Untitled
Untitled
Untitled
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
V E R H A N D E L I N G<br />
OVER<br />
HET<br />
A D E R L A A T E N *<br />
EN<br />
DESZELFS<br />
T O E V A L L E N ;
VERHANDELING<br />
O V E R<br />
HET<br />
A D E R . L A A T E N<br />
EN D E S Z E L F S<br />
T O E V A L L E N ,<br />
TEN NUTTE DER HEELKUNDIGE LEERLINGEN<br />
T' ZAAMKNGKSTELU ,<br />
DOOR<br />
W. L E U R ü,<br />
HEELMEESTER TE UTRECHT.<br />
MET KOPEREN PLAATEN.<br />
TE ROTTERDAM, BY<br />
j. H E N' D R I K S E<br />
Drukker en Boekverkooper op de Hoogftraat bij<br />
liet Stadhuis, B. No? 39.
VOORBERICHT.<br />
Geene Konflem, geene Wetenfchappen zijn<br />
aan het eindig vernuft der flervelingen bekend,<br />
welke voor het geduurig kwijnende Menschdom<br />
nuttiger ja noodzaaklijker zijn, dan de<br />
GENEES- en HEELKUNDE. — Hoe<br />
veele beruchte verfianden hebben hunne dagen,<br />
hunne krachten tot opbouw daar van<br />
niet doorgebragt! en tot welk eenen luister<br />
zijn dezelven thans niet gefteegen!<br />
Echter is. en blijft 'er in het onbeperkte<br />
velddeezer edele Wetenfchappen nog fleeds ftojfe<br />
genoeg over, voor onderzoekenden en weetgierig<br />
gen, om derzelver gedachten bezig te houden.<br />
—- Een Brein, hoe bekwaam, hoe geestig<br />
ook , is nimmer gefchikt om alle takken<br />
derzelven met dezelfde naauwkeurigheid te<br />
doorgronden. —> Onze Leeftijd is te kort,<br />
* 3 cri
1<br />
.1 •<br />
VOORBERICHT.<br />
'$n de geest te onvermoogend om alles te bezitten.<br />
Bit meer dan eens beöogende, nam ik de<br />
vrijheid, om mijne poogingen meedetot voortzetting<br />
deezer Konst en tot nut van derzelver<br />
Leerlingen aan te wenden. — Hier toe verkoos<br />
ik het geheele Leerftuk der Aderlaatingen<br />
en derzelver gevolgen tot onderwerp.<br />
— Waarlijk een onderwerp , door veelen<br />
met de uiterjle onachtzaamheid befchouwd;<br />
door anderen als van geen aanbelang aangezien;<br />
ja door de minstgeöeffendfte Leerlingen<br />
gebezigd. — Een onderwerp, dat, zo men<br />
het in zijne, waare hoedanigheid betracht,<br />
niet zeldzaam eene der moeilijkfie, eene der<br />
ueteligfte operatiën mag genoemd worden. —<br />
Hoe menigmaalen wordt dezelve niet onachtzaam<br />
of noodeloos verricht? . . „ .Hoe veelmaakn<br />
niet achterweege gelaat en daar zij aller-
VOORBERICHT.<br />
hrnoodzaaklijkst verëischt wierd? . . . Hos<br />
dikwerf zijn niet de gevaarlijk/ie gevolgen<br />
daar uit voortgevloeid ? . . . • Hoe veele<br />
Lijders zijn niet door eenen ongelukkigen of<br />
/legt beftierden ader/leek verminkt, of buiten<br />
flaat gefield 'om ooit het gebruik van dat deel<br />
te konnen hebben? . ... En eindelijk, hoe<br />
vaak heeft niet de Doodzommigen deezer ongelukkigen<br />
hier door weggerukt? Dus<br />
eene Wttenfcbap van het uiterfie aanbelang<br />
voor eerstbeginnende Heelkundigen, die niet<br />
zelden hun eerfte werk, veelmaal zonder genoegzaam<br />
onderwijs, hier van maaken (*)•<br />
'<br />
.Ik<br />
(*) Het is te beklaagen, dat aan de Leerlingen onzer edele<br />
Korst, het kleinood aller Wetenfchappen ! Zo hier als elders<br />
geene meerdere gelegenheid tot onderwijs, zo noodzaaklijk,<br />
zo nuttig voor allen, gegeeven wordt.<br />
Hier door zoude de<br />
weg, om Mannen van bekwaamheid te vormen , openftaan; da?<br />
nu maar bij geluk, en door oneindig meer moeiie moet verricht<br />
worden.
VOORBERICHT.<br />
Ik beken dat beroemde Mannen over dee«<br />
ze Stof gehandeld hebben; doch flegts weinigen<br />
hebben hier over afzonderlijk, en geenen,<br />
zo veel mij bewust is, m onze Moeder-taal,<br />
gefchreeven. —. Het. eenigfie dat over deeze<br />
Stof 'gewoonlijk nog door de Leerlingen gebezigd.<br />
Ba alöm beroemde , en bij mij en al!,e Konstm.inna.ars<br />
hooggeachte Haeren, G. TEN HAAFF en A.<br />
BALTHA.<br />
2AAR hebben niet dan met reden over dit verzuim hun Leedwezen<br />
getoond. — , Aan wien is. dan dit verzuim gelegen ?<br />
Kan men hier zo wel niet als op andere plaatzen een openbaar<br />
onderwijs aan Leerlingen verfchalL-n ?— Er zijn immers<br />
bekwaame Heelkundigen genoeg, die dit op zich .zouden neemen<br />
: oo.k twijfel ik geenzins, of de Wetgeevende Macht,<br />
die niets dan het waar.e beoogt, wier Luister in da vermeerdedering<br />
der Konden en Wetenfchappen gelegen is, zoude hies<br />
met gewilligheid in toeiiemmeu.— Aan wien, zeg ik dan<br />
nogmaals, is dit zo fchaadelijk, zo verderflijk verzuim gelegen?.<br />
. . Ik zal voor het tegen swoordige de oplosfing deezer<br />
Vraag, om moogelijk in geene raistastingen te vervallen,<br />
met ftilzwijgeu voorbij gaan.
VOORBERICHT.<br />
%igd wordt, is de door den Geleerden TEN<br />
HAAFF vermeerderde Proeve van], VAN<br />
w IJ c K : — en boe onvolkomen deeze kundige<br />
Schrijver hier omtrend geweest zij, zal<br />
een Onpartijdige uit de volgende Verhandeling<br />
konnen opmaaken. — Waarfchijnlijk liet<br />
de kortheid zijns, befleks geene grootere uitbreiding<br />
tas.<br />
Reeds lang had ik over deeze Stof al iets<br />
verwacht, en hoopte altoos, dat de eene of<br />
andere Konstmninaar hier op zoude neder zien,<br />
en ten nutte der Leerlingen eene nieuwe en<br />
verbeterde Verhandeling te voorfchijn brengen.<br />
— Edoch, tot nu toe is mijne Hoop<br />
verijdeld. — Dit deed mij dierhalven befluiten,<br />
zelf handen aan het zuerk te flaan,<br />
en mijne krachten tot het zelve te beproeven.<br />
* 5 En
VOORBERICHT.<br />
En zie daar, ik heb geen tijd ontzien, gee*<br />
ne moeite ge/paard tot derzelver zaamenfielling.<br />
— Met de voornaamfie zo Oude als Hedendaagfche<br />
Schrijveren heb ik raad gepleegd;<br />
hier en daar, zuaar ik het noodig oordeelde,<br />
heb ik hunne eige woorden gebezigd', en veele<br />
plaatzen, welken geene juiste betrekking, of<br />
niet gevoeglijk in den loop der Verhandeling<br />
konden ingevlochten worden , als Aantekeningen<br />
bijgevoegd. Mijne eige denkwijze<br />
en Aanmerkingen, die moogelijk aan vetlen<br />
nieuw of vreemd zullen fchijnen, geef'ik aan<br />
het oordeel van kundigen en onpartijdiger!<br />
over.<br />
Wel is waar, dat de manier van Aderlaaten<br />
en derzelver behandeling , zuelke ik in<br />
dit Leer/luk heb voor gefield, aan allen niet<br />
even voldoende zal of kan voorkomen. —<br />
Verfchillende Heelkundigen hebben verfchillenda
VOORBERICHT.<br />
de denkwijzen, — Doch ik heb de meest<br />
gebruiklijke , en de door de voornaamfie<br />
Schrijveren meest voorgefielde wijze gevolgd.<br />
—- Met voordacht ben ik veele verfchillende<br />
fielzels, om het geheugen of de verkieslust der<br />
Leerlingen niet te ver warren, voorbij gegaan;<br />
zuel bewust zijnde, dat door de oefening aan<br />
veelen eene bijzondere heblijkheid of gewoonte<br />
eigen wordt, welke hen de verkiezing boven<br />
de gewoone wijze doet feilen. — Doch alle<br />
deeze bijzondere wijzen, fchoon moogelijk in.<br />
zich zeiven nuttig , konnen als geene Regelen<br />
worden aangemerkt.<br />
Ook oordeelde ik het van geen geringe zuaarde<br />
voor oefenende Leerlingen te zijn , dat<br />
het voornaamfie en wezenlijkfie van dit Leerfiuk,<br />
het welk konde aangetoond worden, met<br />
eenige na het leeven getekende af beeldingen<br />
te -voorzien. — Hier door kan men de denkings-
VOORBERICHT.<br />
föngskracht derzelven te gemoed komen, en<br />
hen in fiaat jlellen, om door eene eenvoudige<br />
befchouwing te keren , het geen anderszins<br />
door veel moeïtens gezocht, en zoms wel nimmer<br />
onder het oog gebragt of verkreegert<br />
tvordt.<br />
Men verdenke mij echter niet, dat ik hier<br />
door wil verflaan hebben, dat deeze Verban*,<br />
deling dus volmaakt, onverbeterlijk te voorfchijn<br />
kome. — Be fchijn deezer gedachten<br />
zal nimmer in mijnen geest huisvesten ! —<br />
Ik geef dezelve, zodanig als ik die na mijne<br />
vermoogens heb konnen zaamenfeilen En<br />
wijl niets volmaakts- onder ons te vinden is,<br />
zvensch ik dat het gebrekkige daar van, door<br />
meer geoefende en diepdenkender vernuften, tot<br />
mijner Leering, en ten algemeene nutte, op<br />
eene befcheidene wijze zal verbeterd worden,<br />
-r— Alleenlijk heb ik, wat in mij was, tosge-
VOORBERICHT,<br />
gebragt: en deeze mijn goede wil zal aan de<br />
welmeenende, vertrouw ik, genoeg zijn.<br />
Ik wil wel bekennen, dat zomwijlen bij de<br />
doorblading deezes Leer fluks, het eene of andere<br />
zal worden aangetroffen, dat voor meergeöefenden<br />
van geen nut, van geen belang is:<br />
. doch men bedenke, dat dit geheele zaamen<br />
fel voor geene bekwaame , bedrevene,<br />
maar voor onkundige, mingeoefende en eerstbeginnende<br />
Leerlingen is ingericht.<br />
Eindelijk ook, waage ik het mijnen Naam<br />
aan het hoofd deezer Verhandeling te plaatfen,<br />
in de vaste overreding, dat Menfchenvrees ,<br />
die mij wel eer mijne Hersfenvruchten daar<br />
van ontbloot heeft doen te voorfchijn komen,<br />
niet anders dan eene loutere op zich zelfs niets<br />
beduidende verbeelding is. — Wel eens dierhal-
VOORBERICHT.<br />
halven fchfeef ik: dat wel is waar, NIJD en<br />
WANGUNST gedrochten waaren, welke veelmaaien<br />
eene ontluikende Bloem haaren fteel<br />
ontrukken enz. — Maar een onpartijdig<br />
Leezer, die de Wetenfchap haaren ver diendep<br />
Lof toezwaait, zal deeze mijne zvelmee.<br />
nende poogingen, met geen oog vm verachting<br />
aanzien. — En aan den Laster der'<br />
partijdigen, die 'er altoos gevonden worden .<br />
of aan de minachting der onweetenden, dié<br />
'er maar al te veel plaats hebben, zal ik mij<br />
niet laat en geleegen zijn: ik betuig dat<br />
de Liefde voor mijnen Evenmensch, de zucht<br />
tot deeze edele Wetenfchap, en de Lust om<br />
aan derzelver Leerlingen nuttig te zijn, de<br />
drijfveeren zijn, welken mij tot het zaamenflellen<br />
deezer hebben aangezet.<br />
Wat de order en verdeeling deezer Verhandde^
VOORBERICHT.<br />
deling betreft, daar in ben ik meerendeels<br />
van de gewoone zuijze afgeweeken. — 0-<br />
veral heb ik getracht, zo veel in mij was,'<br />
eene naauwkenrige verdeeling, en eene korte<br />
bepaaling te behouden: begrijpende, dat dit<br />
de gronden waren, waar op het Fundament<br />
eens Leerlings het veiligst konde gevestigd<br />
worden. Veele fiukken heb ik als. aangeroerd;<br />
en wederom anderen, die meer oplettendheid<br />
vereischten, meer uitgebreid: en<br />
om de uitgejlrektheid deezer Verhandeling zo •<br />
veel moogelijk te bekorten, en 'eene lastige herhaaling<br />
te vermijden, heb ik telkens het gezegde,<br />
daar het noodig was, op voorige bladzijden<br />
aangewezen.<br />
Hier meede wenfche ik aan den Welmesnenden<br />
voldaan te hebben. En zo ik kan befpeuren,<br />
dat mijne moeite niet te vergeefs is<br />
aan
VOORBERICHT.<br />
aangewend, zal zulks mijhen ijver vermeerderen,<br />
en mijne poogingen, om mijnen Even*<br />
mensch nuttig te zijn, doen verdubbelen.<br />
W. LEURS.<br />
U T R E C H T ,<br />
DÉN aS MAY<br />
1783*<br />
KOR»
KORTE<br />
INHOUD<br />
DER<br />
HOOFDSTUKKEN.<br />
EERSTE<br />
AFDEELING.<br />
VAN HET ADERLAATEN IN HET ALGEMEEN BladZ. S<br />
1. Van de Aderen enz. 3<br />
2. Plaats der Aderlaating. 8<br />
3. Over de Werktuigen benoodigd tot het dien<br />
j, eener Aderlaating. \\<br />
4. De oplettendheid van bijzondere voorwerpen<br />
en gevallen waar in men Aderlaat. 14<br />
5. Van het Handwerk eener Aderlaating. 25<br />
6. Over de hoeveelheid van het af gelaat en bloed. 30<br />
I 7. Befchouwing van het bloed. 33<br />
TWEEDE AFDEELING.<br />
OVER DE UITWERKSELEN VAN HET ADERLAATEN. 39<br />
1. Over de uit ledigende Aderlaating. 40<br />
afleidende Aderlaating. 41<br />
3. aantrekkende Aderlaating. 43<br />
4- ; Verminderende [Aderlaating. 43<br />
DERDE AFDEELING.<br />
OVER DF ADERLAATINGEN IN HET BIJZONDER. 44<br />
Over de gewoone Aderlaatingen.<br />
J. Armlaating. ^<br />
** Eeni-
KORTE<br />
I N H OUD<br />
Eenige aanmerkingen betrekke/ijk de Adert<br />
laating op den Arm.<br />
bi. 5^<br />
11. Aderlaating op de Hand. 59<br />
ui. —— — op den voet. 6z<br />
Over de Mindergewoone Aderlaatingen.<br />
i. Aderlaating aan den Hals. 66<br />
H , op het voorhoofd. 79<br />
111. — op het oog. 73<br />
Over de Zeldzaame Ader laaiingen.<br />
1. Adnlaating ont'er de Tong. 75<br />
11. — aan den flaap van 't hoofd. 76<br />
ui. op den ooghoek. 7&<br />
iv. aan den neus. 79<br />
V -<br />
op de manlijke roede. 8i<br />
vi, aan de Heup. 82<br />
v 11. —•—•—-— aan de kuit.<br />
ibid<br />
Over de redenen,waar om men zo veeleonderfcheidene<br />
Aderen op verfchillende lichaams<br />
deelen opent. 83<br />
Voorzorgen bij het Leerfluk der Aderlaatingen<br />
in het algemeen. 88<br />
VIERDE<br />
AFDEELING.<br />
OVER DE TOEVALLEN ,<br />
WELKEN OP HET ADERLAATEN<br />
liONNEN VOLGEN.<br />
O. O<br />
I. KLASSE.<br />
Over de ligte Toevallen.<br />
1. De mis/leek. Si<br />
• ' "' XL Be
PER<br />
HOOFDSTUKKEN.<br />
ii. Beflaauwte.<br />
- 9*<br />
b l<br />
111. Wederöntfpringing van het bloed. 95<br />
iv. Ontfleeking van het wondje.' 9 6<br />
v. Blaauwe vlek. 91<br />
vi. Bloedronning. 9§<br />
II.<br />
KLASSE.<br />
Over de aanmerklijker of gewichtiger toevallen.<br />
„ . . 109<br />
i. Be uttvatmg.<br />
11. Pijn en verftramming.<br />
in. Kwetzing van een watervat.<br />
I v. Verzw&ering van den Laatfteek,<br />
I0<br />
5<br />
III.<br />
KLASSE.<br />
Over de zwdare en zomtijh gevaarlijke toevallen.<br />
ïo<br />
1. Vloeijing op het gelaaten deel. 7<br />
I I Q<br />
li. Kwetzing van het Beenvlies.<br />
1 1 1<br />
in. van het Peesachtig uitfpanzel.<br />
u<br />
iv. Pees - Kwetzing.<br />
3<br />
ll<br />
v. Zenuw- kwetzing.<br />
5<br />
Over het onderfcheid der kenmerken, bij<br />
de Beenvlies-, Peesachtig uitfpanzel-, Peesen<br />
Zenuw - kwetzing.<br />
1 1 S<br />
VI. Slagader- kwetzing.<br />
SLAGADERLAATING.<br />
1 3 8<br />
EINDE.
D R U K F E I L E N .<br />
Bladz. 13 reg. i ft aat g r e i 9 S L e e s g r a i m<br />
13 het IJRAMIEDS . het PlJRAMIEDS<br />
• 74 11 Ooerband — * Oogverband<br />
. 82<br />
7<br />
_ licatica ; lidatica<br />
na — 1 Nuitum Nu tri turn<br />
113 —<br />
4<br />
abcesfus , aèfcesfus<br />
VER-
VERHANDELING<br />
OVER HET<br />
A D E R L A A T Ë N<br />
E N D E S Z E L E S T O E V A L L E N .<br />
A.DERLAATING, ADEROPENING , bij de Latijnen W a t<br />
VENAE SECTIO, bij de Grieken PHLEBOTOMIA ge tenzij.'<br />
noemd; verönderftelt céne in de ader gemaakte<br />
Opening, om daar uit na verëisch, eene bepaalde<br />
hoeveelheidbloeds te ontlasten.<br />
De OORSPRONG deezer- konstbewerking is Oorhaare<br />
Geboorte , waarfchijnlijkst, noch aan de<br />
Geit van GALENUS, noch aan het Rivier Paard<br />
van PLINIUS, maar, in navolging,aan eene lieilzaame<br />
uitwerking der natuur verfchuldigd (*).<br />
De<br />
(*) Veele Schrij : veren geeven, omtrendden Oorfprong,<br />
aan deeze of andere dieren de voorkeur; .<br />
doch onzes<br />
bedunkens is de natuur , zo als wij hier bepaald hebben,<br />
als de naaste te rekenen: immers de verlichting, na de<br />
bloedingen uit den Neus, Lijfmoeder, Aanbeiën enz. ir»<br />
volbloedigheid, getuigtdeezen flelrego.<br />
De eer ft e Aderlaating, zo veel bekend is, is gedaan<br />
door PODALIRIUS, aan de dochter van den Koning DOME.<br />
*HUI, evea na het beleg van Tr ooi jen; mm*, en dus lang<br />
A<br />
voo»
2 OVER HET ADERLAATEN<br />
Hoeia- De HOEDANIGHEDEN van eenen Aderlaater onvaf^ee-<br />
6 " derfcheid men, of in zinlijke, of in perfooneelr.en<br />
=der- /tfjfo<br />
laster.<br />
Door de Zinlijke verftaat men eene kennis<br />
of bewustheid van al het geene , dat betrekking<br />
heeft tot het geheele Leerfluk der Aderlaatingen.<br />
De' Perfooneellijke zijn: een bedaarde geest;<br />
goede Lichaams gefteldheid; een goed gezicht;<br />
geene grove bevende of trillende Handen ; een<br />
fijn en teder gevoel, en eindelijk, het gebruik<br />
zo wel der linker- als rechterhand.<br />
Verdee- VIER AFDEELINGEN maaken het Leer/luk deeling<br />
van r\ i<br />
dit Leer- z e r Op e r a t i c i u t - als:<br />
fluk.<br />
i. Je Aderlaating in het algemeen,<br />
2. de uitwerkjelen van het Aderlaaten,<br />
3. de bijzondere Aderlaatingen, en eindelijk<br />
4. de toevallen, welken op het Aderlaaten<br />
konnen volgen.<br />
EERSTE<br />
AFDEELING.<br />
VAN<br />
HET AüEELAATEN IN HET ALGEMEEN.<br />
Wat het<br />
eerftedeel<br />
bevat.<br />
Het EERSTE DEEL der Aderlaatingen bevat voor<br />
'<br />
e e r s t<br />
voor den Leefiiji van den Grooten HIPPOCRATES : —.<br />
zijnde na Rekening nu meer dan drie duizend jaaren geleeden.<br />
Zie ULHOORN'S aantekeningen op L. HEISTER<br />
Heelkundige onderwijzingen. 2. deel, bladz. 464.
EN DESZELFS TOEVALLEN. §<br />
eerst,— dekennis van het wezen, verfpreiding<br />
en benaaming eener ader, in tegenftelling van<br />
eene flagader, zenuw* pees en watervat; ten twee'<br />
de, — de plaats, waar adcrgelaaten kan worden;<br />
ten derde, — de werktuigen, benoodigd tot deeze<br />
Operatie; ten vierde, — de oplettendheid<br />
van bijzondere voorwerpen cn gevallen, waar in<br />
men Aderlaat; ten vijfde, •—• het Handwerk<br />
zelve; ten zesde,— de hoeveelheid van het afgelaatcn<br />
bloed; cn eindelijk ten zevende, — de<br />
befchouwing van hetzelve.<br />
i.) VAN DE ADEREN ENZ.<br />
ADEREN (yen}n><br />
• Zij beftaan uit vier Vliezen of Rokken (Mem- Derzel-<br />
Irance feu Tunica) : als , een vatachtig (vets* ken. R ° k '<br />
ctdofa) , een celachtig Ceellulofa), een fpier-<br />
Schtig {ffiufculofa), cn een zenuwachtig (jiervea~).<br />
De omloop van het bloed (circulatio fan- Omloop<br />
guinis) gefchiedt, wanneer èelong in de uita- yoJj 1 "<br />
A s<br />
de-
4 OVER HET ADERLAATEN<br />
deming, door werking der borst- buik- en middenrifts<br />
- fpieren, als in een gedrongen wordt;<br />
het bloed als dan uit dezelve, door de longader<br />
(yena pulmonalis) in het linker oor en de linker<br />
holligheid van 't hart wordt uitgeftort; welke<br />
het vervolgens, door deszelfs zaamentrekking<br />
(fy/Iole) in de groote flagader (arteria aorta')<br />
voortftuuwt, die het eindelijk met beurtelingiehe<br />
zaamentrekkingen, door derzelver op- en nedergaanden<br />
/lam, naar alle de deelen van het Lichaam<br />
tot deszelfs onderhoud omvoert: —van<br />
waar het overgebleevene door de bcginfelen dei-<br />
Aderlijke buisjes wordt opgenomen , en door<br />
de geduurig van achteren aankomende perfing,<br />
gepaard met behulp der Klapvliezen (yalvula)<br />
en werking der Spieren, al van kleinder in grooter<br />
cn grooter wordt voortgeftooten, tot dat het<br />
zelve eindelijk in den opper en neder gaanden flam<br />
der kolader Qruncus vence cava fuperior & inferior)<br />
overgaat (*), die het verder in het rechter<br />
Oor en de rechter holligheid van 't Hart uitftört:<br />
Vervolgens wordt het door de Longfiagiider QAr-<br />
. teria<br />
(*) De bovenfte ftam der Holader (yena cava adfcendcns,<br />
vel truncus fuperior) ontvangt al het bloed boven<br />
het hart gelegen; als van het Hoofd, den Hals, de Armen, en<br />
het bovenfle der Borst. — De onderfte fiarn (yena cava<br />
defctndens, vel truncus inferior), daarentegen, al het<br />
geene, dat van de onderfte Ledemaaten t<br />
Bekken, Buik<br />
en het onderfte der Borst voortkomt.
EN DESZELFS TOEVALLEN. 5<br />
teria Pulmonalis) tot eene nieuwe bereiding,<br />
met de nieuwe uit de Borstbuis (ductits thorackus)<br />
bijgekomen Chljldeelen, in de long overgebragt.<br />
Hier nu, in onzichtbaare kleine bolletjes gekleinst<br />
, bewerkt, en met de verfche Luchtdeeltjes<br />
bezwangerd, gaat weder op nieuw, zo a's<br />
wij hier voor gezien hebben, in de Longader<br />
over.<br />
HET<br />
ONDERSCHEID tusfehen eene Ader en Onder-<br />
Sflagader ligt hier in: voor eerst, de Slagaderen tusfehen<br />
hebben haaren Oorfprong uit de linker holligheid e e n c A d «<br />
ö<br />
° en Slag-<br />
Van t Hart e;i verfpreidea zich, in tegenftel-ader.<br />
ling der Aderen, naar en door alle de deelen van 't<br />
lichaam; ten tweede, de Slagaderen voeren het<br />
tot voeding bezwangerd bloed; de Aderen daar .<br />
entegen, dat geêne, welk meerendeels deszelfs<br />
voedende kracht verloorea heeft; ten derde,<br />
de Slagaderen kloppen en voeren haar bloed<br />
fnel en hortende om; de Aderen hebben eene<br />
ongevoelige min of meer evenredige beweenng;<br />
ten vierde, de Rokken der Siaga.ieren, fchoón<br />
met die der Aderen in eea geril, zijn dikker,<br />
fterker, en hebben eene za.vuentrekken de "beweeging,<br />
in tegenftelling van die der Aderen;<br />
ten vijfden, de Aderen zijn wijder, ruimer, en<br />
in het algemeen oppervlakkiger en zichtbaarder<br />
ouder de huid geplaatst, dan de Sla 0<br />
aderen;<br />
A 3<br />
ten
Onder-<br />
fch<br />
f', d<br />
EN DESZELFS TOEVALLEN. 7<br />
alleenlijk zullen wij er bijvoegen, dat de Zenuw<br />
zeer duister, of bijna niet voor het zintuiglijk gevoel<br />
te kennen zij (*).<br />
HET WATERVAT, fchoon gelijk de Ader, eene ^f^T'<br />
holle buis zijnde, en uit dezelfde, doch dunner, tusfehen<br />
vliezen beftaandc , voert een dun lijraphatick en'wacerwaterachtig<br />
vocht.<br />
-<br />
vac<br />
Zij zijn, of Slagadet— of Aderlijk: de eer- Verdeefte<br />
zijn uiteindens der Slagaderlijke bloetvatjes. zeiven.<br />
De anderen zijn in twee foorten onderfcheiden:<br />
de eerjle foort zijn klein, en maaken het begin<br />
der Aderen uit, -<br />
doch de anderen zijnvatjes op<br />
zich zclven en zijn onregelmaatig, met verfcheide<br />
takjes en buisjes door het Lichaam verfpreid:<br />
eindigende gedeeltelijk, of in bloedvoerende<br />
Aderen (yena); in klieren (glandulce); in<br />
de horsthuis iduiïus thoracicusj ; ofwel in andere<br />
dcelen. — Hun loop cn Hggmg is bezwaarlijk<br />
na te fpooren, en ontduikt meercndecls het<br />
fijnfte gezicht en naauwkeurigfte gevoel (§).<br />
2.)<br />
(*) ULHOORN wil, dat de Zenuw kan gevoeld worden,<br />
daar hij zegt: „ de Zenuw geeft eene flrakheid onder de<br />
vingeren, welke koordachiige ftrukheidbij het buigen van<br />
het Lid verfhpt cn als voor de vingeren wijkt." Aant. op<br />
L. HEISTER Hcelkund. Onderw. id bladz. 493.<br />
(§) Deeze laatlïen zijn het, welke in de Aderlaating<br />
gekwetst zijnde, eene lekking veroorzaaken.<br />
A 4
8 OVER HET ADERLAATEN<br />
2.) PLAATS DER ADERLAATING.<br />
Verdee- DE PLAATS , waar Adergclaaten kan worden ,<br />
liDê<br />
" verdeelt, men in algemeens en bijzondere.<br />
in alge- De algemeene plaats verönderftelt liet gem<br />
e e n e<br />
'<br />
En bij-<br />
heele Lichaam, en wel daar,, waar maar eenige<br />
aanzienlijke Aderen gelegen zijn, welke door<br />
liet LANCET konnen geopend worden.<br />
Doch de bijzondere is het Hoofd, de Hals,<br />
pTa" tf'n ^ r m e n > Handen, Manlijke roede, Heup, Kuiten,<br />
en eindelijk de Voeten.<br />
Welke ^ A N H E T<br />
HOOFD worden vijf Aderen eeon<br />
Aderen<br />
aan het pend: als ,<br />
geöpend De voorhoofds - Ader (yena frontalis), geleworden.<br />
gen op het midden van het voorhoofdsbeen, van<br />
tusfehen de wenkbraauwen oploopende.<br />
DE SLAAP-ADER (yena temporalis), aan de<br />
flaapen van 't hoofd, ter plaatfe der (laapbeenderen<br />
, en de zij de lij ke deelen van 't voorhoofdsbeen,<br />
gelegen.<br />
DE OOGHOEKS-ADER (yena angularis), geplaatst<br />
tusfehen de oogleden en de zijde van den neus.<br />
DE NEUS - ADER (yena nafalis), gelegen aan<br />
den top van den neus, tusfehen en in het midden der<br />
wee neuskraakbeenderen. (Zie de afbeelding<br />
cn plaats deczer vier Aderen op pl. I. fig. i).<br />
De. KIKVORSCH - ADER (yena raninaf), onder<br />
de tong ter zijde van den tongriem (frenulunf)<br />
gelegen,<br />
De
EN DESZELFS TOEVALLEN. 9<br />
De vier eerflen deezcr genoemde Aderen ont- W a a r<br />
lasten haar bloed in de uitwendige Krop'dderen<br />
t e n<br />
(yena Jugularis externa); — doch de vijfde 0f<br />
laat/ie in de inwendige Krop'dderen (venceJugularis<br />
interna.)<br />
Zj c<br />
h<br />
o a [ l i l s t e n<br />
'<br />
Aan den HALS worden de UITWENDIGE KROP- lauden<br />
Hals.<br />
ADEREN (Vena Jugularis<br />
externa) geopend, gelegen<br />
ter zijde van de Luchtpijp (afpera arteria),<br />
en het Strottenhoofd (larynx). — en iïorten<br />
haar bloed uit in de Onderfleutelbeens - aderen<br />
(yena fubclavia),<br />
die het verder in den bovenden<br />
ftam der Htlclder overvoeren. (Zie de afbeelding<br />
pl, I. fig. i).<br />
In het VOUWEN VAN DEN ARM worden vier<br />
Aderen geopend : als,<br />
De<br />
HOOFD-ADER (yena cephaUca"), liggende<br />
aan de buitenzijde van het vouwen des Arms.<br />
De LEVER - ADER (yena baflica),<br />
aan deszelfs<br />
binnenzijde, ter plaatfe van den arm flagdder<br />
(arteria<br />
brachialis) gelegen.<br />
Uit deeze twee takken komt de MIDDEN-ADER<br />
(yena mediana) voort, welke inecrendeels fchuin<br />
van den eenen in den anderen loopt, en waar<br />
onder de Pees van de tweehoofdige - fpier (musculus<br />
biceps) en derzelver uitfpanzel<br />
(apeneurofis)<br />
gelegen is.<br />
Op dea<br />
De<br />
ELLEPIJPS - ADER (vena cuhited), loopt aan<br />
A 5<br />
den
io OVER HET ADERLAATEN<br />
* den binnenkant van den arm, ter plaatfe van<br />
den binnenften knobbel (condylus interims) van 't<br />
ellebeen. (Zie over deeze aderen pl. I. fig. a.)<br />
Deeze • Aderen ontlasten haar bloed in de<br />
Oxel ader (vena axillaris), die het verder, even<br />
als de Strotaderen, aan de onderjleutelbeensader<br />
overgeeft.<br />
hand d C ° P D E H A N D W ° r d t d e ^ i n k d d e r i vena f al '<br />
vatella) en de Hoofd-ader (yena cephalica) geopend.<br />
— De eerfle is die , welke uitwendig op<br />
de Hand na den Pink loopt: de andere heeft<br />
gemeenlijk tusfehen den duim en vootften vinger<br />
Plaats. (Zie pl. I. fig. 3.)<br />
vanwaar<br />
Zij zijn beiden afkomftig van de Lever- en<br />
g om - Hoofd-ader.<br />
aan de Aan DE MANLIJKE ROEDE (penis) opent men<br />
Roede. , „<br />
de ader, die oveï het bovenfte van dezelve heenloopt;<br />
zijnde een tak van de uitwendige SCHAAM*<br />
ADER (yena pudenda externa), en eindigt in de<br />
uitwendige Darmbeens-ader (vena iliaca externa).<br />
aan de Aan DE HEUP wordt de uitwendige Heup-<br />
Heup. afa r<br />
( vena<br />
isciatica externa) geopend, boven<br />
het Dijebeen ter zijde van de Heup gelegen.<br />
aan de Aan DE KUIT , de Kuit-ader (vena furalis),<br />
K u i t<br />
' in 't achterfte en midden der Kuit geplaatst.<br />
Op den Op DEN VOET wordt de in- en uitwendige<br />
Voet.<br />
moe-
EN DESZELFS TOEVALLEN. ir<br />
moeder- ader (Vena Saphena in & externa)<br />
geopend: loopende langs den binnen en buiten<br />
enklaauw, tot over den geheelcn voet, (zie pl.<br />
I. fig. 4-)<br />
Deeze Vaten, als ook die van de Kuit en ^ a<br />
" z j|<br />
Heup, eindigen in de groote dijeader (Venai 3slea<br />
.<br />
cruraV.s), die verder het bloed in de inwendige<br />
darmbeensader (Vena iliaca interna} en van<br />
daar in den nederdaalenden (lam der Hola der over<br />
brengt.<br />
3,) OVER DE WERKTUIGEN BENOODIGD TOT<br />
HET<br />
DOEN EENER ADERLAATING.<br />
DE WERKTUIGEN (inftrumenta) tot deeze o- Welke<br />
, , . . . werkiuiperatie<br />
behoorende, zijn DE LAATBAND en HET<br />
GEN GEBE.<br />
LANCET.<br />
zigdworden.<br />
DE LAATBAND is een Roode Rechtdraads laa- Watde<br />
ken of Saaijen band. Eén en een half Laatband<br />
is.<br />
el lang, en één duim breed (*).<br />
HET LANCET (lancetta feu phlebotomus) is een Het Lanklein<br />
mesje, welks Lemmer lensgewijs gcflee- cet '<br />
pen<br />
(*) De Laatband moet niet breeder dan déa duim zijn :<br />
breeder zijnde , zoude hij niet genoegzaam drukken : te<br />
fmal weezende, knelt hij, en veroorzaakt pijn.<br />
Ook moet men nimmer eenen gebreide»<br />
Laatband gebruiken<br />
, om dat dezelve te rekbaar is, en deszelfs kjnten<br />
knellen.
T* OVER HET ADERLAATEN<br />
pon is zeer puntig, tweefnijdend, en vast in<br />
eene kas, welker vleugels of fladen aan derzelver<br />
boveneinde van eikanderen gaan; doch aan het<br />
lemmer door een koper-ftaafje verëenigd zijn.<br />
Het zelve wordt verdeeld , in zijne kas en<br />
lei;:uier. De KAS beftaat uit twee kleine<br />
dunne fchildpadden of baleinen plaatjes, dienende<br />
om het lemmer te bewaaren.<br />
Het LEMMER wordt weer in drie deelen, als<br />
de punt, het midden en het achtirfte verdeeld.<br />
Deszelfs vooreinde, dat de punt maakt,<br />
behoudt altoos in zijn midden een weinig dikte;<br />
doch dc zijden verminderen aanmerklijk, en<br />
maaken twee zeer fcherpe fneeden en eene zeer<br />
fijne punt uit: — dit gedeelte noemt men het<br />
gebruineerde, doch het achterfte ftompe het ongebruweerde<br />
van het lancet.<br />
De=7«!fs DE GUGOTTE van een gewoon Lancet moet aan<br />
groutte. °<br />
deszelfs lemmer ten hoogden êéne duim en zes<br />
linten lang, en vier linien breed zijn. Het<br />
gebru'neerde dient op zijn minst zeven linien in<br />
zijne lengte te bevatten. — De Kas is , na<br />
evenredigheid van het lemmer, een weinig grooter.<br />
— Ook moet het lemmer altoos van uitmuntend<br />
goed welgetemperd ftaal zijn.<br />
Vier Vier forten van Lancetten worden in de ge-<br />
° " te " wooue pre üijk gebezigd.<br />
Eer^e<br />
foort.<br />
t i c £<br />
eei<br />
P e<br />
noemt men GAKSTEKORN LANCET<br />
(Lan-
EN DESZELFS TOEVALLEN. li<br />
(Lancette a greins d'orge) , Hebbende eene<br />
punt in vergelijking eener Garjlekorn. — Dit<br />
lancet is breeder dan de anderen, en het verfraait<br />
niet dan digte bij de punt.<br />
De eerstbeginnenden moeten zich van dit<br />
foort bedienen, cm dat zij, hier ineede alleen<br />
fteekende, eene genoegzaame opening maaken.<br />
Het tweede is het HAVER -KORN LANCET Twsede<br />
_ ' P<br />
, fooru<br />
(lancette d grains d avome;) dit heelt de punt<br />
langer dan het voorgaande. Het is zeer<br />
gemaklijken meest in gebruik, en zeer gefchïkt om<br />
zo wel diepe als oppervlakkige vaten te openen.<br />
Het derde is het IJRAMIEDS of S LANGEN TONGS Derde<br />
LANCET (lancette ct pyramide) , hebbende eene {k)oru<br />
lange fijne fpitze fcherpe punt, beginnende van<br />
zijn achterfte (bij de kas) af finalder te worden,<br />
loopende geftadig minder tot aan de punt. —<br />
Het wordt in de diepstliggende vaten gebezigd,<br />
en moet nimmer van eenen Leerling o'f onhandigen<br />
Aderlaater gebruikt worden.<br />
De vierde en laat/Ie zijn KLEINE NETTE LAN- Vierde<br />
CETJES, (lancette d petit fer genoemd). — Zij<br />
zijn zeer gemaklijk in de handen van een geoeffend<br />
Aderlaater, bij den welken zij ineermaaien<br />
de voorkeur hovende anderen hebben.(zie de afbeelding<br />
deezer lancetten pl. I fig. 5.6. 7. 8.) (*).<br />
40<br />
(*) In vroeger tijden wierden verfchillende inftrumenten<br />
toe
I 4<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
4) DE OPLETTENDHEID VAN BIJZONDERE VOOR-*<br />
WERPEN EN GEVALLEN, WAAR IN MEN<br />
ADERLAAT.<br />
Inleiding. DE ADERLAATINGEN, welken door eenen GE<br />
NEESHEER zijn voorgefteld, konnen min of meer<br />
veitot<br />
de aderlaating gebezigt. —' Men merkt aan , dat tot<br />
aan de twaa'fde Eeuw een puntmes (byftorie~) in gebruik<br />
was. — Daarna beeft men een foort van vlijm uitgedacht,<br />
dat hier te lande nog door de Smits, om Paarden<br />
ader te laaten, gebezigd word. — Eenige Heelkundigen<br />
in Frankrijk hebben een inftrument op de manier als eenen<br />
boog, waar in de vlijm den pijl verbeeldt , en door eene<br />
veerachtige voortftuuwing in de ader wordt ingedrukt, uitgedacht.<br />
— Anderen wederom hebben lancetten met<br />
kromme punten voorgefleld , welke zij , om de kwetfing<br />
van onder of bij gelegene deelen te ontgaan , fnijdende gebruiken.<br />
— Doch alle deeze foorten van bijzondere inflrumenten<br />
zijn, zo niet geheel, ten miniton meerendeels,<br />
om hunne lompe of ongefchikte gedsante , buiten gebruik.<br />
, Echter nog veelen, vooral in Duitschiand (eet ige<br />
ook hier als elders), gebruiken lancetten met eene fpringveer<br />
(Snepper genoemd) tot deeze operatie ; doch, onzes<br />
bedunkens is het lancet boven dit werktuig te verkkzen:<br />
voor eent, omdat de bewerking van de Sneppcr meercndeils<br />
buiten onze direcl.'e, en bij gevolg zeer ligt te diep,<br />
te ondiep, of (vooral in flappe losfe vaten) kan misdaan,<br />
en bier door min of meer ongemakken veröorzaaken: -*-<br />
ten anderen , konnen de Sneppers nimmer veilig in diep<br />
liggende vaten, of bij zuiken, waar onder onmiddelijk<br />
eene Slagader , Pees, het Beenvlies enz. gelegen is, ge'<br />
bruikt
EN DESZELFS TOEVALLEN. 15<br />
veilig aan den kant des Aderlaaters, zonder nader<br />
onderzoek, of in achtneeming van bijzondere<br />
gevallen of omflandigheden verricht worden<br />
(*).<br />
Echter gebeurt het veehnaalen, dat, zonder<br />
het voorfchrift van eenen GENEESHEER, Aderlaatingen<br />
worden in het werk gefield; dierhalven<br />
is het niet alleen noodzaaklijk, maar ten uiterfle<br />
noodig, dat degeenen, welken deeze Operatie<br />
ocffenen, eene naauwkcurige kennis bezitten,<br />
van al het geene , dat tot bijzondere voorwerpen<br />
en gevallen betrekking heeft.<br />
DE<br />
bruikc worden: — en eindelijk, maaken de Sneppers, bij<br />
het affpringen hunner veeren, een min of meer geluid, het<br />
welke, bij aandoenlijke Lijders veelmaaïen fchrik veroorzaakt.<br />
—<br />
Dit alles heeft men van het Lancet minder te<br />
wachten, het welke van de befii^ring onzes vrijen wils alleen<br />
afhangüjk is.<br />
Wij<br />
willen dierhalven liever alle kerende Aderlaaters<br />
aanraaden, zich aan het gebruik van het Lancet te gewennen,<br />
en geene andere inftrumenten, vooial ongeoefend gebruiken.<br />
(*) Nogthans is een oplettend Aderlaater in de verplichting,<br />
dat, wanneer hij overtuigd is van het onnut of<br />
de fchaadelijkheid der voorgeftelde aderlaating , dit alvorens<br />
onder het oog van den Geneesheer te brengen , en<br />
deszelfs advies nader af te wachten. —<br />
Immers zouda<br />
buiten dit de Aderlaater zich zei ven, willens en weetens,<br />
van verzuim bezoedeld vinden.
16 OVER HET ADERLAATEN<br />
Waarop De OPLETTENDHEID van eenen Aderlaater moet<br />
Jaater dierhalven bepaald zijn:<br />
dient acht y oor e e r s t 0<br />
p t<br />
| e<br />
krachten, den ouderdom, de<br />
te gee-<br />
'<br />
vea. manier van leeven, en gewoonten zijner Lijderen;<br />
Ten tweede, omtrent den tijd,*<br />
Ten derde, bewustzijn, in welke gevallen hij<br />
mag en moet aderlaaten;<br />
Ten vierde , toezien, of 'er geene omftandighden<br />
of toevallen zijn, welke de aderlaating verbieden;<br />
en eindelijk,<br />
Ten vijfde, in acht neemen, welke, en wanneer<br />
eener zwangere vrouw, mag, en moet adcrgeöpend<br />
worden.<br />
Krach- i r) Omtrent de KRACHTEN maakt men ondert<br />
e n<br />
' fcheid tusfehen fterke en tedere perfoonen ; terwijl<br />
de eerften met minder fchroom vrij groote<br />
en aanzienlijke aderlaatingen verdraagen konnen,<br />
daar nogthans bij de laat/len de ontlasting zeer<br />
klein, omzichtig , en in weinig hoeveelheid gefchieden<br />
moet.<br />
dom""<br />
2<br />
'' ) ^ 6 0 U D E R D 0 M k° m t m aanmerking, om<br />
dat aan Kinderen, noch bij Hoog Bejaarden eene<br />
aderlaating nimmer, dan in dringende omftandigheid,<br />
moet in 't werk gefield worden.<br />
De reden deezer uitzondering beftaat , daar in<br />
dat naamelijkbij Kinderen zo v/el als bij Hoog Bejaarden<br />
, de middelen van huns leevens - onderhoud,<br />
min of meer, door de venrüiidering van hun<br />
bloed
EN DESZELFS TOEVALLEN. 37<br />
bloéd worden te kort gedaan; naardien de vermeer'<br />
derde bloeddeelen zo fpocdig riet dan bij volwas/ene<br />
en fferke Perfoonen worden yoortgebragt; en hier<br />
uit natuurlijk, of eene verhinderde groeijing bij<br />
de eer fen , — .of eene vermindering der leevenskracht<br />
bij de laatflen moet voortvloéijjèrii<br />
DE MANIER VAN LEEVEN toont ons, dat de M a n; e r<br />
geenen , welken eene werkzaame Lcevenswijzc v a n le e-<br />
ven.<br />
oefTenen, zwaar arbeiden en fterke voedzelcn gebruiken<br />
i riiet minder fchroom mogen en konnen<br />
Adergelaaten worden, dan zuiken, welken juist<br />
het tegengeftelde van,deezen üitmaakeri.<br />
DÈ. GEWOONTE , eindelijk, leert den Aderlaa- Gewoonter,<br />
dat hij bij de geenen, welken gewoon zijn te *<br />
eens of meer maaien 's Jaars,<br />
op gezette tijden<br />
Ader geopend te worden, bij dezelve Vrij onbefchroomd<br />
deeze Operatie (zo 'er geene verbiedende<br />
ómrtaiidighederi zijn) kan verrichten: —— ca?r<br />
nogthahs bij die, welken dit niet ge woon zijn,<br />
ofwel nooit zijn adergelaaten meer omzichtigheid<br />
jnoet plaats grijpen. <<br />
2.) DEN TIJD DER ADERLAATING verdeelt men, QJ'<br />
in een" tijd vM Noodzaaklijkheid',<br />
tijd van verkiezing.<br />
en in eenen Cchejdj<br />
d e s t)<br />
' d '<br />
DE TIJD VAN NOODZAAKLTJKHFID is die, waar T.., }<br />
in men aamlonds de Opératie moet verrichten, nóodS<br />
envehb-ekt geen uitftel om dringende Redenen U j k l i e i d '<br />
kan gedoogd worden.<br />
B'<br />
DE
ï8<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
Tijd van<br />
DE TIJD VAN VERKIEZING komt in Aanmerking<br />
zin k i e ' omtrent het jaargetij en den tijd van den dag.<br />
Wanneer men volgens gewoonte ofvoorbehoedend<br />
aderlaat, verkiest men de Lente of Herfst,<br />
als de gemaatigfte tijden van 't jaar: — doch wanneer<br />
dit in den Zomer gefchiedt, het koelftevan<br />
den dag. — de tijd van den dag wordt het best<br />
V morgens, nuchter en , of V namiddags vier of<br />
\ijf uuren na den eeten genomen (*> — Zo de<br />
maag ledig is, zijn alle uuren van den dag tot<br />
de adërlaadng van het zelfde nut.<br />
Gevallen 3, De voornaamfie gevallen, waar in eene Aderde<br />
A- & v a n n u t k a l 1 z i ï n ' z u l l c n w i J tot^g»* bijzon-<br />
l a a t i n<br />
deriating dere ondertleelingen brengen, als:<br />
.veteifcht ^ - I.Ill<br />
worde.<br />
( f! ) Wanneer men kort na den eeten aderlaat, tapt men<br />
gemeenlijk<br />
veel chijl (chij/us) met het aderlijke bloed<br />
sf; doordien het zelve in zo een korten tijd , nog<br />
niet genoegzaam bereid, en tot voeding van het lichaam<br />
ktn gefchikt zijn; maar noodwendig dit laaifte, door den<br />
overvloed uit de Slagaderen in de Aderen moet overgaan:<br />
—<br />
dit bewijst ook de witte melkachtige korst<br />
(crusta), die men op het (anderszins gezonde) kort naden<br />
eeten afgetapte bloed gewaar wordt.<br />
In eene voorbehoedende aderlaating wordt vooraf<br />
de zuivering der eer/ie wegen (Fice Prima)<br />
zeer anngepreezen,<br />
doordien deeze onzuiverheden overgebleeven<br />
zijnde, in de ledig gemaakte aderen (indringen, en het<br />
bloed met deeze haare deeltjes doen bezwangeren.
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ig<br />
ï. In bijna alle Heelkundige geyallen, waarin<br />
Ontfleeking en Koorts gevreesd wordt: als,<br />
Beenbreuken (fraÏÏitra), Uitledingen (luxaiiones),<br />
Kneuzingen (jsontujïones) , Wonden<br />
UY'tinera) , Brandingen (ambu/liones) enz.<br />
a. In hevige Bloedftortïngen (kamorhagiones)<br />
het zij uit den Neus, de Long, de Baarmoeder,<br />
Aanbcien of elders.<br />
3. In alle foorten van Ontfteekingen (ir.ftamationes),<br />
en in 't bijzonder in die der Hersfenen<br />
(phrenites), Oogen (ppthalmne),Keel(>«-<br />
gince), Long (peripneumonia) , Ribbenvlies<br />
(pleurites) of andere deelen.<br />
4. Iri hevige pijnen, fpanningen, benaauwdheden,<br />
ituiptrekkingen, beroeitens, hartkloppingen<br />
enz.<br />
5'. In hevige gemoedsbeweegingen , als,<br />
fchrik, vrees, gramfchap, bUjdfchap enz.<br />
6. Bij Drenkelingen, Verworgden, en bij<br />
zulken, die door befmette lucht, of dampen,<br />
van metalen verdikt zijn: of overal, waar<br />
de leevendmaakende beweegingen fchielijk<br />
door een of ander toeval gedreind worden.<br />
f. In verpoppingen der géwoone ontlastingen<br />
, als die der maandzuiveringen, Aanbeiéri<br />
enz.<br />
p, Eu eindelijk bij zodanige voorwerpen,<br />
0 * bij
Gefield,<br />
hedens<br />
waar in<br />
de aderlaacing<br />
lchaadelijk<br />
is.<br />
20<br />
OVÈR HET ADERLAATEN<br />
bij welken. eene te overvloedige valfche of<br />
yvaare Bloedrijkheid plaats heeft (*><br />
4) DEGESTELDHEDENS, waar in eene aderldating<br />
fchaadeüjk , en zomwijlen gevaarlijk kan<br />
zijn, zullen wij in veertien klasfett begrijpen, als<br />
1. Bij zwakke en krachtelooze Lijders, 't<br />
zij uit de natuur > of dat eene voorgaande ziekte.<br />
(*); DE WAARE BLOED JUJKHEID (plethora) komt.<br />
meerendeels bij zodanige voorwerpen , welken gewoon<br />
zijn gulzig en meer te eeten, dan tot leevens onderhoud<br />
van 't lichaam vereischt wordt; gepaard met een ledig<br />
en Uilzutend leeven, — Als ook door verzuim van natuurlijke<br />
of door konst gemaakte bloed - ontlastingen.<br />
De Kentekenen zijn: eenebloozende roode kleur; eene<br />
opfpanning der bloedvaten; loomheid en vermoeidheid der<br />
Leden; naeenig werken , wandelen of buitengewoone beweeging,<br />
volgt gemeenlijk eene fchielijke krachteloosheid,<br />
vermoeidheid, moeijeiijké ademhaalïng en hartkloppingen;<br />
v'eelmaalen worden dusdanigen met fterke en aanhoudende<br />
hoofdpijnen gekweld; zommigen hebben eenen diepen,<br />
anderen wederom eenen onrustigen afgebroken flaap; fchielijk<br />
bukkende, worden zij ligthoofdifi en duizelig; in de<br />
Bors: wordt zomwijlen eene persfing en benaauwdheid<br />
waargenomen ; en eindelijk, als na eene natuurlijke of konsiige<br />
bloed - ontlasting verligting befpeurd wordt.<br />
Hevig; blosdllortingen, in en uitwendige ontfteekingen,<br />
heete koonfen , zinkingen, kramptrekkingen, fchielijke<br />
beroerteiis, fterke flaauwtecl, verftoppingen, vochtsbederving<br />
en nog veele anderen, zijn de gevolgen deeze/<br />
ziekte.
EN DESZELFS T0EVALL3N.<br />
a r<br />
te , nachtbraaken, wellusten, of onmatige<br />
oefeningen 'er oorzaak van zij.<br />
a. Bij die , bij welken zich eenen flappen,<br />
Zwakken, flaauwen, onëvenredigen Pols opdoet.<br />
3. Bij die,wiens uiteide Ledemaaten veeltijds<br />
of altoos koud zijn; eene fchraale Lee»<br />
Venswijs hebben; en weinig voedende fpijzen<br />
gebruiken.<br />
4. Bij die, wiens Leeven hard, arm, en<br />
werkzaam is.<br />
5. In Teering, Teering-koorts, of andere<br />
langduurige (kepende Zièkteris.<br />
Bij deeze vijf voorgeitelde voorwerpen kan<br />
de natuur niets misfen; bij gevolg zoude men<br />
door bloed-ontlastingen, de bronnendier on ff e-<br />
lteldhedens, nieuw voedzel aanbrengen.<br />
6. In verhardingen (jndurattones), veretteringen<br />
(fuppurationes), het vuur (fphacelus),<br />
cn gezwellen (tumores), daar noch volbloedigheid,<br />
noch koorts plaats heeft.<br />
7. In gezwellen en verzweeringen, welken<br />
uit eene Ziekte -fcheiding (crifis.) voortkomen;<br />
of in die, welken tot eene verettering (fupptir<br />
ratio) moeten overgaan.<br />
8. Bij bloedftortingen(/fe*«o/7^/o»«),daar<br />
reeds een ai te groot gebrek van bloed plaatsheeft.<br />
9. Bij de in zwang gaande Zinking- ca<br />
B 3 - kwaad-
| 9<br />
- C¥ER HET ADERLAATEN<br />
kwaadaartige koortzen (febres Catharraïes &<br />
matigna'), en vooral wanneer de Lijder zwak<br />
is.<br />
i o. In fcheurbuikige, jicHtige en waterzuchtige<br />
gebreken (*).<br />
n. In tusfehen-poozende koortzen, (febres<br />
intermittens), als ook in eene huivering, welke<br />
de voorboode eener koortze zij.<br />
12. In alle geraakthedens , en foortgelijke<br />
ongemakken.<br />
13. Ten tijde van zommige ontlastingen,<br />
als hevige Buikzuiveringen, Buik en Roödeloop,<br />
fterke uitwaasfemingen , vloeijing der<br />
Aanbeien, Maandzuiveringen enz.<br />
14. Eindelijk moet men nimmer aderlaaten<br />
in befmet lelijke ziektens: want door de vermindering<br />
der bloedkolom, wordt het befmettend<br />
(") In alle foorten van Waterzucht kan en mag de<br />
aderlaating niet achter weege gelaaten worden; vooral<br />
niet, wanneer de waterzucht ontftaat 1) door dat het<br />
' bloed niet genoeg bevrijd wordt van die waterachtige<br />
ièelen, welke het in eene te grootemenigte bezit; 2) het<br />
gebrek fchielijk ontdaan zijnde, en de lijder fter'k en<br />
bloedrijk is; en eindelijk, 3) in eene pas ontftaane waterzuchr,,<br />
tusfehen vel en vleesch, wasr de longen zeer<br />
zijn aangedaan, en waar meede koorts verzeld gaat....<br />
Zie hier over de Verhandeling der Waterzucht door den<br />
Hoogleeraar MONRO bladz. 3p. en de daar nevens zijnde<br />
nuttige aanmerkingen.
EN DESZELFS TOEVALLEN. 23<br />
tend gift (virus) fpoediger, vrijer en gemaklijker<br />
door de geheele masfa verfpreid (*).<br />
5. Het is eene bijna algemeche gewoonte Aderlaonder<br />
zwangere Fr ouwen , om zich op de helft zwangehaarer<br />
dra2,t eene ader te doen openen; — doch r e n -<br />
deeze gewoonte, hoe algemeen ook, heeft echter<br />
haare uitzonderingen , en zoude gevoeglijk<br />
onder deeze volgende regelen konnen begreepen<br />
worden.<br />
Ten eerfle, of eene Vrouw gezond, fterk Wordtincn<br />
arbeidzaam is. felf ve'-'.<br />
Ten tweede, of zij een teder, zwak en week- deeld.<br />
lijk geftel bezit.<br />
Ten derde, of zij gezond en bloedrijk is, veel<br />
eet cn weinig beweeging heeft.<br />
Ten vierde, of eene zwangere vrouw, voor<br />
haar zwangergaan, gewoon was, aan hevige en<br />
fterke maandzuiveringen, en eindelijk<br />
Ten vyfde, of 'er bij eene zodanige, dringende<br />
(*) Schoon wij nogthans in de Ziektens en ongefteldhedens<br />
, welken in deeze voorgeftelde veertien afdeelingen<br />
begreepen zijn, de aderlaating onnut en fchaadelijk<br />
hebben voorgelteld, konnen er echter omftendigheden zijn,<br />
welke dringende Redenen tot het doen deezer operatie<br />
geeven ; en hier op dienteen Oplettend Aderlaater'naauwkeurig<br />
een waakend oog te vestigen.<br />
B 4
|i OVER HET ADERLAATEN<br />
de omftandigheden, waar in het aderlaaten vereischt<br />
wordt, zich voordoen.<br />
Eerde en Wat de twee eerstgenoemde (fchoon twee te-<br />
W^l genïtnjdige voorwerpen) betreft, daar in behoeft,<br />
ja behoort mijns bedunkens, in de loop haarer<br />
geheele zwangerheid nimmer adergelaaten te worden<br />
: want in de eerfle werkt de natuur regelmaatig<br />
, cn zal door de arbeidzaamc leevenswijzc tot<br />
geene overtollige bloedsvermecrdering gelegenheid<br />
geven. En bij de tweede zoude de aderlaating<br />
fchadelijke gevolgen konnen hebben;<br />
doordien uit de vermindering van het bloed, de<br />
vermindering van *s leevens onderhoud gebooren<br />
wordt: en bij gevolg zoude hierdoor Moeder en<br />
Kind van 't noodige Leevensvoedzel beroofd<br />
worden.<br />
DerJe. I n<br />
het derde voorwerp is de aderlaating; in<br />
tegenftelhng der twee voorigen, nuttig ja noodzaaldijk:<br />
want door de bloedrijkheid en derzelver<br />
géduurige vermeerdering worden de bloedvaten<br />
te veel opgevuld; de Vrucht ontvangt meer,<br />
dan vereischt wordt; en de noodige uitzetting<br />
der Baarmoeder wordt belemmerd: hieruit<br />
' zoude eene miskraam (abortus) of andere toevallen,<br />
zo de aderlaating verzuimd wierdj verwekt<br />
worden.<br />
... • In het vierde geval is het noodzaaklijk om<br />
J<br />
vierde. °<br />
1<br />
tegen den tijd der gewocne maan4elijkfche ont-<br />
' ' las-
EN DESZELFS TOEVALLEN. 9$<br />
lastingen eene ader te openen , en dit eenige<br />
maanden achter den anderen, ja zomwijlen wel<br />
de geheelc dragt door, ieder maand te herhaalen,<br />
om een te menigvuldig bloed van de Baarmoeder<br />
af tc leiden, het welk anderzins veelmaalen<br />
doet miskraamen.<br />
En eindelijk, wat het laatfïe geval-betreft,Vijfde,,<br />
daar in kan en mag men altoos van den gewoonen<br />
regel afwijken. — Immers zijn de gevallen<br />
van Keelontfl eekingen, Zijdewee'n en menigvuldige<br />
andere hevige ziektens genoegzaam in<br />
getal, waar in men zonder nadeel van Moeder<br />
en Kind herhaalde aderlaatingen verricht hadde (*).<br />
5). VAN HET HANDWERK EENER ADERLAATING.<br />
Door HET HANDWERK verftaat men de werklij- Wat het<br />
ke uitvoering der operatie zelve.<br />
handwerk<br />
De oplettendheid van den Aderlaater moet bepaald<br />
zijn, wat VOOR, wat ONDER en wat NA DE<br />
OPERATIE moet verricht worden.<br />
VOOR DE OPERATIE wordt vereifcht, het gereed<br />
1<br />
(*) Hier van' vindt men , onder anderen, een aanmerkelijk<br />
geval in Uart de Saigner pag. 71, alwaar verhaald<br />
wordt van eene Vrouw, die ogt en veertig maaien geduurendehaare<br />
zwangerheid, mee een gelukkig gevolg, was<br />
adergelaaten.<br />
B5
OVER HET ADERLAATEN<br />
Wat voer reed zijn van den noodigen toefiel; welke belïaat: in<br />
tie ver" e e n laatband, lancetten, een bekken of kommetricht<br />
* e o m<br />
i ie<br />
t; bloed te ontvangen, eene fpons, een<br />
wordt.<br />
£o?» ww^r, (en zo men op de hand of den<br />
voet aderlaat een vat of emmer met genoegzaam<br />
warm water gevuld,) één ol twee kompresfen,<br />
een zwachtel, twee of meer [pelden, een glas met<br />
-water, azijn, brandewijn, of ander geestrijk<br />
vocht, een handdoek, noodige helpers, en eindelijk<br />
, zo men van het daglicht geen gebruik kan<br />
maaken, een ontfiooken, wasch of kaarslicht.<br />
Wat «»- ONDER DE OPERATIE wordt voor eerst acht ge-<br />
EN DESZELFS TOEVALLEN. i?<br />
Na dit alles, onderzoekt men bet vat , dat Hoe de<br />
Operatie<br />
men wil openen. — Dit uitgekoozen hebbende, verrichi<br />
neemt men het lancet, 't welk men als een flaau- W 0 I d l '<br />
wen driehoek geopend, met het einde der kas<br />
in den mond , even tusfehen de tanden infteekt;<br />
met de punt van die hand gekeerd, met welke<br />
men de Operatie verrichten zal.<br />
Vervolgens het vat bepaald hebbende, neemt<br />
men het Lancet tusfehen den duim en wijsvinger<br />
in het midden van deszelfs lemmer, niet te laag<br />
bij de punt, om niet belemmerd te worden , en<br />
niette hoog bij de kas, om het behoorlijk tc<br />
konnen dieren (zie pl. I. fig. 9.)<br />
rustende<br />
met de overige vingeren op dat deel, hetwelk<br />
adergelaaten zal'worden<br />
, Eindelijk buigt men<br />
de twee vingeren,die het lancet houden, en met<br />
ze uit te (trekken doorfteekt men de bekleedzelen<br />
op de bepaalde plaats, zagjes drukkende tot<br />
binnen in het vat, 't welk men gewaar wordt<br />
uit de ligte weêrfland bieding van de ader, en<br />
uit<br />
eenige uit het wondje rijperende droppelen<br />
bloeds. —<br />
Dan brengt men het lancet, door<br />
het zelve een weinig op te ligten, terug, om daar<br />
door de opening te vergrooten.<br />
Twee tijdperken neemt men in acht, in het De tijddoen<br />
deezer handgreep, de fieek naameUjk, en [j^er 0.<br />
de Gpfnijding.<br />
peratie<br />
Het tijdperk der STEEK is dat, 't welk noodig De Steek,<br />
is
al<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
is om den weg van buiten naar bjnnen te maaken,<br />
foijding ^ C 0 1 > S N I J D I N G i s c^e t 'J c^' ^ie noodig is om<br />
den weg van binnen buitenwaards te verwijderen.<br />
— Geduurende den eerflen tijd, doet men<br />
den fteek met de punt en de twee fnijdende zijden:<br />
— en geduurende den tweeden, vergroot<br />
men de opening van het vat en der bekleedzelen<br />
met liet hovende fnijdende deel van het lancet.<br />
Het inbrengen van het lancet is verfchiüende,<br />
Hoe het «i oppervlakkige, cn in diepliggende vaten.<br />
wordt in * n ^PP erv l^^ê e vaten wordt het lancet min<br />
gebrpgt of meer fckuin ingevoerd: doch in diepliggende<br />
moet het bijna loodrecht ingebragt worden (*).<br />
DE OPENING DER VATEN gefchiedt in de groo»<br />
Hoe de te recht, de kleine 1<br />
dwers en de middelmaatige<br />
öpend ge 'fchuin (zie pl. I. fig. io). Schoon onzes beworden.<br />
dunkens, deeze laaide, in alle foorten van vaten<br />
de vcrkicslijkfte zij. — De eerfle manier kan<br />
ïigtelijk door de wegrolling van 't vat misfen; en<br />
het bloed loopt veelmaalen niet genoegzaam<br />
uit: — in het tweede geval, loopt men niet zo<br />
zeer gevaar om de Ader aftefteeken, maar het<br />
wond-<br />
(*). Wanneer men in diepliggende vaten het lancet<br />
fchuin wilde invoeren , zoude men veelligt over de Ader<br />
en dus misfleeken. —— Deeze ligging heeft meest bij<br />
vette perfoonen plaats; en bij zodanige is minder vrees<br />
voor Slagader, Pees.Oi Zenuwkwetzing.
EN DESZELFS TOEVALLEN. S<br />
wondje heeft zomwijlen eene traage Sluiting:;—><br />
bij gevolg blijft de laatjïe, waar in dit voornoemde<br />
na evenredigheid zo veel niet te vreezen is,<br />
als de veiligfte over (*).<br />
NA DE OPERATIE maakt men<br />
den drukband Wat ris<br />
de Opera»<br />
los,(verönderitel.lende dat er bloeds genoeg ont- üe verlas<br />
zij) ; men zuivert het wondje . en voorziet<br />
het verder met een behoorlijk verband<br />
6).<br />
(*) Er wordt verfchillende gedacht, of men naamelijk<br />
eene groote, dan we! eene kleine opening in de Aderlaating<br />
maaken moer. Met beste hier in is, dat de grootte<br />
vau de opening geëvenredigd zij aan de grootte van het vat: ,<br />
, en wanneer de vaten zulks toelaaten , liever eene ruime,<br />
dan eene kleine opening de voorkeur verdient. —<br />
Niet zo zeer, gelijk veelen te onrecht gelooven, als?of<br />
men door eene kleine opening het beste bloed aftapte; dit<br />
is een verkeerd gevoelen, nadien de veneuze bloedbolletjes,het<br />
zij dezelven in een groot of klein getal zijn, echter<br />
hun eigen wezen behouden; en bij gevolg zo wel in hun<br />
kleinder als grooter deelen (zo er iets plaats heeft) ontaart<br />
konnen zijn: — maar man verkiest eene grooter opening,<br />
om dat het bloed hier door vrijer en ruimer kan uitloopen<br />
en dus fpoediger aan het oogmerk zoude voldoen.<br />
(t) Men moet deeze geheele operatie met zo weinig<br />
oraflag verrichten, als immers moogelijk is, om geene onnoodige<br />
vrees of fchrik aan de omftanders, veel min aan<br />
den geenen, die adergelaaten zal worden, aan te brengen.<br />
•— DIONIS verhaalt van eenen in zijn tijd voornaame Chirurgijn<br />
, welke meest tot aderlaaten te Parijs gebruikt<br />
wierd
go OVÈB. HET ADERLAATEN<br />
f5.) OVER<br />
DE HOEVEELHEID VAN HET<br />
AFGELAATEN<br />
BLOEDi<br />
Verdee. DE HOEVEELHEID heeft' betrekking , of tot<br />
' ing * ééne, dan wel tot herhaalde Aderlaatingen.<br />
Hoe veel Het is niet ligrelijk te bepaalen, hoe veel bloed<br />
eens d af° P °P een!}i aal moet afgelaaten worden. — Eene<br />
gelasten laating tusfehen vijf en tien oneen zal inde meeswordt.<br />
,, „ , ' ,. .<br />
te gevallen genoeg zijn. Doch hier m moet<br />
in aanmerking komen, de krachten van den Lijder,<br />
en de Redenen waarom hij adergelaaten<br />
wordt. — In de meeste gevallen is het beter<br />
wat minder, dan te veel aftelaaten: veelmaalen<br />
is' het nuttiger, dat men twee dagen na elkan<br />
deren aderlaat, dan dat men op eenmaal te<br />
veel bloeds aftappe, en hier door het lichaam<br />
te veei verzwakke (*_).<br />
Hoé<br />
wierd; „ dezen, zegr hij» doet deuren en vensters flui-<br />
,) ten, hij wil niet dat 'er iemand zal fpreeken of over<br />
„ de kamer gaan: hij maakt zo groote bereidfels en neemt<br />
„ zo veel voorzorg om eene ader te laaten, als of hij ee-<br />
,, nen arm of een been ging afzetten!*. Chir. Oper. pag.<br />
511. Te recht belacht deeze beroemden Heelmeester<br />
deeze zotte en fchaadelijke manier.<br />
(*0 Het besta teken, zeggen zommigen, dat er bloeds<br />
genoeg door deLaatiisg ontlast is, is, als het hooger van<br />
kleur wordt: — en dit gefchiedt gemeenlijk na dat vier<br />
zes of agt oneen afgelaaten zijn. —<br />
deezen regel niet altoos vast gaan,<br />
Wogthans zien wij
EN DESZELFS TOEVALLEN. 31<br />
Hoe veelmaalen eene laating herhaald moet<br />
worden, daar van moet de Ziekte, Lichaamsgefteldheid,<br />
tijd, Jaar en enz, des lijders, tot<br />
eene Lijdfter verftrekken.<br />
Doch onnoodig aderlaaten, 't zij ongeregeld,<br />
of op gezette tijden van het jaar, kan nimmer<br />
dan kwaad en zomtijds van nadeelige gevolgen<br />
zijn (*><br />
Herhaalde aderlaatingen geeft eene<br />
geftcldheid<br />
tot bloedrijkheid, nadien het bloed bij fterke<br />
perfoonenzich fpoedig weder herftelt:(f) —<br />
Want<br />
(*) De Baron van Smeten zegt, in de aantekeningen<br />
op de korte (tellingen van Bo: RHAAVE , „<br />
mannen, die<br />
,, aan dikwils herhaalde aderlaatingen gewoon zijn, lij-<br />
„ den omtrent den gewoonen tijd der aderlaatingen dezelfde<br />
ongemakken, als de vrouwen van opgehouden maand»<br />
,, ftondén enz." I. Deel bladz. 288.<br />
(f) DODART heeft opgemerkt, dat zestien oneen bloed<br />
door aderlaating ontlast, in een niet verzwakt mensch binnen<br />
vijf dagen herfleld worden.<br />
Sciences Van. 1707. pag. 234.<br />
Hift.. de L'Acad. des<br />
Deeze fpoedige bloedsherftelling blijkt nader in het geval<br />
van eene tfeyntje Andries, welke tot haar een en zestigfte<br />
jaar met eene overmaat van bloemrijkheid, meer dan<br />
zeven honderd maaien is adergeöpend, telkens van twaalf,<br />
veertien, of zestien oneen: — hier komt bij, dat deeze<br />
Vrijster oog vier Jaar en achter den anderen, van zo<br />
eene hevige bloedftorting ex utere achtervolgd wierd, dat<br />
zij in al dien tijd daar van geen halven dag bevrijd was.<br />
^ie
n «VER HET ADERLAATEN<br />
Want door geduurigè AderlasltingCn worden de<br />
vastedeelen van het lichaam minder veerkrachtig J<br />
en geeft bij gevolg gelegenheid tót ruimer uitzetting<br />
voor aankomende nieuwe en vermeerderde<br />
vochten. Dierhalven is het nuttig,<br />
de gewoonten van veelmaalen in het jaar bij gezonde<br />
Menfchen voorbehoedend ader te openen<br />
zo niet geheel, ten minsten meerendeels uit de<br />
Genees- en Heelkunde te Verwijderen (*).<br />
7.) BEi\e<br />
SCULTETUS Wapenhuis der Heelmeesteren, 2 deel<br />
bladz. 837. en van eene Jufvrouw, welke drie Jaaren<br />
lang tweemaal in eene maand deeze operatie onderging,<br />
ibid bladz. 840.<br />
Nog aanmerklijker is het geen verhaald wordt in het<br />
Recueil de Mcdicine Chir. £?' torn. Vi. pag. 392. van'<br />
.een Vrouwsperfoon , die in negentien Jaaren, (van haar<br />
zestiende af/ ge~ee-kend) in opftopping der menjlrua voor<br />
deeze ongefteldheid duizend en twintig maaien is adergelasten<br />
: 80 maal op den voet, en 040 maal op den arm!<br />
(*_) Zie hieromtrend ook GALENUS bij charter, Tom.<br />
X. pag. 4S5.<br />
Om zich van het onnoodig aderlaaten te gewennen,<br />
moet men dit in navolging der natuur, zo als dit bij het<br />
ophouden der menjïruce plaats heeft, (die van tijd tot tijd'<br />
in hoeveelheid verminderd worden, en komen ria langer<br />
verloop van tijd voor den dag, tot dat ze geheel ophou-'<br />
den: want fchieiijit ophoudende,volgen 'er doorgaans lastige<br />
toevallen op,) in hoeveelheid, en in tijd doen vermin*
ÉN DESZELFS TOEVALLEN. 33<br />
7.) BESCHOUWING VAN HET BLOED.<br />
HET BLOED (Sanguts) is dat roode vocht, Wat<br />
rondloopende in de Aderen en Slagaderen, * '<br />
hebbende zijn oörfprong van de Chijl.<br />
HET is zaamengefteld uit vier Hoofdfloffen Waaruit<br />
ZS -lllcll*<br />
(Elementa); als Water (Aqua), Vuur of vlam- getteld.<br />
vattende ftorfe (Ignis feu phlogislon), Zout (Sal),<br />
er Aarde (Terra;.<br />
ONMIDDELLIJK na de Aderlaating vertoont zich ILs het<br />
het Bloed ais een dikachtig, donkerrood eendaan- ' Jel ö<br />
T'<br />
'<br />
de afiaf)<br />
/Ag; Vö^/: doch ftilftaande en koud wordende, ping zich<br />
verdeelt het zelve zichtbaarlijk in een rood" enooal '<br />
Vast, en in een Wit Geelachtig dunner gedeelte<br />
(*),<br />
HET ROODE VASTE GEDEELTE (Cruor Saneui- „<br />
v<br />
Het vaste<br />
ms) is eene Vezel- en Vliesachtige Zelfftandig-. gedekt.<br />
heidj en welke door eene herhaalde affpoeling,<br />
tot<br />
minderen: -—; bij Voorbeeld, m?n wagt eenige weeken<br />
langer, en tspt eenige oncrn 'm'nder af dan na gewoonte;<br />
dit neemt men in de volgende keer weêr in ach, ; tot<br />
dat men eindelijk op het harst dr,ar van geheel opnoud;<br />
en niet dan uit noodzaak aderlaat.<br />
C) Het Bloed nog warm (afgetapt) zijnde, daroot'er<br />
een waafem of geest uit, evenredig aan Water deelen; en<br />
uit de goede of kwaade Reuk deezefuitdampende P.offrn ,<br />
kar. (zeggen Zdnmigen) veelmaalen des bloeds hoedanig,<br />
heid afgeleid worden.<br />
c<br />
n i
31 OVER HET ADERLAATEN<br />
tot een wit vezelachtig draadweefzel overgaat (*).<br />
DeWïje. HET WITTE GEELÜCHTIGE GEDEELTE, Wije<br />
(Serum) genoemd, is eene dunne lijmachtige<br />
vloeibaare Zelfllandigheid, van aart als het wit<br />
der Eijëren; fchijnende een zaamenmengfel van<br />
water, flijm en zoutdeelen (|).<br />
U e<br />
Waaruit Evenredigheid, die zich tusfehen deeze<br />
men de twee deelen (naamelijk het vaste en vloeibaare)<br />
heWva'n' moct<br />
bevinden, derzelver aark, en de ontkr-<br />
't bloed fcheide kleuren, waar van zij zaamengefteld<br />
deelr. zij' 1 » doen over de hoedanigheid van 't bloed<br />
oordeelen.<br />
DE EVENREDIGHEID heeft geen vasten ftelreredighei".<br />
g e U nogthans zoude men dezelve gevoeglijk<br />
konnen bepaalen in eene gelijke hoeveelheid van<br />
het vaste met het vloeibaare: zo dat,<br />
wanneer het eerfle het laatfle aanmerklijk overtreft,<br />
(*) Bij eene herhaalde affpoeling, Tcheidt de Bloedklomp<br />
{Cruor Sanguinis) in een Vezelachtig (pars fibro-<br />
Ja), en in een Rood gedeelte (pars Rubra.)<br />
(f) In de Wi;e is het water het overvloedigtst; in<br />
het Roede gedeelte heeft het vlamvattende de overhand;<br />
doch in het Vezelachtiga vindt men de meeste aarddeelen.<br />
Aan de Wije wordt de vloeibaarheid toegefchreeven<br />
t<br />
aan het Roode gedeelte de kleur; en aan het<br />
Vezelachtige eigent men de dikheid en vastheid toe. ,<br />
Zie hier omtrent meer bij A. BALTHAZAAR. Heelk. Ziektek.<br />
i deel bladz. 516 et Seqq.
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
3 ?<br />
treft, het bloed als dan te dik, te taaij en te<br />
onvloeibaar is: en in tegendeel, wanneer 'er<br />
meer Wijedchtige, in evenredigheid van het vezelachtige<br />
gevonden wordt, als dan eene te<br />
groote verdunning en vloeibaarheid van het bloed<br />
plaats heeft (*).<br />
DOOR DEN AART verdaat men de hoedanigheid, De aars.<br />
van het vaste vezelachtige en van het vloeibaare<br />
gedeelte van 't bloed. •<br />
Wanneer het eerfle minder of langzaamer, dan<br />
na gewoonte zaamenftolt, veronderftelt zulks een<br />
• ge- ,<br />
Doch deeze ftelregel heeft veel bezwaar in; wane<br />
bij den eenen Menfch fiolt het bloed, afgetapt zijnde,<br />
fchielijker dan bij den anderen: of wanneer het langzaam<br />
en als droppelende uitloopt, is het veelmaalen, eer hei<br />
gefcheiden is, koud en verdikt: —- ook maakt de tijd<br />
van 't jaar, als zomer en winter, hier veelmaalen verfchil<br />
in.<br />
Ook is het bloed, in 't algemeen, In zeer jonge men°<br />
fchen dun en waterachtig; dat van oude lieden dik en<br />
zwart; doch die van een midden ouderdom zijn 't gereedst<br />
om eene bloedrijke gefteldheid te krijgen.<br />
Zummige Natuurkundigen bepaalen, dat in eene te groote<br />
vermeerdering van het vezelachiige gedeelte, de zwartgallige<br />
gemaatigdheid (temperamentum melanckolicuni)i<br />
in de overvloed van wije, de waterachtige gefteldheid<br />
(tempèramentum<br />
pklegmaticuni), en in eenen te boven<br />
gang van het Roode gedeelte, de galachtige gemaatigcJ-<br />
Jseid (temper amentum C'/ciericum) zoude beliaar*<br />
C 2
36 OVER HET ADERLAATEN<br />
gebrek van genoegzaame hoeveelheid dcezer doffe,<br />
of eene te overvloedigheid van water of<br />
flijrndeelën, of eene te groote beweeging van<br />
het zelve, of ook wel eindelijk, het gevolg<br />
mt gebrek van noodzaaklijke voedzelen.<br />
Wanneer het laatjfe, namelijk de wije, van<br />
een te lijmigen aart is, dan is dezelve vervuld<br />
met eenen overvloed van flijmdeelen. — Wanneer<br />
zij door ftilftaan en koud te worden, even<br />
als het vezelachtige dolt en dik wordt, geeft<br />
zij eene ontfteekingachtige gefteldheid te kennen.<br />
De kleu . DE KLEUR van het bloed heeft meede betrekking,<br />
of tot het vaste, of tot het vloeibaare<br />
gedeelte.<br />
Het bloedis gezond, wanneer de kleur noch<br />
te fchitterend, noch te donker, maar bruin<br />
rood is.<br />
Van het Het vaste, of roode gedeelte , kan, of te bleek,<br />
Wanneer het te bleekib, vcronderdelt zulks een<br />
gebrek, of niet genoegzaam bewerkte, of door<br />
eenige ziekte ondergehouden roode bloedltoffe.<br />
Eene te hooge roodheid geeft eene te fnelle<br />
beweeging, om looping, en eene te groote verdunning<br />
van de roode bloeddeelen met de<br />
wije te kennen: en ontltaat door eene prikkeling,<br />
uit overvloed van keg, pekel, ofpiszouten,<br />
die onder hetzelve vermengd zijn.<br />
De
EN DESZELFS TOEVALLEN. 37<br />
, De zwarte kleur is mccrcndeels een medgezellinne<br />
van oiiderfcheiden 1'cherpteiis, en het<br />
gevolg van bijzondere ontaarting van den geileden<br />
vochthoop.<br />
Ds WIJE, of het vloeibaare gedeelte, is of
3| OVER HET ADERLAATEN<br />
zkktens onderhevig zijn; en is meerendeels het gevolg<br />
eener plaatfclijke, of voorafgegaane ontfteeking<br />
(*><br />
Het Wanneer het fchuim, dat zich den eenen tijd<br />
fehuim,<br />
m e e r }<br />
den anderen tijd minder, op het afgelaaten<br />
bloed vertoont, niet dan zeer langzaam, en na<br />
eenen geruimen tijd (fomtijds in het geheel niet)<br />
verdwijnt; geeft eene te taaije lijmachtighcid des<br />
bloeds te kennen.<br />
Wanneer Zo de ontfteekings-korst, met den rooden bloed-<br />
£ t<br />
Jlg e V n<br />
klomp, beide fterk onder eikanderen verëenigd<br />
eene ont- zijn; — de ontfteekings-korst eene aschverwige<br />
Snul kleur heeft, zeer taaij, en moeijelijk met het<br />
tU % mes dooriheeden wordt; — de roode bloed?<br />
klomp insgelijks (fchoon minder dan de ontfteekings-korst)<br />
taaij is;' — dan is het buiten tegenfpraak<br />
noodzaaklijk, herhaalde Aderlaatingen<br />
werkftellig te maaken.<br />
Wanneet Daar in tegendeel, zo beide deeze deelen<br />
(ciude-<br />
flap<br />
lijK»<br />
(*) Het is Aanmerkenswaardig, dat op het bloed van<br />
Zwangere Trouwen zich bijna altoos (fchoon anderszins gezond<br />
zijnde) eene ontfteekings-korst vertoont. ,<br />
buiten twijffel komt dit, onzes bedunkens, door de uitzetting<br />
der Baarmoeder, waar door derzelver, en bij gelegen<br />
, vaten gedrukt, en in hunne vrije werking belemmerd<br />
worden; en bij gevolg hier door hnnne doorftraalende<br />
vechten min of meer, als waare het, door eene natuurlijke<br />
ontfteeking beledigt en aandoet.
EN DESZELFS TOEVALLEN. 39<br />
fla"> Samenhangen; de korst op het bloed minder<br />
taaij, ligtdeelbaar, verfchillend van kleur, groenachtig,<br />
cn het bloed onder dezelve ontbonden<br />
gevonden wordt: — in dit geval, zullen de<br />
Aderlaatingen meer fchaade dan voordeel aanbrengen.<br />
De Aderlaatiw moet niet, zo lang de ont- Hoe lang<br />
to<br />
ö<br />
de Aderfteekings-korst<br />
zich op het bloed vertoont, tel- ïaaung<br />
kens herhaald worden. — Men zoude buiten Jjjjjj"<br />
twijffel veelmaalen tot den laatflen droppel dit<br />
verfchïjnzel waameemen.<br />
Doch hier in gaat men zo lang te werk, tot<br />
dat de bloedrijkheid voorbij, de overige geweldige<br />
verfchijnfelen verminderd, en de te<br />
vooren harde polsflag verzacht zij (*).<br />
TWEEDE<br />
AFDEELING.<br />
OVER DE UITWERKSELEN VAN HET ADERLAATEN.<br />
DE UITWERKSELEN van het Aderlaaten be- verdeepaalt<br />
men, of algemeen of bijzonder te zijn. Üng.<br />
Door<br />
(*) De bloote befchouwing van het Bloed is veelmaalen<br />
niet genoegzaam, om eene goede voorzegging te konnen<br />
{doen; maar men moet, gelijk de Hoogleeraar DE<br />
HAEN zegt, tevens met alle de overige tekenen der ziekte<br />
raadpleegen.<br />
C 4
4Q<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
A'?ffmeen Door een algemeen uitwerkfel verdaat me»<br />
fel. * " ^ e<br />
vermindering en ontlasting van den algemenen<br />
bloed- hoop.<br />
d'i'°ui't Doch de bijzondere üitwerkfelen worden<br />
werkfelen verfcliillend en veelvuldig hij zommigcn opgegeeven:<br />
echter zullen wij dezelven, in navolging<br />
van anderen, tot vier foorten bepaalen, als;<br />
1. in u 't ledigende (evacuativa),<br />
2. — afleidende (derivativte),<br />
3. — aantrekkende (revulCiva), en<br />
4. - verminderende (fpoliativce).<br />
1.) OVER DE UITLEDIGENDE ADERLAATING.<br />
Uiitetii-<br />
DE UITLEDIGENDE ADERLAATING (evacuativaf)<br />
deriaa A i s w a a r ' ln m e n voordek, een gedeeltiag.<br />
Derzelver<br />
te van de masfa van het bloed te verminderen.<br />
De uitwerkfelen deezer Aderlaating zijn dicrfelen<br />
erk " P a^ v e n menigvuldig, als: zij vermindert<br />
de hoeveelheid van bloed; ontlast de te gezwollen<br />
vaten; verflapt de ovcrlaadene, vcrllerkt<br />
de vaste, en maatigt de verhitte declen; begunstigt<br />
den vrijen omloop des bloeds;<br />
verwekt<br />
eene gemakiijker affcheiding der vochten; en<br />
herltelt eindelijk de natuurlijke werkingen."<br />
Hoe lang Deeze Aderlaating moet zo dikwerf herja'olT^<br />
fe * ald worden, tot dat de bloedskolom haare<br />
worden. y c r.
EN DESZELFS TOEVALLEN. 4*<br />
verëifchte hoeveelheid heeft (*): dit wordt gekend<br />
aan de evenredigheid der natuurlijke werkingen,<br />
hchaarns geftëldheid, krachten, leevenswijze,<br />
jaaren enz. ten opzichte van het<br />
voorwerp.<br />
Doch, wanneer de vaste deelen reeds verflapt<br />
zijn, cn het bloed weinig en fchraal is;<br />
vermeerdert men, in plaats van de Geneezing,<br />
de kwaal der Aanwezende ziekte: — te meer,<br />
wijl men hier door het lichaam te veel verzwakt,<br />
en buiten itaat ftelt, om zich van het fchaadelijke,<br />
waar meede het bezwangerd is, te konnen<br />
ontdoen.<br />
Waar ia<br />
2.) AFLEIDENDE ADERLAATING.<br />
DE AFLEIDENDE ADERLAATING (derivativ&~) Afleiden.<br />
is die, welke het bloed, dat te overvloedig; d e At1er '<br />
b<br />
laaring.<br />
in ecnig deel gevonden wordt, afleidt.<br />
Om<br />
(*) Somtijds, wel is waar, wordt deeze regel bij noodzaaklijkheid<br />
wel te buiten gegaan; doch, dit kan bij vereischte<br />
otnfiandigheden min of meer veilig gefchieden, vooral,<br />
zo de hoeveelheid in de vaten maar groot genoeg<br />
blijft, om de leevendige werkingen te konnen verrichten:<br />
dit kan wel met geen zekerheid bepaald worden, doch de<br />
geftëldheid en krachten van het onderwerp moeten den<br />
weg hier in aanwijzen.<br />
c 5
# OVER HET ADERLAATEN<br />
Hoe dit Om dit Uitwerkfel voort te brengen, opent<br />
uitwerk- ,
EN DESZELFS TOEVALLEN, 43<br />
3.) OVER DE AANTREKKENDE ADELAATING.<br />
DE AANTREKKENDE ADERLAATING (revulfiva) Aamrekis<br />
die, in welke meer voedend bloed in een deel, deriaadaa<br />
het gewoon was, wordt aangevoerd.<br />
tm<br />
S-<br />
Deeze opening moet dierhalven in die plaat- p<br />
[° at^<br />
fen, in welke men den overvloed van bloed gedaan<br />
wil vermeerder en zo veel moogelijk is, gemaakt Würdt *<br />
worden.<br />
Zomwijlen wordt door deeze Aderlaating<br />
eene meerdere toevloeijing na eenig verdopt<br />
deel beoogd, om daar door eene lpocdjger outlasting<br />
te verwekken. Dit ziet men in<br />
eene verftopping der Baarmoeder door eene<br />
Aderlaating op den voet gebeuren (*).<br />
4.) OVER DE VERMINDERENDE ADERLAATING.<br />
9<br />
DE VERMINDERENDE ADERLA&TING (Jpoliati- Vermin.<br />
va) is die, waar in men zich voorftelt, dc<br />
A d e r l a a.<br />
evenredige hoeveelheid van het vaste gedeelte «ng.<br />
Van \bloed te verminderen.<br />
Zij<br />
(*) Over de al - of onbegaanbaarheid der afleidende<br />
?n aantrekkende Aderlaatingen is veel getwist: doch onzes<br />
bedunkens,bevestigt, onderanderen, de beroemde HA LLER.<br />
door onwraakbaare Waarneemingen de beflaanbaarheid van<br />
beiden. Zie het 2 deel der uitgezochte Verhandelingen<br />
ilada. 75, Seqq.
44 OVER HET ADERLAATEN<br />
Bij wel- Zij worden gebezigd bij zodanige lijders, bij<br />
brriWijk. welken, na evenredigheid, eene meerdere<br />
vaste zelfftandigheid in de vochten huisvest<br />
Hoe de- Herhaalde Aderlaatingen, welke zo wel het<br />
werkt.<br />
v a s t e<br />
v l o e t b a a r e<br />
a l s l i e t<br />
verminderen, brengen<br />
dit uitwerkfel voort: — want, doordien het laatde<br />
zich fpoediger dan het eerde herftelt, moet<br />
natuurlijk volgen, dat na eenige, kort op elkant_<br />
deren verrichte, Ader laatingen, de bloedkolom<br />
hier door in haaren Natuuiftaat zal wederkeeren.<br />
D E R D E A F D E E L I N G .<br />
OVER DE ADERLAATINGEN IN HET BIJZONDER.<br />
Verdee- De Bijzondere Aderlaatingen verdeelt men<br />
h l 3 g<br />
'<br />
in gewoonen, minder gewoonen, en zeldzaamen.<br />
In ge- Door de GEWOONEN verdaat men de Aderwoonen,<br />
i a a t} ng e n v a n cj e n A r m<br />
^ ^ [ fond en den Voet.<br />
Minder MINDER GEWOONEN zijn die van den Hals,<br />
gewooh<br />
e t<br />
voorhoofd en het Oog.<br />
Eu Zeld- ZELDZAAMEN, eindelijk zijn de Aderlaatinzaamen.<br />
g e n o n d e r d e t 0 1 1 g )<br />
rfeflaapen van het Hoofd,<br />
den Ooghoek, den Neus, de Mannelijke roede,<br />
de Heup en de Kuiten.<br />
ïO OVER
EN DESZELFS TOEVALLEN. 45<br />
1.) OVER DE GEWOONE ADERLAATINGEN.<br />
1.} ARMLAATING.<br />
Door Armlaating<br />
verftaat men die laating, Bepaavvelkc<br />
aan het vouwen des Arms gefehiet.<br />
Pier Aderen konnen ter deezer plaatPe ge Welk? A-<br />
g i<br />
opend worden: als de Hoofd (cephalica) Mid-<br />
Q<br />
e d<br />
'<br />
den (mediana) , Lever- (Bafilica)<br />
Ader (cubitea).<br />
(Zie bladz. y.)<br />
Tot deeze Operatie komt in Aanmerking:<br />
s<br />
*<br />
enEdepijps- worden.<br />
Wat tot<br />
Foor eerj, het gereed zijn van den noodigen , d f eze .<br />
Toeftel;<br />
Ten tweede, de Plaatfing van den Lijder;<br />
Ten derde, de onderzoeking van den Aan,<br />
en ligging der Aderen;<br />
Ten vierde, de aanleg van den Laatband;<br />
Ten vijfde, de Uitkiezing van het Vat, dal<br />
men wil openen;<br />
Ten zesde, het doen der Operatie;<br />
Ten zevende, noodige verrichtingen onder<br />
het uitloopen van 't bloed;<br />
Ten agtfte, de aanleg van het Verband; cn<br />
eindelijk<br />
Ten negende, de bezorging, zo van den Arm,<br />
als van den Lijder.<br />
verdicht<br />
W o r d c<br />
-<br />
Wat he t<br />
t eerfle en tweede deezer Afdeelingen Noodige<br />
aangaat, daar van is reeds in het Hoofd/luk van J^ 1<br />
*"<br />
het den lijder.
46 OVER HET ADERLAATEN<br />
liet Handwerk bladz. 26, gefproken: alleenlijk<br />
komt bij het laatfte nog in Aanmerking ^<br />
dat, wanneer de Lijder op eenen Stoel zit,<br />
deszelfs Schoot en Kleederen, of zo dezelve<br />
te bed is, over den Deken of liet Laken een<br />
Servet of Handdoek, voor de bevuiling van H<br />
Bloed, moet gelegd worden.<br />
Onder- 3.J NA DIT bezorgd te hebben, ontbloot men<br />
vaneen d e n A r m t o t v i e r<br />
' vingeren breed boven den elle-<br />
Arm enz. boog; zorgdraagende, dat de boord der kleedepen<br />
niette veel knelle, het welk zomwijlen in<br />
het toemaaken van het wondje moeilijkheden<br />
zoude veiöorzaaken. Zo men dit niet konde<br />
beletten, -moeten de knellende kleederen uitgetrokken<br />
, of anderen, die ruimer zijn, in derzelver<br />
plaats aangedaan worden.<br />
Vervolgens laat men de hand geopend uitftrekl<br />
;en, met de palm dcrzelve tegen het onderde<br />
- der Borst van den Aderlaater deunende,<br />
om dat de Ipieren van den voorarm niet gèipannen<br />
zijnde , de ligging der Aderen zoude doen<br />
veranderen.<br />
Men onderzoekt de Aderen en de ligging der<br />
Slagader en Peezen, om dezelven inde Aderlaating<br />
te bonnen vermijden.<br />
D'aanleg 4.) Hier van genoegzaam verzekerd, neemt<br />
Laaibard 1 T ! C U ^ ^ e n a a t ' °f Keelband (bladz. 'i 1.) bijna<br />
in deszelfs midden, laatende het binnensarm?<br />
• - , hail-
EN DESZELFS TOEVALLEN. 47<br />
hangende eind een weinig langer, om den ftrik<br />
te maaken: men legt denzelven, zonder opftrijking<br />
van de Huid (*), één of één en een half<br />
duim boven de plaats, daar men de opening maaken<br />
wil, tot meerder vastheid aan. Men overkruist<br />
de twee einden achter den arm, doende<br />
het buitenfte eind binnen door over den arm<br />
naar buiten gaan, om aldaar eenen enkeldén ftrik<br />
te maaken, waar van de luts na boven, cn de<br />
twee einden na beneden afhangen (zie pl. I,<br />
fig. 2.)<br />
Men haalt den band niet meer toe, dan<br />
noodig is, om de Ader te drukken, zonder<br />
nogthaus de Slagader te knellen (f).<br />
50<br />
(*) Veele zijn gewoon, om, wanneer zij den Laatband<br />
aanleggen , de huid daar meede pp te fchuiven en te (pannen;<br />
•—«- doch dit geeft veelmaalen gelegenheid, dat,<br />
als de Laatband wat los raakt, de Opening van de huid<br />
met die van het vat niet over een kome, en bij gevolg<br />
daar door veeltijds eene belette uitvloeijing, of andere toevallen<br />
gebooren worden.<br />
(f) De Redenen, waarom men den band om den arm,<br />
boven de plaats, die men openen wil, aanlegt, is, om<br />
den terug loop van het bloed te verhinderen, het welk<br />
door de Slagaderen naar de vingeren overgebragt zijnde,<br />
yan daar door de Aderen weder in zijnen loop door den<br />
omgelegden Band gefluit en tegengehouden wordt, 'twelk<br />
nttuuilijlc de Aderen onder den Band doet zwellen»
4? OVER HET ADERLAATEN<br />
De uit- 5.) Zo de vaten niet genoegzaam zichtbaar<br />
0<br />
kiezing<br />
c~<br />
van het worden, doet men eenige ligte Wrijvingen met<br />
Vac<br />
« den voorden en middenften vinger, beginnende<br />
van de hand opwaards: •— dit [niet gene egzaam<br />
zijnde, legt men den duim of voorden vinger<br />
digte bij den Band op eene der Aderen; en men<br />
vervolgt de zo evengenoemde wrijvingen —<br />
Hier door wordt de Bloedkolom naar den duim<br />
geperst, en de vaten worden zichtbaarder (*).<br />
Men verkiest de Ader, welke zich het oppervla<br />
;kigst voor het oog vertoont, en min of meer<br />
vrij ligt van Slagader en Peezen.<br />
Het doen 6.) Dit bepaald hebbende, neemt men het<br />
ratie? Lancet, het welk men opent en in den mond fteekt<br />
PC<br />
(Zie bladz. 27.); vervolgens vat men den Onderarm<br />
des Lijders, en brengt denzelven uitgeftrekt<br />
tegen het onderfte zijdelij ke deel der Borst;<br />
laatende de hand fluiten met den duim tusfehen<br />
de vingeren, op dat de Spieren de Aderen naar<br />
buiten zouden drukken cn onderfteunen.<br />
Men haaie den Band nogmaals naauwer toe,<br />
of<br />
(*) Eenigen raaden aan, zo de vaten niet genoegzaam<br />
zichtbaar worden, dezelve met eene Spons in warm water<br />
gedoopt te betten: of zo Anderen willen, de hand, en<br />
zelfs wel den Onderarm, in warm water te houden, waar<br />
door het bloed verdund wordende, de vaten doet zwellen.
ÉN DESZELFS TOEVALLEN;<br />
'of losfer, indien het noodig is; daarna omvat<br />
men den Arm, (met de Linkerhand bij voorbeeld<br />
als mei? den Rechter-, en met deeze taaifie,<br />
als mén den Linkerarm Aderlaat,) zodanig,<br />
dat 'de duim op het vat, twee of drie vingeren<br />
breedte onder de bepaalde plaats der opening,<br />
Cn dé hand achter beneden den elleboog<br />
komt te (leunen. Als danbevoelé men nogmaals<br />
deeze plaats met den top des voorden vingers,<br />
om te onderzoeken,, of de"Ader door de bewee»<br />
ging, welken de arm gemaakt heeft, niet vari<br />
ligging veranderd is. —- Indien men als nog<br />
de Ader nrden voorigen ftaat, of voldoende oin<br />
geopend te worden, gelegen vindt; zo neemt meri<br />
het Lancet (zonder die plaats uit het gezicht te<br />
verliezen) tusfehen den duim en voorden vinger,<br />
maakendè eène opening zo als wij reeds bladzi<br />
27 Seqq. geleerd hebben.<br />
7.) Het bloed ontfpringt zo dra men het la'11- Noodige<br />
eet te rug haalt. — Een omftander óf helper, ^"erf "<br />
welken achter dén lijder ftaat, (ten ware meii or) der het<br />
denzelveh op het bedliggende moest Aderope- van°'t PeU<br />
hen, en men zich fel ukken moest, na de gele- bl0ê *<br />
génheid der plaats,) ontvangt in een Bekken,<br />
dat hij onder den arm des lijders heeft doorgeftookeri,<br />
het uitfpringende bloed, i—*• Aanftohdf?<br />
fta' déezé verrichting, fluit men het lancet, èri<br />
légt het zelve in het kohïntetje, Waar in hét<br />
P Wo/* .
OVER HET ADERLAATEN<br />
water met de_ fpons is, om het voor het aaiv<br />
_ kleeven van 't bloed te beveiligen. , Zo het<br />
Bloed niet driftig genoeg uitloopt , laat men den<br />
lijder zijne yingeren bewcegen, cf men geeft<br />
hem iets in de hand om rond te draaijen, om<br />
dat door de bcweeging der fpieren, het bloed<br />
' feh iel ijker uit de inwendige, in de uitwendige<br />
Aderen overgaat.<br />
Zo lang het bloed loopt, onderfteünt men den<br />
voorarm des lijders. — Doch indien het bloed<br />
gecnen Boog maakt, of niet genoegzaam draalt,<br />
maakt men den laatband , zo dezelve te flijf<br />
gebonden mogt zijn, een weinig los; —- op<br />
dat het bloed vrijer door de Dagader zoude konnen<br />
loopen: in tegendeel, zo de Band te los<br />
is, en dc Ader niet genoegzaam gedrukt wordt,<br />
haalt mendenzelven wat naauwcr toe; zorgdraagende,<br />
de opening der beklcedzclcn tegen over<br />
die der Ader te houden, en den arm in zo eene<br />
gedaante , als in dc tijddip der opening, ten<br />
einde de verdraaijing der fpieren te verhoeden.<br />
'le^va'rf 11 " ^ Wanneer'men genoegzaam bloed ontlast<br />
in Ver- heeft, maakt men met de, linker- hand (veronb<br />
a a<br />
' deiilellende, dat men op den rechter- arm gelaaten<br />
heeft,)den band los,terwijl men met de andere<br />
een zacht Sponsje tegen het wondje houdt. —<br />
De Band weggenomen zijnde, houdt men den<br />
duim van de hand, welke de Operatie niet gedaan
EN DESZELFS TOEVALLEN. gr<br />
daan heeft, even boven de gemaakte Opening;<br />
Brokkende vervolgens het fponsje langs de Ader<br />
öederwaards,zodanig, dat de duim, die daarboven<br />
ligt. Hetzelve onmiddellijk kan dekken (*):<br />
de Opening aldus bepaald hebbende, laat men<br />
den arm een weinig buigen, en reinigt, met de<br />
fpons, het overige van dat deel.<br />
Hierna neemt men de Kbmprès tusfehen<br />
den duim en voorden vinger, welke men van<br />
binnen opwaards langs dc huid (dezelve een weinig<br />
plooijende) opvoert: iutusfehen doet men<br />
den duim nederwaards, langs de ftrekking der<br />
ader,zakken, om de uitvloeijing van het bloed<br />
te beletten: — pk:.;tfende op dit cogenblik dc<br />
kempres, welken uit ecu agt of meer dik &e- Wat de<br />
vouwen, droeg zuiver linnen lapje beftaat, ? e m p r e s<br />
(zi: '<br />
(*) Veehnialen houdt het bloed , zo dra de band<br />
word; losgemaakt, m-t tiirvloeijen op, en vervorderd zijnen<br />
natuurlijken weg: in dit geval behoeven zo'veele<br />
voorzorgen niet, en m.-;n verbindt eenvoudig.<br />
zomwijlen, fchoon de Laatband is weggenomen,<br />
Doch<br />
Kijft<br />
de drif: der uitvloeijing c'uuren ; 't welk raeerendeels door<br />
de enge knellende Mo-.iwen veroorzaakt wordt, die de<br />
Ader als een tweede Knelband blijven drukken: dit-zo<br />
zijnde , moet zulks uit den weg genomen worden, het zij met<br />
dezelve een weinig op te mimen, of wat aftetrekken:<br />
•om hier door aan het bioed ruimte te geeven, op dat<br />
het vrijer door de Aderen kan omloopeii.<br />
D s
JB<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
Wat de<br />
(zie pl. ï. fig. i f.) op het wondje, en bevestigende<br />
dezelve verder door den Zwachtel.<br />
De Zwachtel beftaat uit ee-n reep rechtdraads<br />
.Zwachtel oud linnen, zonder naaden of zoomen, twee elis-<br />
len lang, en één duim breed.<br />
Hoede De aanleg daar van gefchied, op deze wijze:<br />
zelve<br />
wordt<br />
m e n<br />
neemt denzelven opgerold in de Linker-<br />
n<br />
ÈatiRe-<br />
hand, zo men op den Rechter-armheeitAdergel<br />
e g d<br />
'<br />
laaten, en in de Rechter zo men den Linkerarm<br />
heeft geopend.<br />
De rechter - hand bepaalt<br />
als nog met de twee voorde vingeren de kompres<br />
op het wondje. —<br />
Men laat den zwachtel<br />
een half voet ontrollen, leggende deszelfs<br />
eind even over de kompres binnens- arms aan: —<br />
de vingeren verlaaten een voor eendendrukdoekj,<br />
om den zwachtel op denzelven te deunen ; intusfchen<br />
gaat men met de hand, die den zwachtel<br />
heeft, buitenwaards onder den elleboog heen,<br />
overkruifende voor de eerftemaal de kompres;<br />
men verp laatst de vingeren wederom beurtelings ,<br />
(en dit doet men bij elke overkruisfing); — vervolgens<br />
gaat de zwachtel boven den elleboog<br />
heen, en keert ook weder boven denzelven aan<br />
den binnenkant terug; overkruisfende ter plaatfe<br />
van de kompres, zo lange totdat de geheele<br />
zwachtel ten einde is (*). — Dit einde be-<br />
ves-<br />
C*) Wanneer cwee ornilagen over de Kompres gedaan
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
Si<br />
vestigt men (te lang of te kort zijnde, flaat men<br />
dat deel binnenwaards een weinig om,) met twee<br />
fpelden, ter plaatfe van de kompres; in acht<br />
ncemende, dat beiden, of ten minden één derzelven,<br />
tot op en in den dmkdoek, termeerdere<br />
vastheid doorgaat (*). (ziepl. II. fig. i.)<br />
9.) Einzijn,<br />
is het nuttig (vooral bij woelende Lijders, of als<br />
het tegen den nacht gaat), deeze met eenen Speld, welken<br />
tot op de Kompres doorgaat, tot eene naauwkenriger<br />
vasthechting te verzekeren. —<br />
Ook Iaat men na één of<br />
twee omflagen, den arm een weinig buigen, waar door<br />
het verband gefchikter kan aangelegd worden.<br />
(*) Dit is de tegenswoordige bij ons, en bij de meeste<br />
Aderlaaters gebruiklijklle manier.<br />
Voorheen , gelijk<br />
nog heden bij weinige gefchied, vestigde menden zwachtel<br />
mettoeknoepingder beide einden, of met één eind dat opgefneeden<br />
was, of wel met Banden die aan de einden gehegt<br />
waren. —<br />
De aanleg gefchiedde op dezelfde wijze<br />
als wij aangetoond hebben: alleenlijk met dat verfchil, dat<br />
het eerfle eind langer binnensarms blijft overhangen,<br />
en ih de omgaande gangen van den Zwachtel niet begrcepen<br />
wordt; deeze bijna ten einde zijnde, neemt men beide<br />
de einden , en maakt dezelven achter den elleboog met<br />
eenen Knoop en Strik vast. —<br />
Volgens de tweede manier,<br />
naamelijk met een eind opgefneeden, wordt de Zwachtel,<br />
even als inde Verhandeling geleerd is, aangelegd; doch<br />
het opgefneeden eind ,| dat het laatfte is, wordt met geene<br />
fpelden gehecht; maar een der opgefneede einden gaat te<br />
rug over den arm, en wordt aan het anderen, als het voorige,<br />
vetbonden. —<br />
De derde wijze, door Banden<br />
D 3 naa-
«4 OVER HET ADERLAATEN<br />
D? ba- Q.) Eindelijk gaat men tot de beztrging, zo<br />
zoryng,<br />
y a n<br />
fo gt<br />
£ gei^ ai s v a u<br />
fl gn<br />
njfef<br />
o v e n<br />
Zo van Eerflelijk fchikt men de klecderen vóörzichden<br />
Arm, ^ o^ hunne plaats: vervolgens laat men den<br />
arm, op dat het verband niet afglijde, ofkome<br />
te vcrfchuiven, een weinig geboogen voor het<br />
1 lijf, en eenigen tijd ftil houden.<br />
Ais van Qmtrend den lijder komt in aanmerkn g, of<br />
er. dezelve bediiggende ziek, of op zijnde en gezond<br />
is. •— In het eerfle ge%al, kan men denzelven<br />
wat 'meer toegeeven, en eenige verfterkende<br />
middelen noodig zijnde, toedienen: ook,<br />
Pen flaap<br />
m ag<br />
m e n a a n<br />
denzelven den flaap, fchoon de<br />
toeftaan. 1 "' Ouden die wel eer zeer uitdruk lijk verboden ,<br />
echter veilig toeftaan; en is bij deezen, om dat<br />
daar door het dierlijk ieevens- beginfcl, als verkwikt<br />
en gevoed wordt, zelfs heilzaam.<br />
Doch is Doch, bij den laatflen, en bij fterke Perfoozomujds<br />
n e r K m o et men met denzelven omzichtiger te<br />
0<br />
fchaade- '<br />
li ik. werk gaan; naaien door woelen, of andere bewegingen,<br />
ligtelijk het verband zoude konnen<br />
los geraaken, en eene min of meerdere fterke<br />
bloedftoiting verwekken: ook is het voordeelig-<br />
naamelijk,is nog wel, (in tegenfteliing deezer genoemde,)<br />
de beste; deeze Banden zijn aan ieder -eind des Zwcchtels<br />
één, en worden, wanneer de Zwachtel is aangelegd, achter<br />
den elleboog met eenen Knoop en Strik bevestigd.<br />
fte
ÉN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
Jff<br />
fte bij deezen, van zich eenigen tijd in beweeging<br />
te houden; om daar door niet alleen eene<br />
betere menging en beweeging in de vochten tc<br />
verwekken, maar ook eene fpöédigér en heilzaaöïer<br />
uitwerking te vcroorzaaken.<br />
EENIGE AANMERKINGEN BETEEKLIJK DE A-<br />
DERLAATING OP DEN ARM.<br />
I. ) Wanneer men bij het verrichten der Laa- Hoe hei<br />
c<br />
ting eene Kaars of Komtlicht noodig heeft, moet<br />
piaa tsf e<br />
de geene, die het zelve houdt zodanig achter worde,<br />
den Lijder geplaatst worden, dat het Lichtfchijnzel<br />
juist op de Ader tegen de punt van het<br />
Lancet aanfehijne.<br />
II. ) Men moet nimmer fteeken, als men de c ejrie<br />
Ader, noch zien, noth voelen"kan; al was er A d e [ z o n "<br />
der het<br />
zelfs een lidteken , dat de plaats aanwees: Want gezicht of<br />
t e<br />
men zoude niet dan bij geluk treffen; het geen ^°^ a<br />
onvoorzichtig zoude zijn. • Liever zal<br />
men in dit geval den 'anderen arm, of zo het<br />
daar hetzelfde is, de hand, denjwf, oïeenig<br />
ander deel openen, dan onbedacht den weg der<br />
blinden infiaan (*).<br />
III.)<br />
(*) Er zijn nogthans een'; ge (doch denkelijk maar weinige)<br />
Heelmeester,, welke in dit geval raaden; de huid te door. .<br />
fnijüen , de Ader te zoeken,<br />
D 4<br />
en dan te openen.<br />
D O C H
Be plaats<br />
5$ OVER. HET ADERLAATEN<br />
III.) Wanneer het Vat zo diep ligt, dat men;<br />
het ge-' t iet z e l v e niet dan door het gevoel kan ont-<br />
Epr**^ekken .» 2 0 moet men die plaats, daar men het<br />
gevoeld heeft, niet uit het gezicht verliezen;<br />
maar; op dezelve aanftonds de punt van het Lan*<br />
eet inbrengen.<br />
Daar zijn Vaten, welke zich niet doen voelen,<br />
zo dra dc band gelegd is ; maar wel eenigeu<br />
tijd daarna.<br />
ATer"ge- e I n h e t algemeen moet men de Ader<br />
P<br />
oK| d D p e n e n ' ^ a r deze lve zich het klaarde voordoet,<br />
onder het lidteken van voorifre Aderlaatineren:<br />
want indien men haar op het lidteken zelve<br />
opende , zoude men niet alleen meer pijn ver-<br />
' wekken; maar het bloed zoude zo goed niet draalen<br />
, om dat de lidtekens de middenlijn der A»<br />
deren verkleinen. Hierom opent een Aderlaater,<br />
uit voorzorg voor volgende Aderlaatingen,<br />
de Ader voor de eerde reize zo hoog als rnoogehjk<br />
is, en gediuirig nederdaalende, doet hij de<br />
©peilingen zeer nabij eikanderen, om altoos voor<br />
Hoe tnea ^ e n e v o l S e n d c e e n c plaats over te houden.<br />
de Pees V.} Om de Pees van de tweehoofdige Spier<br />
mus-<br />
Doch deeze Handelwijs van Aderlaaten fchijnr niet alleen<br />
Wreed, maar,hoe weinige Patiënten zouden zich hier aan<br />
onderwerpen , en aau welke moeilijkheden is dezelve niét<br />
verknoent?
EN PESZELFS TOEVALLEN.<br />
5y<br />
(tnusculus biceps) te ontdekken, laat men den van de<br />
arm een weinig buigen; waar door dezelve zich fplefone.<br />
als dan zeer duidelijk aan het gevoel ver- dekt '<br />
toont.<br />
VI.) Men is zomtijds in de noodzaaklijkheid, om Omzien,<br />
de Vaten, welke vlak op eene Slagader. Pees o£^? heid<br />
r<br />
b<br />
bij zora*<br />
op het Peesachtig-uitipanfel liggen, te openen, mige A-<br />
Doch hier in moet men ten uitcrlle omzichtig ge»* 3 "^<br />
zijn, en de punt van het Lancet bijna horizontaal<br />
houden, tot dat het in de holligheid van 't<br />
vat gekomen is, en dan opligtende (eleverende),<br />
met deszelfs bovenfte fnijdende deel de opening<br />
vergrooten.<br />
Zo men het lancet loodrecht infteekt, loopt<br />
men gevaar om eene der zo even opgenoemde<br />
declen te kwetfen. — Beter is het nogthans,<br />
dat men nimmer op deezeplaatfen Aderlaat, maar<br />
veel liever een weinig hooger of laager, daar de<br />
Ader vrij is, fchoon dieper liggende.<br />
VU.) De Midden- en Lever-ader (yena medi- Orazich-<br />
Gna & bafilica), worden het meest, als de ce- t j< !heid , bi i<br />
.<br />
n<br />
o de midmaklijkfte<br />
en gefchikfte vaten geopend; doch in den-en<br />
beiden moet men zeer omzichtig, uit vrees voor<br />
de tweehoofdige- fpier en Armflagader, te werk<br />
gaan. Een jong Aderlaater zal dierhalven<br />
Voorzichtiger doen, de hoofd-, of ellepijps- ader<br />
(vena cephalica & cubitea), als vrij zijnde van<br />
Slagader en Peezen, in moeilijke gevallen te ope-<br />
D 5<br />
nen.
58 OVER HET ADERLAATEN<br />
neri. .— Het bloed loopt uit dezelve» juist<br />
wel zo vlug en fierlijk niet, nis uit dc anderen:<br />
doch het is beter, zegt DIOMIS, eene laating te<br />
doen, die in het cpg van cle omlranders zo bevallig<br />
niet is, dan zich in gevaar te dellen van<br />
andere deel en te k werden.<br />
VIII. ) Zomtijds is een Aderlaater in de vei*<br />
Omzich-pligting, lijders, ten tijde der Kinderziekte te<br />
tigheid . . .<br />
n<br />
bij die de Aderlaaten. L*it geval verwekt veelmaalen,<br />
hebben b^ d e n g eoe faidden, de grootfte oplettendheid:<br />
vooral zo de arm ter plaatfe der ader met pokken<br />
bezet is. .—_ Men moet hier in omzichtig<br />
te werk gaan; en zo zij droog zijn, dezelven alvoorens<br />
te "dier plaatfe, die men verkiest te openen,<br />
eerst affchilvercu.<br />
IX. ) Een zelfde moeilijkheid baart het dik-<br />
Orazich- werf, als Waterzuchtigen (die zo als wij bladz,<br />
bifvva- 22 *» hebben aangetoond, in eenige gevallen,<br />
terzuchti- of door bijkomende • omftar.digheden deeze<br />
g e n<br />
'<br />
Operatie ondergaan moeten) moeten Adergelaaten<br />
worden: bij deeze voorwerpen zijn, vooral<br />
als het eene algemeene Waterzucht {hijdrops<br />
Univerfalis) is, alle hunne declcn zodanig gefpannen<br />
en gezwollen, dat hunne vaten, zoniet<br />
geheel, ten minde voor het meeste gedeelte,<br />
het gezicht en gevoel ontduiken. JL Hier in<br />
moet, zo als klaarblijklijk is, de uiterfte omzichtig-<br />
en naauwkeurigheid, gepaard met een<br />
ont-
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
S9<br />
ontleedkundig oordeel, als leidfter verftrekken. •—<br />
Ecliter, mijns bcdunkuns, was het veiliger voor<br />
jonge- of mingeoefende Aderlaafers, in dit, in<br />
hei voor;ge en in andere moeilijke gevallen, zo<br />
het inoogelijk ware, hunne toevlucht tot bedreevene<br />
en oordeelkundige werkmeesters te neemen,<br />
dan door eene mislukte uitvoering hunnen naam<br />
te bezwalken.<br />
X.) De Aderlaating op den linkerarm kan van<br />
eenigen met de linkerhand niet,of zeer moeilijk, Hoe me»<br />
gedaan worden; maar zij gebruiken hier toe hunne Rechterrechterhand:<br />
Zij moeten als dan ter %Ude<br />
*•<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
Voor. Alvooreus men tot deeze Operatie begint ,<br />
laat men de Hand (de mouwen een weinig opgeftroopt<br />
of omgeflagen, indien het noodig is)<br />
eenige minuten in warm water houden; wrijvende<br />
dezelve een weinig, op dat de vaten, die hier<br />
veeltijds klein zijn, meer bloed ontvangen, en<br />
daar door beter JLouden opzwellen (*). Vervolgens<br />
fchiktmen den noodigen toeftel (bladz. 26)<br />
ïn gereedheid, en zet den Lijder op eene bekwaame<br />
plaats.<br />
vtf £?<br />
atband , op den onderarm,<br />
M e n d e n la<br />
laatband, even boven de voorhand aan, op dezelfde wijze<br />
ais bij de Aderlaating op den arm (bladz. 46)<br />
is aangeweezen: in acht neemende den Strik aan<br />
de buitenzijde der hand te leggen (ziepï. Ifig. 3) .<br />
Laatende dezelve als dan weder op nieuw in 't<br />
Water houden, tot zo lange men ziet, dat de<br />
Aderen genoegzaam gezwellen zijn.<br />
Hoe ge- Daarna droogt mende hand met een handopend<br />
en . .<br />
c<br />
verder doek al; men onderzoekt de Ader; en deeze<br />
behan- 1 .<br />
deid.<br />
b<br />
e-<br />
(*) Zo de Vaten zeer groot en vol zijn, gelijk bij eenige<br />
voorwerpen plaats heeft, behoeft deeze voorzorg niet.—-<br />
doch dit niet zijnde, moet men zich aan den Regel hou.<br />
den: echter in acht neemen, dat het water genoegzaam<br />
warm, doch niet te heet zij,- en ook dat de Hand daar<br />
niet te lang inblijve: om dat daar door de huid bol en<br />
opgezwollen zoude worden; 't welke de Operatie en uitvloeijing<br />
van 't bloed veeltijds hinderlijk maakt.
IN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
Cl<br />
paalt! zijnde, doet men de hand fluiten om de<br />
huid te fpannen, en opent dezelve even als wij<br />
in het handwerk (bladz. 27) hebben aangetoond.<br />
De Ader geopend zijnde, en het bloed willende<br />
niet uitvlocijen gelijk veelmaalen gebeurt, laat<br />
men de hand van den Adergelaatenen weder in<br />
het warme water fteeken; wanneer niet zelden<br />
het bloed genoegzaam uitloopt.<br />
Bloed genoeg ontlast hebbende (*), neemt<br />
men cle hand uit het water; men maakt den band<br />
los; zuivert het wondje met de lpons; leggende<br />
op hetzelve een drukdoek, en hier over het<br />
windzel.<br />
Het VERBAND tot deeze Aderlaating beflaat Het Veruit<br />
een éénhoofdig windzel, anderhalf el lang, btnd *<br />
en één duim breed. — Veele gebruiken uit<br />
welftaandshalve een zwart zijde lint ; lengte<br />
en breedte als het voorige.<br />
Het<br />
(*) Het is niet wei moogelijk, tn deeze, zo wel als in<br />
de Foetlaating, d^ hoeveelheid van het uitgeloopen bloed<br />
naauwkeurig te konnen weeten.<br />
De fnelheid , waar<br />
meede het uit de Ader vloeit, en de grootte van de Opening<br />
doen hier best over oordeelen: te meer, als men eeri<br />
Weinig in eea Kopje kan ontvangen, en daar uit kan afleiden<br />
, den tijd, die tot volloopen noodig is.<br />
Eenigen gisfen uit de kleur van het water, dat met het<br />
bloed vermengd wordt, doch dit is meerendeels, zo uit de<br />
verfchillende Bloedsgefieldheid , als uit deszelfs min of<br />
Meerdere kleurigheid, zeer onzeker.
ffê<br />
OVER I.'ET ADERLAATEN<br />
Deszelfs Het wondje met den Drukdöek bedekt ziinaanleg.<br />
,<br />
J<br />
de, begint men eten aanleg van den zwachtel,<br />
aan de voorhand bij den duim; en leidt den zeiven<br />
fchuins over de kompres en het achterfte<br />
nahands beentje, uitwaards om den pink; en<br />
tusfehen den duim en vooiftcn vinger doorhaal ende<br />
, gaat men fchuin over den voorgaanden omflag,<br />
in dc gedaante van een dwerfch kruis, na<br />
het achterfte en bovenfte der voorhand; men<br />
daalt achter onder dezelve heen, en vervolgt weder<br />
boven den duim, als vooren: men maakt<br />
na drie dusdanige omwindingen het windzel in<br />
de rondte om de voorhand vast. (zie pl. II,<br />
fig. 2><br />
III,)<br />
ADERLAATING OP DEN VOET.<br />
liDg. Paa " VOETXAATING is die, welke op of aan de<br />
Welke A-<br />
buitenzijde des vpets, of wel aan den binnen enklaauw<br />
(malhölus iniernus,j bij den grooten<br />
toon verricht wordt.<br />
De in- en uitwendige Moeder- aders (Vena<br />
opend^ Saphena in-ei externaj<br />
(bladz. 10) worden in<br />
worden, deeze Operatie geopend, (pl. I. fig. 4.)<br />
Voorzor-<br />
S e n<br />
'<br />
Men laat den Lijder, aan welken men de voet'<br />
laating zal in 't werk ftellen, eenigen tijd te vooren,<br />
met beide dc voeten (*), in een emmer of<br />
tob-<br />
(*) Men Iaat beide de voeten in het warm water houden*
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
6* OVER HET ADERLAATEN<br />
op eene knie voor den Lijder, en den gebonden<br />
Voet met een Handdoek afgedroogd hebbende,<br />
zet M] denzelven met de hiel op den kant van deri<br />
emmer of de tobbe welke alvoorens meteen dubbel<br />
gevouwen doek bedekt is (*) , neder: oriderzoekende<br />
nogmaals dé Ader, welke hij openen<br />
wil, en bevestigt dezelve met den duirri<br />
1<br />
der Linkerhand, en opent met de Rechter de<br />
bepaalde plaats (f).<br />
Verder gaat men te Werk, als in de Aderlaating<br />
van de hand (bladz. 61) gezegd is (§).<br />
Het Ver- Het Verband beftaat in een kompres en zwachtel:<br />
wordende deszelfs aanleg in het algemeen<br />
flijgbeugel (flapes) genoemd.<br />
Dc zwachtel is een éénhoofdig windzel, drie<br />
ellen lang, en één duim breed. — Het eind<br />
vari<br />
Zo men een Plankje, of iets diergelijks bij de hand<br />
heeft om over den emmer te leggen, zoude de Lijder<br />
daar wel zo gemaklijk zijnen voet op doen fteunen.<br />
(t) Ik zegge met de Rechterhand , terwijl dit op<br />
beide de voeten met deeze zeer wel gefchieden kan, ten<br />
ware men links was, en liever met die hand de Operatie<br />
verrichte.<br />
($) Men neeme in acht, dat men den voet of de hand<br />
waar op gelaaten is, niet te diep in of onder liet water<br />
houde,- want door de drukking of zwaarte der Waterkolom,<br />
wordt zomwijlen den vrijen uitloop des bloeds be*<br />
. jemmerd.
ÉN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
Van denzelven legt men op de Kompres, ert<br />
maakt één of twee ronde omflagen om den<br />
voet; vervolgens doet men eenen flag boven<br />
den hiel, om de Pees van Achillus, en keert<br />
weder, deezen overkruifende, naar vooren : —.<br />
gaande dusdanig voort , tot dat de geheele<br />
Zwachtel ten einde zij ; welken men op de<br />
Kompres met fpelden (als bladz. 53. gezegd is)<br />
vastmaakt (ziepl.ll fig. 3.).<br />
Men bezorgt verder behoorlijk deezen en den<br />
ging 6E r<br />
v° a a'<br />
anderen voet, zo wel'als den Lijder: laatende h e t<br />
deel;<br />
denzelven eenigen tijd Rust genieten, en den voet,<br />
Zo weinig als moogelijk is, beweegen.<br />
In deeze, zo wel als in dc Laating op de<br />
D e<br />
Ope<br />
Hand, is men bedacht de Opening der vaten, ningmoet<br />
zo veel doenlijk is , wat Ruim te maaken ; de- maakt<br />
wijl anderszins ligtelijk, zo door de Voos en Bol. w o r d e n »<br />
heid van de huid, als door het Water, de Ope.<br />
ning ligt fluit , toezuigt of het bloed op dezcizelve<br />
doet flollen. (*).<br />
ÖVEl4<br />
(*) Zommigen prijzen aan, de Voetlaating 's namiddags<br />
te doen , of dat de lijder (zo het gefchieden konde)<br />
alvoorens met wandelen, gaan, of andere bezigheden<br />
zich wat beweege , om d3t, wanneer dezelve zich meer<br />
bewoogen heeft, het bloed meer neerzakt, en de Aderen<br />
des te beter dost zwellen.<br />
E
*y OVER HET ADERLAATEN<br />
II. OVER DE RlINDER GEWOONE ADERLAATINGEN.<br />
I. ADERLAATING AAN DEN HALS.<br />
Bcpaa. HSLSLAATING, noemt men de Laating , waar<br />
Iing.<br />
m e e n e<br />
^ e r<br />
uitwendige Kropaderen (Vena Jugularis<br />
externa.) (bladz. 9.) geopend wordt.<br />
Voorzor- Men neemt den Regel, zo omtrend den toedel<br />
als omtrend de plaats in acht, (zie bladz 2 6).<br />
van den*<br />
-> en een gedeelte der<br />
M e n o n t b l o o t d e n HaIs<br />
Knel- Borst; voorziende deeze laatfte , als ook de<br />
5<br />
; Schouders met een gevouwen Handdoek:<br />
leggende voorts een dik gevouwe kompres op<br />
de Ader, bij het Sleutelbeen, aan de zijde,welke<br />
men openen wil; hier over den Laatband,<br />
doende met denzelven twee omflagerf om den<br />
Hals, Zodanig, dat zij den drukdoekdeunen,- en<br />
vestigende vervolgens denzelven, in den Kuil der<br />
Nek, min of meer ftijf aanhaalende, met een'<br />
knoop en ftrikvast: doende alvoorens, eer me»<br />
denzelven vastmaakt, een Lind of anderen Band,<br />
voor, bij de Luchtpijp (aspera Arteria) onder<br />
denzelven heenhaalen,- laaténde den Lijder, of<br />
deeze buiten flaat zijnde, een Helper, de einden<br />
van deezen laatflen band na vooren trekken,<br />
om daar door de Ademhaaling te beveiligen,<br />
en eene naauwkeuriger drukking op de<br />
kompres te verwekken, (ziepl. Lfig. 1).<br />
Het
EN DESZELFS TOEVALLEN. 1<br />
Het Vat zich genoeg vertoonende (*)> laat Operatiemen<br />
het Hoofd van den Lijder een weinig achter<br />
over houden ; men legt den duim der linkerhand<br />
op den drukdoek, en den voorden Vinger<br />
een weinig daar boven, om het Vat te verzekeren<br />
en de huid te fpannen. Men neemt het<br />
Lancet uit den mond, en opent in de Lengte<br />
met de Rechterhand, de, tusfehen den duim en<br />
wijsvinger, gezwolle Ader.<br />
Het Vat geopend zijnde, laat men den Lij- Wat na<br />
e<br />
der een weinig voor over buigen, houdende ng^>e het^i *<br />
hoofd uitgeftrekt : doch indien het bloed niet d o e u '<br />
genoegzaam vloeide, geeft men aan denzelven<br />
iets in den mond (verönderftelt zulks te konnen<br />
verrichten) te kaauwen, om daar door den aandrang<br />
van het bloed te vermeerderen.<br />
Zomwijlen, of veeltijds loopt het bloed langs<br />
de huid af; in dit geval bedient men zich van<br />
een Kaar te- blad, in de gedaante van een Goot»<br />
dat<br />
(*) Zo de Stmïider aan de eene zijde niet genoeg,<br />
zaarn zichtbaar wierd , verandert men de Kompres, en<br />
laat dezelve op de regenovergellelde zijde drukken»<br />
om als dan die Ader te openen. ——<br />
Doch indien zij<br />
beiden zo diep liggen, dat ze niet zichtbsar konnen gemaakt<br />
worden, opent men twee van haare takken, meer<br />
Da vooren liggende , zo dezelve groot genoeg zijn, om<br />
tan het oogmerk te voldoen.<br />
E 2
65 OVER HET ADERLAATEN<br />
dat men met de eene zijde tegen de huid onder<br />
de Opening houdt, om uit de andere zijde het<br />
bloed in een Bekken, of in iets anders te ontvangetn<br />
Bloeds genoeg ontlast hebbende, maakt men<br />
den Drukband los: hebbende ten gevolge, dat<br />
meestentijds het bloed als dan met uitvloeijen<br />
ophoudt; om dat hetzelve na beneden vallende<br />
minder weêrftand vindt om de richting der A-<br />
der te volgen , wanneer de band is afgedaan ,<br />
dan om door de Opening te ontfpringen. —»<br />
Doch irdien het van zeiven niet ophield,zet men<br />
den vinger op de Opening, en reinigt het bloed<br />
van den Hals, en der overige deelen.<br />
Het Ver. Jylen leegè vervolgens over het wondje een<br />
band<br />
welkleevend Pleistertje (bij voorbeeld de Dia*<br />
palma ,de D ahylum cum Gummi of iets diergelijks),<br />
een Kompresje, en over dit een Windzel.<br />
Tot een Windzel gebruiken zommigen maar<br />
eene gewoone Das; anderen wederom eenen eenvoudigenrondgaanden<br />
Zwachtel:doch<br />
wij willen<br />
liever in navolging van den Heer H. BASS (*)<br />
• dit volgende gebruiken: — men legt op het<br />
midden van 't Hoofd een' kleinen Band , één eï<br />
lang en één duim breed, welkers einden tot op<br />
(*) H. BASS, grondig bericht over de Ve.bar.dea, Hoofdruk<br />
8, bladz 170,<br />
de
EN DESZELFS TOEVALLEN. 69<br />
de Schouderen komen; over deeze einden, en<br />
den drukdoek, windt men een éénhoofdig windzel,<br />
omtrend of ruim anderhalf el lang, en drie<br />
vingeren breed,in de rondte om den hals ; maakende<br />
deszelfs einden met Spelden vast: —.<br />
de twee op de Schouderen hangende einden<br />
van den op het hoofd gelegden band, flaat men<br />
om , en worden aan den Kringswijsen band gevestigd<br />
(zie pl. II. fig. 4).<br />
Zo men geen verband genoegzaam tot druk-<br />
A , l d e r s<br />
e e t<br />
king voldoende, uit aanmerking der Luchtpijp Konst-.<br />
(Aspera Arteria), koude aanleggen ; zo kan men t u l g '<br />
veilig en met nut van het Konst- tuig bij PLAT-<br />
NER befchreevcn en afgebeeld (*), gebruik maaken<br />
: dit Indrument maakt op de geopende Ader<br />
eene Drukking, en geeft aan de Luchtpijp genoegzaame<br />
ruimte, tot Ademhaaling (f ><br />
Ein-<br />
(*) J. Z. PLATNER , Handleidinge, tot de Chirurgie,<br />
plaat III. fig. as.<br />
(f) In eenige gevallen, B. V. bij Drenkelingen , verflikten<br />
of andere perfoonen, bij welken eene Strotadet<br />
geopend ij* is het veelmaalen moeilijk een behoorlijk verband<br />
aan te leggen: eens deels, om dat de Lijders gemeenlijk<br />
uitgeftrekt op den grond neder liggen, en daar door<br />
het bloed ter dier plaatfe, in zijnen vri>eu loop verhinderd<br />
wordt. —— Anderdeels, om dat men bij dusdanige Voorwerpen<br />
geen fluitend of knellend verband, om hunne reeds<br />
ti veel benaauwde halzen kan aanleggen,: echter is<br />
£3 4©
I<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
Eindelijk bezorgt men den Lijder, als meermaalen<br />
(bladz. 54 ) gezegd is (*),<br />
II.) ADERLAATING OP HET VOORHOOFD.<br />
Bepaa- VOORHOOFDSLAATIKG, noemt mende Laating,<br />
Hng. welke aan het Voorhoofd op eene der Voorhoofdsaderen<br />
(Vena jrontalis) (bladz. 8.) verricht wordt.<br />
Voorzor- Wanneer men deeze Laating zal in 't werk<br />
€ en> dellen, plaatst men den Lijder, zo voor zich<br />
als voor Item gemaklijk , op geen te hoogeii<br />
ftoel.<br />
Aanleg Men laat eene Das, of wel een gedraaid ÓVvan<br />
den<br />
w<br />
druk. '<br />
vet,<br />
band,<br />
ds uitvloeijing van bloed bij deeze zomwijlen overvloedig;<br />
en niet zelden kan hier door de werkende Heelmeester<br />
belemmerd worden. —<br />
Zoude het dan in diergelijke<br />
omftandigheden buiten den Regel zijn, dat men dat wondje<br />
met een fijn Naaldje dwers doorftak; omwindende dezelve<br />
einden met een draad of iets anders, even als de<br />
Smits, hunne Paarden Adergelaaten hebbende, gewoon zijn<br />
te doen?<br />
Hier door zoude, mijns bedunkens, in<br />
deeze of foortgelijke gevallen, de Bloeding veilig tegen,<br />
gegaan ;en deeze Vrees voorbij zijnde, eenigen tijd daarna,<br />
des begeerende, een nieuw en gepast Verband konnen<br />
worden aangelegd.<br />
( A ) PLAT.NER wil, dat wanneer men op de Halsader<br />
gelasten heeft, het noodig zij, noS eene Ader aan den<br />
voet te openen, Handleidinge tot de Chirurgie 2 deel^<br />
bladz. 325.
EN DESZELFS TOEVALLEN. ?i<br />
vet, om liet bovenfte van den hals, door den<br />
Lijder of een Helper, zo veel hij kan verdraagen,<br />
tQedraaijen: zodamg nogthans, dat de tusfehen<br />
ruimte der twee einden juist voor , op de<br />
Luchtpijp kome (*).<br />
De Ader genoegzaam zichtbaar zijnde, plaatst Operatic,<br />
men zich achter den Lijder, en bepaalt liet vat<br />
met den linker - duim , ten einde het aldus bepaald<br />
zijnde, na gewoonte te openen.<br />
Zo dra de opening gemaakt is, laat men het<br />
Hoofd, tot beter ontlasting van 't bloed, voorover<br />
houden.<br />
Men laat vervolgens (bloeds genoeg ontlast<br />
hebbende) den Knelband los draaijen, en voorziet<br />
het eindelijk met een kompresje en een behoorlijk<br />
verband.<br />
Dit Verband is, of het Onderfcheidend (des* mi Varerimen),<br />
of we\ het Schuit' verband (Scapha).<br />
Het Eerfle, deczer, is een op één hoofd op-<br />
b a n d<br />
'<br />
gerolde Zwachtel, van omtrend vier ellen lang,fo°rc.<br />
en t-vee vingeren breed. —<br />
Het wordt gelegd<br />
op de volgende wijze: men neemt met het einde<br />
yan den band de maat van het voorhoofd tot<br />
aan den nek; daarna laat men het genieete einde<br />
Eerft»<br />
(*) Zommigen willen. in plaats yan dit, den Knelband<br />
•ven boven de Wenkbraauwen aangelegd hebben.<br />
E 4 \
jra<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
de over liet Aangezicht hangen, en gaat me?<br />
den band , die men boven op de kruin laat vasthouden,<br />
over de pijlnaad (Satura fagïtalis)<br />
tot den nek ; men (Iaat den band over , en leidt<br />
die in de rondte om het Voorhoofd, om den<br />
eer ft en omgang te leggen; het over het voorhoofd<br />
nederhaneende einde , keert men te rus<br />
en legt het over den kringswijzen omgang, en<br />
eerden omflag, naar het achterhoofd, om het aldaar<br />
met den aan de andere zijde rondloopenden<br />
omgang te bedekken en vait te maaken: het<br />
overige van den band windt men zo lang om het<br />
hoofd, tot dat hetzelve ten einde zij, cn aan de<br />
zijde van het hoofd wordt vastgemaakt (zie pl.<br />
y'fig- 5><br />
H e t t w e e t l e<br />
Tweede<br />
°f Schuit - verband' (Scapha)<br />
ioorr. •" is van even gelijke lengte en breedte, als het<br />
voorgaande, en verfchilt alleenlijk hier in, dat,<br />
in plaats van op het midden van 't voorhoofd<br />
over de Pij Inaad naar achteren te loopen, ditfchuin<br />
over het voorhoofds - been, naar den nek gelegd<br />
wordt; en van daar over de ooren weer naar het<br />
voorhoofd, tot het maaken van eenCircul: het<br />
nederhangende eind ilaat men te rug, en leidt<br />
hetzelven ook Jchuin over de andere zijde, naar<br />
het achterhoofd; alwaar men het met de Krings-<br />
Wijze Omgangen, even als het voorige, vestigt<br />
(zie pl. II. fig. 6),
E N DESZELFS TOEVALLEN. ^3<br />
III.) ADERLAATING OP HET OOG.<br />
Door OOGLAATING verftaat men de opening Bepas).<br />
van eene of meerdere Takjes, welke door het Iin g«<br />
Bindvlies van 't oog verfpreid zijn.<br />
Nimmer wordt dezelve in 't werk gefteld, Waar ia<br />
dan daar , waar eene hevige Oogontfteeking fj-jf 1 " 1 *"<br />
(Qpthalmia) de bloedvaten van 't Bindvlies (Adriata<br />
feu Albuginea) doet zwellen en zichtbaar<br />
worden.<br />
Men plaatst den Patiënt, zo als voor Hem, Voorzon<br />
en den Aderlaater het gemaklijkst is, in eene S en -<br />
behoorlijke geftalte: men houdt door den duim<br />
en voorden vinger, of, dat nog beter is, door een<br />
Oogfpiegel (Speculum ocul'f) de Oogleden van<br />
eikanderen.<br />
Men opent als dan, met een Lancet, de<br />
M a n ; e t<br />
meest gezwollen vatjes ; of doorfnijdt ze met v a n<br />
°peeen<br />
fijn Schaartje; of, zo zommigen willen, " en *<br />
door een fijn krom Mesje, ligtende dezelve met<br />
de punt daar van, of ook des noods door £ene<br />
naald of haakje daar toe, een weinig op (*).<br />
Zo lang het bloed vloeijen wil, belet men dit Wat onniet:<br />
en moet geduurig door eene Spons met d e r d e °"<br />
„ peratie te<br />
•warm water, ol met het warme affiedzel van doen.<br />
Oo-<br />
(*) Zie omtrend dit laatfte J. Z. PLATNËR in zijn meer<br />
gemelde werk 1, deel, bladz. 296,<br />
E 5
74 OVER HET ADERLAATEN.<br />
OogentTOost 'Euphrofia) , Hyfbp {Hyfopu$*),Ee*<br />
renprijs {Veron'xa) , of andere verdunnende<br />
Kruiden, nat gehouden worden , om daar door<br />
het bloed voor ftremmen te bevrijden, en de uitvloeijing<br />
te bevorderen.<br />
Wat na Geen bloed meer willende uitvloeiien, belegt<br />
dezelve. 7<br />
men het oog met eene kompres, 'm PVitte wijn<br />
Het Ver-<br />
(Vinum Album), Rozenwater (Aqua Rofa*-um)<br />
of andere verkoelende en ontfteekingweerende<br />
Middelen, bevochtigd: — hier over het enkeid<br />
C Ocerband (Oculus Simplex}.<br />
Dit Verband beftaat uit een op ééiihoofd geb<br />
a n d<br />
" rolden Zwachtel, twee en een half ei lang, en<br />
twee duimen breed.<br />
De aanleg daar van begint men onder het<br />
oor van het gelaaten oog, fchuin over de wang<br />
en de kompres opklimmende ; loopende boven<br />
het andere oor. naar het achterhoofd , tot op de<br />
plaats, daar dezelve begonnen was; maakende<br />
dus drie fchuine Kringswyze Omflagen, en eindigt<br />
met een ronden omgang om het Voor- en Achterhoofd<br />
\ verzekerende eindelijk het einde met<br />
Spelden vast. (Zie pl. II. fig. 7.).<br />
III.
EN DESZELFS TOEVALLEN. 75<br />
III. OVER DE ZELDZAAME ADERLAATINGEN.<br />
I.) ADERLAATING ONDER DE TONG.<br />
ONDER TONGS LAATÏNG , noemt men de Laa-,- Bepaa "'<br />
hng,<br />
ting, waarin ééne of beide de Kikvorsch - Aderen<br />
(Vena Ranina) (bladz. 8.) geopend worden.<br />
Den lijder behoorlijk gepJaatst hebbende, legt V o o r z o r "<br />
men den Knelband, even als reeds in de Aderlaating<br />
voor het Voorhoofd (bladz. 70.) gezegd<br />
is.<br />
Men richt het Hoofd zodanig, dat het Licht- Opende.<br />
fchijnzel op de beftemde plaats nederkome; drukkende<br />
vervolgens met den voorsten vinger de tip<br />
der tong een weinig achterwaards naar het verhemelte<br />
— men vat het Lancet,tot digte bij de<br />
punt bewonden zijnde, niet op de gewoone manier<br />
, maar in eene rechte ftrekking, op de wijl<br />
ze eener Schrijfpen, tusfehen den duim en voor.<br />
den vinger (*) en opent beide de aderen.<br />
Men iaat het Hoofd voorover buigen, tot bei<br />
ter uitvloeijing van het bloed.<br />
Wanneer 'er genoegzaam bloed uiteeloopenis, ^ a t n a d e<br />
° , , ., , Operatie<br />
maakt te doen.<br />
(*) Zommigen gebruiken hier toe een Klein Schaart-<br />
\jje: dcch onzes bedunkens, is het Lancet gefchikter tot<br />
s deeze Operatie,
j6<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
maakt men den drakband los, en de mond met<br />
Azijn en Water aitfpoelende, houdt het bloed gemeenlijk<br />
met loopen op: dit niet zijnde, brengt<br />
men een weinig plukzel ,in Brandewijn , Aluinwater<br />
,of in eenige andere zaamentrekkende middelen<br />
gedoopt 'er tegen aan , - en dit nog niet<br />
genoegzaam zijnde, legt men een ftukje Zwam<br />
(Agaricus)tegcn de wondjes: of vuile anderszins<br />
dat deel zodanig met Plukzel op , dat het te*<br />
gens de voorde Tanden aanfteune,-laatende ver-»<br />
volgens de tong nederwaards drukken, — endeeze<br />
zullen in Zwaar e zowel als in Ligte gevallen<br />
genoegzaam zijn,<br />
ADERLAATING AAN DEN SLAAP VAN<br />
'T HOOFD,<br />
j<br />
Bep»»- SLAAP VAN 'T HOOFDEAATING , is die , welke<br />
• *" ter plaatfe der Slaapbeenderen, en zijdelijke deelen<br />
van 't voorhoofds-been , op eene der Slaapaderen<br />
(Vena temporalis) verricht wordt.<br />
Voor Deeze Aderlaating heeft , zo omtrend de<br />
Zorgen,<br />
plaats des lijders, als aanleg van den laat- of<br />
knelband, even het zelfde, als die, welke wij<br />
bij de Aderlaating op het Voorhoofd (bladz. 70)<br />
hebben aangcwcczen.<br />
Operatie. Het Vat aan een" ('er zijde genoegzaam gezwollen<br />
zijnde, bepaalt men het zelve met den:<br />
duim
SSN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ff<br />
duim der Linkerhand, en opent het in de Lengte;<br />
laatende het Hoofd vervolgens zijdewaards<br />
overhouden, op dat het bloed niet over het aangezicht<br />
loope.<br />
Na dat genoegzaam<br />
bloed uitgeloopen is , Wat na<br />
draait men den Knelband los ,• zuiverende het d e<br />
a tj e<br />
° P [ e<br />
"<br />
wondje, en de omgelegene door bloed befmet- doen.<br />
te deelen, met de fpons; leggende eindelijk een<br />
Drukdoekje , en hier over een Zwachtel aan.<br />
Deeze Zwachtel heiraat uit een<br />
éé ihooldig b a n d i<br />
Windzel, vier of vijf ellenlang, en twee vingeren<br />
breed. — Men begint op de kompres ,<br />
gaande overliet Hoofd na de andere zijde, tot<br />
onder de kin door; doende dus na de lengte van<br />
'tHoofd eenen ronden Circul; hier meede vervolgt<br />
men, tot omtrent de helft van den Zwachtel;<br />
wanneer men op de kompres een omflag<br />
maakt, en deezen'met eene fpeld op dezelve<br />
vestigt; vervolgens leidt men den Zwachtel om<br />
het Achterhoofd naar het Voorhoofd, in de rondte<br />
; overkruifende aan de Slaapen des Hoofds<br />
de eerde Om-vinding : — dit gefchiedt zo lange<br />
met rondgaande Omgangen , toe dat dezelve<br />
ten einde is ; moetende als dan , ter plaatfe<br />
der overkruiüng, aan beide de zijden, met Spelden<br />
worden vast gemaakt. Qzie pl. II. fig. 8.)<br />
Het Vet.<br />
III.)
7§ OVER HET ADERLAATEN<br />
III. ADERLAATING OP DEN OOGHOEK.<br />
Bepaa- OOGSHOE KLAATING noémt men, wanneer eene<br />
l i n g<br />
' der Aderen in den groeten Ooghoek tusfehen<br />
den neus en de oogleden gelegen, geüpend wordt.<br />
Voor- Wat de Vooibereidzelen, Plaats en Ligging<br />
zorgen. desKnelbands aangaat, is in dit geval, even als<br />
wij bladz. 70 hebben aangetoond.<br />
Operatie. Alvoorens men deeze Ader opent, laat mea<br />
den lijder het oog fluiten; en zo dra de opening<br />
gemaakt is, het Hoofd voor over houden.<br />
Het Ver- Het Verband beftaat in een driehoeks gevouba<br />
" d ' wenKomprcsje (zie pl. I. fig. 12) , en een Windzel<br />
, dat wij reeds , als ook deszelfs aanlegging,<br />
bij de Laating op het Oog (bladz. 74.)<br />
hebben befchreeven.<br />
Noodi- Bij Aderlaating, als ook bij die van het<br />
ge vooi- j/ oor<br />
] m<br />
fd en Slaapen van V Hoofd, moet de<br />
J<br />
zorgen.<br />
.<br />
Punt van het Lancet zeer voorzichtig, een weinig<br />
fchuin ingebragt, en in de holte gekomen<br />
zijnde, opligtendc Releverende) beftierd worden,<br />
uit vfeeze, dat wanneer de punt te recht, of te<br />
Perpendiculair wierd ingebragt, het Beenvlies<br />
(Periostium), waar op deeze vaten onmiddellijk<br />
gelegejj zijn, zoude gekwetst worden.
EN DESZELFS TOEVALLEN» 7?<br />
IV.)<br />
ADERLAATING AAN DEN NEUS.<br />
De Ader, welke aan den top van den Neus ,<br />
tusfehen de twee Kraakbeenderen, (bladz. 8) ge- l m s '<br />
legen is, wordt in dit geval geopend.<br />
Bepaa»<br />
De Plaats des Lijders cn ligging van den Knel- Voorbeband<br />
is, als in voorige Hoofdftukken (bladz. >o.) r e i d z e l s *<br />
Men plaatst zich voor den Lijder; bevelende Operatie,<br />
zijne Oogen te fluiten, om voor't gezicht van het<br />
lancet niet te fchrikken; men vat den Neus tusfehen<br />
den duim en vinger der Linkerhand, houdende<br />
denzelven aldus geflooten >• men neeme het<br />
Lancet, 't welk tot digte bij de punt moe: bewondenzijn,<br />
en brenge deszelfs punt tusfehen de<br />
genoemde Kraakbeenderen, een weinig op waards<br />
duuwcnde,zo verre,<br />
dat men het bloed ter zijde<br />
van het lancet ziet uitkomen, of dit niet zijnde,<br />
zo verre de punt ontbloot is , binnen.<br />
Zo men het geluk gehad heeft, dc Ader te<br />
treffen (dat echter maar bij geval is, en veeltijds<br />
misfen kan, doordien deeze kleine ader, zo<br />
voor het gezicht, als voor het gevoel, meerendeels<br />
onvatbaar is) ,<br />
dan laat men het Hoofd<br />
voor over houden, om het bloed dus zuidelijker<br />
te doen uitloopen. .<br />
Genoegzaam bloed ontlast hebbende, maakt<br />
Wat na<br />
men den Knelband los , en hier dodf- houdt jre- d e 0 p e<br />
- "<br />
o raue te<br />
meenlijk, de verdere uitvloeijing op. — Echter doen.<br />
meet
fo<br />
OVER HET ADERLAATEN*.<br />
moet het Wondje nogthans met eene Kotnpre^<br />
en Zwachtel voorzien worden.<br />
Het ver- Na alvoorens dan het wondje en de omlig-<br />
' a n d i<br />
gende deelen, door de Spons, van het bloed ge~<br />
zuiverd te hebben, legt men over hetzelveneert<br />
kompresjé, en hier over een zwachtel aan.<br />
Deeze'moettwee vingeren breed eneenhalf et<br />
lang zijn, aan beide de zijden opgefneeden, laatende<br />
omtrend drie vingeren breed tusfehen beiden<br />
heel blijven,' moetende dit laatfte heel gebleeven<br />
deeljn deszelfs onderfte met twee ronde<br />
openingen voor de Neusgaten voorzien zijn.<br />
Men legt denzelven met het heel gebleeveri<br />
eind op de punt van den neus aan j zo, dat de<br />
Openingen tegen over de Neusgaten geplaatst<br />
zijn, laatende de twee onderfis einden boven de<br />
Ooren naar achteren gaan, alwaar zij vast gemaakt,<br />
of aan de Muts gefpcld worden, de twee<br />
bovenfle einden leidt men onder de Ooren naar achteren,<br />
bevestigende dezelven als de voorigen (*).<br />
VÖ<br />
(•) Weleer, (en moogelyk nog wei,}deedën ie Spanjaarden<br />
en Italiaanen, voor Hoofd-pyn, en Oog Kwaaien<br />
, Aderlaatingen in den<br />
Neus , door eene Pennefchacht,<br />
welke zy in Vieren fpleeten en omgeboogen inden<br />
Neus bragten; dezelve dan driftig terug trekkende, zodanig,<br />
dat de Bmgekeerde punten het binnenste neusvlies<br />
(Membrana Pituitaria Schiteideri) kwarae te febeureu<br />
el
EN DESZELFS TOEVALLEN» |f<br />
V.)<br />
ADERLAATING OP DE MANLYKE ROEDE.<br />
DE ADERLAATING - DER ROEDE (penis J wordt Waar in<br />
hooit in 't werk gefteld, dan in eene Ont- f e £ "<br />
/leeking van dat deel, of eene lahgduürige Onwillige<br />
Sryfheid (Ereüie) van liet zelve. — En<br />
In deeze gevallen zijn dë Vaten, welke over<br />
derzelver hovende verfpreid zijn (bladz 1 o) genoegzaam<br />
zichtbaar; behoevende daar toe (trouwens<br />
, dit is ook niet wel moogelijk)geenen Knelband<br />
, tot derzelver opzwelling aangelegd te<br />
worden.<br />
Alles in gereedheid hebbende^, opent men Operatie;<br />
voorzichtig eene der grootfte Aderen; zorg draagende;<br />
dat men hét lancet niét te diep , maar<br />
fchuin opligtende beftiere.<br />
Men laat het bloed loopen, totdat de Roede<br />
begint te verflappen , en week te worden ;<br />
öf dat men uit de omftandigheden kan oordeelen<br />
genoegzaam bloed ontlast te zijn.<br />
f I e t Ve(^<br />
Vervolgens legt men op het wondje, één of band °<br />
twee Kompresjes , en een rondgaande Zwachtel,<br />
welken men om den Middel vast maakt. In acht<br />
neeen<br />
te kwetzen. —<br />
Dit nogthans gefchiedt nocit zonder<br />
gevaar • en moet dierhalven nimmer nagevolgd worden.<br />
Sterke Bloedingen, Ontfleekingen, Verzweeiingen , Neu°proppen<br />
enz. zyn de gevolgen deezer handelwijs,<br />
F
h<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
me«de, van liet deel niet te veel te knellen ,<br />
het welke Pijn $ en meerdere Toevallen verwekken<br />
zouden.<br />
VI.<br />
ADERLAATING AAN DE HEUP.<br />
Bcpsa- DOOR HEUPLAATING verftaat men de 'Laa-<br />
°'<br />
Voorzorgen.<br />
Operatie.<br />
band.<br />
Vei.<br />
tin.?;, welke op eene der uitwendige Heup- aderen<br />
(Vena: hcatica externa) (bladz. io), wordt<br />
in het werk gefteld.<br />
Oen lijder behoorlijk,ecnigzins ziidewaards,<br />
J<br />
J<br />
s<br />
'<br />
geplaatst hebbende, doet men eenige Wrijvingen<br />
, doordien het leggen van eenen knelband<br />
hier in bezwaarlijk is , op dat de vaten zicht<br />
zouden vertoonen.<br />
l<br />
Wanneer eene der Aderen zich genoegzaam<br />
doet kennen, opent men dezelve, even als de<br />
voorigen.<br />
Bloeds genoeg ontlast hebbende, zuivert men<br />
het wondje, en de omliggende deelen : — voorziende<br />
vervolgens het zelve , met een drukdock<br />
, en een rondgaande langen Zwachtel :<br />
die eenige flagen om de Dije tusfehen het Been,<br />
en om de Heupen gaan moet.<br />
VIL<br />
ADËRLAATÏNG AAN DE KUIT.<br />
Voor- Om deeze Vaten 'bladz. 10) te openen, laat<br />
zorgen.<br />
m Q n<br />
^<br />
v o e t l U Y O j l- t x s<br />
j n w a i<br />
m water boude
ÊN DESZELFS TOEVALLEN, 8$<br />
$en(Uadz. 62), tenware de aderen zicli genoegzaam<br />
vertoonden. — Leggende vervolgens den<br />
Knelband even onder de Knie aan (bladz, 63 *).<br />
De Vaten genoegzaam zichtbaar zijnde, droost ~<br />
B<br />
Ö<br />
J » 0 Operatie*<br />
men het deel af, laatende den Lijder zich omwenden<br />
, deunende met de Knie tegen een doel,<br />
of iets anders.— De Aderlaater plaatst zich achter<br />
den zeiven, zittende op eene knie , en opent<br />
tenen der zichtbaarde takken. •— Hier na laat<br />
hien den Lijder zich omwenden , om het bloed<br />
des te beter te ontlasten : dit niet genoegzaam<br />
Vloeijende, dcet men het been op nieuw in 't<br />
Water houden.<br />
Na uenoce-zaam aan het Ooornerk voldaan te F a E " 3<br />
D 0 0<br />
duzelve<br />
hebben, maakt men den knelband los , zuivert te doen*<br />
hetwondje,cnde omliggende declen vanhetbloed.<br />
Eindelijk belegt men het zelve j met een tf et<br />
Ver-<br />
Kompres , en een op één hoofd op gerold Wind- band *<br />
fel, van omtrend drie el!en lang, en twee duimen<br />
breed: doende dit eerst eenige flagen om<br />
het been , ter plaatfe van de Kompres gaan ,<br />
Vervolgens hooger opwindende, om ter meerde- •<br />
re vastheid, het aldaar met fpelden te verzekeren.<br />
OVER. DE REDENEN , WAAROM MENZO VEELE ON<br />
DERSCHEIDENE ADEREN, OP VERSCHILLENDE<br />
LICHAAMS DEELEN OPENT.<br />
Hét is niet genoeg bijzondere Aderlaafin-,
%ï OVER HET ADERLAATEN<br />
gen aan bijzondere Lichaamsdeelen na de Konst<br />
te konnen verlichten; maar eenen Aderlaater is<br />
het voldrekt noodzaakelijk te weeten, waarom<br />
men in die gevallen deeze, en wederom in andere<br />
, andere Aderen opent.<br />
Don- Het is genoegzaam bekend, dat de Oude Gem<br />
e s<br />
Ouden ' Heelkundigen , voor dat aan hun den<br />
e n<br />
hierover. Omloop des bloeds bekend was, zeer omzichtig<br />
ter uitkiezi'ng van bijzondere Aderen, of derzelver<br />
bijzondere Takken , in onderfcheidene<br />
D e r Il2. Ziektens te werk gingen. — De verlichte Eeuw<br />
dendaag- is van deeze ftelling gezuiverd: nogthaus, nictlche.<br />
°<br />
ö<br />
tegendaaiide het bloed , als ware het ,tot eene<br />
Vergaderplaats van alle zijne deelen , tot het Hart<br />
wederkeert , (zie bladz. 4.)en dus op eene<br />
plaats verminderd wordende , de geheele Mafla<br />
deeze vermindering ondergaat ,* zo zijn 'er verfchcide<br />
gefteldhedens echter, die, willen wij gelukkig<br />
flaagen , in bijzondere deelen, tot fpoediger<br />
en nuttiger uitwerking , Aderlaatingen<br />
vereifchen. — Wij zullen dierhalven, kortelijk,<br />
de voornaamde in aanmerking neemen.<br />
Arml«- De Armlaating is de gemeenste, en meest ge'•<br />
lng<br />
* bruikelijkstevan allen,'zo orn de gefchiktheid deiplaats,<br />
als om de ligging en grootte der Adèrtakken.<br />
•— In meest alle Ziektens of Ongefteldhcden,<br />
Waar in Aderlaatingen worden voor-»<br />
gefchieeveii, is dezelve genoegzaam voldoende,
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
éf<br />
de. -. Eenige echter en welke wij in de Aderlaatingen<br />
der overige deelen zullen aanmerken,<br />
zijn hier van uitgezonderd.<br />
Het is altoos niet om 't even, of men op den<br />
Rechter,dan wel op den Linker- arm Aderlaat: dikwerf<br />
ziet men, dat hoe meer nabij het beledig,<br />
de deel de opening gemaakt wordt, dc uitwerking<br />
des te fpoediger volgen zal.<br />
Handlaating wordt meerendeels bij verkiezing<br />
H a n t J e<br />
laatirg,<br />
van den Lijder in het werk gefteld, zeldzaam door<br />
een Geneesheer voorgefchreeven ; ten Ware deeze<br />
Operatie op den Arm niet konde verricht<br />
worden.<br />
De uitwerkzelen deezer Aderlaating zijn<br />
het zelfde , als die van den Arm: — Doch<br />
deeze laalfte, zal boven de Hand de Voorkeur<br />
hebben; zo om de gefchiktheïd der plaats, als<br />
wel voornaametijk om dat het bloed vrijer en<br />
ipoediger, uit een' der armtakken , die grooter<br />
zijn , dan die der hand , zal konnen uitvloeijen.<br />
Voetlaating wordt aangepreezen in de meeste . Voe ? Ias .°<br />
JEektens der Baarmoeder, oorfpronglijk uit verdopte<br />
Maandzuiveringen (Menftrucv); in ophouding<br />
van den gewoonen vloed der Aanbeien ; in<br />
óntfteekingen, of verftoppingen van eenige Hoofdqf<br />
Borst ingewanden; en eindelijk, inBloedftortingen<br />
der hovende Lichaams deelen. 1 —Zie des*<br />
F 3<br />
zelils
86 OVER HET ADERLAATEN.<br />
zelfs uitwerkzel in dc afleidende<br />
(bladz. 41).<br />
Aderlaating<br />
JHalslaa- Halslaating is zeer noodzaaklijk , bij alle<br />
Verdronkene, Gefmoorde , of Verdikte Voorwerpen:<br />
— wordt insgelijks aangepreezen , in<br />
heevige Ontdcekingen van den Hals, de Keel, de<br />
Hersfenen , en O ogen; in Zwaarmoedigheid en<br />
raazende Koortfen.<br />
Voor- Foor hoofds- en Slaapen van het Hoofd Laahoofd:;<br />
- tinzen , zijn in hunne uitwerking; het zelfen<br />
Siai- , .<br />
pen van de; en hangen alleenlijk van de verkiezing ar.<br />
de Hoofd/.<br />
Oogisa-<br />
Zij wórden vaneenigen aangepreezen, in Zwaare<br />
Hoofd-pijnen , Zwaarmoedigheid, Krankzin*<br />
nigheid, Oog- en andere langduurigc en hevige<br />
,Hoofd-zicktens.<br />
Ooglaating komt te pas,in allcrhevigde Oogt<br />
i n s<br />
' ontdcekingen , zodanig dat de vaten van het<br />
On der-<br />
Bindvlies (adnata)<br />
zeer rood en opgezwollen<br />
zijn , en voor Blindheid doen vreezen. — Als<br />
ook in veelc andere gebreken der oogen (*).<br />
Ondertongslaating wordt aan gepreezen, in Ont-<br />
»ing. fteekingen der Keel, van den Hals endeTonge.<br />
S a a<br />
Oog- Ooghoekslaating word aangepreezen, in hevi?<br />
hoeksiaa- Ontfteekingen , en langduurigc Kwaaien der Oogen.<br />
Neus-<br />
(*) Zie hier over L. HEISTER Heelk. Onderw. 1<br />
deel. bladz. 644. — en J. Z. PLATWER. Handl. tot de.<br />
Chir, I Deel, bladz. 306,
I EN DESZELFS TOEVALLEN. ^<br />
Neuslaating wordt thans zeldzaam, doch werdt Nouslasweleer<br />
ineenigeZieklijke ongefteldhedens van den U D & '<br />
Neus, Puisten van het aangezicht enz. verricht—,<br />
DioNis zegt, dat in zijn tijd aan zommige Proeve-<br />
Vingen, in de Schooien van £. Cosmus, de opening<br />
deezer Ader als een Proeftfuk wierd voorgcfteld<br />
(*).<br />
Alle deeze Aderlaatingen, welke aan het Hoofd Non.lige<br />
gedaan worden , worden zeldzaam en zo vcelen^,^<br />
willen, nog onnoodig verricht. — Met de Opening<br />
der Halsader, die de ontvangbak van bijna<br />
alle deeze voorgenoemde takken is (zie bladz ^<br />
o) , wordt niet alleen Tpocdigcr, maar ook gemaklijker<br />
aan het oogmerk voldaan. — De grootte<br />
van derzelver vaten geeft gelegenheid, dat<br />
het bloed hier vrijer kan uitvlocijen, cn bij gevolg<br />
ook een fchielijker en heilzaamer uit-verking<br />
zal konnen voortbrengen. —Alleenlijk fluiten<br />
wij dc Ooglaa'ting, en, in een naamver zin . de<br />
Ondertongslaating uit; welke beiden ,in zonnnige<br />
gevallen , van beter uitwerking dan de Hqjf*<br />
laating zijn konnen.<br />
Heuplaating wierd van de Oude ^doch te- Heup^<br />
genwoordig zeldzaam) in eenc„ hevige Heup laaiing.<br />
Jicht (Isciaticus) gedaan.<br />
Kuitlaating eindelij!., rtelden de Ouden in Po-<br />
K ü h<br />
j .<br />
da^ting,<br />
(*) DïONis, t>hir. Qpec.lladz. 45*.
^<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
dagreufe, cn Jichtige boenen in 3t werk. _ Schoon<br />
onzes bedunkens, dit noodig zijnde . geveeglik<br />
ker, en moogelijk met meer nut op de voeten<br />
zoude konnen verricht worden (*_).<br />
VOORZORGEN<br />
BIJ HET LEERSTUK DER ADERLAAT<br />
TINGEN IN HET BIJZONDER, '<br />
Herhaal- , „. ,<br />
de Ader- v Wanneer men voorziet , dat ae Aderlaating<br />
faating.<br />
kort na de eerde Reize zal dienen herhaald te,<br />
worden, maakt men het kompresjemet Olie vochtig,<br />
waar door het wondje zal openblijven ; en<br />
met den aanleg van den drukband boven, ca eene<br />
ligte klopping onder de Opening , veeltijds het<br />
bloed zal doen uitfpringen, — Ujt mislukkende<br />
is men vcrpligt eene nieuwe opening te maaken:<br />
doch die moet nimmer op of iu het voorige.<br />
wondje verricht worden.<br />
(*) Schoon wy alle deeze voorgeftelde Aderlaatingen<br />
niet noodzaaklyk in de beöeffening oordeelen, nadien doot<br />
de Opening van de meest gewosue Aderlaatingen , nie'<br />
zeldzaam, en moogelyk beter aan het voldoenend oogmerk<br />
beantwoord wordt; zo hebben wy echter ten nutte der<br />
Heelkundige Leerlingen, niet ondienftig gevonden , om<br />
alle, zo weleer als nog gebruiklykfte Aderlaatingen ,kort-,<br />
1'yk te verhandelen, —— Immers konnen 'er zich gevaljen<br />
en omflandigheden voordoen , waar in dan wel eens deeze,<br />
en op een' anderen tyd, eene audere Piaats en Ader<br />
ter opening wordt aanbevooisn»<br />
IL
EN DESZELFS TOEVALLEN. t><br />
ïï. Het Bekken of Fat, waarin men het bloed waar in<br />
ontvangt, moet niet plat en ondiep, maar eene b,oec^<br />
het<br />
• moetoncredelijkc<br />
holte hebben; en zonder veel te fchud-fangen<br />
den , ftii worden neêrgezct. Hier door geeft worden '<br />
men aan de vaste_ zelf/landigkeid beter gelegenheid<br />
om zich van het wyeac/ittge (bladz. 33)<br />
af tefcheiden, dat, zo het Bekken plat is, of<br />
veel gefchud wordt, te fpoedig verkoudt en dolt;<br />
en dus de behoorlijke affcheiding belet; 't welk<br />
de Beöordeeling van't bloed nieerendeels bedriegelijk<br />
maakt.<br />
Sommigen verwerpen om deeze Redenen het<br />
bloed in kleine en verfcheide Kopjes te ontvangen;<br />
willende liever al hctafgelaatene in één Vat<br />
doen loopen, en het zelve alvoorens een weinig<br />
warm gemaakt hebben.<br />
III. Dc Aderlaaters zijn verpligt , daags na De Lij.<br />
dc Operatie hunne Lyders te komen bezoeken, Jjjj*<br />
en het gelaaten deel te bezichtigen: men neemt d e<br />
°peden<br />
Zwachtel, en het Kompresje, dat zomwijlen Tocht ^'<br />
vastgekleeft zit, voorzichtig af. Veelèn zijn woriJen *<br />
gewoon, als dan een eenvoudig Pleijlertje op het<br />
wondje te leggen, doch wij oordeelen,zodit laatstgenoemde<br />
genoegzaam geflooten is, 'er niets aan<br />
te doen, maar het deel o zich zeiven te laaten berusten<br />
: of uit voorzichtigheid, dan wel 's noods<br />
Eijnde, een fchoon Kom esje, en den Zwachtel op<br />
nieuw als vooren, doch wat losfer daar oveiaantele<br />
£g clJ - F 5 VIER-
,SK><br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
VIERDE AFDEELING<br />
OVER DE TOEVALLEN , WELKE OP HET ADERLAA-<br />
TEN KONNEN VOLGEN.<br />
Wat toe- DOOR TOEVALLEN (Symptomata) verftaat men<br />
vallen tegennatuurlijke omftandigheden , dewelke zich<br />
ZJJn<br />
'<br />
Verdee-<br />
onder of na de Kunstbewerking voordoen.<br />
Men verdeelt dezehen in Ligte, Aanmerklijling.<br />
ke, en Zwaare of Gevaarlijke Toevallen.<br />
T<br />
,. Onder Ligte Toevallen w.ordenbegreepen, de<br />
la ligte, *<br />
Misfteck, Flaauwte, Wederöntfpringing van het<br />
bloed, Ontftceking van het wondje , Blaauwe<br />
vlek, enBloedronning.<br />
A a n. Aanmerklijkere zijn , de Uitvating , Pijn en<br />
merkly- Verftramming, Kwetzing van een Watervat, en<br />
^ Verzweering van den Laatfteek.<br />
Enz.waa- Zwaar e eindelijk, en die zomtijds gevaarlijk<br />
Taande" worden, zijn ,dc Vloeijing op het gelaatenedeel,<br />
toeval- i K w e t z<br />
in£T van het Beenvlies,- van het Peeslen.<br />
ö<br />
aebtig uitfpanfel,-ecne Pees, Zenuw , en van eene<br />
Slagader.<br />
Oorzaa- De Oorzaaken dcezer toevallen moet men alk<br />
e n<br />
'<br />
toos bij ongeluk aanmerken:zij konnen zo wel,<br />
fchoon minder, bij eenen Geöeffenden voorzientigen,<br />
als bij eenen onbedreeven onbedachten A-<br />
derlaater voorvallen.<br />
Vede omftandigheden konnen tot dezelvcn ge-*<br />
tegenheid geevcn.<br />
Aa«
EN DESZELFS TOEVALLEN. pj<br />
Aan den kant des Aderlaaters naamelijk, door DOQE<br />
eene ongelukkige of onvoorzichtige beftiering d e<br />
a tg U^pe *<br />
van het Lancet, — Ongelukkig, wanneerhij eene<br />
Zenuw of Watervat kwetst : want deezen zijn,<br />
gelijk wij (bladz, 7 • 8.) gezegd hebben, voor het<br />
gezicht en gevoel verborgen. — Onvoorzichtig,<br />
als dezelve eene Pees, Slagader, of eenig ander<br />
deel, voor eene Ader aanziet en opent.<br />
Zij konnen ook door den Lyder, 't zij toeval-.<br />
D o q ¥<br />
lig, of uit onvoorzichtigheid ontdaan, .— Toe- den Lijvallig,<br />
wanneer dezelve van een teder vreesachtig<br />
geftel is, dat fpoedig Bezwijmt: of van eene<br />
Kwaadfhppige hoedanigheid, waar uit de Verzweering<br />
van den Laatfteek, en VLoeijing op dat<br />
deel, gebooren worden. — Onvoorzichtig, wanneer<br />
hij zich onder, of na de] Konstbewerking,<br />
niet dil houdt.<br />
En eindelijk tem een Medehelper geleegenheid Door<br />
tot Toevallen geeven. 'tZij hij den Aderlaa- p!"<br />
Hel<br />
'<br />
ter, of wel den Lyder onder het oogenblik van<br />
den fteek ftoote; of eene fchaadelijke beweeging<br />
komt toe te brengen.<br />
I. K L A S S E<br />
OVER DE LIGTE TOEVALLEN.<br />
I. Da MlSSTEEK.<br />
DE MISSTEEK , gemeenlijk Witte Aderlaating<br />
B e p a a,<br />
ge- lin S»
OVER HET ADERLAATEN<br />
nocmd,is, wanneer het Lancétdoor de huid terzijde,<br />
of met tot in de holte van het vat fteekende<br />
doorgaat, en hier op geen, of zomtijds<br />
maar weinig droppelen bloeds volge.<br />
k eu><br />
' De Oorzaak des Mifteeks komt veelmaalen ,<br />
door dc kleinte, diepe, oflosfe en rollende ligging<br />
der vaten; of dat het Lancet te fchuin,bezijden,<br />
of niet genoeg tot in de ader wordt<br />
ingebragt,- of eindelijk ook wel dat de Lijder,<br />
onder de operatie, het deel terug trekt, en dus<br />
aan den Aderlaater gelegenheid tot eenen Misfteek<br />
veroorzaakt.<br />
Gsaee- Deeiu Üwetzingis, zo 'er tevens geene ande-<br />
?1<br />
' 18 '<br />
re deelen door het lancet geraakt zijn, van weinig<br />
belang. — Men herhaalt de Operatie bij dezelve<br />
, of op eene andere plaats ; en verbindt e:i<br />
geneest vervolgens , even als in eene gewoone<br />
Laating, met een zuiver kompresje, en een daar<br />
toe gefchikt verband.<br />
II.<br />
FLAAUWTE.<br />
Bepaalirjg.<br />
meerdere aandoening des Lijders, waar door al<br />
„ Door FLAAUWTE verdaat men eene min of<br />
le zijne Zintuigen verdoofd ,en als ware het, in<br />
eene benaauwde bedwelming , en belemmerde<br />
, werking geraaken.<br />
Wordt Twee Trappen van hevigheid worden in dit<br />
onder<br />
- Toe-
ÉN DESZELFS TOEVALLEN. 04<br />
Toeval cnderfcheiden, — In den eersten trapfchelden<br />
wordt het aangezicht bleek, de oogen donker . i n t w e e<br />
ö<br />
ö<br />
' trappen;<br />
de ooren rnisfehen, waar bij zomtijds eene Duizeling<br />
is. Doch, in den Tweeden, of derkeren,<br />
is de Lijder eenigen tijdlang zonder gewaarwording<br />
, zomtijds zonder gevoel , en de<br />
Pols en Adem zeer zwak.<br />
Aandoenlijke, zwakke, of wel vreesachtige Voor-, C y w è V<br />
ö<br />
/<br />
ke voorwerpen<br />
zijn aan dit toeval het meeste ondcrwor- werpen<br />
pen. — Nogthans bij fterke of andere perfoo j ^ "<br />
nen, bij welke fpoedig eene groote hoeveelheid<br />
bloeds ontlast wordt,ziet men insgelijks dikwerf<br />
dit toeval gebeuren: want het Hart, op datoogenblik<br />
minder dan na gewoonte bloed ontvangende,<br />
raakt als in eene verflaauwing zijner<br />
werking,en onthoudt bijgevolg aan de Hersfenen<br />
voor dien tijd hunne gewoone hoeveelheid<br />
Arteriëus bloed; waar door natuurlijk het<br />
gebruik<br />
der zintuigen verdoofd of belemmerd raakt.<br />
Wanneer dit toeval onder de Operatie ge-<br />
Geneëbeurt,houdt<br />
het bloedt gemeenlijk van zelf met jé"<br />
i uitvloeijen op; dit niet zijnde, zet men den duim P e n u i e -<br />
top de opening van het vat, cn laat eenige Geest -<br />
1 rijke middelen, als, Azijn, Brandewijn, Eau de<br />
.Luce of iets anders onder den neus houden (*)>'<br />
(*) Men moet, als men iets onder den neus houdt, irt<br />
ucht neemen, dat men niet beide de Neusgaten te gelijk<br />
en<br />
mefc
$ OVER HET ADERLAATEÜ<br />
cn het aangezicht.mét koud water befprengen.—Dg<br />
Lijder bij zich zei ven komende, laat men het bloed<br />
(zo 'er noch niet genoeg ontlast is ) weder uitloopen<br />
: anderszins maakt men, intusfehen dat<br />
een ander bezig is de geesten op te wekken ;<br />
het wondje door het verband toe (*).<br />
Na de Veelmaalen gebeurt dit Toeval, na dat de Ö-<br />
öpera- peratie verricht, en het deel verbonden is. — 3<br />
Men bezigt de voorgedekte middelen en laat de<br />
Lijder op zijnen rug, in eene Horizontaale plaatfing<br />
nederliggen, en zo het moogelijk is,in eene<br />
andere, of open plaats verfche lucht inademen.<br />
Genee- Wonneer men In een ftérkër Flaauwte, door<br />
sing in ^ e<br />
voorgedekte middelen geene genoegzaamc behet<br />
twee-<br />
, , „ .<br />
b<br />
defoort. tering befpeurd. wordt het gebruik van de bpiritus<br />
Salis Ammoniacionder den neus gehouden;<br />
en aan de flaapen gewreeven,zeer aangepreezen;<br />
Op deeze wijze kan ook het Sal Vohtile ,<br />
Ohomet<br />
den doek (zo daar van gebruik wordt gemaakt) toeftoppe<br />
; mtar dezelve verwisfeïende, dan tegen hes eene $<br />
en dan tegen het andere aanlegge: anderszins zoude men<br />
de Ademhaling, die in die geval reeds vry zwak is, verder<br />
belemmeren.<br />
(*) Men kan echter in dit toeval eenige voorzorgeti<br />
gebruiken ; met naamiijk zulken . die hier aan onderhevig<br />
zijn, op het bed liggende Ader telaaten; ——o f, onder<br />
het bloed ontlasten, telkens van óogenblik tot oogen*<br />
blik fchoon water doen drinken,- Azijn laaien ruiken % es<br />
niet tocflaan, veel na het bloed te zien,
EN DESZELFS TOEVALLEN. 95<br />
Qleofum Sylvii, Spiritus Cornu Cervi, of het Li.<br />
quor Cornu Cervi Succuratus enz. gebruikt worden.<br />
Zij zijn inwendig tot opwekking, vermeerdering<br />
, en verderking der Leevensgeesten*<br />
van vijf-en-twintig ^tot vijftig Droppelen in Witte<br />
Wijn of Water gebruikt , ook van grootea<br />
dienst.<br />
III. ONTSPXINGING VAN HET BLOED,<br />
ONTSPIUNGTNG VAN HET BLOED noemt men, Bépaa^<br />
wanneer bet Bloed , 't zij kort of langer na het LIN S-<br />
aanleggen van het verband, onder'of door hetzelven<br />
fijpert, of uitvloeit.<br />
De gelegenheid geevende Oorzaaken zijn, of DsOoraan<br />
den kant van den Aderlaater , of wel aan dien z a a 'a" '<br />
'<br />
ontïraan<br />
des Lyders. De eerste ontdaax, wanneer het ver door dera<br />
band niet behoorlijk vast, of wel verkeerd is aan- ^d. erla *~<br />
gelegd : Verkeerd noeme ik, als dc kompres<br />
niet behoorlijk op, maar ter zijde, of wel boven<br />
de Opening geplaatst wordt. Dc Door de»<br />
andere , naamelijk waar de oorzaak zelve bij Lijderden<br />
Lijder te zoeken is, komt daar van , dat<br />
dezelve het gelaatene deel in geen acht, en genoegzaamc<br />
rust gehouden heeft.<br />
Het ontfpringen der Armlaating ontdaat ook<br />
veelmaalen door eene driftige en onbedachte<br />
rech uitltrekking , waar door het onderdeel van<br />
den
5JS<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
dén zwachtel als open en gaapend, en het bo*<br />
vende als eenen ring om den arm geflooterf<br />
wordt.<br />
Of door Zomwijlen ook kan dit toeval gebeuren, wanomftan<br />
neereene Ader omniddelijk boven of op eeneSlagüigheden.<br />
ader gelegen en geopend is; of dat dezelve naast<br />
ééne, of tusfehen twee hoogopgezette Peezen,<br />
alwaar de opening niet genoegzaam door de kom.<br />
pres kan gedrukt worden,haare plaats heeft.<br />
Herftel- ^e<br />
^er P e^' m Z beftaat in het wechneemenvari<br />
lïfïg- zwachtel en kompres, wanneer gemeenlijk het<br />
bloed dan ophoudt met uitvloeijen. Men<br />
reinigt de met bloedbefmette deelen en legt op<br />
nieuw een fchoon, en, zo het nodig is, een bé*<br />
paalder en drukkender verband aan (*_).<br />
IV.<br />
ONTSTEEKING VAN HET WONDJE.<br />
Bepaa-<br />
Hïer doorverdaat men eene minder of ineerde-<br />
(*) Dit toeval is veelmaalen , wanneer men 'er fpoedig<br />
bij is, van weinig belang : nogthans heeft dè<br />
Ondervinding meetmaalen doen zien, dat diergelijke Voorvallen,<br />
bij eenige» , doodelijke uitwerkfelen gehad hebben J<br />
't zij dat dezulken in den Slaap of Éénzaam in eene<br />
Flaauwte geraakt zijnde,het gelaatene deel is los geraakt, 1<br />
het bloed zo lang heeft doen uitloopen, dat, eer men het ontwaar<br />
wierd , het Leeven des LyJers zo verre gedooket»<br />
was, dat het niet konde opgewekt Worden ; of by andétèn'<br />
reeds zelfs geheel was uitgeblust;
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ff<br />
De Geneezing befcaat in het aanleggen van eene Genees<br />
zuivere linne Kompres, met Witten Wijn, Azijn * iu 2«<br />
enz. bevochtigd;hier over liet gewoon Verband,<br />
en het deel doen dil houden. Ook kan in<br />
Üitgevah het Unguentum Nutf küm van dienst zijn»<br />
V. BLAAUWE VLEK (echymofitji<br />
Bepaa-<br />
Dit toeval ontdekt zich niet eerder, dan na<br />
lict afneemen van het eerde Verband: .<br />
Vertoont een oppervlakkig zacht, rood, blaauw<br />
of geel gezwel.<br />
en l i n s i<br />
re Roode, Jeukerige, of Steekende PIJN, aan, en •<br />
in den omtrek van hèt wondje.<br />
De Oorfprong is rrieerendeels in eene geduurige<br />
beweeging van liet geiaatehe deel, of wrijving van<br />
eene rauwe, of door bloed hard geworde Kompres,<br />
tegen, en over de opening der ader, gelegen.<br />
0or_<br />
Versorzaakt döorèefte indringing des bloeds, lpr->ng.<br />
In de Wije vaten der huid, of van het vet; of van<br />
eene Uitvacingvan bloed tusfehen deeze bekleedzelen.<br />
In denbegiune vertoont het zich rood of blaauwachtig,<br />
wordende vervolgens geel, waar na het<br />
eindelijk verdwijnt*<br />
Vette perfoonen, of die, welke eene dunne cn Welke<br />
tedere huid hebben', zijn na eene Aderlaating<br />
Q<br />
he£
j>J<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
*an meest ^iet m e e s t a a n d i t t o e v a l onderhevig: 't zij,<br />
pnderhe- door dat men de wrijvingen te veelvuldig en te<br />
V)§<br />
'<br />
Genee-<br />
flerk gedaan hebbe; 't zij, dat de baud te lang<br />
en te dijt gebonden zij geweest; 't zij, dat'er<br />
eene Kreuk in den band of de kompres was j't zij,<br />
dat dó zieke zijnen arm , eer de wond geneezen<br />
was, te veel heeft uitgeftrekt; 't zij eindelijk, dat<br />
het een gevolg van de Bloedronning zij.<br />
Men geneest dit Toeval, 't welk doorgaans<br />
* lög ' van weinig belang is,methet een of ander Geestrijk<br />
Middel,- als , met Azijn , Wijn, Brandc*<br />
wijn enz- te wrijven, en metKompresjes daar in<br />
nat gemaakt, te beleggen.<br />
• VI. BLOEDRONNING (Thrombus).<br />
Bepaa- ^ C<br />
BLOÉDKQNNING. , ook wel Bloedgezwel ge-?<br />
Jtofr noemd, is een min of meerder groot ( *), zomwijlen<br />
rood of loodkleurig gezwel, 't welk zich,<br />
Qntoiddelijk na den (leek, of onder het Aderlaaten,<br />
in den omtrek van het wondje, voordoet.<br />
N l 9 ! t 3<br />
De Naaste Oorzaak van dit Toeval is eene<br />
Bprzaak. fpoediger cn meerdere uitvloeijing uit het wondje<br />
der ader, dan wel uit dat der huid: hier uit moet<br />
natuurlijk volgen, da? het Vetvlies (Cellulofa~) in<br />
den<br />
(") De grootte van dit gezwel, is geè'venredigd, aas<br />
dq oorzaak 'gèevende gelegenheid, en kan 'van de grootte<br />
egt)? Duhen iQt dat van ee;i Hoender Ei aangroejjeR,
IN DESZELFS TOEVALLE' 1 09<br />
#en omtrek van de opening min oi meer met<br />
bloedde elen wordt opgevuld.<br />
De afgelegen , doch hier toe gelegenheid gee-<br />
i<br />
Afgele»<br />
vende, Oor zaaken, zijn : vooreerst, eene ruimer ^teu*"<br />
opening in dc ader, dan in de huid; ten tweede.,<br />
dat de opening van de ader niet<br />
overeenkomt<br />
met die der bekleedzelen,maar het deel verdraaid,<br />
of<br />
meer<br />
verfchooven is; ten derde, wanneer één of<br />
celletjes van het Vetvlies tusfehen de<br />
opening van de huid geraaken ; en eindelijk ten<br />
vierde, dat de hand of voet (verönderfteld<br />
daar<br />
op gelaaten te zijn) te lang in 't water geweest<br />
zijnde , dc huid doet bol worden, en hier door<br />
liet wondje natuurlijk doet vernaauwen.<br />
Zo dra men dit Toeval belbeurt, maakt men Voorzon<br />
A<br />
g£ö«<br />
den knelband een weinig los , om daar door eene<br />
vrijer doorstraaling te bezorgen, cn het aanwasfen<br />
van het gezwel te verhoeden. —<br />
Doch<br />
veelmaalen houdt hét bloed met loopen op, en<br />
men is verplicht, eene andere Ader, op het zelfde,<br />
of op een ander deel te openen.<br />
De Geneezing bedaat in het aanleggen van Genee;<br />
eene Kompres, in Azijn (Acetmn) bevochtigd;<br />
en zo het noodig is,dit Middel ééns of meermaa-,<br />
len te herhaalen.<br />
Zeldzaam , of laat ik liever zeggen , nooit, behoeft<br />
men hier voor Verzweering of hevige toevallen<br />
te vreezen: -—• het bloed is buiten an-<br />
G %<br />
de=»<br />
z i n g<br />
"
io6<br />
OVER HET A D E R L A A T E N<br />
cterè toevallen uit zich zelfs hier onbekwaaiff<br />
toe (*); maar zal eerder , dat echter in dit toeval<br />
weinig gebeurt , tot Perrotting overgaan<br />
ln dit laatde geval zullen fterke en herhaalde<br />
geestrijke middelen - als Spiritus Pini Camphorattts<br />
, Spiritus Salis Ammoniaci en meer<br />
anderen, van veel dienst zijn.<br />
II. K L A S S E.<br />
OVER DE AANMERKLIJKER OF GEWICHTIGER ,<br />
TOEVALLEN.<br />
I. DE ÜITVATING. (exvafatió).<br />
Bepna- Door ÜITVATING verftaat men,dat eene Ader<br />
ling,<br />
door<br />
(*) Wanneer het bloed in 't Vetvlies is uitgeftort, kan het<br />
nimmer, gelijk wij gezegd hebben, tot VERZWESRING overgaan,<br />
doordien het zelve in geene bijzondere Arterieure<br />
Vatjes ( Vafa Arteriofa ) wordt opgehouden , die in<br />
eene vermeerderde hitte \ frianning en verftopping, eindelijk<br />
breeken; en met de vermenging vau het ingefloott<br />
Vocht, Vet, en hunne elge verbrookene deeltjes, de VER-<br />
ZWEUUNGSTÖF C/ , «j) |uitmaaken; Maar het keert veeltijds<br />
fpoedig in de ontlaste ader terug ; of deszelfs dunne<br />
en fyne deelen worden door de opflorpende vatjes<br />
(yafa Abforbentia) fpoedig op genomen, en het dikke'<br />
Aardachtige, van tijd tot tijd, door de warmte en fchuuring<br />
verdund en verfmolten zijnde , gaat eindelijk als<br />
het" vporige den zelfden weg. . Dit bewijsi overtuigendede<br />
van tijd tot tijd verminderende zwarte of blaau*<br />
we kleur.
ËN DESZELFS TOEVALLEN<br />
soj<br />
BOOT en door geftooken zijnde, het bloed in de<br />
Celluhfa tusfehen de Bekieedzelen en Spieren<br />
komt uit te fto.tcn.<br />
De,Kentekenen yan dit toeval zijn: dat zich<br />
K e n t e<br />
in den beginne eeneanin of meerdere uitgebrei- ke " en '<br />
de, donkere, roode, of blaauvve Zwelling voordoet,<br />
welke veelmaalen het deel doof evoeb><br />
en zwaar maakt: en zomwijlen, niettegenftaande<br />
alle voorzorgen , het geheele deel doet<br />
opzwellen, Groote Pyn, ontjieeking, ja ibmtijds<br />
het vuur (Sphacelus) enz. voortbrengt (*).<br />
De Geneezing befïaat, in het deel zacht, en Genee<br />
weinig drukkende te verbinden , geestrijke cn Z i n g '<br />
Zuurc middelen aan te leggen.<br />
Het uitgevate en gelircmde bloed moet vloeibaar<br />
gemaakt cn de verrotting verhoed worden<br />
: — hier toe wordt zeer aangepreezen Ammoniac<br />
Zout, in twintig maal zo veelIVaterontbonden,<br />
met bijvoeging, van een vief de gedeelte<br />
Wipi.en een agt:le Azijn ; welke Stooving warm<br />
gebezigd, aan deeze oogmerken beantwoordt (t^<br />
Doch<br />
(* ) Veele Schrijveren, en mooglyk wel de meeste<br />
Heelkundigen , verwarren de Blaauwe vlek met de Uitvating<br />
onder eütander n ; dcch zomen de bijzondere<br />
oorfp.ongen aart derzelve befchauwt, doet het ons niet<br />
één , maar met recht twee onderfcheidene toevallen noemen.<br />
(t) Zie van Swie.hN, op de I^one Stellingen vaa<br />
BPEHHAAVE 3 deel }blads. 30.<br />
Q 3
ïói<br />
OVER MET ADERLAATEN<br />
Doch, indien deeze, of foortgelijke middelen i<br />
niet voldoende bevonden wierden, maar de toe.<br />
vallen vermeerderden, moeten, om de verderving<br />
tegen te gaan, eenige Openingen op de gezwoüen<br />
fte plaatfen met het Lancet toiin het Vetvlies gemaakt<br />
worden, om dus het uitgeftorte bloed te<br />
ontlastten, en de fpanning daar door te verminderen.<br />
Vervolgens belegge men het deel met de eene<br />
of andere Refolveerende Stooving, als b. v. de<br />
Herb. Scord., Thym , Ahinth., waar onder de<br />
Acetum en Spiritus Vini vermengd zijn. —,<br />
Zo er Verderving ( SphacelusJ) volgt, moet de<br />
Suppuratie, door uitwendige veretterende, en inwendig<br />
verfterkende middelen, bevorderd worden.<br />
II. PIJN EN VERSTRAMMIKG*<br />
De ONTLEEEDKUNDE (Anatomia) leert, dat<br />
een Klein Zenuw - Takje , de Inwendige<br />
Huid-Zenuw ( Nervus Cutaneus Internus ) genoemd,<br />
de Leverader {Vena Bafilicd) verzelt :<br />
een ander, naamelijk de Spier en Huid-zenuw<br />
(Nervus Musculo Cutaneus) loopt achter de Midden-<br />
en over de Hcofd-ader : en een takje van<br />
de Voorste Scheenbeens Zenuw (Nervus Tibialit<br />
4ntiats) verzelt de Moeder ader ter plaatfe van<br />
4en
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ï©f<br />
deil Enklaauw : en eindelijk , één of meet<br />
kleine takjes van het Tweede Paar dzr Hal:zenuwen<br />
verfpreiden zich over de uitwendige<br />
Kropadercn (*).<br />
Zomwijlen gebeurt het , dat men bij het 0- Bepaa»<br />
. l.ng en<br />
penen deezer Aderen eene van deeze kleine Ze- oor<br />
zaa.<br />
nuwtjes (leekt of affnydt. Als men dezelve kea «<br />
alleenlijk fteekt, verwekt men eend lievige'pijn,<br />
die zich langs het geheele deel uitftrckt, en geduurende<br />
eenigen tijd, doch in minder hevigheid<br />
doet gevoelen. — Wanneer de Zenuw geheel is<br />
doorgefnccden,is de pijn voor een oogenblik hevig;<br />
doch wordt gevolgd, van eene Doofgevoe.<br />
Ugheid, Verftramming oïVerflyving van dat deel,<br />
waar langs het gekwetste zenuwtakje zich uitfpreidt.<br />
Veelmaalen is de Pijn, eer de Aderlaating ge- Gensa,<br />
heel verricht is, meerendeels getrild, of wel groo- m & '<br />
telijks verminderd: doch zo niet, wrijvfe<br />
men het geheele pijnlijke deel met een mengzel<br />
uit OH van zoete Amandelen (Oleum AmygdalarumDulcium),Olivan<br />
tVormen(Oleum Lumbrieorum)<br />
en Brandewijn (Spiritus Vinï)*<br />
De<br />
(*) Zie hier nader' over den Hoogleeraar, A. MONko's,<br />
Verhandeling over de Zenuwen enz. vertaald door den<br />
Kunstminnende ?. M. NIELEN bladz. 154. — 1Ó4—165»;<br />
tn 1S3.<br />
G 4
ïo-4<br />
OVER HET ADERLAATEN.<br />
De Verftramming geneest men met Batfem<br />
van Ploraventie (B alfamum Floravemi) en OU<br />
yan Wormen (Oleum Lumbricormn) onder elkanderen<br />
vermengd, waar meede men warm gemaakt<br />
zijnde, het deel moet wrijven.<br />
III. KWETZING VAN EEN WATERVAT CPunfiurq<br />
va fis<br />
Lymp'iaticis*).<br />
ilnf° P '<br />
Wanneer men eenige naren, of daags na de<br />
laating, het Verband nat, en zomtijds eene ligte<br />
Bolachtige Zwelling , /onder verandering der<br />
Huid 's kleur, in den omtrek van bet wondje<br />
vindt, betekent, dat 'er één of meerdere Wycof<br />
Watervatjes met de Ader te gelijk doorftooken<br />
zijn.<br />
deil?Tn<br />
Genee-<br />
Z o d r a m c n d i t T o e v a l<br />
befpemt, doorweek<br />
men eene Kompres in egnig gee&trijjkvocht, Wyn-<br />
Z m s<br />
° of Bier Azyn bij voorbeeldt , of wel de Spiritus<br />
aceti, en belegt daar meede, het zelve, zo het<br />
nodig is,eenige reize herhaalep.de het beledigde<br />
deel. . En niet zeldzaam ziet men dit o- e<br />
.<br />
brek liier door binnen weinige dagen herdellen.<br />
•Doch zomtijds, in weerwil deezer Middelen,<br />
houdt de Uitvloeijing aan; of 'er wordt een gezwellecje<br />
door uiijlorting<br />
in de» omtrek van het<br />
wond,-
EN DESZELFS TOEVALLEN. i
%c£<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
je niet na gewoonte fluit, maar eenige dagen aehter<br />
den anderen openblijft, en de omtrek pijnlijk,<br />
rood, ontftooken, en zich als een Etterend<br />
Zweertje vertoont.<br />
Oorzaa- Be Oorzaaken zijn«*7- of Inwendig: _ Uitken<br />
zijn * ^<br />
uit- eu in- wendig , wanneer het Lancet of de Spons , waar<br />
weudig. meede de Bewerking verricht is, niet genoegzaam<br />
rein cn gezuiverd was,-of dat eene geduuri.<br />
ge fchuuring, van de met bloed hard geworde<br />
Kompres, het wondje doet open blijven, en ontfteeken,-<br />
of dat een ftukje van het Vetvlies, tusfehen<br />
het wondje is ingeraakt, en de aanëengroeijing<br />
belet, of eindelijk,dat de wond wat groot,<br />
door eenftomp Lancet gefcheurd en niet welbezorgd<br />
is. (*) - Inwendig eene ongefteldheid der<br />
vochten, welke door hunnefcherpte deHerëeniging<br />
belemmeren.<br />
Gcnee. Die, welkc uit Uitwendige Oorzaaken ontdaan,<br />
uitwend!- ^ mengenoe^aainzuiveren en heelen, doorliet<br />
ge oor- Unguentum Digeflivum of Balfamum Arcai op<br />
z a a k e n<br />
' een zacht wiekje gefineerd;hier over deEmplastrum<br />
(*) A. TITZING merkt aan , dat eene Ontrfeeking én<br />
Zweering in hetLaatgat, door opfnijding der Klapvliezen<br />
kan ontltaan. Zie zijne Verdonkerde Heelkonst. bladz. 389.<br />
Meerendeels kan men de Kwetzing deezer Klap-vliefen<br />
ontgaan, zo men acht geeft, van nimmer op de zichtbaare<br />
tmuondingen der Adertakken te laaten; naardien deeze<br />
plaatzen altoos van Klapvliezen voorzien zijn.
EN fcËSZELFS TOEVALLEN. top<br />
wumDefenfivum of Diapalmtim enz.: of men kan<br />
eenvoudig het wondje dekken met een vet ge*<br />
fineerde Emp. Defenfïvum Vigonis.<br />
Zo de Randjes eenigzins hard mogten zijn, gebruikt<br />
men de Emplaftrum Saponatum, oïMueilago,<br />
onmiddelijk op dezelve gelegd.<br />
Wanner de Zweering uit eene inwendige Oor- In inwenzaak<br />
afhanglijk is , moet, buiten deeze voorge-zaakenT'"<br />
Helde middelen , de Vochtdroom alvoorens ,<br />
4oor daar toe bckwaame voorfchriftcn , verbeterd<br />
en gezuiverd worden.<br />
III. K L A S S E .<br />
LIJKE TOEVALLEN.<br />
I. VLOEIJING OP HET GELAATÉN DEEL,<br />
OVER DE ZWAARE , EN ZOMTIJDS GEVAAR<br />
Zomtijds ziet men, dat na eene Aderlaating Bepaafchoon<br />
na de konst, zonder kwetzing van an- ha£ '<br />
dere deelen verricht, — echter kort, of eenigen<br />
tijd na de Operatie, het gelaaten deel begint<br />
te zwellen, Roosachtig, Qntflooken, Rood<br />
en Pijnlijk te worden ,• ja zomwijlen zo fpoedig<br />
en vreeslijk toeneemt, dat het deel in gevaar<br />
van Stikking en Verderving geraakt (*), —•<br />
welk<br />
(*) Zie hier van een voorbeeld bij DIONIS , daar reeds<br />
den tweeden dagra dit Toeval het Vuur (Spacelus) en den<br />
d*rden de Dood volgde. Chir. Opsr. bladz. 533 &'fiqq.<br />
/
ïoS:<br />
OVER HET ADERLAATEN. '<br />
, welk Toeval als dan een Vloeijing (fluxio) opk<br />
het gel jat en deel genoemd wordt.<br />
De Oor De Oorzaak is altoos afhangelijk van eene<br />
2aak is al<br />
toos in- Ziekte • Stof. welke in de Vochten dés Lijders<br />
$rendig. huisvest: want door de Ontlasting van dat deel,<br />
eene Ruimte vindende, geeft gelegenheid om<br />
zich aldaar neder te zetten.<br />
Verëifcht I n<br />
dit geval moet de Aderlaater altoos zij-?<br />
J<br />
een Geneeshcer.<br />
n c > n<br />
toevlugt tot eenen Genees- Heer neemen,<br />
om den Aart der Ziekte met gepaste Hulpmiddelen<br />
tegen te gaan.<br />
Uitwen- Uitwendig gebruikt men,zo het gebrek nog iq<br />
digehuip- den beginne en ligt is ^verkoelende, èn verzachten-!<br />
ieri. -de Stoovingen (fomenta ), als' bij voorbeeld :<br />
Warm gemaakten Witte-Wijn (Vinum AU<br />
bumy, of wel,<br />
De Geest van Camfer Brandewyn ( Spiritus<br />
Vini Camp wratu ) , Azyn van Goudglit (Ace*<br />
turn Lithargyrii ) en Kalk water (aqua<br />
Galeis)<br />
onder eikanderen vermengd , en telkens een wei,<br />
nig warm met kompresfen<br />
l e<br />
g d - - .<br />
over het deel ge-.<br />
Ook is in dit geval het Unguentum Nutritum<br />
& Album Camphoratum op linnen gefineerd<br />
en herhaalde reizen aangelegd, van veel dienst,<br />
Doch zo het gebrek liev.g is zullen de Pappen<br />
(Cataplasmata) van meer nut zijn. —•<br />
Hier toe kan deeze volgende of diergelijke<br />
ver
ËN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
loy<br />
Verzachtende en pijnftiUende Pap gebezigd worden,<br />
als:<br />
neem,<br />
g».<br />
Kamillen en Vlier Bloe Flores CamomUI*<br />
men; Altea en Malva- Sambuci ;<br />
Bladeren, van ieder een Ha-ba althéa<br />
hand vol : kookt het in '<br />
r<br />
r r- coque tn'.ac au/cis &<br />
kalf Melken Water, tot<br />
D<br />
J<br />
r aqua commune r»<br />
een Pap. eq.q.s.ut. F.Cata- •<br />
plasmai<br />
Deeze Pap móet bloot op het beledigde deel,<br />
en zo warm als mooglijk is , doch wel uitgewaazemd,<br />
om de drie of vier uuren herhaald, aan*,<br />
gelegd worden.<br />
Zo het toeval hevig wordt, en verdikking<br />
drijgt, moet het deel op eenige plaatfen met<br />
Jnfnijdingen (Scarificaiiones) , en met die middelen,<br />
welke in het Heet- en Koudvuur (Gangrena<br />
& Sphaceius) bij de HeelkundigeSchrijveren<br />
genoegzaam te vinden zijn , behandeld<br />
worden (*)*<br />
II<br />
(*) Van eer.igen wordt in dit geval herhaalde Aderlaatingen<br />
op het tegen over gefielde deel aangepreezen: —<br />
doch hier door (telt men die deelen in een en hetzelfde<br />
gevaar ah het eer/Ie en zal dierhalven door voorzichtige<br />
Genees en Heelkundigen, hier in , nimmer goedgekeurd<br />
worden.
$fé<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
II.<br />
KWETZING VAN HET BEENVLIES<br />
(.Punblura Periostii).<br />
g ng Wanneer de Ellepijps- Ader op den Arm, d»<br />
6 p a a<br />
Moeder - Ader aan de binnen enklaauw , of eenigen<br />
aan het Hoofd geöpend worden , loopt men,<br />
zo men het Lancet te diep fteekt, gevaar van<br />
het Beenvlies ( Periostium ) te kwetzeri.<br />
Kentee- Een buiten gewoon gevoel, op het oogenk<br />
£ B e n<br />
' blik der fteek, de weêrftand van het Lancet 'fe<br />
welke verdompt en zomtijds zonder punt te rug<br />
komt, veeltijds verzeld van pijn , fpanning en<br />
ontfteeking, welke zich langs het been, welks<br />
Vlies gekwetst is, uitftrekt enz., zijn de aantoonende<br />
Kentekenen, eener kwetzing van dat deel.<br />
Genee- Zo de Toevallen niet aanmerklijk zijn, vergeving<br />
in<br />
noept men zich met Kompresfen , in een vijfde<br />
r<br />
ligte toe- °<br />
• JJ-"f<br />
vallen, deel Brandewijnen vier deelen gemeen Water na<br />
gemaakt, 'er op te leggen.<br />
In zwaa- Doch zo de Pijn hevig is, neemt men zijne<br />
ïe toeval- toevlugt tot, pijnftijlende Pappen, hier toe<br />
kan men met vrucht gebruiken;<br />
Kruim van Witte Brood ( Mica Panis albi),<br />
met Witte Wijn ( Vinum Album ) : of<br />
kruim van witte Brood, Saffraan (Crocus),<br />
zoete Melk (Lac dulcis); of die, welke<br />
wij reeds bladz, 109 hebben voorgefleld.<br />
Dit
m DESZELFS TOEVALLEN.<br />
Dk noch anderen niet helpende, is men verplicht,<br />
het gckwetfte en gefpanne Beenvlies, tot<br />
vermindering der fpanning, en bedaaring der toe.<br />
vallen, te doorfnijden.<br />
m<br />
III. KWETZING VAN HET PEESACHTIG UITSPANSEL.<br />
(PunÜio in Aponeurofty<br />
Bij het openen van de Midden-ader (Vena Me- Bepaa*<br />
diana) op den Arm, ter plaatfe van de tweehoofdige<br />
Spier, waar van dit uitfpanzel afdamt,<br />
is men meerendeels, zomtijds ook op de Handen<br />
Voet ;<br />
aan de kwetzing vandat deel onderworpen(*).<br />
Eene<br />
jirenernn,Qie<br />
Pijn, die<br />
zien<br />
zichaanftonds<br />
uuinionus uuur<br />
door het<br />
net<br />
geheele Kei »ek&<br />
HCUCCIC<br />
nsn<br />
deel verfpreidt, . en van tijd .. tot tijd .. vermeerdert , -<br />
gevolgd zomwijlen van 5$ welling en Hardheid, ter<br />
plaatfe van de opening en een tegenftand aan<br />
de punt van bet Lancet, zijn de Tekenen deezer<br />
kwetzing.<br />
Omflagen van zachte en verkoelende midde- Genee<br />
len, in den beginne gebruikt, konnen van veel zin S«<br />
nut zijn, zie bladz. IQ8. T Qok is het Un-<br />
guen-<br />
(*) De Peezen ( Ter,dints) beftaan uit digt op elkandere<br />
gepakte vezeldraaden Qfibrte ) ; maakende eene Ronde<br />
dikke' of platte flaart der Spier : anderen breiden zich<br />
als een dun Vlies uit, en dit iaatfren is het, 't welk gemeenlijk<br />
Peesachtig ttitfpmfel (Aponenrojis ) genosajd<br />
Wordt,
iii<br />
ÖVER HET ADERLAATEN<br />
guentum Rofarum , Populeum<br />
s<br />
Nultum , o£<br />
diergelijke van veel dienst.<br />
Doch zo de Toevallen hevig zijn, en'er zwaard<br />
pijn, hardheid, zwelling en outlleeking<br />
plaats<br />
heeft, moét men verzachtende en pijn llillende<br />
Paopen QCataplasmata) (bladz, 109 en 110) aanlegden.<br />
In het wondje druipt men (het zelve een<br />
weinig van elkandcren haaiende, of des noods<br />
zijnde, het nog wat verwijderende) Warme Terpentijn<br />
Olie \ of ook dc zonder Alcali geprepareerde<br />
Tinüuur<br />
van Peru vermengd.<br />
yan Bamfteen met Baljein<br />
Anderen prijzen aan,<br />
den Baljem ven Arceus, van Copaiven, of de 0~<br />
li yan Hyperici enz.<br />
Zomwijlen doorweekt men<br />
een Wiekje met deeze Ol '.ënoïBalfemr, en na dit<br />
alvoorens op het wondje gelegd te hebben, houdt<br />
men'er een warm gemaakte .Spatel op.<br />
Doch,<br />
met moet zorg draagen, dat dezelve, (of zo dé<br />
01'ën en BalCems in het wondje gedrnipt wierden<br />
, ook deezen) niet te heet ; ij, hier door zoude<br />
meer pijn en zvvaare toevallen verwekt worden.<br />
tnwen- Veeltijds worden op een tégen over gefield<br />
disehulp-^ j herhaalde Aderlaatingen, eene goede Leemiddelen.<br />
. \<br />
vens wij ze, verkoelende en ontbindende Hulpmiddelen<br />
, ten üiterfte cn allernoodzaaküjkst, in de aanhouding<br />
of vermeerdering der toevallen, vereifch.
SN DESZELFS TOEVALLEN. 1*3<br />
Zo de toevallen niet bedaaren, is men verpligt<br />
dc Opening te verwijderen en met de voorgeftclde<br />
middelen aan te houden. ' Zomtijds<br />
worden 'er Ettergezwelten(Abcesfus) boven of<br />
onder de kwetzing voortgebragt, welke moeten<br />
geopend,gezuiverd ,en geheeld worden.<br />
IV. PEKSKWETZING (Punciura Tendinis).<br />
Deeze Kwetzing kan niet alleen op de Hand Bepaaen<br />
den Voet, maar ook, en wel het meest, in 1 '" 8 '<br />
het vouwen van den Arm , aan de tweehoofdige<br />
fpier, onder dc Midden Ader geleegen(Mafe. o),<br />
voorvallen.<br />
De hevige Pijn, die de Lijder op het oogenblik fcenté»<br />
der fleek, door den geheelenArm/veröntlerdeit kecerf '<br />
op dat deel gelaaten te zijn) tot aan het Schottderbeens-hoofd<br />
(Caput Os fis Hamert') gevoelt ,<br />
en dén tegeriftand, dien de Aderlaater aanjde punt<br />
van zijn Lancet ontwaart, doen kennen, dat dit<br />
deel, ofwel deszelfs Scheede (Vagina) gekwetst<br />
is (*)i<br />
(*) De Beroemde HALLER beweert, dat Peezen en Peesachtige<br />
Uitbreidingen van gevoel ontbloot zijn ; en de toevallen,<br />
die uit de kwetzing dier deelen ontdaan, alleen afhanglijk<br />
zijn van gekwetste Zer.uwtakjes, welke in alle<br />
Licacams deelen het gevoel verwekkend zintuig uitmaa.<br />
ken.<br />
n<br />
— Doch de BARON VAN S WIETEN betoogt, dat de<br />
In-<br />
H 013.
;n 4<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
GévoN Indien de Kwetzing maar ligtelijk gefclned ><br />
zer kwet- g a a t d c somtijds fpoedig over : maar<br />
zing. wanneer dezelve aanhoud, wordt zij wel dra gevolgd<br />
van opzwelling, fpanning, ontfteeking en<br />
verftijving van het geheele deel; van koorts,<br />
ftuiptrekkingen, verzaameling van vochten, het<br />
koud vuur en eindelijk den dood.<br />
In den beginne zijn (op den anderen arm) herzing<br />
0 " 68<br />
haalde Aderlaatingen, welke de aangroei der toevallen<br />
verhinderen, zeer nuttig. — Men dekke<br />
het deel met een pijnftillende Pap of Stooving<br />
(bladz. 109 en 110) en bchandele het wondje,<br />
als in het vooiïge Hoofddeel (bladz. na) ge.<br />
zegd is.<br />
Door af- Nietteegendaande deeze voorzorgen, de toe<br />
fnyding. vallen echter vermeerderende , is de veiligfte en<br />
eenigtle wijze, om het deel en Leeven van den<br />
Lijónmiddèlijke<br />
aanraaking der Peezen, welke van haar bekleedzei<br />
ontbloot zijn, aanmerklijke toevallen verwekken; maar<br />
me: dit laatfte- voorzien, het gevoel minder is. Zie<br />
hier van een overtuigend geval, door zijn ED. verhaald, in<br />
de Aantekeningen op de Korte Stellingen van BOERHAAVB<br />
I detl bladz. 451 & feqq.<br />
.Wij zullen derhalven in het verfchil der Geleerden, o-<br />
ver di. gevoelig' of ongevoeligheid d»r peezen, r.ie: intreden.<br />
—— 't Is genoeg dat wij bewust zijn, dat uit de<br />
kwetzing dier deelen eene Pijn , en daar uit veelmaalen<br />
hevijje en zwaare Toevallen ontltaan konnen.
EN DESZELFS TOEVALLEN, ïig<br />
Lijder te behouden, de Pees dwers af te fnijden<br />
(*). Hier door wordt de Bron der heerfchende<br />
toevallen gefluit : en door eene goede<br />
Plaatfing, en behoorlijke Balfemachtige middelen<br />
, heelt men meermaalcn diergelijke deelen ,<br />
zonder verlamming zien hcrëenigen (f).<br />
V. ZE^UW-KWETZING (Pun&ura Nervi),<br />
Men kan geene fcheiding des geheels maa- Bepsa»<br />
ken, op wat deel van 't Lichaam ook, of 'er IlHg *<br />
zijn Kleine Zenuw - Vezeltjes in begreepen; —<br />
doch wij bcöogen door eene Zenuw-Kwetiing ' 3<br />
eene Kwetzing van eenen der zichtbaarc takken,<br />
welke bundeltjes zijn, en met eeue fcheede bedekt<br />
(zie bladz. 6).<br />
Ter<br />
(*) Bij eene gekwetste Pees rekken derzelver heel ge.<br />
bleeven vezeldraaden geweldig uir, en verwekken na maate<br />
deezer uitrekking, een min of meerdere trap van Pijn, en<br />
deeze de verzeilende toevallen.<br />
Dierhalven , zo dezelve<br />
niet fpoedig bedaaren, is de geheele affnijding van<br />
dat deel önvermijdlijk.<br />
Zelden echter zijn de toevallen<br />
zo hevig, dat deeze Operatie verëifcht wordt.<br />
(|) Dat de Doorfnijding der Pees het deel niet altoos<br />
verlamt, blijkt uit verfcheide gegronde waarneemingen.-—<br />
De Heer GRENIER had de Pees van de Tweehoofdige-<br />
Spier. digte bij haare inplanting, afgefheeden ,• en echtef<br />
wierd de beweeging en krachten van den Arm h;rttsld.<br />
Zie de Franfehe Merc, van Juli) 1734,<br />
H *
%\6 OVER HET ADERLAATEN<br />
Op wat Ter plaatfe van de Tweehoofdige-Spier (Muf<br />
deel de<br />
cui m<br />
2'tceps) in het vouwen van den arm. list<br />
1<br />
zenuw •<br />
°<br />
m»est ge-derzelver Zenuw, en deeze is hét, welke het<br />
wordt'<br />
Kenteke-<br />
c e n<br />
'<br />
Toeval-<br />
nieest,ongelukkig,bij eene Aderlaating gekwetst<br />
wordt. — Zie ook bladz 102.<br />
Bijna dezelfde Toevallen, doch wel zo hevig><br />
als bij de Pees Kwetzing, doen de Zenuw-Steek<br />
kennen.<br />
Hoe eene Zenuw meer gefpannen is,hoe weiderzelver<br />
n *g er<br />
vezelen eener Gekwetfte Zenuw geheel zijn<br />
oorzaa- gebleeven, des te grooter zal derzelver rekking<br />
b 8<br />
ken. °.<br />
zijn; des te zwaarder toevallen zullen er komen;<br />
en des te heviger zal de pijn zijn: uit de<br />
Pijn ontftaat Koorts en Ontfteeking ; niet zelden<br />
komen 4 er ook Stuiptrekkingen uit voort :__<br />
op de ontfteeking volgt zomwijlen het Vuur ;<br />
doch zomtijds formeeren zich na de Zenuw toe,<br />
in het Vet als ook op afgelegene plaatzen, Verzweer<br />
ingen QAbscesfus) : — inzonderheid worden<br />
de Klieren daar door aangedaan ; en hier.<br />
van blijven allerleie Boezems, en op het laatst<br />
Pijpzweeren over.<br />
Maar op eene minder gefpannen, of ook geheel<br />
doorgcfneeden Zenuw , zullen diergelijke<br />
fchriklijke ongemakken niet volgen (*).<br />
De<br />
( B ) De Zenuw op zich zelve is eene zachte , weeke<br />
zameuflelling, voortkomende uit het Merg der Hersfenen<br />
(Me-
EN DESZELFS TOEVALLEN. fi ?<br />
Ds behandeling van dit toeval evenaart aan Genee?<br />
dat der Pees-Kwetzing, - dat is, men ftelt her? z i n g '<br />
haalde Aderlaatingen, eene naauwkeurigc weekmaakende<br />
cn verkoelende Leevenswijs, zachte en<br />
pijnftillénde middelen, in 't werk.<br />
Gaande vervolgens zo dit vruchteloos is, tot<br />
dc behandeling, als bij hevige<br />
(bladz. 114) geleerd is , over (*).<br />
Pees-Kwetzingen<br />
Echter<br />
moeten wij aanmerken , dat de Zwarte Balfem<br />
van Peru in het wondje gedruipt, door van<br />
SWIETEN , als een krachtdaadig middel in de Zenuw<br />
en Peeswonden wordt aa ïgepreezèri (t).<br />
Aan deeze Wonden , als ook aan die der Peezen,<br />
zijn alle vette ,koude, waterachtige, fchcr- Schadelijk<br />
zijn.<br />
pe<br />
(Meivlla Cerebri); doch het Vlies, dat vrij dik is , en<br />
waar meede ieder afzonderlijk zenuwije, en ook alle tq<br />
gelijk meede bekleed zijn , geeft de taaij- en hardheid<br />
aan dit wezen.<br />
Dierhalven hangt de geheele uitrek.<br />
king , en de daar op volgende toevallen , van deeze Vliezen<br />
of Rokken, en de vatjes, die door dezeive rerfpreid<br />
zijn, en niet van het zenuw wezen zeiven,af.<br />
(*) Doch hieronder is begreepe'n, dat eene afgefneede<br />
Zenuw eene ongevoeligheid, en verlamming van da?<br />
deel, daar dezelve toe gefchikt is, verwekt, en niromec,<br />
noch door de Natuur , noch door de Komt kan herè'e-<br />
Uigd of herfteld worden.<br />
(t; Aantek. op de Korte Stellingen van BOERHAAYE, r deel<br />
bladz. 452.0<br />
H<br />
3
ï$S<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
pe en uit honig bereide middelen nadeelig, ——<br />
Ook moet de aandoening der lucht geweerd en<br />
geiriyd worden.<br />
Over hei oncïerfcheid der kenmerken, bij de<br />
Beenvlies-, Peesachtig Uitfpanzel-, Peesen<br />
Zenuw • Kwetzingen.<br />
Het is in veele opzichten modelij kuit de Toe-<br />
Het ken- vallen te be fluiten, welke deelen door het Lancet<br />
«r* toe- gekwetst zijn , door dien deeze vier laatfiren'<br />
vallen is - m<br />
i i a a r e<br />
uitwërldelen zeer nabij den anderen komoeie-<br />
.. ,<br />
lijk- men; echter zullen wij, ten nutte der Ougebedenden<br />
, eenige hier toe oplichtende bedenkingen<br />
mededéeleïi.<br />
Tekenen De Kwetzing van het Beenvlies gefchied zeid<br />
e r k w e t<br />
'den, dan op den Voet, aan het Hoofd, en op<br />
3 1<br />
zing van<br />
het Been- de Ellepijps - Ader , cn onderfcheidt zich<br />
viies<br />
' door eene in den beginne minder hevig en in<br />
1<br />
't vervolg diep liggende en bepaalde pijn;<br />
ook dat ter plaatze der fteek geene Peezen of<br />
Zenuw-Takken geleegen zijn.<br />
Tekenen Plet Peesachtig Uitfpanzel toont zich gekwetst<br />
k" e, zing te zijn, door de nabij gelegenheid van Peezen,<br />
v a n<br />
' c<br />
en de bewustheid, dat het Lancet niet op dezelrig<br />
C "it- vc geraakt heeft. — Hevige pijn in den omtrek<br />
fpanzel.<br />
y a n<br />
£ a t<br />
^ e ci<br />
} e e n e<br />
fpoedig opkomende hard"<br />
heid enz, doch eene mindere hevigheid van toevallen,<br />
dan in de Pees- cn Zenuw-Kwetzing<br />
plaats
plaats heeft,<br />
kenmerken.<br />
EN DESZELFS TOEVALLEN. , ïr$<br />
Eene Peeskwetzing<br />
aanwezendheid eener<br />
zijn de verzeilende en fchetzende<br />
blijkt uit de ligging, en Tekenen<br />
Pees juist onder de ge p""<br />
maakte opening , vcrzeld van de daar kweebij<br />
(bladz, ii2.) opgegeeven toevallen, die zich *<br />
echter in den beginne niet verder, dan tot in de<br />
inplanting van derzelver deelen uitdrekt.<br />
Doch de Zenuw -.Kwetzing ontdekt zich, dat Tekenea<br />
daar ter plaatfe geene Pees, geen Uitfpanfel, of ^ [<br />
Beenvlies gelepen is : ten minsten dat men be- kwetzing.<br />
wust is, dat deeze deelen door het Lancet niet<br />
zijn geraakt: — en echter cle hevige aanhouden*<br />
beid van de pijn, welke zich in , door en over<br />
andere deelen uitdrekt.<br />
deeze<br />
Veelmaalen worden<br />
Kwetzingen ook fpoediger gevolgd van<br />
ontfteeking, Kramp , Koorts , en andere toe .'allen.<br />
(*;.<br />
VI. SLAG ADERKWETZING.<br />
Wanneer men op den arm de Leverader (Fe- Gebeurt<br />
m<br />
meest op<br />
(*) Men moet omtrent alle deeze Toevallen in acht<br />
neemen, of zij alleen uit de aangebragte Kwetzing. dan<br />
wel, of ze met eene Kwaad-S.ippige Lichaams geftëldheid<br />
zijn zaamengefteld.<br />
Ook zullen zij in een fterk en zwak Lichaam verfchiU<br />
!en : wan bi] den eersten word: het bloed met meer geweld<br />
tut, en na het gekwetfte deel gedreeven, dan bi]<br />
den Laatflen . en verwekt hier door des te heviger en<br />
geweldiger toevallen.»<br />
H 4<br />
e<br />
"
320 OVER HET ADERLAATEN<br />
fc sïr.<br />
Verdee-<br />
Deeze Kwetzing is in derzelver Holte doori<br />
n g<br />
'<br />
n a B<br />
*fl lka )<br />
opent, kan zomwijlen de Arm 8Ia><br />
ader (.Arteria Brachialis), welke nevens of onder<br />
deeze ader ligt , ligtelijk , bij ongeluk<br />
onvoorzichtigheid gekwetst worden. (*).<br />
gaande , of alleenlijk in haare buitende Vliezen.<br />
_<br />
Die, welke tot in haare Holte doorgaat,<br />
is weder onderfcheiden,<br />
of<br />
door dat, liet<br />
(lort, of onder de huid en tusfehen de be«<br />
bloed buiten de huid en bekleedzeleu uit-<br />
klced-<br />
CO Het is echter niet altoos zeker , dat de Arm-Slagüder<br />
de Lever-Ader verzelt :<br />
. bij zommige Voorwerpen<br />
ligt de Slagader zeer diep ; bij anderen<br />
boven de<br />
Spieren even onder de huid ; en wederom bij anderen<br />
overkruisfen zij eikanderen :<br />
doch zomwijlen wijkt<br />
de loop deezer Slagader wel eens van haare natuurlijke lig<br />
ging af; en de Waarneemingen bevestigen , dat zij meeïm.alen<br />
de Hoofd-Ader verzeide.<br />
Zie hier aangaande<br />
VIHK Aanmerkingen op ie Chir. Ofer. van Dioi
EN DESZELFS TOEVALLEN. 121<br />
ïdecdzelen invloeid: aah welke laatde men den<br />
naam van VALSCHE<br />
Spurïtï)<br />
heeft toegevoegd.<br />
SLAGADERBREUK (Aneurisma<br />
De Oprzaaken zijn: 1.) dat dc Aderlaa- Oorzaater<br />
(wel meest bij het openen der Lever-Ader keD '<br />
op den arm) ongelukkig de Slagader geheel of<br />
ten deele doordeekt," — 2.) en vooral kan dit<br />
gebeuren, wanneer de Siag'aderzich boven de A-<br />
der verheft, en dus dezelve voor de laatfre doet<br />
aanzien; — 3.) ook wanneer de Lijder door<br />
Stuiptrekkingen is aangetast, waar door het deel<br />
in eene geduurigc beweeging is, en dus de Ader<br />
moeilijk van de Slagader kan onderfcheiden worden<br />
; — 4.) of dat aan den Aderlaater geen genoegzaame<br />
tijd, om den arm gade te liaan, gegund<br />
wordt; - 5.) cn eindelijk , dat men bij<br />
het openen der voorgemelde Ader dc punt van<br />
het Lancet te Perpendiculair, en niet £chuinZ2-<br />
leyerende genoeg, inbrenge.<br />
In het Eerfle Geval, naamelijk, als de Slag- Tekenen<br />
ader tot in derzelver Holte geopend is, fpringt ^" e c<br />
J n g<br />
het Slagaderlijke Bloed met geweld als eene draal ^'"deren<br />
feheutsgewijs<br />
uit.<br />
na de bewecging der Pols ^ e<br />
' V l i h a l '<br />
Deszelfs Kleur is veel Rooder dan dat<br />
van de Aderen ,• het ftremt zeer fchielijk ; eene<br />
drukking boven de opening vermindert deszelfs<br />
drift; daar in tegendeel de drukking onder dezelve<br />
dc uitvloeijing vermeerdert.<br />
1 1<br />
S<br />
Zo
Ï23<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
Hoe zich Zo dra men uit deeze verfchijnfeien befpeurt,<br />
hierin ie , ~, .,. . „ , .<br />
d e<br />
gedraa-<br />
Slagader geopend te hebben, moet men zich<br />
& ea ' vrijmoedig en onbefchroomd aandeden , en het<br />
ongeluk is het moogelijk, voor Lijder en Omftanders<br />
verbergen (*).<br />
Men trekt den Knelband zo ftijf toe, als nioogclyk<br />
is, laatende een Helper den arm onderfteunen;<br />
intusfehen dat de Aderlaater een ander,<br />
en deviger verband gereed maakt , beftaande<br />
in een ftukje Zwam (Agaricus) , of bij gebrek<br />
van dit, een ftukje gekaauwd en uitgeperst<br />
Papier, ter groote van eene Nootmufcaat; twee<br />
of drie Komprcsjes , de eene grooter dan de<br />
andere; en eindelijk een Zwachtel van vijf of zes<br />
ellen lang.<br />
Wanneer 'er eene genoegzaame menigte bloeds<br />
ontlast is, zo dat de Lijder flaauw wordt (t);<br />
zet<br />
(*) Om dit gepast te doen, moet de Aderlaater voorgeeven<br />
, dat het bloed van den Lijder zeer driftig is, en<br />
bij gevolg meer ontlast en nsaawkeuriger verbonden moet<br />
worden.<br />
Doch, indien de Lijder of omflanders den<br />
misflag merkten, moet hij dif niet ftijfhoofdig blijven ontkennen;<br />
maar de four, als iets dat den geöeffendftea Aderlaater<br />
kan gebeuren, openhartig belijden, en voorgeeven,<br />
dat 'er geene zwaarigheid is, zo de Lijder zich maar liii<br />
houdt, en aan de bevelen van den Aderlaater gehoorzaamt.<br />
(f) Men t-oet echter niet altoos wachten (gelijk veelera<br />
wil-
EN DESZELFS TOEVALLEN. 123<br />
get meu den duim boven de opening, neemende<br />
den Laatband weg , en na alles gezuiverd te<br />
hebben, legt men het ftukje Zwam, of het gekaauwdPapier<br />
op het wondje; hierop de kleinfle<br />
Kompres en vervolgens de overigen, zodanig<br />
, dat dezelve boven het waterpas van den<br />
arm uitfteekeri: hier over legt men den Zwachtel,<br />
doch ftijver dan in de gewoone Aderlaating<br />
aan, bevelende den arm voor het lijf geboogen,<br />
en zeer ftil te houden.<br />
Men bezoekt den Lijder herhaalde keeren,<br />
om te zien of het bloed niet door het verband<br />
heen dringt ; en beveelt den Zwachtel nog<br />
eenige dagen, uit aanmerking van de drift des<br />
bloeds , om te houden; maakende denzelven<br />
den tweeden of derden dag, alleenlijk een weinig<br />
losfer, zonder nogthans aan eene der Krompresfen<br />
te raaken. En zomtijds is men gelukkigge-<br />
gillen) tot dat de Lijder flaauw wordt : dit zoude<br />
Badeelige gevolgen konnen hebben. Bij eene Zwart'<br />
gere Vrouw, of bij Perfoonen , welke dit toeval niet ligt<br />
ondergaan ,was het gevaarlijk. —— Zomwijlen loopt het<br />
bloed onder de huid in het Vetvlies (Cellufofa), en in<br />
dit geval, is de toemaaking hoe eer hoe beter nuttig.<br />
Men Richt zich dan liever na de hoeveelheid èloea,<br />
welke de gekwetfte Slagader ontlast heeft, en na de oraftandigheid<br />
der verfchijnzelen.
144 OVER. HET ADERLAATEN<br />
genoeg , door deeze manier, eene Slagader -<br />
Kwetzing te geneezen (*_).<br />
Vaifehe Doch het geluk begunftigt hier in niet alflat-ader-<br />
. ,<br />
A<br />
, .<br />
fpar, den. Aderlaater : veelmaalen loopt het<br />
t o o s<br />
bloed<br />
en vooral zo de opening van de Slagader<br />
niet over een komt met die der huid; of dat<br />
het zelve zo driftig niet uit het laatstgemeld^<br />
kan uitvloeijen,in de Cellulofa tusfehen de Spieren<br />
onder de huid uit;__.«f wel, indien de ope,<br />
ning in dc Slagader zeer klem is, en het bloed<br />
niet door de bekleedzelen kan uitloopen, dolt<br />
het alvoorens het een merklijkenafftand der opening<br />
van het vat is voortgeftooten en maakt een<br />
beletzei voor eene verdere uitvloeijing en ver-<br />
Ipreiding van het volgende bloed in de Cellulofa,<br />
O Zie een Voorbeeld, en diergelijke gelukkige Behandeling,<br />
bij Ü ION is, Chir. Of er. bladz. 435.<br />
Hec woord Geneezen b.öogt niet, dat de Vliezen der<br />
geopende Slagader (gelijk in de Aderen gebeurt) wezentlijk<br />
weder herëenigen.<br />
Het tegengeftelde is te klaar betoogd:<br />
en zo men bezeft, dat de Slagader in eene geduurde<br />
beweegjng is, de gekvvetlte Spiervezeltjes altoos zijn<br />
gewoon in te krimpen, en hier door het Openingje doen<br />
verwijderen, zo zal men kiaar bevatten, dat de HerëenU<br />
ging, zo niet onmooglijk, echter zeer bezwaarlijk, eu<br />
maar zeldzaam zijn kan. —<br />
Maar door Geneezen verftian<br />
wij, dat het Wondje der Slagader door een foort van<br />
Callus'of eeltachtigheid (denkelijk door bij gelegene deelea<br />
geformeerd) geflooten wordt.
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ts^<br />
fa , liet welk in kort als een vast en hard Lichaam<br />
wordt (*). -. Zomwijlen formeert dit<br />
bloed, onder de Aponeürofis,<br />
een gezwel, gelijkende<br />
na eene waare Slagaderbreuk Cf).<br />
In deeze of diergelijke gevallen kan de BE- Behari»<br />
deling.<br />
WINDING van het geheele deel. ah het bij Ondervinding<br />
best en veiligfte middel, aangewend worden.<br />
D o o r t }<br />
Men begint (den Lijder alvoorens aan de hele- e<br />
b<br />
J<br />
...<br />
Be windigde<br />
zijde ontbloot en wel geplaatst hebben-ding.<br />
de) met op het wondje<br />
eene welgedroogde Kegelvormige<br />
fijne Spons te leggen, waar van de<br />
Punt uit de buiten ipons beftaat; hier over een<br />
plat, doch grooter fluk, en vervolgens trapswijze<br />
drukdoekjes; leggende op den Stam der Slagader<br />
aan den Opperarm, eene lange dikke Kompres<br />
aan, —. Dit alles wordt zo lang vast gehouden<br />
tot dat men alle de vingeren der hand ,<br />
ieder afzonderlijk met eenen zwachtel van een'<br />
duim breed en vervolgens met een' breeder ,<br />
de geheele Hand, den Onder- en Opperarm, met<br />
langzaame opklimmende Hagen , (en vooral ter<br />
plaatfe van de Wond, alwaar ze eenigzins vaster<br />
(*) Zie hierover de franije Verhandeling van den Hoogleeraar<br />
16% & f»qq-<br />
VIONRO , Edenburgfche Proeyen, 2 deel, bladz.<br />
(t) Zie zodanig een Voorbeeld, door den Heer Ps«<br />
SI'S, dans les Mem. de P/teed, des Sciences 4e 1730",<br />
en
ia 6<br />
OVER HET ADERLAATEN<br />
en kruisfende dienen te zijn) tot onder deöxeï,<br />
en zelfs ecnigen om de borst doende, heeft omwonden<br />
cn vast gemaakt (*) ; — wordende uit<br />
al-<br />
(*) Het verband tot de Hand en den Arm beftaat, zo<br />
als gezegd is, uit twee Zwachteli , ieder op één hoofd<br />
opgerold , waar van de eerde één duim breed en omtrend<br />
zes elle lang is , doch de andere moet een half<br />
duim breeder, en wel eens zo lang zijn.<br />
Dit Verband wordt dusdanig volbragt: —— als men het<br />
Windzel (veronderrlelt het fmalfte) op één hoofd gerold<br />
heeft, maakt men het met eenige ktingswijze flagen om de<br />
voorhand vast<br />
daarna leidt men het zelve fchuin over<br />
de nahand, tusfehen den Ringvinger en den Pink, bedekt<br />
den Pink met kruipende omgangen, en gaat weder langs<br />
de nahand<br />
rugwaards tot de voorhand om eene Kringswij<br />
ze leiding te maaken, —— Men moet in acht neemen<br />
zo dikwijls men te rug keert, dat men altoos om<br />
de voorhand een ktingswijzen Omgang maakt, om het ver.<br />
band vast te doen liggen. — Van de voorhand gaat men<br />
met het windzel weder fchuin opwaards over de nahand na<br />
den Ringvinger, om denzelven, gelijk als de Pink, met<br />
ge«ielde kruipende flagen te omwinden; en leidt het zelve<br />
weder te rug , fchuin over de nahand en den voorigerS<br />
omgang om een X te maaken; van daar komt men weder<br />
tot de voorhand. ——• Met zodanige omvvindingen vaart<br />
men voort, tot da: de overige twee Vingeren en den Duim<br />
bewonden zijn ; omwindende vervolgens de hand met<br />
kringswijze omflagen, tot aan den onderarra, alwaar men<br />
dit windzel vastmaakt.<br />
Vervolgeus neemt men het breeder of langer Windzel ,<br />
beginnende daar meede ter plaatzc daar het eerfle geëindigd<br />
is<br />
3<br />
loopende voorts opwaards, zodanig dat de eene Om.<br />
flaff
EN DESZELFS TOEVALLEN. sif<br />
ïdles van tijd tot tijd met Azijn en Koud Water<br />
(Oxycraas) bevochtigd (*).<br />
Dit Verband wordt om den anderen of derden<br />
dag vernieuwd , en eenigzins vaster aangeiioo-'<br />
ten; zonder dat nochtans dc Drukdoekjes of<br />
Sponsjes worden aangeroerd , 't welk niet voor<br />
den zestienden of twintigden dag moet gefehieden<br />
Cf><br />
%<br />
Inwendig moeten verkoelende middelen , en In wendt-<br />
, ge behanh<br />
e r<br />
" deling.<br />
flag een gedeelte van den anderen bevat, tot aan het vouwen<br />
van den Arm, ter plaatze der kwetzing, alwaar men<br />
eenige Kraakelingswijze omflagen onder en boven den elleboog<br />
doet, even als in het gewoone verband tot de Aderlaating<br />
(bladz. 52) gebruiklijk is. Daar na loopt men<br />
verder op waards tot onderden Oxel;den zwachtel over de<br />
Schouder heen leidende, brengt men denzelven overdeBorsc<br />
ouder den overgelegen Oxel door, bevestigendé denzelven<br />
met één of meer omwindingen, na maate de lengte des<br />
zwachrels is, om het bovenlijf vast (zie pl. II. Fig. 8.)<br />
(*) Bij het gebruik der Spons moet wel in acht genomen<br />
worden, dat dezelve volmaakt droog , fijn, en zonder<br />
eenig bloed bennet, op het wel afgedroogde wondie der<br />
Slagader gelegd wordt , waar op zij aanftonds vastkleeft,<br />
en zwellende , eene zachte veerachtige drukking maakt.<br />
Zonder hier op acht te geeven is zij veeltijds Nutloos.<br />
(f) Zie over dit Verband en deszelfs nuttigheid, het<br />
Aanhangzel van den kundigen Hand-Arts J. van der HAAR,<br />
achter de Verhandeling over de Slagadergezwellen van GUAT-<br />
TANI geplaatst. — Als ook J. Z. PLATNER Handl. totde<br />
CHIR. 1 Deel bladz. 408. & Seqq.
ïü9 OVER HET ADERLAATEN.<br />
herhaalde Aderlaatirigen gebezigd worden. — Dé<br />
Lijder moet weinig eeten, en niet dan waterige»<br />
en vooral geen ' Geestigen drank drinken (*),<br />
Tweede Doch zomwijlen voldoet deeze handelwijs zo<br />
Van^bia. 1 1 a l s d e e c r s t e a a n h e t Oogmerk; het bloed<br />
ding. vloeit uit de opening, 't zij onder de huid of<br />
door het verband heen.<br />
In dit gfval word het Draaikoord (TcurnU<br />
qutf) (fOorn den Opperarm (verönderftelt het<br />
voo-<br />
(*) Zie J. Z. PLATNER, ibid 410.<br />
(tj 'Er zijn twee foorten van Tourniquets , het eene<br />
dat door Konst bereid is, en het andere Eenvtudige of<br />
Cewoone, dat in tijd van noodzaaklijkheid, en bij gebrek<br />
van het eerfle gebezigd wordt.<br />
Het eerfle , zijnde een Schroef-tuig, mrakt op den Stam<br />
der flagader eene bepaalde drukking.<br />
Zie deszelfs Befchrijving<br />
en Afbeelding onder anderen bij J. Z. PLATNER<br />
Handl. tot de Chir. pl. 1 fig. 7.<br />
Het andere Eenvoudige of Gewóone TOURNIQUET beflaat<br />
uit een vast opgerold windzel, drie of vier Vingeren<br />
breed: gefehikt om op den ftam der<br />
Arm-S!agader<br />
binnen waards op den opper-arm aangelegd te worden; waar<br />
over men een' langwerpige Kompres , om den arm aanvoegt<br />
,• over welke laatfte weder een fterke Band of Koord<br />
tweemaal omwonden wordt, bevestigende denzelven aan<br />
dc buitenzijde met eenen Knoop en Strik vasc ;<br />
onder<br />
welken Band ter plaatfe der Knoop men een ftukje Bordpapier<br />
fteekt, en daar over een ftevig Houtje, ter lengte<br />
en dikte eens vingers, door welk laatfte om te draaijen men<br />
den Band zo digt toehaald, als men noodig oordeelt,-konnesfc
EN DESZELFS TOEVALLEN.<br />
ï*$<br />
voorige verband alvoorens weggenoomen hebbende)<br />
op den Stam der Slagader, omtrend vier<br />
of vijf vingeren breed, onder het hoofd van 't<br />
Opper-arm-been aangelegd ; zodanig , dat des'<br />
zelfs drukkende Magt, aan den binnekant des<br />
arms, juist op den Stam der Slagader aankomc<br />
(ziepl. II fig. i).<br />
Het Tourniquet genoegzaam toegedraaid hebbende<br />
, verwijdert men de wond der bckleedfelen,<br />
om uitgang aan het ondcrgcloopcn en uitgciiort<br />
Bloed te geeven, hierna ftrijkt men, met<br />
eene zachte drukking, op de omliggende en met<br />
het uitgeitort bloed gevulde deelen na deeze gemaakte<br />
opening ter ontlasting aan. Vervolgens<br />
legt men op het wondje der gekwetste<br />
flagader een ftukje Zwam (Agaricus), hier over<br />
weder een grooter, en nog een grooter , vervolgens<br />
wat Plukzel, eenige Kompresfen , cn<br />
eindelijk het Verband aan. Zie bladz. 125 (*).<br />
ï^a dit alles draait men het Tourniquet een<br />
wei-<br />
1 nende het zelve door een ander bandje onder het eerste<br />
, op een dtüin breed na bij het (lokje geftookeu of.va^t ge-.<br />
1 maakt, dus gedraaid op het deel bevestigd worden.<br />
(*) Men hegrijpe ligtelijk, dat de Zwachtel in dit gewal<br />
, niet gelijk in het voorige, tot ender de Okfel en<br />
corn het<br />
lijf kan heengaan ,• maar uit aanmerking van het<br />
ITourniquet, tot aan of onder, hetzelve moet aangelegd et\<br />
ï bevestigd worden.<br />
I
13© OVER HET ADERLAATEN<br />
weinig los, doch niet meer dan dat men even<br />
den Polsflag voelen kan , en neeme het zelve<br />
niet eerder, dan na verloop van eenige dagen ,<br />
uit vreeze voor nieuwe en gevaarlijke Bloedftortihgen,<br />
eindelijk, van tijd tot tijd het iets losfer gemaakt<br />
hebbende, geheel weg. Verder behandelt<br />
men, als in het voorige Geval bladz. 127<br />
gèzegd is.<br />
Q ver<br />
_ Dit niet helpende, ismen verpligt om den<br />
gang tot Arm en Lijder, zo het moogelijk is te behoiide<br />
Onder- , , , . , ,,<br />
fchep- den, en voor het dringend gevaar te redden ,<br />
P* D 6- als dan de Operatie der Onderfchepping te beproeven.<br />
Dit wordt op de volgende manier verricht: ,<br />
de Bekleedfclen boven en onder de kwetzing<br />
genoegzaam verwijderd zijnde, (men veronderftelle,dat<br />
het Tourniquet is aangelegd,en zodanig<br />
toegedraaid, dat de klopping der Pols-Slagader<br />
(Arteria Radiaa") niet meer gevoeld wordt)<br />
brengt men een fijn Stilctje na boven in het.<br />
wondje der gekwetste Slagader, ligtende haar met<br />
het zelve een weinig op, om dus van de naastaangehechte<br />
deelen, en, zo het moogelijk is ,<br />
ook van de Zenuw te fcheiden. Vervolgens<br />
neemt men twee kromme ft'ompe Naalden ,<br />
met gewafchtc draaden voorzien,brengende een<br />
boven, en den anderen beneden het wondje der<br />
Slagader, om dezelve aldaar (het Stilctje alvoorens
ÉN DESZELFS TOEVAL c^EN.<br />
13 r<br />
reus weggenomen hebbende) met een tweemaal<br />
doorgeftooben , of Heelmeesters -Knoop, te vestigen.<br />
Het midden deel der Slagader tusfehen deeze<br />
twee Bindingen, moet niet afgefneeden worden;<br />
om door de inkrimping der einden , geene affchuiving<br />
der draaden , en dus geene nieuwe<br />
bloeding of andere toevallen te verwekken.<br />
Vervolgens verbindt men de Wond met zachte<br />
en Ettermaakende Digejïiven , met Plukzel<br />
maatig opvullende ; hier over Kompresfen met<br />
warme Wijn , Brandewijn of iets diergelijks bevochtigd,-<br />
cn eindelijk een geen te knellend Verband.<br />
— Zelfs is het nuttig den gchcelcn Voorarm,<br />
welke geboogen en voor het lijf gebonden<br />
is, met deeze voornoemde Stoovingen of Fomentatien<br />
te beleggen.<br />
Met het Tourniquet<br />
bladz. 129 gezegd is.<br />
handelt men als vooren<br />
Na deeze verrichting wordt gemeenlijk de on-<br />
Q SVG\<br />
derarm en Hartd doof, ongevoelig, koud en bleek; gen de?'<br />
de klopping der Pols laat zich niet meer gevoe- °P e r a t i e -<br />
len. _ Doch met het gebruik der zo even genoemde<br />
ftoovingen , het vlijtig wrijven met A-<br />
zijn en Water enz. ziet men meermaal en, dat dit<br />
Deel na eenigen tijd in Warmte , Roodheid,<br />
Gevoel, en zomtijds de Pols in eene flaauwe<br />
1 s<br />
Klop,
*3* *VER HET ADERLAATEN<br />
Klopping, (*) begint te berleeven, men ver?<br />
volgt als dan met de Verstiet'ing. Zuivering enz.<br />
van de wond, tot de gcneezing (f),<br />
Na<br />
(*) Ik zegge zomtijds: want bij aldien men eenigen<br />
tijd na deOperatie denPoisflag in teRadiaa niet gewaar wierd,<br />
moet dit geenzins als een voor dat deel doodlijk gevolg<br />
aangemerkt worden; nadien zomwijlen die nimmer daar in<br />
meer gevoeld wordt, en echter in kracht en fterkte kan her-,<br />
flejlen.<br />
1.74- '<br />
Zie MONRO in de Edenb. Proeven a deel bladz.<br />
(f) De Ontleedkunde leert, dat de Arm-Slagader (Arieria<br />
bracbiaHs') ia het buigen van den Arm, zomtijds<br />
hooger dan laager, zich in twee takken verdeelt, welke<br />
na den Voorarm en Hand loopen. f-— Veelen dan, raadert<br />
de Ondenchcpping, in geval de kwetzing hoven de verdeeling<br />
piaats had, volftrekt af, uit aanmerking, dat daar<br />
door de Leevend-voedende invloed, na het ondergelegen<br />
deel, onderfchept en belemmerd wordt, en hier uit , na.<br />
luurlijk eene verderving voortvloeit.<br />
Doch onzes bedunkens kan de Onderfcheppingzn Toebinding,<br />
fchoon boven de verdeeling, echter, veilig , en<br />
veelmaalen met eene heilzaame uitwerking werkftellig gemaakt<br />
worden.<br />
De ontleedkunde leert, en de Ondervinding<br />
bevestigt, dat'er bij het bovende, deezer Slagader een<br />
aanzienlijke Tak afdamt, welke na den Onderiirm loopt,<br />
en bij ontbee:ing van deezen, konnen de kleine zijtakjes,<br />
die geduurig uit de Arteria Brachialis voortkomen, en<br />
Inmcndingen ( inofculationes~)mei de Radita en Ulnaris<br />
maaken. genoegzaam verwijderen, om eene genoegzaame<br />
hoeveelheid bloeds, aan de ondergelegen deelen te ver-<br />
». . , Wij
ÉN DESZELFS TOEVALLEN* ' '3:33<br />
Na de Operatie, (fchoon geneezen zijnde ,) *waS-<br />
. • ' . 'held na<br />
blijft zomwijlen eene Zwakheid in dat deel over.de Ope-<br />
Hier toe zal het gebruik van het Unguentum<br />
vinum, het welk met krachtige gediftileerde 0-<br />
Nar'' WMi<br />
Hën aangezet is, van veel dienst zijn:<br />
Wanneer echter , na verloop vaü 'vier- en- • Pfyfö<br />
twintig uuren , het deel onder de binding onge-fchijaze*<br />
Voelig eii koild blijft , geen Polsflag zich ver- l2IU<br />
Wij<br />
toont,<br />
zullen tot meerder opheldering van dit gezegdë<br />
kortelijk twee gewichtige gevallen van Slagader-K-wetzinzingen,<br />
welke onder vele anderen gelukkig door de Operatie<br />
geneezen zijn, hier bijvoegen. —— Het eerfle geval<br />
befchrijti de Hoogleeraar<br />
MONRO, zijnde eene kwetzing<br />
Van den Stam der Arms - flagader, door eene ongelukkige<br />
Aderlaating veroorzaakt , en welke na verloop van een<br />
Jaar door de Operatie, in korten tijd , zonder vermindering<br />
van Sterkte of beweeging van dat deel, tierfteld wierd;<br />
Zie de Edenb. Proeven 4 deel, bladz. 185 & feqq. •<br />
Het anderen verhaalt SEVERINUS , betreffende een Jongeling<br />
, welken de Slagader in het midden der Dije (Feinor)<br />
gewond was, en eene hevige bloeditortiug verwekte<br />
; doch door een Verband op dien tijd gellooten wierd*<br />
Echter liep het bloed in de Cellulosa uit, en verwekte den<br />
volgenden dag eene groote zwelling en klopping •. den veertigften<br />
dsg wierd de plaats geopend , wordende omtrend<br />
ÜCS Ponden klonterig bloed ontlast: dé Slagader wierd boven<br />
enb:nedendeopening ondetfehepten gebonden;en wis<br />
sa verloop van zes Weeken, zonder het minfte nadee!<br />
aan de Dije of aan het Been toe te brengen,gen2CZ2n»f?
334 OVER HET ADERLAATEN<br />
toont, Blaaren ( Vefica ) op de hand komen ,<br />
Blaauwc Vlekken zich voordoen enz. toont ',<br />
dat 'er verdikking cn aanlïaande verderving van<br />
't geheele deel plaats heeft, cn noodzaakt den<br />
Heelmeester, als dan het zelve , even onder den<br />
Schouder, tot behoud van 't Lceven wech te<br />
neemen. _<br />
Zie over de manier deczer Operatie<br />
Le Dran, Sharp en meer anderen.<br />
Wsare Wanneer men bij de Laating alleenlijk de fez'-<br />
riff"' tenfte vliezen der Slagader gekwetst heeft, zo<br />
worden de binnenften, doordien zij den regenland<br />
van het aanvlietende bloed niet wederitaan<br />
konnen, door de opening der buitenfte heen gedreeven,<br />
en maakt langzaam of fpoediger, een<br />
min of meerder groot .Gezwel ter plaatfe der<br />
kwetzing : — 't welk men eene WAARE SLAGA<br />
DER BREUK (An'èurisma Vera) noemt.<br />
Kenteke- De Kentekenszijn; ('t zij het gezwel kort ,<br />
M è a<br />
'<br />
_ Genee-<br />
E m g<br />
'<br />
of lang na de kwetzing zich voordoet) dat men<br />
op het zelve drukkende eene Klopping ontwaart,<br />
evenals ih de Slagader gevoeld wordt;<br />
hg.<br />
tclijk kan men het, zo het nog klein is, door drukking<br />
doen verdwijnen ; doch keert, de vingeren<br />
of drukkende Macht wegneemende, oogenbüklijk<br />
weder; behoudende de huid haare natuurlijke<br />
kleur.<br />
De Ceneez Ing van dit gebrek beftaat voor eerst,<br />
na het gezwel alvoorens te rug geduuwd, en het<br />
deel
EN DESZELFS TOEVALLEN. 135<br />
deel in zijn natburftaat gebragt te hebben, in eene<br />
bepaalde en aanhoudende Drukking , door het<br />
daar toe van den Hoogleeraar SENF uitgevonden<br />
Konsttuig (*).<br />
Dit niet genoegzaam voldoende, (dat mogehjk<br />
maar al te veel bewaarheid is) gaat men tof:<br />
de tweede, en bij ondervinding aangepreezen manier,<br />
de Bezwachtelmg naamelijk , van den geheelen<br />
arm, als reeds bladz. 125 geleerd is ,<br />
over.<br />
Doch wanneer het Gebrek zeer groot en uitgebreid<br />
is, loopt men gevaar dat er eene Valfche<br />
Slagader.Spat (Aneitrisma Spuria) zal gebooren<br />
worden. . Dierhalven is het in dit ge-<br />
Val beter de Onderfchepping, even als in het voorige<br />
te beproeven, dan geduchter Toevallen af<br />
te wachten. _ Alleenlijk moet men hierbij aanmerken,<br />
dat, waimeer het deel boven en onder<br />
gebonden zijnde, de Zak, die de Anettrisma<br />
maakt,moet geopend, en het inhebbende bloed<br />
ontlast worden (f).<br />
Wij<br />
(*) Zie J. Z. PLATNER Handel, tot de C'iir. pl. j.<br />
fig. 10.<br />
(t) Omtread de Waare Slagaderfpat (Aneurima Fera)<br />
welke gelukkig door de Operatie geneezen is, is onder<br />
anderen Leezenswaardig de Verhandeling van den Heer<br />
JOHN MARGILL. zie het Tweede Deel der Edenbitrgfche<br />
Proeven, bladz. 158 &feqq.<br />
u
136* OVER HET ADERLAATËNENÏ.<br />
king 11 " 61- * zullen de kwetzing der Slagader fluiten r ,<br />
in betrekking tot derzelver Operatie , met deeze<br />
aanmerking: dat, wanneer het bloed (door het<br />
openen der bekleedzelen) uit de bijliggende va*<br />
ten, dit fijne handwerk mogt belemmeren,men<br />
•als dan de gemaakte wond, alvoorens men verder<br />
gaat, met Plukzel belegge en opvulle,even<br />
gelijk men in de Trepaan Stelling gewoon is. —<br />
Dit verzekerd en het bloeden opgehouden zijnde,<br />
gaat men op nieuw zonder verhindering tot<br />
de verdere Operatie over (*).<br />
Ons<br />
(*) Zie hier over den geleerden Brief van den Heer<br />
SERMES in de Rust Uuren van A. TITSINO , blad*., I3P*
ï s<br />
Ons oogmerk was om de Aderlaating<br />
ronder de Slagaderopening den Leerlingen<br />
voor te (lellen ; • doch bj nader<br />
inzien, oordeelden wij het niet ondienjlig<br />
y<br />
deeze laatfte bij wijze van Aa?ihangzel tot<br />
dit deel te voegen. — Immers de overeenkomst<br />
is te naauw aan dm anderen verknocht<br />
om dezelve daar van geheel af te zonderen.<br />
SLAG-
*38<br />
SLAG ADERLAAT ING.<br />
Arteriotonua.)<br />
Waar ver-<br />
Slagaderen, welke onmidlijk op een been li
S L A G A D E B . L A A T I N G . 139<br />
Daarna neemt men een gewoon doch devig Operatie.<br />
Lancet, "t welk men geopend in den mond fteekt ^^jf<br />
(zie bladz. 27)—Men tekent met inkt of iets anders,<br />
zo de Slagader niet genoeg zichtbaar is ,<br />
de plaats daar men dezelve gevoeld heeft, en<br />
die men verkiest te openen. — Men fpanne de<br />
huid met den duim en voorden vinger. en tus' -<br />
fehen deeze beiden maakt men de Opening<br />
even als in de Aderlaating (bladz. 27 ) geleerd<br />
is.<br />
Men kan ook, zo eenigen willen , een der Tweede<br />
kleinste Takjes deczer Slagader geheel dwers af-<br />
fnyden; en hier door kan de bloeding veiliger gcflild<br />
worden.<br />
Het bloed fpringtonmiddelijk boogsgewijs , met<br />
jprougen en horten uit de gemaakte opening.<br />
f<br />
W<br />
' jZe *<br />
Na eene genoegzaame hoeveelheid hier van<br />
W a t o n,<br />
ontlast te hebben, (dat echter een goede kwan- d e r d e<br />
... • ., .. ,. Konstbe-<br />
Uteit , wd het van nut zjjn, dient te wezen) werking<br />
moet men bedacht zijn het'zelve gevaesliik te v c r r i f h t<br />
ft<br />
0 1 wordt.<br />
ltinten—Mier toe maakt men den Band los ; intusfehen<br />
zet men den duim der linkerhand onder de<br />
opening, op het Vat, om het zelve genoegzaam te<br />
drukken; men zuivert het wondje en de omliggende<br />
deelen met de fpons,ieggcnde vervolgens een ftukje<br />
alleenlijk het vat met den vinger.<br />
Zwam<br />
Dit is goed wanneer<br />
de Slagader vol en zeer zichtbaar is ; doch dit niet<br />
pijnde ,is het zekerder,een band te leggen,
14* s L A G A D E I I L A A T I N Ö .<br />
Zwamopde wclafgedroogde opening derSlagactcr;<br />
hierover een Kompresje, en over dat een grooter,<br />
zo , dat de meeste drukking op het wondje bepaald<br />
zij ; verzekerende dit eindelijk door het<br />
Verband.<br />
Het ver- Dit Verhand (Knoop - Verband Fafcia Nodo*<br />
deszelfs f a<br />
genoemd) beftaat uit een op twee hoofdeii<br />
aanleg, opgerold fterk Windzel, vaii omtrent vyfoï<br />
zes ellen lang én één diiim breed. Het midi<br />
den wordt ter plaatfe der wond op de Kompres<br />
aangelegd, gaande de eene rol over het Voorhoofd<br />
boven de Wcnkbraauwen , en de andere<br />
om het Achterhoofd tot aan de overgehelde<br />
zijde;' aldaar verwisfeit men de Rollen vari<br />
hand en gaan ieder langs den zo even genoemden<br />
weg tot op dé begonnen plaats; alwaar rneri<br />
andermaal de Rollen verwisfeit, en op de kompres<br />
een Kruis of zogenaamde Knoop maakt ,<br />
om de Slagader wel toe te drukken; men brengt<br />
als dan de bovenfte rol over het hoofd tot- aan<br />
de tégenoverftaande Slaap, gaande met de andere<br />
onder de Kin door, en aan de andere zijde<br />
weder opwaards, tot dat men op die flaap<br />
insgelijks de Rollen verwisfeit, brengende dfc<br />
bovenfte nederwaards onder dc Kin, en de aridere<br />
opwaards over het hoofd , beiden tot op<br />
dc Kompres; alwaar op nieuw de Rollen verwisfeld<br />
worden , om een Tweeden Knoop te<br />
maa-
SLAGADER L ^ A T I N ö.<br />
i**<br />
maaken ; dan voert men de rollen weder<br />
als de eerstemaal om het Voor- en Achterhoofd<br />
; aan de tegenoverzijde verwisfelende,<br />
gaat men weder tot op de kompres , leggende<br />
als dan den Derden Knoop ; en na het Windfcl<br />
ftijf aangehaald te hebben, eindigt men met<br />
nog een enkelden omgang in de rondte om het<br />
hoofd, om als dan met fpelden vast gemaakt<br />
te worden ( zie pl. II. fig. 9.) Men is bedacht<br />
, dat intusichen de Aderlaater den Zwachtel<br />
aanlegge , een Helper met zijne Vingeren<br />
den omgang van den zeiven op de kompres, en<br />
deeze laatfte op het wondje, of in een woord<br />
het geheele Verband zodanig fteune , dat door<br />
de geweldige aanpers van het Arteneufe bloed,<br />
de Aderlaater in zijn werk niet belemmerd ,<br />
en de aanleg des verbands niet vruchteloos gemaakt<br />
werde.<br />
Dit Verband blijft eenige dagen zitten ; be- Hoe ver»<br />
velende den Lijder eene geduurige rust en ftil- ^^.g^"<br />
te, laatende hem niet dan dunne voedfelen seo<br />
bruiken.<br />
Wanneer hetzelve wordt afgenomen , (dat<br />
nogthans in de eerste vier of vijf dagen niet gefehicd,)moet<br />
men met voorzichtigheid te werk<br />
gaan cn zo het Stukje Zwam was vastgekleefd,<br />
dit niet aanroeren, maar op nieuw het voorige<br />
verband iets losfer' aanleggen,<br />
In
M<br />
SLAGADERLAATING.<br />
Jï£. in l t t gevaarlijke Beroertens, hevige en langduliUUfga<br />
" I T . f i " ^-v<br />
nge Hoofdpijnen, Oogontfteekingen en fpoedige<br />
door volbloedigheid veroorzaakte Blindheid<br />
enz., is deeze wijze van Laatïng meermaalen<br />
van vrucht geweest.<br />
E I N D E.
*43<br />
V E R K L A A R I N G<br />
DER<br />
P L A A T E N.<br />
Fig. n<br />
PLAAT I.<br />
Vertoont een Hoofdhaar aan de Aderen tot da<br />
Aderlaating betrekkelijk konnen gezien worden ,<br />
met den knelband om den Hals.<br />
a . . de voorhoofds-ader.<br />
b . . de Ader van de flaap des Hoofds.<br />
c . . de Ooghoeks ader.<br />
d . . de Hals-ader.<br />
e . . de Knelband om den hals aangelegd, waar<br />
van de einden in den nek getestigd zijn.<br />
f . . de kompres op de hals-ader, op of even boven<br />
het fleutelbeen gelegen; zodanig nogthans,<br />
dat dezelve onmidlijk op een derzelver takken<br />
eene drukking maaken kan.<br />
g . . het bandje onder den knelband doorgefïooken,<br />
om door hetzelven aftrekkende , de Ademhaalingte<br />
beveiligen , en de kompres op de a-<br />
der te doen drukken.<br />
Fig. 2.<br />
Vwoont eenen arm in zijne aderen, met den knelband
Mnd zodanig geplaatst, als in de aderlaating ge*<br />
bruiklijk is.<br />
3 . • de laat- ef knelband, wiens flrik aan de<br />
buitenzede des arms met de kits na boven ge-<br />
< legen is.<br />
b . . de Hoofd-ader.<br />
c . . een tak van de hoofd-ader, welke met<br />
d . , een tak van de Lever-ader —— de midden*<br />
ader uitmaakt.<br />
e . . de Lever ader.<br />
f , . de ellepyps ader*<br />
Vertoont een hand in haar aderen, met den knel-,<br />
band ter plaatfe als hij in de hand laating gemeen,,<br />
lijk gelegd wordt.<br />
a . . de knelband:<br />
b . . de hoofd-ader-.<br />
c . . de pink-ader.<br />
Fig. 4.<br />
Vertoont eeti voet. in zijn Aderen, met den knelband<br />
omwonden.<br />
a . . de Band- even boven den enklaauw , deplaats<br />
daar dezelve gewoonlijk gelegd wordt.<br />
b b . de in- en uitwendige Moeder-Aders en derzelver<br />
takken.
Fig. 5.<br />
m<br />
Vertoont het garfekorn-lancet (lancette a grairi<br />
d'orge).<br />
&. a . /wi? fchildpadden bladen,<br />
b . . hei Lemmer.<br />
c . . het ftaafje, daar de bladen en het lemmer;<br />
meede vereenigd zijn.<br />
d . . gebruineerde van het lancet,<br />
c . . het ongebruineerde of ruuw gedeelte.<br />
Fig. 6.<br />
Vertoont hei Haverkorn - lancet (lancette h grairi<br />
d'avoine), in de gedaante van eenen flaauwen driehoek<br />
geboogen, even als tot de Aderopening vereifckt wordt,<br />
Fig. 7.<br />
(laiz-<br />
Vertoont het pyramïeds-of'fangentongs-lancet<br />
ifcettc a pyramidc).<br />
Fig. 8.<br />
Vertoont het zogenaamde kleine Lancet je (lancetcte<br />
a petit fcr).<br />
N. B. Alle deeze Lancetten zijn in hunne na-»<br />
ttuurlijke grootte afgebeeld.<br />
Fig. 9,<br />
Vertoont eene hand, waar in een lancet tusfehen<br />
K<br />
dètt
5*6<br />
den duim en wijsvinger wordt gehouden , zodanig<br />
als om eene ader te openen, verëifcht wordt.<br />
Fig. 10.<br />
Vertoont eene Ader, die op drie onderfcheidens<br />
wijzen fin eene natuurlijke grootte, geopend is.<br />
a . . eene fchuine opening.<br />
b . . eene dwerfe opening.<br />
c . . eene rechte of na de lengte van het vat hopende<br />
opening.<br />
Fig. ii.<br />
Vertoont de gewoone kompres of drukdoek tocgc<br />
vouwen, in haare natuurlijke grootte.<br />
. Fig. 12.<br />
Vertoont den driehoeks gevouwen drukdoek, voor<br />
dc laating op den ooghoek gebruiklijk , in zijne<br />
waare grootte.<br />
PLAAT<br />
II.<br />
Fig. u<br />
Vertoont eenen arm, waar om het gewoone tourniquet<br />
en het verhand tot de laating van den arm<br />
gelegd is.<br />
a . . wijst, hoedanig de aanleg van het eenvoudige<br />
of gewoone draaikoord (tourniquet) gelegen<br />
is.
«47<br />
b . . de ligging van den zwachtel tot de laating<br />
Van den arm gebruiklijk.<br />
Fig. 2.<br />
V'.r toont eene hand gelamen zijnde, door den zwach<<br />
Hel bewondcn.<br />
Vertoont een voet, waarom het verband, tot dés*<br />
zelfs laating gefchikt, gelegd is.<br />
Fig. 4.<br />
Vsrtoont het verband tot de laaiing van den Hals.<br />
a . . de band, welke over het hoofd gelegd wordt.<br />
b . . de rondom den hals gaande zwachtel, waar<br />
aan de Band a met Spelden voor het affehuiven<br />
gehecht wordt.<br />
Fi<br />
g- 5-<br />
Vertoont het onderfcheidend verband (defcrimen)<br />
tot de laating aan het voorhoofd.<br />
Fig. 6.<br />
Vertoont het Schuit-verband (Scapha), zijnde als<br />
Fig. 5 tot de voorhoofds- laating gebruiklijk.<br />
Fig. 7.<br />
Vertoont het êénoogdig verband (oculns firnplex)<br />
waar van de driehoekige kompres ter plaatze van<br />
den neus, onder het verband, kan gezien worden.<br />
.<br />
K 2<br />
Fig. $
Fig. 8.<br />
Vertoont het verhand tot de Aderlaating aan dc<br />
Slaap van V hoofd: — en de bevinding van de ge*<br />
fieele hand en den arm.<br />
a . . het verband tot de laating aan de flaap<br />
van V hoofd.<br />
b. b de geheele bevinding van de hand en den<br />
arm.<br />
c. c . de kruhwijze windingen ter plaatze van<br />
het vouwen des arms.<br />
~ d. d . de omflagen , welken om de Borst hopen.<br />
e . . de om/lag, welke van onder den arm over<br />
den Schouder na de overgehelde zijde loopt, e<br />
waar van de Windingen d. d. voortkomen.<br />
Fig. 9-<br />
Vertoont het knoop-verband (Fafcïa Nodofa), tot<br />
de Slagader-laating aan de flaap des Hoo fds, of tot<br />
derzelver kwetzing gebruiklijk. ,<br />
N. B. Van alle deeze afbeeldingen is afzonderlijk<br />
en min of meer na deszelfs verëifch omflandig<br />
in de verhandeling zelve gefproken.<br />
E I N D E .<br />
L<br />
BLAD-
U9<br />
B L A D W I J Z E R .<br />
DEK<br />
£ A A K'. E N,<br />
IN DIT WEEK VERHANDELD,<br />
W<br />
VV at men door aderlaaten verfiaat.<br />
Oorfprong daar van.<br />
bladz. i<br />
ibid<br />
Hoedanigheden van eenen Aderlaater. 2<br />
Verdeeling van het leerduk der aderlaatingen.<br />
EERSTE<br />
AFDEELING<br />
VAN HET ADERLAATEN IN HET ALGEMEEN.<br />
ibid<br />
Wat in deeze eerste afdeeling gevonden wordt. Bi. 2<br />
1.) VAN DE ADEREN ENZ. 3<br />
Wat dezelve zijn,<br />
derzelver rokken.<br />
omloop van het bloed.<br />
ibid<br />
ibid<br />
ibid<br />
welk bloed, zich in de bovenden en welk zich in den<br />
onderden dam der holader ontlast. 4 "<br />
onderlcheid tusfehen eene ader en ilagüder. 5<br />
. . . tusfehen eene Ader en Pees. tf*<br />
. . . tusfehen eene Ader en Zenuw. ibid<br />
. . . tusfehen eene Ader en een Watervat. 7<br />
hoedanig het watervat verdeeld wordt.<br />
ibid<br />
of eene zenuw uitwendig kan gevoeld worden, ibid *<br />
welke watervaten bij de laating gekwetst zijnde , e^ne<br />
lekking veröorzaaken. ibid §<br />
K 3 • *0
I5a B L A D W I J Z E R .<br />
2.) PLAATS DER ADERLAATING. .bi.8<br />
verdeeling in algemeene, en bijzondere plaatzen. 8<br />
welke Aderen aan het hoofd geopend worden, ibid<br />
en waar deeze zich ontlasten. 9<br />
. . . aan den Hals geöpend worden. ibid<br />
en waar ontlasten.<br />
ibid<br />
. . . aan den arm geöpend worden. ibid<br />
cn waar zij zich ontlasten. 10<br />
welke Aderen op de hand geopend worden. ibid<br />
van waar afkomftig.<br />
ibid<br />
v . . aan de Roede geopend worden.<br />
ibid<br />
. . . aan de Heup. ibid<br />
. . . aan de Kuit. ibid<br />
... op den Voet. ibid<br />
waar zich alle deeze vaten ontlasten,<br />
n<br />
3.) OVER DE WEKKTUIGEN BENOODIGT TOT HET<br />
DOEN EENER ADERLAATÏNG. BI. 11<br />
welke werktuigen gebezigd worden.<br />
ibid<br />
• wat de Laatband is.<br />
ibid<br />
. . . het Lancet is. ibid<br />
een gebreiden laatband moet nimmer gebruikt wor.<br />
den ; cn reden waarom. ibid *<br />
verdeeling van het lancet. 12<br />
deszelfs grootte.<br />
ibid<br />
vier foorten van lancetten ; en welke.<br />
ibid<br />
welke indrumenten in vroeger tijd om ader te laaten<br />
gebruikt wierden. 13 *<br />
het lancet heeft de voorkeur boven de fnepp er ; en<br />
waarom. 14<br />
4.) DE
BLADWIJZER,<br />
igr<br />
4,) DE OPLETTENHEID VAN blJZONDERE VOORWER.<br />
PEN EN GEVALLEN WAAR IN MEN ADERLAAT, bl. 1.4.<br />
Inleiding. .<br />
ibid<br />
het is noodig, dat een Aderlaater bijzondere voorwerpen<br />
en gevallen gadeflaat. 15<br />
Laatingen<br />
3<br />
welke door een geneesheer zijn voor?<br />
gefteld , konnen altoos niet veilig verricht worden.<br />
• ibid T<br />
waar op een Aderlaater dient acht te geeven. 16<br />
1. op de krachten. ibid<br />
. . . ouderdom. ibid<br />
. . . manier van leeven. 17<br />
. . . gewoonte. ibid<br />
2. tijd van Aderlaating ibid<br />
wordt onderfcüeiden in een tijd van noodzaaklijk*<br />
heïd . ibid<br />
en in een tijd van verkiezing. 18<br />
men moet niet kort na den eeten aderlaaten. ibid*<br />
in eene voorbehoedende Aderlaating wordt de zui=<br />
vering der eerde wegen aangepreezen. ibid<br />
3. gevallen<br />
5<br />
waar in eene Aderlaating verëifcht<br />
wordt. 18<br />
wat bloedrijkheid is , oorzaaken, kentekenen en<br />
gevolgen. * 20 *<br />
4. gefteldheden, waar in de Aderlaating fchaadelijk<br />
• t is. 20<br />
de Aderlaating kan bij waterzuchtige niet altoos<br />
vermijd worden.<br />
2a<br />
bijzondere onhandigheden konnen, fchoon bij tegenftelde<br />
voorwerpen , echter eene Aderlaating<br />
vcrëifchen, 23 *»<br />
K 4- 5. De
»* B L A D W IJ Z E R.<br />
5. De Aderlaating bij zwangere vrouwen wordtin<br />
vijf klasfen verdeeld. b'. 23<br />
een voorbeeld van menigvuldige aderlaatingen bij<br />
eene zwangere vrouw. 25<br />
5.) VAN HET HANDWERK EENER ADERLAATING. BI. 25<br />
wat het zelve zij.<br />
ibid<br />
wat voor de operatie moet verricht worden. 26<br />
. . . onder dezelve te doen. ibid<br />
Plaatzing is, of uit noodzaak , of uit verkiezing, ibid<br />
aanlegging van den knelband.<br />
ibid<br />
hoe; de operatie verricht wordt. 27<br />
de tijdperken deezer operatie.<br />
ibid<br />
de Heek,<br />
ibid<br />
de opfnijding. 28<br />
; hoe het lancet wordt ingebragt. ibid<br />
„ . . de vaten geöpend worden. ibid<br />
eene grootte opening boven eene kleine te verkiezen<br />
; en redenen waarom. 29 *<br />
wat na de operatie verëifcht wordt. 29<br />
dezelve moet met zo weinig omflag als moogelijk is<br />
j verricht worden. 29 f<br />
een geval door DIONIS verhaald van een ongemeen<br />
omflagtige Aderlaater.<br />
ibid<br />
C.) OVER DE HOEVEELHEID VAN HET AFGELAATEN<br />
BLOED. kh 30 "<br />
hoe veel bloeds op eens afgelaaten wordt.<br />
ibid<br />
wat zommigen voor een teken , dat 'er genoegzaam<br />
bloed ontlast is, houden.<br />
ibid*<br />
de herhaalihg 'eener Laating kan niet bepaald worden.<br />
' 3i<br />
'ton-
BLADWIJZER,<br />
ij$<br />
J<br />
t onnoodig Aderlaaten is fchaadeljtjk, en geeft gelegenheid<br />
tot bloedrijkheid. bl. 31<br />
de gevolgen hier van ibid *<br />
in hoe korten tijd het bloed bij een gezond menfch<br />
herfteld wordt.<br />
ibid f<br />
voorbeelden van menigvuldige Aderlaatingen. ibid<br />
hoe men zich van't onnoodig Aderlaaten ontwent. 32*<br />
.) BESCHOUWING VAN HET BLOED. Bl. 33<br />
Wat men door bloed verftaat.<br />
ibid<br />
Waar uit zaamengelteld.<br />
ibid<br />
hoe her zelve na de artapp'ng zich vertoont. ibid<br />
het bloed nog warm afgetapt zijnde , dampt 'er een<br />
wafem uit; en wat eenigqn daar van gevoelen, ibid*<br />
het vaste gedeelte, wat het zij. 33<br />
wat de wije is. 34<br />
waar uit. men de hoedanigheid van 't bloed beoordeelt,<br />
ibid<br />
de evenredigheid.<br />
ibid<br />
• • A a «- 35<br />
Welke gesteldheden het bloed bij bijzondere voorwerpen<br />
heeft. ibid *.<br />
de Kleur. 36<br />
. . . van het vaste gedeelte, ibid<br />
. . . van het vloeijbaare. 3.7<br />
de korst op het bloed.<br />
ibid<br />
is goedaartig,' , ibid<br />
of kwaadaartig.<br />
ibid<br />
het fchuim. 38<br />
wanneer de Aderlaating in eene ontsteekings-korst<br />
nuttig is.<br />
ibid<br />
wanneer fchadelijk.<br />
ibid<br />
K 5<br />
liet
JS4 B L A D W I J Z E R .<br />
Het bloed van zwangere vrouwen is meest altoos met<br />
een ontileekingskorst bezet, redeu hier van. bl. 38*<br />
hoe lang de Aderlaating herhaald wordt. 39<br />
de bloote befchouwing van het bloed, is alleen niet<br />
genoegzaam.<br />
ibid*<br />
TWEEDE<br />
AFDEELING.<br />
OVER DE UITWERKZELEN VAN HET ADEELAATEN.<br />
Verdeeling van' dit Hoof dfuik. Bl. 39<br />
... in algemeene en bijzondere uitwerkfelen- ibid<br />
j.) OVER DE UITLEDIGENDE ADEKLAATING. 40<br />
derzelver uitwerkfelen.<br />
hoe lang herhaald moet worden.<br />
ibid<br />
ibid<br />
doch heeft altoos geen regel. 41 *<br />
waar 111 fchaadelijk. 41<br />
s.) OVFR DE AFLEIDENDE ADERLAATING. * bl. 4*<br />
hoe dit uitwerkfel wordt voortgebragt. 42<br />
nut deezer Aderlaating.<br />
ibid<br />
3.) OVER DE AANTREKKENDE ADERLAATING. bl. 43<br />
op wat plaatfen verricht wordt.<br />
ibid<br />
verfchil over de afleidende en aantrekkende Aderlaating,<br />
ibid *<br />
4 ) OVER DE VERMINDERENDE ADERLAATING. bl. 43<br />
Bij welke voorwerpen gebruiklijk. 44<br />
hoe dezelve werkt. . " ibid<br />
DERDE AFDEELING.<br />
OVER DE ADERLAATINGEN IN HET BIJZONDER, bl. 44.<br />
Verdeeling,<br />
In
B L A D W I J Z E R *<br />
I S 5<br />
in gewoone, Bl. 44<br />
. . minder gewoone, en<br />
. . zeUzaame Aderlaatingen. ibid<br />
LOVER DE GEWOONE ADERLAATINGEN.<br />
1. ARM LAATING. Bl. 45<br />
Bepaaling.<br />
ibid<br />
Welke Aders op den Arm geopend worden. ibid<br />
Wat tot deeze operatie vereifcht wordt.<br />
ibid<br />
Nooaige toeftel en plaats van den Lijder. ibid<br />
Onderzoeking van den Arm. 46<br />
De aanleg van den Laatband.<br />
ibid<br />
De huid in 't aanleggen van den band niet opfchuiven.<br />
47 *<br />
Redenen, waarom men den band boven de plaats die<br />
men openen wil, aanlegt.<br />
ibid f<br />
De uitkiezing van het vat.<br />
48<br />
1<br />
Het doen der operatie.<br />
ibid<br />
Noodige verrichtingen onder het uitloopen van 't<br />
bïoed. 49<br />
De aanleg van het verband. 50<br />
Wat de kompres is. 51<br />
. . . zwachtel is. 5a<br />
Hoe dezelve wordt aangelegd.<br />
ibid<br />
Verfchillende manieren van aanlegging bij zommigen<br />
gebruiklijk ibid *<br />
De bezorging,<br />
zo van den Arm<br />
als van den Lijder. 54<br />
De flaap mag men toeftaan.<br />
ibid<br />
Doch is zomtijds fchaadelijk.<br />
ibid.<br />
EENL
ÏS6* B L A D W I J Z E R .<br />
EENIGE AANMERKINGEN BETREKLIJK DE<br />
ADERLAATING OP DEN ARM.<br />
I. Hoe het licht geplaatst wordt. bi. 55<br />
IE Geene aders zonder het gezicht of gevoel te openen.<br />
i b i d<br />
Verkeerd gevoelen van eenige Heelmeesters hier o-<br />
v e r<br />
- ibid *<br />
III. De plaats niet uit het gezicht verliezen. 56<br />
IV. Waar de ader geöpend moet worden. ibid<br />
V. Hoe men de pees van de tweehoofdige fpier ontdekt.<br />
i b i d<br />
VI. Omzichtigheid bij zommige Aderlaatingen. 57<br />
VII. .. . bij de midden en Leverader. ibid<br />
VIII. . . . bij het aderlaaten in de kinderziekte. 5 8<br />
ÏX. ... bij waterzuchtigen.<br />
ibid<br />
X. Hoe men met de rechterhand op den linker-arm<br />
Aderlaat. 29<br />
II.<br />
ADERLAATING OP DE HAND.<br />
Bepaaling.<br />
B L 5 9<br />
Welke aders op de hand geopend worden. . ibid<br />
Voorzorgen. g 0<br />
Aanleg van den laatband.<br />
Hoe geöpend en verder behandeld wordt. ibid<br />
Waar aan men de hoeveelheid van het uitgeloopen<br />
bloed ontdekt. *<br />
De kleur van 't water is onzeker.<br />
ibid<br />
Het verband.<br />
^<br />
Deszelfs aanleg.<br />
§ t
B L A D W I J Z E R . k$<br />
IIT.\<br />
ADERLAATINO OP DEN VOET.<br />
Bepaaling. lol. 62<br />
Welke vaten op den Voet geöpend worden. ibid<br />
Voorzorgen.<br />
ibid<br />
Hoedanig deeze Operatie verricht wordt. 63<br />
Eenigen leggen den Laatband onder de knie, en<br />
waarom.<br />
ibid*<br />
Het Verband. 64<br />
Bezorging van het deel. 65<br />
De opening moet altoos ruim gemaakt worden, ibid<br />
De Voetlaating wordt aangepreezen 's namiddags te<br />
doen; en waarom. ibid i!<br />
II. OVER DE MINDERGEWONE ADER<br />
LAATINGEN.<br />
1.) ADERLAATING AAN DEN HALS.<br />
Bepaaling. Bl. 66<br />
Voorzorgen.<br />
ibid<br />
Aanleg van den Laatband.<br />
ibid<br />
Hoedanig dezelve te openen. 67<br />
Wat na de opening te doen.<br />
ibid<br />
Wanneer de ftrotiider niet zichtbaar is , konnen<br />
twee van haare takken geöpend- worden. ibid*<br />
Het Verband. 63<br />
Anders een Konst-tuig. 69<br />
Bij noodzaaklijkheid kan het wondje snet eene<br />
naald toegemaakt worden.<br />
ibidf<br />
2.) ADERLAATING OP HET VOORHOOFD.<br />
Bepaaling* Bl. 70<br />
Voor
*5* B L A D W I] Z E R;<br />
Voorzorgen. bi,<br />
7 e<br />
Aanleg van den Drukband.<br />
ibid<br />
Manier van Opereren. 71<br />
Het Verband.<br />
Wordt onderfcheidenin<br />
het onderfcheidend en<br />
—— fchuitverband.<br />
De aanleg van het eerfte.'<br />
^id<br />
van het tweede.<br />
7 2<br />
IK.) ADERLAATING OI> HET OOG,<br />
Bepaaling.<br />
B L ? 3<br />
Waar in gebruiklijk.<br />
i by<br />
Voorzorgen.<br />
j D<br />
j d<br />
Manier van Opereren. j b<br />
j d<br />
Wat onder de Operatie te doen.<br />
jbid<br />
.... na dezelve. 7^<br />
Het Verband.<br />
i b i d<br />
IIL OVER DE ZELDZAAME<br />
GEN.<br />
ADERLAATIN<br />
I.) ADERLAATING ONDER DE TONG.<br />
Bepaaling.<br />
B L ? 3<br />
Voorzorgen.<br />
ibid<br />
Manier van Opereren<br />
ibid<br />
Wat 11a de Operatie te doen.<br />
ibid<br />
Het Lancet heeft boven de Schaar de voorkeur, ibid *<br />
II.)
B L A D W I J Z E R .<br />
ffö<br />
II.)<br />
ADERLAATING AAN DEN SLAAP VAN<br />
HET<br />
HOOFD.<br />
Bepaaling; bl. 76<br />
Voorzorgen.<br />
ibid<br />
Manier van Opereren.<br />
ibid<br />
Wat na de Operatie te doen. 77<br />
Het Verband.<br />
ibid<br />
III). ADERLAATING OP DEN OOGHOEK.<br />
Bepaaling. Bl. 78<br />
Voorzorgen deezer Operatien.<br />
ibid<br />
Hoe dezelve verricht wordt.<br />
ibid<br />
Het Verband.<br />
ibid<br />
Noodige voorzorgen , betreklijk de voorhoofds-Slaapen<br />
van het Hoofd - en Ooghoekslaating. ibid<br />
IV.) ADERLAATING AAN DEN NEUS.<br />
Bepaaling. $$ L 7 p<br />
Voorbereidzels. . ibid<br />
Operatie.<br />
Wordt bij geluk getroffen.<br />
Wat na de Opeiatie te doen,<br />
Het Verband.<br />
Aderlaating in den Neus,<br />
Wordt afgekeurd;<br />
i b id<br />
ibid<br />
ibid<br />
en Reden waarom. ibid *<br />
g D<br />
V.)<br />
ADERLAATING OP DE MANLIJKE ROEDE.<br />
Waar in gebruikelijk. g £<br />
Behoeft geenen Knelband. • jbid<br />
Operatie.<br />
j b i d<br />
Hoe
t8ö<br />
BLADWIJZER.<br />
Hoe veel bloed in deeze laatiög wordt afgétap't.<br />
bl. 8Ï<br />
Het verband. , j b<br />
j d<br />
. VI.) ADERLAATING AAN DE HEUP.'<br />
Bepaaling;. j> 2<br />
Waarin gebruiklijk.'<br />
ibid<br />
Operatie.<br />
i b i d<br />
Verband.<br />
ibid<br />
VIII. ADERLAATING AAN DE KUIT.<br />
Voorzorgen tot deeze Laating.<br />
ibid<br />
Hoe geöpend wordt. §3<br />
Wat na dezelve te doen.<br />
ibid<br />
Het verbaud.<br />
OVER DE REDENEN, WAAROM MEN ZO VEE-<br />
LE ONDERSCHEIDENE ADERiiN OP<br />
VERSCHILLENDE LICHAAMS<br />
DEELEN OPENT.<br />
Inleiding. BI. 83<br />
Denkwijs der Ouden over de bijzondere aderlaatingen.<br />
84<br />
. . , . der hedendaagfcbe hierover/ ibid<br />
Nut der Armlaating.<br />
ibid<br />
'j-4 . . Handlaating. 85<br />
.... Voetlaating. ibid<br />
.... Halslaating; 86<br />
.... Voorhoofds - en flaapen van het hoofd lattin<br />
gen.<br />
ibid<br />
, . . . Ooglaating. jbid<br />
flut
B L A D W IJ Z E R£<br />
tfft<br />
Nut der Ondertoiigslaating. bl. 86<br />
.... Ooghoekslaating. ibid<br />
•. . . . Neüslaatihg*. g 7<br />
Noodige aanmerkingen over de laatingen, welken<br />
aan het hoofd verricht worden.<br />
ibid<br />
Nut der Heuplaating.<br />
ibid<br />
.... Kuitlaating. Ibid<br />
Aanmerking, dat 'er gevallen konnen voorkomen,<br />
welke deeze voorgeftelde Aderlaatingen verëisfchen.<br />
88*<br />
VOORZORGEN BIJ HET LEERSTUK DER ADERLAA<br />
TINGEN IN HET BIJZONDER»<br />
Herhaalde aderlaating.<br />
SS<br />
Waar in het bloed moet ontvangen worden. 89<br />
De Lijder moet daags na de operatie bezocht Worden,<br />
ibid<br />
VIERDE<br />
AFDEELING.<br />
OVER DE TOEVALLEN , WÉLKEN OP HET ADERLAA*<br />
TEN<br />
KONNEN VOLGEN.<br />
Wat toevallen zijn.
tffo B L A D W I J Z E R.<br />
L K L A S S E,<br />
OVER. DE LIGTE TOEVALLEN.<br />
I. DE MISTEER.<br />
Bepaaling. bl. 9*<br />
Oorzaaken. P 2<br />
Geneezing.<br />
ibid<br />
II.<br />
FLAAUWTE,<br />
i b i d<br />
Eepaaling.<br />
Wordt ondericheïden in twee trappen.<br />
ibid<br />
Bij welke voorwerpen plaats heeft. 93<br />
Geneezing onder de operatie.<br />
ibid<br />
... na de operatie. 94-<br />
... in het tweede foort. ibid<br />
beide de neusgaten moeten met den doek niet te gelijk<br />
toegeftopt worden. 93 *<br />
Voorzorgen in dit toeval. 9\ *<br />
III. ONTSPRINGING VAN HET BLOED.<br />
Bepaaling. 95<br />
Oorzaaken<br />
ibid<br />
ontdaan,<br />
door den Aderlaater,<br />
.... Lijder, ibid<br />
of door andere omflandigheden. 9°"<br />
Herdelling van dit toeval.<br />
ibid<br />
Kan zomtijds gevaarlijk zijn. ibid *<br />
IV.<br />
ONTSTEEKING VAN HET WONDJE.<br />
Bepaaling.<br />
9 Ö<br />
Oor-
B L A D W I J Z E R . ,53<br />
Oorfprong.<br />
b ].<br />
p 7<br />
Geneezing.<br />
m<br />
V. BLAAUVVE VLEK.<br />
Bepaaling.<br />
i b i d<br />
Qorfprong.<br />
,- bid<br />
Welke voorwerpen hier meest aan onderworpen, ibid<br />
Geneezing.<br />
VI. BLOEDRONNING.<br />
ag<br />
Bepaaling.<br />
i b i d<br />
Naaste oorzaak. i b<br />
; d<br />
De hoegrootheid van dit gebrek. ibid *<br />
Afgelegen oorzaaken.<br />
9p<br />
Voorzorgen.<br />
ibid<br />
Geneezing.<br />
ibid<br />
Gaat nimmer tot verzweering over.<br />
ibid<br />
Reden daar van. 100 *<br />
II. K L A S S E.<br />
OVER DE AANMERKLIJKER OF GEWICH<br />
TIGER TOEVALLEN.<br />
I. DE ÜITVATING.<br />
Bepaaling.<br />
I O O<br />
Kentekenen.<br />
I 0 I<br />
Veele verwarren de Blaauwe vlek met de üitvating ,<br />
doch te onrecht. 101 *.<br />
Geneezing.<br />
J 0 Z<br />
II. PIJN EN VERSTRAMMING.<br />
Bepaaling, i 9 3<br />
h *<br />
Oor-.
ity<br />
B L A D W 1} Z E ÏL<br />
Oorzaaken. bl. 103<br />
Geneezing.<br />
ibid<br />
III. KWETZING VAN EEN WATERVAT.<br />
Bepaaling.<br />
Uoe behandeld, en<br />
Geneezen wordt.<br />
Ï04<br />
ibid<br />
IV.<br />
VERZWEERING VAN DEN LAATSTEEK.<br />
Bepaaling. 105<br />
Oorzaaken<br />
zijn uit- en<br />
inwendig. 106<br />
Geneezing,<br />
'in uitwendige oorzaaken. • ibid<br />
.. inwendige. 107<br />
III. K L A S S E .<br />
OVER DE ZWAARE EN ZOMTIJDS GEVAAR<br />
LIJKE TOEVALLEN.<br />
1. VLOEIJING OP HET GELAATEN DEEL.<br />
Bepaaling.<br />
ibid<br />
Oorzaaken,<br />
zijn alt, os inwendig.<br />
so8<br />
Vereifchr. eenen Geneesheer..<br />
ibid<br />
Uitwendige hulpmiddelen.<br />
ibid<br />
Verkeerde behandeling van eenigen in dit toeval. 199 *<br />
II. KWETZING VAN HET BEENVLIES.<br />
Bepaaling, n©<br />
Kentekenen.<br />
jbid
.'B L A D W IJ 2 E<br />
l S*<br />
peneezing<br />
in ligte toevallen. bl.<br />
I I O<br />
— zwaarg. j bid<br />
{II.<br />
KWETZING VAN HET PEESACHTIG UITSPANSEL.<br />
Bepaaling.<br />
m<br />
Kentekenen.<br />
|bid.<br />
Wat men door het Peesachtig Uitfpanfel verftaat. ibid*<br />
Geneezing.<br />
I U<br />
door uitwendige, en<br />
—— inwendige hulpmiddelen. 1 112<br />
IV. PEES KWETZING.<br />
Bepaaling.<br />
^<br />
Kentekenen.<br />
j bjcj<br />
Verfchil over de gevoel - of ongevoeligheid der Peeze<br />
11 '<br />
ibid*<br />
Gevolgen deezer kwetzing. !<br />
I +<br />
Geneezing.<br />
i b i d<br />
. door affnijding. ibiti<br />
F\oodzaaklijkheid der affnijding. u 5*<br />
De affnijding der Pees geeft altoos geene verlamming,<br />
ibidf<br />
V. ZENUW -KWETZING,<br />
Bepaaling.<br />
I I ?<br />
Op wat deel de Zenuw meest gekwetfr wordt. 116<br />
Kentekenen. j bj d<br />
Toevallen, en<br />
derzelver oorzaaken.<br />
ibid<br />
L S Wat
?66 B L A D W IJ Z E R.<br />
Wat men door de Zenuw op zich zelve verftaat. bl. inS<br />
Geneezing. 117<br />
Eene afgefneede Zenuw verlamt het deel daar dezelve<br />
toe gefcbikt is.<br />
ibid*!<br />
Welke middelen in dit toeval fchaadelijk zijn. 117<br />
Over het onderfcheid der kenmerken, bij de<br />
Beenvlies- Peesachtig Uitfpanzel-, Peesen<br />
Zenuw - kwetzingen.<br />
Het onderfcheide kenmerk deezer toevallen is moeilijk.<br />
uSj<br />
Tekenen der kwetzing van het Beenvlies. ibid<br />
. . . . van de kwetzing van 't Peesachtig Uitfpanzel.<br />
ibid<br />
. . . . eener Pees-kwetzing. 119<br />
. . . . eener Zenuw-kwetzing. ibid<br />
Aanmerking omtrend den aart der toevallen. ibid*<br />
VI.<br />
SLAGADER KWETZING.<br />
Gebeurt meest'4p den Armflagader. 119<br />
Deszelfs ligging is veifchillend in onderfcheiden Voorwerpen.<br />
120*<br />
Deeze kwetzing kan ook door eene laating op den<br />
voet gefchieden.<br />
ibid<br />
Verdeeling 120<br />
Oorzaaken. 121<br />
Tekenen van de kwetzing tot in derzelver holte, ibid<br />
Hoe zich hier in te gedraagen. 122<br />
Moet voor lijder en omftanders, zo het mogelijk is 5<br />
verborgen blijven.<br />
ibid<br />
Doch niet ftijfhoofdig blijven ontkennen, ibid*<br />
Men
B L A D W I J Z E R , tf 7<br />
Men laat het bloed loopen, tot dat de Lijder flaauw<br />
W O T d t<br />
- bl. 122<br />
Doch dit is zomtijds gevaarlijk.<br />
ibidf<br />
Wat door het woord Geneezen in dit toeval verdaan<br />
wordt.<br />
15, 4<br />
*<br />
Valfche flagiiderfpat.<br />
Wat dezelve zij.<br />
Behandeling beftaat<br />
In de bewinding. 125<br />
Hoedanig, en waar door dat verband wordt aangelegd.<br />
I a 6*<br />
Inwendige behandeling.<br />
l 2 7<br />
Tweede manier van binding.<br />
1 2&<br />
Het tourniquet, hoe veel foorten,<br />
Waaruit beftaat, en hoe aangelegd wordt. ibidf<br />
Overgang tot de Onderfchepping. 130<br />
Hoedanig deeze Operatie verricht wordt. ibid<br />
v Gevolgen daar van.<br />
J 3 I<br />
Dat de klopping der pols niet wederkomt is altoos<br />
geen bewijs, dat het deel verfterft.<br />
I 3 a*<br />
Veiligheid der onderfchepping aangetoond. ibidf<br />
Zwakheid na de Opetatie.<br />
I 3 3<br />
Doodlijke verfchijnfelen.<br />
ibid<br />
Waare ilagaderfpat. l^<br />
Kentekenen, en<br />
Geneezing.<br />
i b i d<br />
Vereischt veelmaalen de Operatie. 135<br />
Aanmerking tot befluit. 135<br />
Bericht, waarom wij de flaga'derlating bij dit Leerftuk<br />
gevoegd hebben. i 3 7<br />
* SLA©-
161 B L A D W I J Z E<br />
SLAGADERLAATING,<br />
Bepaaling bl. 138<br />
Op wat plaatfeu verricht wordt.<br />
ibid<br />
Wordt van eenigen op de pols (radisea) aangepreezen.<br />
ibid*<br />
Voorzorgen tot deeze operatie. 138<br />
Operatie.<br />
Eerfle wijze.<br />
Tweede wijze.<br />
Wat onder de konstbewerking verricht wordt.<br />
vvy<br />
ibid<br />
Het verband en deszelfs aanleg. 140<br />
Hoe verder in die geval gehandeld wordt» 141<br />
t<br />
Nut dezer Operatie. 142<br />
E I N D E ,