Binnenwerk Cahier 5 Stad&Regio - Mitros
Binnenwerk Cahier 5 Stad&Regio - Mitros
Binnenwerk Cahier 5 Stad&Regio - Mitros
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
R E G I O<br />
N A L E<br />
S A M E N<br />
W E R K<br />
I N G<br />
•<br />
STAD & REGIO<br />
<strong>Cahier</strong><br />
27• 11• 2002<br />
<strong>Mitros</strong> is een toonaangevende<br />
en ambitieuze woningcorporatie.<br />
Met ruim 32.000 woningen,<br />
garages en bedrijfspanden is zij<br />
de grootste speler op het veld<br />
van de volkshuisvesting in<br />
Utrecht en Nieuwegein. Samenwerking<br />
en keuzevrijheid staan<br />
bij <strong>Mitros</strong> voorop.<br />
<strong>Mitros</strong> biedt als voorloper in de<br />
volkshuisvesting een Podium<br />
voor discussie. Op het <strong>Mitros</strong><br />
Podium belichten we circa drie<br />
keer per jaar belangrijke of actuele<br />
thema‘s uit de wereld van<br />
wonen, leven en volkshuisvesting.<br />
De <strong>Mitros</strong> <strong>Cahier</strong>s zijn<br />
hiervan de schriftelijke afgeleide.
Stad & <strong>Regio</strong><br />
2<br />
<strong>Mitros</strong> <strong>Cahier</strong> - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong><br />
Het thema van regionaal samenwerken is uiterst actueel<br />
in het stedelijk gebied van Utrecht. Op politiek-bestuurlijk<br />
niveau ligt er de uitdaging om na de opheffing van<br />
het Bestuur <strong>Regio</strong> Utrecht (BRU), vermoedelijk per<br />
1 januari 2004, een nieuw bestuurlijk samenwerkingsverband<br />
te creëren, waarvan de zwaarte nog niet helder<br />
is gedefinieerd.<br />
Voor woningcorporaties ligt er de uitdaging om tot een<br />
regionaal volkshuisvestingsbeleid te komen, zo mogelijk<br />
geconcretiseerd in regionale prestatieafspraken.<br />
Essentieel daarin is het wegwerken van de onbalans<br />
tussen de stad en de regiogemeenten. Dat is voor beide<br />
van belang: doorstroming in de stad biedt ruimte voor<br />
herstructurering, meer draagvlak voor voorzieningen en<br />
meer huisvestingsmogelijkheden voor eigen bewoners<br />
c.q. starters uit de regio die de stad vaak als beginstadium<br />
voor een carrière nodig hebben.
Een regionaal woningmarktbeleid vraagt om de erkenning<br />
dat de stad deel uitmaakt van de regio, maar er<br />
qua samenstelling van de woningvoorraad niet hetzelfde<br />
hoeft uit te zien als de regiogemeenten. <strong>Regio</strong>naal<br />
woningmarktbeleid vraagt om beleidskeuzes hoe je de<br />
totale regio in wil richten en om instrumenten om die<br />
beleidskeuzes te realiseren.<br />
Tijdens het <strong>Mitros</strong> Podium Stad & <strong>Regio</strong>: samenwerking<br />
in de stedelijke regio Utrecht (27 november 2002) is<br />
deze thematiek onderwerp van discussie geweest,<br />
gevoed door bijdragen vanuit de Rijksoverheid en de<br />
regio Haaglanden en van stedelijke en regionale wethouders<br />
en corporatiedirecteuren.<br />
De gedachten in dit <strong>Mitros</strong> <strong>Cahier</strong> vormden een opmaat<br />
voor deze discussie.<br />
3<br />
<strong>Mitros</strong> <strong>Cahier</strong> - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong>
1 Woningmarkt op slot<br />
4<br />
Afnemende dynamiek<br />
De woningmarkt in de stedelijke regio<br />
Utrecht dreigt langzamerhand verstopt te<br />
raken. Dat is onder andere te zien aan de<br />
oplopende wachttijd voor een sociale<br />
huurwoning en het stijgend aantal reacties<br />
op aangeboden woningen. Het feit<br />
dat er geen sprake is van leegstand –<br />
natuurlijk zijn bepaalde complexen wel<br />
populairder dan andere – wijst daar ook<br />
op. Voorts ziet <strong>Mitros</strong> het aantal mutaties<br />
dalen: ruim 11% van de woningen van<br />
<strong>Mitros</strong> veranderde in 1998 van bewoner,<br />
in 2002 zal dat slechts 8,5% zijn.<br />
Tot slot is er al een aantal jaren sprake<br />
van het feit dat meer mensen de stad verlaten<br />
dan zich er vestigen (vertrekoverschot).<br />
De groei van de bevolking wordt<br />
alleen nog veroorzaakt door een ‘geboorteoverschot’<br />
en eenmalig door de samenvoeging<br />
van Utrecht en Vleuten-de Meern<br />
per 2001.<br />
De trend van een steeds lager worden-<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong><br />
%<br />
18<br />
17<br />
16<br />
15<br />
15<br />
1990<br />
15,7<br />
1992<br />
15,6<br />
1994<br />
16,9<br />
1996<br />
17,6<br />
1998<br />
16,7<br />
2000<br />
Bron: O+S (Amsterdam)
de dynamiek op de woningmarkt zien we<br />
niet alleen in Utrecht, maar ook in de<br />
andere grote steden. Vanaf 1998 neemt de<br />
dynamiek op de Haagse, Rotterdamse en<br />
Amsterdamse markt net zo veel af als die<br />
op de Utrechtse. De dynamiek wordt uitgedrukt<br />
in een percentage, waarbij het<br />
saldo van in- en uitstroom, vermeerderd<br />
met het (dubbel getelde) aantal verhuizingen<br />
binnen de stad gedeeld wordt door de<br />
gemiddelde omvang van de bevolking in<br />
een jaar.<br />
De Utrechtse dynamiek bleef in de periode<br />
1990-1994 tussen de 15 en 16%, zat in<br />
de periode 1995-1998 tussen de 17 en<br />
17,5%, maar viel vervolgens terug naar<br />
16,7% en zal naar verwachting blijven<br />
dalen.<br />
Effecten op de stedelijke regio<br />
Als de (groot)stedelijke woningmarkt<br />
verstopt raakt, heeft dat een groot aantal<br />
negatieve gevolgen. In de eerste plaats<br />
vindt een selectieve uitstroom plaats;<br />
alleen diegenen die het zich kunnen veroorloven,<br />
zullen zich vestigen in, meestal<br />
suburbane, gebieden. Daarmee valt niet<br />
alleen voor een deel het financieel draagvlak<br />
voor voorzieningen in de stad weg,<br />
maar ontstaat ook een grotere pendel van<br />
mensen die in de stad werken en elders<br />
wonen.<br />
In de tweede plaats ontstaan in de steden<br />
probleemcumulatiegebieden, waar<br />
mensen wonen die gezien hun sociaaleconomische<br />
positie, naast het feit dat er<br />
onvoldoende nieuw aanbod is, niet naar<br />
elders kunnen verhuizen en zo langdurig<br />
komen ‘vast te zitten’. Deze probleemgebieden<br />
worden, door de bovengenoemde<br />
selectieve uitstroom, steeds eenzijdiger<br />
van bevolkingssamenstelling.<br />
Voorts ontstaat er in toenemende mate<br />
illegale bewoning. Immers, woonruimte is<br />
in een verstopte markt een schaars goed.<br />
Woningzoekenden zullen dus op alle<br />
mogelijke manieren trachten om huisvesting<br />
te vinden, terwijl anderen de situatie<br />
zullen uitbuiten en tegen hoge prijzen<br />
woonruimte illegaal zullen (onder)verhuren.<br />
Tot slot stokt wellicht de meest belangrijke<br />
functie van de stad in een stedelijke<br />
regio, namelijk het feit dat de stad een<br />
‘carrière-machine’ is, zowel voor de professionele<br />
carrière als voor de wooncarrière.<br />
Indien de woningmarkt geen ruimte<br />
laat voor de continue aanvoer (en doorstroom)<br />
van studenten, starters en mensen<br />
die vanuit het buitenland tijdelijk naar<br />
Nederland komen, dan gaat de carrièrefunctie<br />
van de stad verloren. Dit zal<br />
nadrukkelijk mede op de regiogemeenten<br />
terugslaan, omdat ook de inwoners van<br />
deze gemeente uitermate veel baat hebben<br />
bij de mogelijkheid om carrière te<br />
maken in de stad. De regiogemeenten<br />
zijn zelf, door de samenstelling van hun<br />
woningvoorraad, veelal niet in staat om<br />
met name aan de starters die mogelijkheid<br />
te bieden.<br />
Vernieuwing van de woningvoorraad in<br />
stad én regio is uitermate belangrijk is.<br />
Het is daarbij ook duidelijk dat de regio<br />
een rol moet (blijven) vervullen voor die<br />
groepen die nu, met name door hun sociaal-economische<br />
omstandigheden, alleen<br />
in de stad terechtkunnen. Wanneer er<br />
geen sprake is van een balans tussen stad<br />
en regio, pakt dat voor stad én regio<br />
slecht uit.<br />
5<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong>
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong><br />
6<br />
Bron: BRU<br />
2 Huidige samenwerking in
de regio<br />
BRU<br />
De gemeenten in de stedelijke regio<br />
Utrecht werken samen binnen het Bestuur<br />
<strong>Regio</strong> Utrecht (BRU). Het BRU bestaat uit<br />
drie delen (West, Oost en Midden) en<br />
beslaat circa driekwart van de provincie<br />
Utrecht. Het stedelijk gebied, Utrecht en<br />
de regiogemeenten die een duidelijke relatie<br />
met de stad Utrecht hebben, wordt<br />
aangeduid met BRU-Midden.<br />
Het BRU is een tijdelijk samenwerkingsverband<br />
(een zogeheten Kaderwetregio)<br />
voor een aantal projecten in de regio op<br />
het gebied van regionale structuur, ruimtelijke<br />
ordening, volkshuisvesting, verkeer<br />
en vervoer, economische zaken en milieu.<br />
De werkingsduur van het BRU liep in eerste<br />
instantie door tot april 1998, maar<br />
werd verlengd tot (uiterlijk) 1 juli 2003.<br />
Het (demissionaire) kabinet-Balkenende<br />
heeft aangegeven de Kaderwet Bestuur-inverandering<br />
per 1 januari 2004 af te willen<br />
schaffen.<br />
Binnen korte tijd moet er dus helderheid<br />
zijn over de herverdeling van de<br />
Kaderwettaken en over de overdracht van<br />
de rechten en plichten van het BRU over<br />
andere openbare lichamen. Op politiekbestuurlijk<br />
niveau wordt van diverse<br />
zijden aangedrongen op een blijvende<br />
regionale samenwerking tussen gemeenten<br />
op de beleidsterreinen openbaar vervoer,<br />
infrastructuur, woningbouw, locatieontwikkeling,<br />
woonruimtebeleid en ruimtelijke<br />
en sociaal-economische planning.<br />
Bij deze samenwerking zou het alleen<br />
gaan om de gemeenten in de stedelijke<br />
regio Utrecht, dat is: het huidige BRU-<br />
Midden eventueel aangevuld met enkele<br />
bouwende gemeenten die nu in West of<br />
Zuid liggen. De omvang van het samenwerkingsverband<br />
en de intensiteit van<br />
samenwerking moet nog verder worden<br />
bediscussieerd.<br />
RWU<br />
De woningcorporaties in het gebied<br />
Utrecht-Midden hebben zich verenigd in<br />
het <strong>Regio</strong>platform Woningcorporaties<br />
Utrecht (RWU). Het RWU vormt de<br />
gesprekspartner voor het BRU bij veel<br />
volkshuisvestelijke onderwerpen, zoals de<br />
huisvestingsverordening, de huurinkomenstabel<br />
en het <strong>Regio</strong>naal Structuur<br />
Plan. Met de Provincie Utrecht praat zij<br />
over het provinciaal Streekplan en de<br />
uitwerking van het Intentiedocument<br />
Stedelijke Vernieuwing.<br />
Vanuit de constatering dat er sprake is<br />
van een regionale woningmarkt voelen de<br />
RWU-corporaties de noodzaak om te<br />
komen tot een gemeenschappelijk volkshuisvestingsbeleid,<br />
zonder dat dit afbreuk<br />
doet aan de autonomie van de verschillende<br />
corporaties of van de afspraken die tussen<br />
gemeenten en corporaties zijn<br />
gemaakt zoals De Utrechtse Opgave<br />
(DUO).<br />
Het RWU heeft daartoe inzicht ontwikkeld<br />
in de woningvoorraad van de aangesloten<br />
corporaties en in de investeringsplannen.<br />
Anderzijds is er door de gemeenschappelijke<br />
registratie van woningzoekenden<br />
en van de verhuisbewegingen<br />
een goed zicht op de vraag in de markt en<br />
de aantrekkelijkheid van diverse woonmilieus.<br />
Al met al zijn er bouwstenen<br />
genoeg voor een gezamenlijk volkshuisvestingsbeleid<br />
en bij voorkeur ook voor<br />
een set van regionale prestatieafspraken.<br />
Aard en omvang daarvan moeten nog<br />
nader worden bediscussieerd. Daarbij ligt<br />
een duidelijke relatie met de vorm en inzet<br />
van het gemeentelijk samenwerkingsverband.<br />
7<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong>
3 Bouwen en wonen<br />
De stad Utrecht als economische, culturele en emancipatorische motor van<br />
de regio of, zoals hiervoor zo plastisch werd uitgedrukt, de stad als carrièremachine.<br />
Met de regio als een prettig domein om in te wonen en te recreëren<br />
voor hen die de carrièremachine niet (meer) nodig hebben of er (even)<br />
aan willen ontsnappen. Welke eisen stelt een dergelijk perspectief aan het<br />
beleid en bestuur ten aanzien van bouwen en wonen in stad en regio?<br />
8<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong><br />
Verschillende wensen<br />
Dat vraagt allereerst om een nadere<br />
analyse van de wensen van onze klanten<br />
(aspirant-klanten, huurders en kopers).<br />
Die wensen variëren sterk. Velen willen<br />
vooral in de eigen wijk blijven wonen,<br />
want daar vinden zij hun eigen, duurzame,<br />
sociale netwerk. Anderen zijn mobieler<br />
en zoeken in werk en wonen vaker hun<br />
heil elders. Sommigen willen vooral voorzieningen<br />
die zijn toegesneden op<br />
opgroeiende kinderen, anderen op die<br />
van de kosmopoliet Sommigen zoeken<br />
vooral veiligheid en geborgenheid, anderen<br />
liever het avontuur en het vertier van<br />
de grote stad. Velen willen zich koesteren<br />
in anonimiteit, anderen stellen sociale<br />
controle meer op prijs. Sommigen wensen<br />
een langdurig verblijf in hun ‘kasteel’,<br />
anderen zien de huidige woning als tussenstation<br />
in hun wooncarrière.<br />
De belangen van de stad en de regio en<br />
de belangen van ‘onze’ markt, onze klanten,<br />
lopen welbeschouwd niet uiteen. De<br />
markt met zijn woonwensprofielen is<br />
gebaat met de versterking van de kwaliteiten<br />
die de stad en de regio ‘van nature’<br />
hebben: de stad als motor, als schuilplaats,<br />
als cultureel centrum, als werkgever.<br />
De regio als domein om te recreëren,<br />
op te groeien, de hectiek te ontvluchten.<br />
Maar dat betekent natuurlijk niet dat de<br />
stad geen rustige woongebieden mag<br />
kennen of dat de regio geen (stedelijke)<br />
voorzieningen mag bieden. Het betekent<br />
wel accentverschillen.<br />
Woonmilieus en deelmarkten<br />
Het betekent ook dat beleidsmakers en<br />
bestuurders ‘bewuste en bekwame’ keuzen<br />
moeten maken met betrekking tot de<br />
aard en de locatie van de te realiseren<br />
woonmilieus. En dat betekent weer dat
in de regio Utrecht<br />
beleidsmakers en bestuurders verder<br />
moeten kijken dan demografische cijfers<br />
en woningaantallen en andere ‘harde’ cijfers<br />
over de woningmarkt, maar ook oog<br />
moeten hebben voor ‘zachte’ gegevens<br />
over bijvoorbeeld imago, wijkcultuur, leefstijlen.<br />
De stedelijke woonmilieukaart van<br />
Utrecht is een voorbeeld van een dergelijke<br />
manier van kijken, waardoor de stedelijke<br />
programmering van uitbreiding en<br />
herstructurering verbetert, maar ook de<br />
diverse pogingen om de ‘identiteit’ van<br />
wijken te achterhalen zijn, hoe lastig het<br />
ook blijkt te zijn, waardevolle bijdragen.<br />
Gezien de verschillen tussen stad en<br />
regio en tussen groeikernen en landelijke<br />
kernen is er eerder sprake van deelmarkten<br />
die ‘interfereren’ dan van één homogene<br />
regionale markt. Belangrijker is echter<br />
nog het besef dat de woningmarkt een<br />
‘markt’ is, een domein waar vraag en aanbod<br />
tot elkaar komen. In principe moet<br />
die markt optimaal, met een minimum<br />
aan interventies kunnen functioneren. De<br />
genoemde ‘interferentie’ komt pas tot<br />
stand als er voor onze klanten sprake is<br />
van keuzevrijheid als bijvoorbeeld persoonlijke<br />
omstandigheden leiden tot verandering<br />
van woonwensen en, als gevolg<br />
daarvan, een verhuiswens.<br />
Bestuurders en professionals zullen die<br />
marktwerking moeten faciliteren; de<br />
markt vraagt van gemeenten, ontwikkelaars,<br />
beleggers en corporaties klantgestuurde<br />
keuzen, het werkelijk serieus<br />
nemen van klanten.<br />
Daadkracht op uitvoeringsniveau<br />
Stad en regio hebben, zoals hiervoor<br />
duidelijk werd, baat bij meer dynamiek en<br />
doorstroming in de regio, dus bij een optimale<br />
wisselwerking tussen de deelmarkten<br />
in de regio en tussen deze en andere<br />
regio’s. Welke opgave er beleidsmatig ligt,<br />
staat hierboven omschreven; maar welke<br />
opgaven liggen er op uitvoeringsniveau?<br />
De regionale woningmarkt vraagt op drie<br />
terreinen daadkracht: bijbouwen, verbouwen<br />
en herontwerp van instrumenten.<br />
1De eerste actie betreft het bijbouwen:<br />
aanvullende nieuwbouw. Het huidige aanbod<br />
in de regio blijft in omvang nog<br />
steeds sterk achter bij de vraag. Woningbouwproducties<br />
blijven achter. De regio<br />
dient in de eerste plaats te kiezen voor<br />
kwantiteit: toevoegingen aan de voorraad.<br />
2Ten tweede het verbouwen: de herstructurering.<br />
Een toename van de voorraad<br />
alleen leidt nog niet tot de gewenste verbetering<br />
van de marktwerking. In de stad<br />
en regio is ook sprake van een kwalitatief<br />
probleem: vraag en aanbod met betrek-<br />
9<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong>
10<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong><br />
king tot de te onderscheiden woonmilieus<br />
zijn qua omvang, kwaliteit en locatie niet<br />
in evenwicht. Naast aanvullende nieuwbouw<br />
moet de herstructurering van verouderde<br />
wijken hierin voorzien. Uiteraard<br />
vergt het transformatieproces dat nieuwbouw<br />
‘in het weiland’ en herstructurering<br />
wat volgordelijkheid, kwaliteit en omvang<br />
betreft in samenhang worden uitgevoerd.<br />
De derde actie betreft het herontwerp<br />
van instrumenten: juridische, bestuurlijke,<br />
financiële en organisatorische. Vier punten<br />
verdienen met name aandacht.<br />
1<br />
3Ten eerste: de regelgeving dient te worden<br />
aangepast: minder stringente passendheidscriteria<br />
en meer mogelijkheden<br />
voor maatwerk in het kader van herstructurering.<br />
In dit kader liggen weliswaar<br />
intrinsieke tegenstrijdigheden op de loer,<br />
bijvoorbeeld maatwerk bij herstructurering<br />
werkt verdringing en dus beperking<br />
van keuzevrijheid voor andere woningzoekenden<br />
in de hand, maar de algemene<br />
teneur zou er één van liberalisering moeten<br />
zijn.<br />
2<br />
Tweede punt van aandacht betreft de<br />
vertaling van het beleid in meetbare doelen.<br />
Belangrijk voorbeeld is de doelstelling<br />
om voldoende huurwoningen beschikbaar<br />
te hebben voor de lage inkomensgroepen.<br />
Nu wordt nog gestuurd op volume<br />
(omvang kernvoorraad), maar de gewenste<br />
dynamiek in de markt is meer gebaat<br />
bij sturen op slaagkans (voor woningzoekenden).<br />
Het spreekt voor zich dat het sturen<br />
van een samenhangende regionale<br />
woningmarkt ook prestatieafspraken op<br />
regionaal niveau vergt – tussen corporaties<br />
onderling en tussen corporaties en<br />
gemeenten.<br />
3<br />
Een derde aandachtspunt van belang<br />
betreft de allocatie en inzet van financiële<br />
middelen. In ieder geval in de corporatiesector<br />
is het geld vaak niet beschikbaar<br />
waar de noden het grootst zijn en, omgekeerd,<br />
is geld voorhanden waar de opgave<br />
beperkt is. Dat betekent dat de sector antwoord<br />
moet vinden op de vraag naar een<br />
optimale allocatie van middelen. De<br />
woningcorporaties zullen de kans moeten<br />
grijpen om dit zelf te regelen. Een dergelijk<br />
allocatievraagstuk doet zich echter ook bij<br />
de lokale overheden voor.<br />
4<br />
Ten vierde: om de gestelde doelen te<br />
kunnen halen en middelen optimaal te<br />
kunnen aanwenden is samenwerking tussen<br />
partijen onontbeerlijk. Dat geldt onder<br />
meer voor corporaties en gemeenten. De<br />
Utrechtse Opgave is een voorbeeld van<br />
een set onderlinge afspraken die de herstructurering<br />
in de stad vlot kunnen trekken.<br />
Een dergelijk stelsel van afspraken is<br />
ook voor de randgemeenten denkbaar en<br />
nuttig.
Conclusie<br />
Welke eisen stelt een goeddraaiende regio aan de sector ‘bouwen en wonen’?<br />
Teruglezend bestaat de kern van bovenstaand betoog uit de volgende negen punten:<br />
1 De centrale stad als ‘motor’ van de regio dient te worden versterkt. 2 Dat vereist<br />
een versterking van de dynamiek van de regionale woningmarkt, 3 hetgeen, met<br />
behulp van nieuwe marketinginstrumenten, 4 een herontwerp van de lappendeken<br />
van woonmilieus in de hele regio vergt, 5 door middel van uitbreiding en herstructurering<br />
van de woningvoorraad. 6 En het vraagt regionale prestatieafspraken op basis<br />
van slaagkansen, 7 liberalisering van de regelgeving, 8 herallocatie van middelen<br />
9 en zakelijke afspraken tussen de private en publieke sector.<br />
Een dergelijk pakket van doelstellingen heeft consequenties voor de betrokken partijen.<br />
Het doet een beroep op solidariteit tussen gemeenten en tussen corporaties, op het<br />
vermogen tot samenwerken binnen en tussen het private en publieke domein, op het<br />
vermogen tot het aangaan van overeenkomsten, op herschikking van belangen en posities<br />
en op bestuurlijke slagkracht.<br />
11<br />
<strong>Mitros</strong> cahier - <strong>Regio</strong>nale samenwerking: Stad & <strong>Regio</strong>
Colofon<br />
Tekst<br />
<strong>Mitros</strong> (met dank aan O+S, BRU en RWU)<br />
Illustraties<br />
CARTA, Utrecht<br />
Vormgeving<br />
CARTA, Utrecht<br />
Druk<br />
Stolwijk<br />
Uitgever<br />
<strong>Mitros</strong><br />
Postbus 8217, 3503 RE Utrecht<br />
© november 2002<br />
Eerder verschenen in de reeks <strong>Mitros</strong> <strong>Cahier</strong>s<br />
1 Maatschappelijk Gebonden Eigendom<br />
2 Monumentenbeleid<br />
3 Woningkwaliteit bereikbaar<br />
4 Woonmilieus in beeld<br />
Te bestellen bij<br />
<strong>Mitros</strong>-Communicatie 030 245 59 36