** VAN HOUTVUUR TOT (O)LEDVERLICHTING ** Van lijn- of ...
** VAN HOUTVUUR TOT (O)LEDVERLICHTING ** Van lijn- of ...
** VAN HOUTVUUR TOT (O)LEDVERLICHTING ** Van lijn- of ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Eerste gaslicht in Amsterdam<br />
Op zondagavond 23 september 1816 werd te Amsterdam in de eetzaal van het<br />
'Besjeshuis' (tegenwoordig Amstelh<strong>of</strong>) <strong>of</strong> Diaconie oude mannen- en vrouwenhuis<br />
aan de Binnen-Amstel bij de Nieuwe Herengracht een proef gedaan met<br />
gasverlichting. Daarbij aanwezig was de koninklijke familie, Koning Willem I<br />
vergezeld van de prins en prinses van Oranje, almede een schitterend gevolg.<br />
Het initiatief ging uit van predikant en uitvinder Bernardus Koning en stond onder<br />
supervisie van het Koninklijk Nederlands Instituut van Wetenschappen. De proef<br />
vond daar plaats omdat men elders in de stad geen geschikte locatie had kunnen<br />
vinden. De proef werd enkele dagen later herhaald voor het publiek, tegen een vrij<br />
hoge entree, die ten goede kwam aan de amen. Het bleef voorlopig bij die proef. In<br />
1823 kwam de eerste gasfabriek in Amsterdam. Het kolengas werd hier op door<br />
Bernardus Koning uitgevonden wijze geproduceerd. Toch zou het nog duren tot<br />
1840 voordat de eerste 125 gaslantaarns in Amsterdam in bedrijf kwamen. Medio<br />
1847 volgde de overige lantaarns in die stad. Medio 1841 werd ten aanzien van de<br />
lichtsterkte van die Amsterdamse lantaarns opgemerkt dat men op 30 passen afstand<br />
een goed gedrukt geschrift kon lezen.<br />
Keerpunt bereikt<br />
Omstreeks 1850 werd in Nederland een keerpunt bereikt. Enerzijds besloten<br />
gemeentebesturen in toenemende mate de straatverlichting bestaande uit<br />
petroleumlampen te vervangen door gasverlichting. Anderzijds ontstond een<br />
intensievere invloed van buitenlandse maatschappijen die toen mogelijk werd. Deze<br />
werd veroorzaakt door verbeterde fabricage- en zuiveringstechnieken,<br />
schaalvergroting, dalende steenkolenprijzen en een zich wijzigend overheidsbeleid.<br />
Ook de uitvinding van de muntmeter was van positieve invloed met betrekking tot<br />
de toename van het aantal aansluitingen. Het bijzondere van dit type verlichting was<br />
dat de brandst<strong>of</strong> zich niet langer bevond in <strong>of</strong> bij de brander zèlf, maar door leidingen<br />
moest worden aangevoerd. Dit betekende na de aanleg van de eerste telegraaf<strong>lijn</strong>en,<br />
dat straten opnieuw werden opengebroken teneinde gasleidingen aan te leggen.<br />
<strong>Van</strong>af dat moment zien we van tijd tot tijd in de krantenberichten over ontpl<strong>of</strong>fingen<br />
<strong>of</strong> brand door lekkende gasleidingen. Zo ook in de krant De Noord-Brabanter van 3<br />
april 1852 waar vanuit Amsterdam werd bericht dat op 30 maart van dat jaar voor<br />
de huizen aan de Nieuwe Zijds Kapel op het Rokin onder de grond een<br />
gaz-ontpl<strong>of</strong>fing plaatsvond die gelukkig alleen de stoep vernielde. Vermoed werd<br />
dat gas uit een lek in de ho<strong>of</strong>dleiding in aanraking was gekomen met stikst<strong>of</strong> uit het<br />
daarnaast gelegen riool.<br />
Gaspit<br />
Bij gasverlichting was er niet echt sprake van een lamp. Om die reden werd een, door<br />
gas gevoed lichtpunt wel gaspit genoemd. Overigens werd deze naam ook wel<br />
gebruikt als bijnaam voor een gasfabriek.<br />
30