metmeerdere factoren. De <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g wordt ook achteraf vrijwel niet meer bijgesteld.Dit is op zich een positieve ontwikkel<strong>in</strong>g, omdat nu meer mensen reken<strong>in</strong>g houden met meer risico’s. De afweg<strong>in</strong>gwordt daarbij waarschijnlijk wel wat complexer, waardoor het voor werknemers moeilijker wordt om <strong>in</strong> teschatten of men uite<strong>in</strong>delijk voldoende pensioen<strong>in</strong>komen zal ontvangen.7 | Meest overwogen factoren bij bepalen van pensioen<strong>in</strong>komenaantal jaren opgebouwdAOW89%85%86%85%77%79%spaargeldenhypotheeklastenvast <strong>in</strong>komenverander<strong>in</strong>g levensstijl69%54%59%69%63%62%65%64%66%64%56%57%201120102009wegvallen AOW-premieverander<strong>in</strong>g woonsituatielagere belast<strong>in</strong>gschijf39%43%45%42%48%48%58%57%56%<strong>in</strong>flatieverander<strong>in</strong>g gez<strong>in</strong>ssituatie<strong>in</strong>komensstijg<strong>in</strong>g/dal<strong>in</strong>g53%52%49%51%48%50%51%46%44%0% 20% 40% 60% 80% 100%
• 20Onderzoeksverantwoord<strong>in</strong>gIn oktober 2011 zijn 1000 respondenten ondervraagd, waarbij de steekproef representatief is voor mensen diemomenteel werkzaam zijn <strong>in</strong> loondienst. De respondenten zijn ondervraagd middels een onl<strong>in</strong>e vragenlijst.De bouwstenen van de pensioenbewustzijn-meterEr is gebruikgemaakt van drie bouwstenen:• kennis over de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen;• kennis over de toereikendheid van het pensioen<strong>in</strong>komen;• kennis over de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen.Wanneer men aan de criteria voor alle bouwstenen voldoet, is men volledig pensioenbewust. Voldoet men aangeen van de criteria, dan is men volledig pensioenonbewust. In de volgende paragrafen gaan we nader op deverdere criteria <strong>in</strong>.Bouwsteen 1: kennis over de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenAan de respondenten is gevraagd wat hun verwacht<strong>in</strong>g is van het pensioen<strong>in</strong>komen als percentage van hetlaatstverdiende loon bij pensioner<strong>in</strong>g. Vervolgens is aan de hand van andere kenmerken, die van de respondenten<strong>in</strong> de enquête bekend zijn, bepaald of deze <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g reëel kan zijn. Hier<strong>in</strong> zijn de volgende kenmerkenbetrokken:• aantal uren dat men per week werkt;• of men wel of geen aanvullend pensioen heeft;• aantal jaren dat men nog pensioen zal opbouwen (aangenomen dat men tot en met 65 jaar werkt);• brutojaar<strong>in</strong>komen op basis van voltijds dienstverband.Pensioenkijker.nl heeft per situatie een grenswaarde bepaald. Wanneer een respondent een hoger pensioen<strong>in</strong>komenopgeeft dan mogelijk wordt geacht door Pensioenkijker.nl, dan is zijn of haar <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g als te hoogaangemerkt. In sommige gevallen is ook een ondergrens gehanteerd (een te lage <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g van het pensioen<strong>in</strong>komen).In de tabel op de volgende pag<strong>in</strong>a zijn de gehanteerde grenswaarden weergegeven.Naast een waarschijnlijk juiste <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g, is voldoende zekerheid over het pensioen<strong>in</strong>komen gewenst. Degenendie wel een <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen de gestelde grenswaarden maken, maar desgevraagd aangeven ‘eigenlijkgeen idee’ te hebben van het pensioen<strong>in</strong>komen, worden ook aangemerkt als niet op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenen zijn dus volledig pensioenonbewust.
• 218 | Grenswaarden pensioen<strong>in</strong>komen als percentage van het laatstverdiende loonaanvullendpensioenverwacht aantal opgebouwde jaren 35 jaar% % % % %tot 19 uur per week<strong>in</strong>komen tot € 30.000 Nee 85 90 (56) 100 (65) 100 (75) 100 (84)Ja 95 100 (56) 100 (65) 100 (75) 100 (84)<strong>in</strong>komen € 30.000 – € 40.000 Nee 70 77 (33) 84 (37) 90 (41) 97 (45)Ja 80 87 (33) 94 (37) 100 (41) 107 (45)<strong>in</strong>komen > € 40.000 Nee 43 46 50 52 56Ja 53 56 60 62 6620 t/m 29 uur per week<strong>in</strong>komen tot € 30.000 Nee 100 100 100 100 100Ja 110 110 110 110 110<strong>in</strong>komen € 30.000 – € 40.000 Nee 65 70 75 79 83Ja 75 80 85 89 93<strong>in</strong>komen > € 40.000 Nee 60 64 68 72 75Ja 70 74 78 82 8530 uur per week of meere<strong>in</strong>dloon en 55 jaar of ouder Nee 65 80Ja 75 90<strong>in</strong>komen tot € 30.000 Nee 70 80Ja 80 90<strong>in</strong>komen € 30.000 – € 40.000 Nee 60 75Ja 70 85<strong>in</strong>komen > € 40.000 Nee 60 70Ja 70 80Een derde criterium betreft het lezen van het Uniform Pensioenoverzicht en het raadplegen van andere<strong>in</strong>formatiebronnen. Om goed op de hoogte te zijn dient men, naast het kunnen maken van een goede pensioen<strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>gen voldoende zekerheid daarover, het Uniform Pensioenoverzicht bewust te bestuderen, of <strong>in</strong>te loggen op mijnpensioenoverzicht.nl en de <strong>in</strong>formatie bewust te bestuderen. Een andere mogelijkheid is datmen het Uniform Pensioenoverzicht of mijnpensioenoverzicht.nl globaal bestudeert, maar daarnaast <strong>in</strong>formatieheeft <strong>in</strong>gewonnen bij de werkgever, pensioenverzekeraar of tussenpersoon.Van alle ondervraagden voldoet 31% aan deze drie criteria. De overige 69% voldoet aan m<strong>in</strong>stens één criteriumniet. Deze groep beschouwen we als volledig pensioenonbewust.
• 22Bouwsteen 2: kennis over de toereikendheid van het pensioen<strong>in</strong>komenVan de 31% die op de hoogte is van het pensioen<strong>in</strong>komen, is vervolgens bepaald <strong>in</strong> welke mate men weet ofhet pensioen<strong>in</strong>komen toereikend zal zijn. Men wordt beschouwd als voldoende op de hoogte van de toereikendheidvan het pensioen<strong>in</strong>komen wanneer men voldoet aan de volgende voorwaarden:• Men kan enigsz<strong>in</strong>s <strong>in</strong>schatten of het <strong>in</strong>komen na pensioner<strong>in</strong>g voldoende zal zijn om te leven zoals menzou willen tijdens het pensioen. Wanneer men dit helemaal niet kan <strong>in</strong>schatten, beschouwen we iemandals niet op de hoogte van de toereikendheid.• Daarnaast dient men een <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g te kunnen maken van het percentage van het nettosalaris (vlak voordatmen met pensioen gaat), dat men nodig denkt te hebben om na pensioner<strong>in</strong>g te leven zoals men zouwillen. Dit moet m<strong>in</strong>imaal 40% zijn en de ‘weet niet’-categorie is uitgesloten.• Tot slot mag deze <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g niet meer dan 5% afwijken van een tweede <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g van dit percentage,die is gemaakt nadat van een aantal zaken is gevraagd of men daarmee reken<strong>in</strong>g heeft gehouden bij hetmaken van deze <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g. De achterliggende gedachte hierbij is dat bij een grotere afwijk<strong>in</strong>g, men <strong>in</strong>eerste <strong>in</strong>stantie kennelijk niet goed <strong>in</strong> staat was om een goede <strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g van de toereikendheid te maken.De zaken waarvan is gevraagd of men daarmee reken<strong>in</strong>g heeft gehouden, zijn bijvoorbeeld langeretijd <strong>in</strong> het buitenland gewoond, een lager belast<strong>in</strong>gtarief, schulden, en dergelijke.De groep die aan deze voorwaarden voldoet bedraagt 17% van alle ondervraagden.Bouwsteen 3: kennis over de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwenTot slot is gevraagd <strong>in</strong> welke mate men de mogelijkheden kent om meer pensioen op te bouwen. Net als bijbouwsteen 2, is de mate waar<strong>in</strong> men deze mogelijkheden kent alleen bepaald voor de groep die niet volledigpensioenonbewust is.In welke mate men op de hoogte is van de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen, is als vraag aande respondenten voorgelegd. Wanneer men hierbij ‘goed’ of ‘zeer goed’ antwoordt en zich daarnaast verantwoordelijkvoelt voor het opbouwen van pensioen, scoort men voldoende op dit onderdeel.Van de 17% die voor deze bouwsteen <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g komt (niet volledig pensioenonbewust), kent 7 % (procentpunten)deze mogelijkheden onvoldoende. Van de ondervraagden is 10% zowel op de hoogte van hetpensioen<strong>in</strong>komen als van de toereikendheid en de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen.
• 23Het comb<strong>in</strong>eren van de bouwstenenWe hebben gezien dat het scoren op bouwsteen 2 en 3 alleen kan wanneer men niet volledig pensioenonbewustis. De mogelijke comb<strong>in</strong>aties van bouwstenen die dan ontstaan zijn:volledig pensioenonbewust;alleen op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen (bouwsteen 1);op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen en weet of het toereikend is (bouwsteen 1 en 2);volledig pensioenbewust (bouwsteen 1, 2 en 3).De verdel<strong>in</strong>g van de ondervraagden over deze categorieën is hieronder weergegeven.9 | De bouwstenen gecomb<strong>in</strong>eerdVolledig pensioenonbewustniet op de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komen 69%Deels pensioenonbewustop de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenweet niet of het (on)toereikend is 14%Deels pensioenbewustop de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenweet of het (on)toereikend iskent geen mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen 7%Volledig pensioenbewustop de hoogte van het pensioen<strong>in</strong>komenweet of het (on)toereikend iskent de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen 10%
<strong>Wijzer</strong> <strong>in</strong> <strong>geldzaken</strong>Postbus 202012500 EE Den Haag<strong>in</strong>fo@wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nlwww.wijzer<strong>in</strong><strong>geldzaken</strong>.nl• 24