FEITEN OM TE DELEN DIGITALE CONTENTDISTRIBUTIE IN NEDERLANDalsnog het origineel <strong>te</strong> kopen (zie paragraaf 6.2.1).Ech<strong>te</strong>r, wanneer het product de consument niet bevalt,dan zal deze het product niet kopen. Dit besluit alsgevolg van een negatieve <strong>te</strong>st door het downloaden uitillegale bron kan leiden tot vraaguitval en daarmee totlagere verkoopcijfers.7.1.3 UITSTEL VAN AANKOOPEen laats<strong>te</strong> negatieve effect op de verkoop van legalecon<strong>te</strong>nt is dat het downloaden uit illegale bron mensenin staat s<strong>te</strong>lt <strong>om</strong> aankopen uit <strong>te</strong> s<strong>te</strong>llen. Nu de prijsvan een en<strong>te</strong>rtainment product over het algemeenafneemt in de tijd, be<strong>te</strong>kent dit dat er minder <strong>om</strong>zetwordt behaald door de en<strong>te</strong>rtainmentindustrie.7.2 POSITIEVE EFFECTEN VANDOWNLOADEN UIT ILLEGALE BRONOP DE AANSCHAF VAN CONTENTNaast de negatieve effec<strong>te</strong>n van het downloaden uit illegalebron op de aanschaf van digitale con<strong>te</strong>nt worden inde li<strong>te</strong>ratuur ook positieve effec<strong>te</strong>n van downloaden opde aankoop van legaal aangeboden con<strong>te</strong>nt beschrevenen onderzocht. Het gaat hierbij <strong>om</strong> het sampling effect,indirect appropriability en netwerk effec<strong>te</strong>n.7.2.1 SAMPLINGZoals hierboven beschreven biedt het downloaden uitillegale bron consumen<strong>te</strong>n de mogelijkheid <strong>om</strong> en<strong>te</strong>rtainmentproduc<strong>te</strong>n gratis <strong>te</strong> proberen. Dit ‘samplen’s<strong>te</strong>lt de consument in staat <strong>om</strong> kennis <strong>te</strong> maken metmeer produc<strong>te</strong>n en als zij het product waarderen, <strong>om</strong>het dan alsnog <strong>te</strong> kopen. De theorie is dus dat doorhet samplen de consument ook meer legale con<strong>te</strong>nt zalaanschaffen.7.2.2 INDIRECT APPROPRIABILITYEen effect waarvan ook wordt gesuggereerd dat het de<strong>om</strong>zet van de en<strong>te</strong>rtainmentindustrie positief beïnvloedtis ‘indirect appropriability’. Dit is de notie da<strong>te</strong>en consument waarde hecht aan het feit dat hij zijncon<strong>te</strong>nt kan kopiëren en daardoor bereid zal zijn eenhogere prijs voor het origineel <strong>te</strong> betalen. Deze toegevoegdewaarde voor de consument vertaalt zich voorde producent in de mogelijkheid <strong>om</strong> hogere prijzen <strong>te</strong>rekenen voor het origineel.7.2.3 NETWERK EFFECTENEen netwerkeffect treedt op wanneer een product meerwaarde krijgt voor een gebruiker naarma<strong>te</strong> er meergebruikers óók het product of de dienst gebruiken. Een<strong>te</strong>lefoon bijvoorbeeld heeft meer waarde naarma<strong>te</strong> jeer meer mensen mee kan bereiken. Netwerkeffec<strong>te</strong>nkunnen positief zijn voor consumen<strong>te</strong>n (zij ontlenenmeer nut aan hun goed of dienst) en voor producen<strong>te</strong>n(door de aantrekkelijkheid van het product k<strong>om</strong>en ermeer po<strong>te</strong>ntiële kopers en door de toegen<strong>om</strong>en waardevan het product of de dienst kan eventueel een hogereprijs worden gevraagd).7.3 ANALYSE POSITIEVE EN NEGATIEVEEFFECTEN DOWNLOADEN IN DELITERATUUREr zijn diverse (empirische) studies gedaan naar deinvloed die het downloaden uit illegale bron heeft opde markt voor legale verkopen. In de studies wordenzowel negatieve als positieve effec<strong>te</strong>n op de verkoopvan legaal aangeboden con<strong>te</strong>nt geconsta<strong>te</strong>erd. Watopvalt aan het onderzoek op het gebied van het downloadenuit illegale bron is dat er geen we<strong>te</strong>nschappelijkeconsensus bestaat over de manier waarop deecon<strong>om</strong>ische effec<strong>te</strong>n ervan moe<strong>te</strong>n worden berekend.Als gevolg daarvan zien we dat verschillendeonderzoeksmethoden worden gehan<strong>te</strong>erd. Hierbij kanonder andere gedacht worden aan het vergelijken vanverschillende geografische gebieden (waarbij bijvoorbeeldbreedbandpenetratie als onderscheidende factorwordt gebruikt), het bevragen van consumen<strong>te</strong>npanelsover hun download- en koopgedrag, en het daadwerkelijkmonitoren van het gebruik van p2p netwerkenen dit vergelijken met verkoopcijfers over dezelfdeperiode. 148 Al deze methoden hebben hun voor<strong>delen</strong>,na<strong>delen</strong> en beperkingen.Een probleem waarvoor (nagenoeg) alle empirischestudies naar het downloaden uit illegale bron zich zienges<strong>te</strong>ld, is dat de relatie tussen downloads en verkopen148Zie onder andere: Dejean, S. (2009), What Can We Learn fr<strong>om</strong> Empirical Studies About Piracy?, in: CESifo Econ<strong>om</strong>ic Studies, 2009, 55 (2).64
7 INVLOED ILLEGAAL AANBOD OP DE LEGALE MARKT‘endogeen’ is. 149 Dit be<strong>te</strong>kent dat er factoren zijn,waarvan s<strong>om</strong>mige niet worden gezien door de onderzoekers,die zowel downloads als verkopen gelijktijdigbeïnvloeden. 150 Deze endogeni<strong>te</strong>it maakt het lastig <strong>om</strong>causale verbanden aan <strong>te</strong> tonen tussen downloads enstijgende of dalende verkopen. Om het probleem vanendogeni<strong>te</strong>it <strong>te</strong> vermijden maken econ<strong>om</strong>etris<strong>te</strong>ngebruik van diverse <strong>te</strong>chnieken. Een methode die inhet empirisch onderzoek naar het downloaden uitillegale bron veel gebruikt is, is het zoeken naar variabelendie wel samenhangen met het downloadgedragmaar niet met het aanschaffen van con<strong>te</strong>nt (exogenevariabelen). 151 Dergelijke exogene variabelen worden‘instrumen<strong>te</strong>n’ genoemd en kunnen gebruikt worden<strong>om</strong> causale relaties aan <strong>te</strong> tonen. Helaas is het vindenvan goede instrumen<strong>te</strong>n bijzonder lastig. De kritiek dieop veel studies wordt geleverd is dat zij of in het geheelniet instrumen<strong>te</strong>ren, of dat de variabelen die wordengebruikt voor het instrumen<strong>te</strong>ren niet exogeen zijn,waardoor de onderzoeksresulta<strong>te</strong>n invalide zijn.De verschillende manieren waarop econ<strong>om</strong>en hundata verzamelen en analyseren en de <strong>om</strong>gang methet probleem van endogeni<strong>te</strong>it heeft geleid tot veel<strong>te</strong>genges<strong>te</strong>lde conclusies en twis<strong>te</strong>n over gehan<strong>te</strong>erdemethodologieën, gebruik<strong>te</strong> data en uitk<strong>om</strong>s<strong>te</strong>n. Hetis dan ook niet goed mogelijk <strong>om</strong> de inhoud van deverschillende studies direct <strong>te</strong> vergelijken, <strong>te</strong> beoor<strong>delen</strong>en daaruit definitieve conclusies <strong>te</strong> trekken. Omdeze reden zullen wij de verschillende studies kortbeschrijven (inhoud, methodologie, gebruik<strong>te</strong> data,eventuele kritiek) en de belangrijks<strong>te</strong> conclusies weergeven.152 Hiermee kan vervolgens een beeld wordengeschetst van de huidige status van het we<strong>te</strong>nschappelijkdiscours.Hieronder bespreken wij de negatieve en positieveeffec<strong>te</strong>n die het downloaden uit illegale bron mogelijkerwijsheeft op de verkoop van legaal aangebodencon<strong>te</strong>nt. Wij rich<strong>te</strong>n ons op die studies die het meestrelevant zijn. Indicaties hiervoor zijn de gezaghebbendheidvan de studie (welke bijvoorbeeld is af <strong>te</strong> leidenuit het tijdschrift waarin de studie is gepubliceerd),de publicatiedatum (recen<strong>te</strong>re studies worden relevan<strong>te</strong>rgeacht), de ma<strong>te</strong> waarin studies <strong>te</strong>rugk<strong>om</strong>en inhet maatschappelijk debat en de eventuele kritiek opde studies. Wij beseffen ons dat wij door de gemaak<strong>te</strong>selectie niet geheel volledig kunnen zijn maar menendat de selectie representatief is voor de li<strong>te</strong>ratuur.7.3.1 NEGATIEVE EFFECTENMet name het substitutie effect is uitgebreid onderzochtin de li<strong>te</strong>ratuur. De overige twee negatieveeffec<strong>te</strong>n (vraaguitval door sampling en uits<strong>te</strong>l vankoop) zijn zeer nauw gerela<strong>te</strong>erd aan substitutie,hetgeen een verklaring kan zijn waar<strong>om</strong> nagenoeggeen studies specifiek kijken naar deze effec<strong>te</strong>n.7.3.1.1 SUBSTITUTIEDe invloed van het downloaden uit illegale bron op delegale verkopen is met name voor muziek uitgebreidonderzocht. Dit is niet verwonderlijk, nu muziekin MP3 formaat het eers<strong>te</strong> en<strong>te</strong>rtainment productis dat sinds 1999 op gro<strong>te</strong> schaal via p2p netwerkenwerd uitgewisseld. De mees<strong>te</strong> datasets die gebruiktzijn voor het empirisch onderzoek naar de substitutiedoor downloaden uit illegale bron stammen ook uitde periode 1999-2004. Voor de Nederlandse marktis weinig specifiek onderzoek gedaan, alleen Huygenet al. (2009) en Forres<strong>te</strong>r Research (2009) onderzoekende invloed van het downloaden uit illegalebron op de legale verkopen van muziek in Nederland.Zij k<strong>om</strong>en respectievelijk tot een <strong>om</strong>zetverlies vanmaximaal 100 miljoen euro per jaar (inclusief BTW)en een <strong>om</strong>zetverlies van rond de 80 miljoen euro perjaar (inclusief BTW).149Huygen, A., Poort, J., Van Eijk, N. (2009), Ups and downs: Econ<strong>om</strong>ische en culturele gevolgen van lesharing voor muziek, lm en games,januari 2009, TNO/SEO/IViR, p. 105.150Oberholzer-Gee, F., Strumpf, K. (2009), Filesharing and copyright, Working paper 9-132, Harvard Business School, p. 18.151Oberholzer-Gee, F., Strumpf, K. (2009), Filesharing and copyright, Working paper 9-132, Harvard Business School, p. 18 en Huygen, A., Poort, J.,Van Eijk, N. (2009), Ups and downs: Econ<strong>om</strong>ische en culturele gevolgen van lesharing voor muziek, lm en games, januari 2009, TNO/SEO/IViR,p. 105.152Dejean, S. (2009), What Can We Learn fr<strong>om</strong> Empirical Studies About Piracy?, in: CESifo Econ<strong>om</strong>ic Studies, 2009, 55 (2), p. 326.65