Download rapport - Biax Consult
Download rapport - Biax Consult
Download rapport - Biax Consult
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
BIAXiaal 435 26<br />
staat bekend als een relatief ‘snel’ gewas dat al 12-14 weken na het zaaien geoogst kan<br />
worden. 27<br />
Van erwt en paardenboon zijn maar enkele vondsten gedaan. Dit betekent echter niet<br />
dat deze peulvruchten slechts een marginale rol speelden in de economie van de<br />
nederzetting(en). Peulvruchten blijven in onverkoolde toestand heel slecht bewaard. In<br />
verkoolde staat is de conserveringskans beter, maar de kans dat peulvruchten verkolen is<br />
veel minder groot dan bij granen het geval is. Dit komt omdat granen een veel grotere<br />
kans hebben met vuur in aanraking te komen dan andere cultuurgewassen. Granen<br />
werden vroeger namelijk vaak geëest (licht geroosterd) om het dorsen te<br />
vergemakkelijken en/of de opslagcondities te verbeteren (de kiem wordt door het eesten<br />
gedood, waardoor het graan niet in de opslagruimte gaat kiemen). Bij peulvruchten is<br />
eesten niet nodig. Bovendien worden peulvruchten niet in ovens gebakken (zoals<br />
graanproducten), maar in water gekookt, hetgeen de kans op verkolen aanzienlijk<br />
verkleint.<br />
Erwten werden al door de eerste boeren in ons land verbouwd. Paardenboon, ook wel<br />
duivenboon of veldboon genoemd, is in de IJzertijd een nieuw gewas in de Nederlandse<br />
landbouw. Het is landbouwhistorisch bezien de voorloper van onze huidige tuinboon die<br />
veel grotere en plattere zaden heeft dan de ouderwetse paardenboon.<br />
In twee monsters zijn ook zaden van raapzaad gevonden. Hoewel de huidige<br />
Nederlandse naam doet vermoeden dat raapzaad vooral voor de productie van het<br />
oliehoudende zaad werd verbouwd, is het gewas vroeger ook voor andere doeleinden<br />
verbouwd. Voorbeelden hiervan zijn rapen en raapkruid. In het eerste geval ligt de nadruk<br />
op het verbouwen van de knollen. In het tweede geval is het blad (loof) het belangrijkste<br />
product. Rapen werden zeer waarschijnlijk ook wel door de bewoners van de Vergulde<br />
Hand-West verbouwd. In zijn boek ‘De re Rustica’ (over de landbouw) schrijft Columella<br />
dat de Galliërs rapen zowel voor menselijke consumptie als voor veevoer verbouwden.<br />
Het was een belangrijk voedsel tijdens de wintermaanden. 28 Ook het zaad werd<br />
waarschijnlijk wel gebruikt. Er zijn aanwijzingen dat raapzaad al in de IJzertijd voor de<br />
zaden werd verbouwd. 29 De zaden werden geoogst van voederrapen die in de winter op<br />
de akker of in de tuin waren blijven staan. In het volgende voorjaar schoten deze rapen<br />
dan in bloei, waarna het oliehoudende zaad geoogst kon worden. 30 Het zaad werd<br />
vervolgens geperst, waarna de olie voor verlichting of in de voedselbereiding gebruikt<br />
werd. Bij verbouw van raapzaad voor het blad krijgen de planten niet de kans om zaad te<br />
vormen. De op de vindplaats aangetroffen zaden duiden daarom op verbouw van<br />
raapzaad voor de rapen en/of het zaad.<br />
De zaden van kool (Brassica) die in het monster uit de haard van gebouw 09 zijn<br />
gevonden, konden niet nauwkeurig worden gedetermineerd. Hierdoor kunnen ze behalve<br />
van raapzaad ook van zwarte mosterd (Brassica nigra) afkomstig zijn. Zwarte mosterd is<br />
een plant die oorspronkelijk afkomstig is uit het oostelijke Middellandse-Zeegebied. De<br />
zaden bevatten een hoog gehalte aan mosterdolie, wat de reden is voor de verspreiding<br />
van de plant als cultuurgewas. Vooral in middeleeuwse en jongere contexten worden de<br />
zaden (of fragmenten) heel vaak in consumptieafval gevonden, hetgeen een betrouwbare<br />
aanwijzing is voor het gebruik van mosterd. Zwarte mosterd heeft zich echter ook als<br />
zogenaamde rivierbegeleider op een natuurlijke manier verspreid. Dat is de reden dat we<br />
bij vondsten van de zaden van deze plant in het rivierengebied meestal voorzichtig zijn.<br />
Omdat de resten bovendien niet nauwkeurig konden worden gedetermineerd, lijkt het<br />
beter niet al te veel conclusies aan de vondsten te verbinden.<br />
Van pluimgierst zijn in twee monsters resten gevonden. Pluimgierst is een graan dat al<br />
in de Bronstijd in ons land een belangrijk cultuurgewas was. Het is in tegenstelling tot de<br />
27 Körber-Grohne 1987, 390.<br />
28 Columella, De re Rustica II, 171.<br />
29 Brinkkemper 1993, 57.<br />
30 Van Haaster 1997, 71.