Ontwikkeling van een eigen visie in de onderwijspraktijk - hjk
Ontwikkeling van een eigen visie in de onderwijspraktijk - hjk
Ontwikkeling van een eigen visie in de onderwijspraktijk - hjk
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Serie: Competentieprofiel Leerkracht Jonge K<strong>in</strong>d<br />
<strong>Ontwikkel<strong>in</strong>g</strong> <strong>van</strong> <strong>een</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijspraktijk<br />
Tamara <strong>de</strong> Vos en Aleid Beets Kessens<br />
Recentelijk ontwikkel<strong>de</strong> het Docentennetwerk Specialisten<br />
Jonge K<strong>in</strong>d <strong>een</strong> competentieprofiel voor <strong>de</strong> leerkracht<br />
Jonge K<strong>in</strong>d. In <strong>de</strong>ze artikelenreeks willen we het<br />
profiel toelichten en verrijken met praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n, ter<br />
<strong>in</strong>spiratie en versterk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> kwaliteiten <strong>van</strong> stu<strong>de</strong>nten en leerkrachten<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw. Evenals <strong>in</strong> het vorige artikel ‘Spelen’ (mei 2010),<br />
beste<strong>de</strong>n we nu speciale aandacht aan <strong>een</strong> aantal vak<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke<br />
en didactische competenties.<br />
L<strong>in</strong>da gaat op vrijdagmiddag op haar stageschool langs<br />
om door te spreken wat ze volgen<strong>de</strong> week op haar<br />
stagedag kan doen. L<strong>in</strong>da is <strong>een</strong> enthousiaste eerstejaars<br />
pabostu<strong>de</strong>nt, ze neemt <strong>in</strong>itiatief, is behulpzaam en<br />
gemotiveerd. Samen met haar mentor bekijkt ze <strong>de</strong><br />
dagplann<strong>in</strong>g voor d<strong>in</strong>sdag. Ze beg<strong>in</strong>nen die dag met<br />
<strong>de</strong> <strong>in</strong>loop en <strong>de</strong> mentor begeleidt <strong>een</strong> kr<strong>in</strong>gactiviteit om<br />
het nieuwe thema te <strong>in</strong>troduceren. Daarna gaan <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren naar buiten, vervolgens eten en dr<strong>in</strong>ken ze wat<br />
en tot slot is er <strong>een</strong> werkles. Op dat moment kan L<strong>in</strong>da<br />
met <strong>een</strong> kle<strong>in</strong> groepje aan het werk <strong>in</strong> het thema lente.<br />
L<strong>in</strong>da mag <strong>van</strong> haar mentor zelf <strong>een</strong> leuke creatieve<br />
activiteit kiezen en voorberei<strong>de</strong>n. Alles mag.<br />
Het competentieprofiel<br />
In dit artikel wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> competenties uit het<br />
Competentieprofiel Jonge K<strong>in</strong>d na<strong>de</strong>r toegelicht:<br />
Vak<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk/didactisch: <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<br />
9. maakt <strong>van</strong>uit zijn <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> op on<strong>de</strong>rwijs aan jonge<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren gebruik <strong>van</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> aspecten: beg<strong>in</strong>situatie,<br />
doelen, leer<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>n, opvoed<strong>in</strong>gs- en on<strong>de</strong>rwijsstijl,<br />
groeper<strong>in</strong>gsvormen, werkvormen, zorgbreedte, mid<strong>de</strong>len<br />
waaron<strong>de</strong>r ICT en nieuwe media, evaluatie.<br />
10. kan <strong>de</strong>ze <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> vertalen naar het praktisch han<strong>de</strong>len<br />
en vice versa.<br />
Een stu<strong>de</strong>nt moet <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerste jaren <strong>van</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g<br />
kennis en vaardighe<strong>de</strong>n opdoen. Stap voor stap kan hij/<br />
zij geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g <strong>een</strong> <strong>visie</strong> ontwikkelen, om<br />
ten slotte <strong>van</strong>uit <strong>een</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> te kunnen werken. Stagebegelei<strong>de</strong>rs<br />
en mentoren on<strong>de</strong>rsteunen <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten<br />
hierbij door het stellen <strong>van</strong> vragen en het geven <strong>van</strong><br />
feedback na <strong>een</strong> gegeven les of activiteit.<br />
De voorbereid<strong>in</strong>g<br />
In het weekend zit L<strong>in</strong>da thuis achter haar computer om<br />
<strong>de</strong> activiteit voor te berei<strong>de</strong>n. Ze zoekt naar i<strong>de</strong>eën op<br />
<strong>in</strong>ternet en ze v<strong>in</strong>dt <strong>een</strong> activiteit waarbij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren<br />
<strong>van</strong> crêpepapier propjes maken en ze boven aan <strong>een</strong><br />
wc-rol plakken. Op <strong>de</strong>ze manier ontstaat er <strong>een</strong> hyac<strong>in</strong>t<br />
<strong>van</strong> propjes. Nu L<strong>in</strong>da dit i<strong>de</strong>e heeft, beg<strong>in</strong>t ze met het<br />
voorberei<strong>de</strong>n op het voorbereid<strong>in</strong>gsformulier <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
pabo. Wat is <strong>de</strong> beg<strong>in</strong>situatie, wat is het doel en <strong>de</strong><br />
werkvorm, hoe leidt ze <strong>de</strong> activiteit <strong>in</strong>, enzovoorts. Na<br />
drie kwartier is ze klaar met voorberei<strong>de</strong>n. Ze heeft <strong>een</strong><br />
activiteit bedacht en <strong>de</strong> voorbereid<strong>in</strong>g staat op papier.<br />
Ze kan niet wachten tot het d<strong>in</strong>sdag is.<br />
De uitvoer<strong>in</strong>g<br />
Op d<strong>in</strong>sdagochtend voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren b<strong>in</strong>nenkomen, zet<br />
L<strong>in</strong>da alles klaar. Ze heeft <strong>een</strong> voorbeeld gemaakt, zodat<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren kunnen zien wat ze moeten doen. Er<br />
staan bakjes met crêpepapier met <strong>in</strong> elk bakje <strong>een</strong> an<strong>de</strong>re<br />
kleur, ze heeft gekozen voor <strong>de</strong> kleuren paars,<br />
blauw en roze. Op tafel staan wc-rollen, groen papier,<br />
scharen en lijm. Een meegebrachte echte hyac<strong>in</strong>t staat<br />
op <strong>de</strong> kast.<br />
14 HJK september 2010
• Human Touch Photography<br />
Een stu<strong>de</strong>nt moet <strong>de</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> gebruiken<br />
bij het praktisch han<strong>de</strong>len <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> werkles heeft L<strong>in</strong>da vijf k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren aan tafel en<br />
ze praat met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren over <strong>de</strong> echte hyac<strong>in</strong>t. Gio<strong>van</strong>ni<br />
<strong>van</strong> vier jaar zegt: ‘Deze heb ik ook <strong>in</strong> mijn tu<strong>in</strong>.’<br />
Jessica <strong>van</strong> vijfenhalf jaar zegt: ‘Ik ken ook an<strong>de</strong>re lentebloemen<br />
zoals tulp en narcis …’ Dani <strong>van</strong> vijf jaar zegt:<br />
‘Ik maak <strong>een</strong> witte hyac<strong>in</strong>t.’ Tussendoor knikt L<strong>in</strong>da en<br />
stelt ze vragen naar aanleid<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> d<strong>in</strong>gen die ze<br />
hoort. Na het gesprekje laat L<strong>in</strong>da zien wat <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g<br />
is en gaan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren aan het werk.<br />
De nabesprek<strong>in</strong>g<br />
Na <strong>de</strong> werkles spreken L<strong>in</strong>da en <strong>de</strong> mentor <strong>de</strong> activiteit<br />
door. L<strong>in</strong>da mag <strong>van</strong> haar mentor beg<strong>in</strong>nen met vertellen.<br />
L<strong>in</strong>da: ‘De k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren <strong>de</strong><strong>de</strong>n goed mee, ze von<strong>de</strong>n<br />
het leuk. Ze luister<strong>de</strong>n<br />
goed naar elkaar<br />
en naar mij.<br />
Dani was wel <strong>een</strong><br />
beetje teleurgesteld,<br />
omdat hij graag <strong>een</strong> witte hyac<strong>in</strong>t wil<strong>de</strong> maken. In het<br />
weekend had hij bij zijn oma <strong>in</strong> <strong>de</strong> tu<strong>in</strong> <strong>een</strong> witte hyac<strong>in</strong>t<br />
gezien. Ik had <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren misschien beter zelf <strong>een</strong> kleur<br />
kunnen laten kiezen. Ver<strong>de</strong>r g<strong>in</strong>g alles goed. Het was <strong>een</strong><br />
leuke activiteit.’<br />
De reflectie<br />
De mentor grijpt <strong>de</strong> nabesprek<strong>in</strong>g aan om L<strong>in</strong>da dieper<br />
na te laten <strong>de</strong>nken over haar activiteit en <strong>de</strong> keuzes die<br />
ze heeft gemaakt. Om <strong>de</strong>ze reflectie wel enigsz<strong>in</strong>s af te<br />
bakenen, kiest <strong>de</strong> mentor ervoor om <strong>de</strong> aspecten doelen<br />
en werkvormen eruit te lichten. De mentor breidt het<br />
gesprek ver<strong>de</strong>r uit door tussendoor <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> vragen<br />
te stellen: je liet <strong>een</strong> echte hyac<strong>in</strong>t zien, wat wil<strong>de</strong> je<br />
Geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g ontwikkelt<br />
<strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt <strong>een</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong><br />
daarmee bereiken Hoe reageer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren hierop<br />
Welke vragen stel<strong>de</strong> je Wat dacht je toen Jessica<br />
begon over tulpen en narcissen, hoe had je dat <strong>in</strong> je activiteit<br />
kunnen gebruiken Wat hebben <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren tij<strong>de</strong>ns<br />
<strong>de</strong> activiteit geleerd Wat was je doel Om je doel<br />
te bereiken heb je gekozen voor <strong>een</strong> werkvorm. Welke<br />
Waarom voor <strong>de</strong>ze<br />
Stu<strong>de</strong>nten zijn vaak geneigd om <strong>van</strong>uit werkvormen of<br />
lesi<strong>de</strong>eën <strong>van</strong> <strong>in</strong>ternet te werken. Ze zoeken op <strong>in</strong>ternet<br />
naar <strong>een</strong> knutseli<strong>de</strong>e en vervolgens hangen er 25 <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
‘propjeshyac<strong>in</strong>ten’ <strong>in</strong> het lokaal. Een didactische<br />
werkvorm is <strong>een</strong> mid<strong>de</strong>l om <strong>een</strong> doel te bereiken. Stu<strong>de</strong>nten<br />
moeten leren om bij het ontwerpen <strong>van</strong> <strong>een</strong> les<br />
of activiteit <strong>van</strong>uit<br />
<strong>een</strong> doel te werken.<br />
Bronnenboeken,<br />
knutseli<strong>de</strong>eën en suggesties<br />
<strong>van</strong> <strong>in</strong>ternet<br />
mogen als bron gebruikt wor<strong>de</strong>n, maar zijn niet het startpunt.<br />
‘De didactische werkvorm is <strong>de</strong> laatste <strong>in</strong> <strong>de</strong> trits:<br />
pedagogisch didactisch concept - didactische mo<strong>de</strong>llen<br />
- didactische werkvormen. Ofwel on<strong>de</strong>rwijs vormgeven<br />
<strong>van</strong>uit <strong>visie</strong>, <strong>de</strong> didactische mo<strong>de</strong>llen (zoals thematisch<br />
on<strong>de</strong>rwijs, klassikaal on<strong>de</strong>rwijs, coöperatief<br />
on<strong>de</strong>rwijs) moeten b<strong>in</strong>nen het pedagogisch-didactisch<br />
concept passen. Een didactische werkvorm is <strong>de</strong> concrete<br />
manier waarop je on<strong>de</strong>rwijs geeft’ (Bosch & Boomsma,<br />
2009).<br />
L<strong>in</strong>da geeft aan dat ze het nog moeilijk v<strong>in</strong>dt om <strong>van</strong>uit<br />
<strong>een</strong> doel te ontwerpen. ‘Ik wil <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met mijn activiteiten<br />
graag iets leren, maar ik weet niet wat mijn kleu-<br />
HJK september 2010<br />
15
• Foto: V<strong>in</strong>cent <strong>van</strong> <strong>de</strong>n Hoogen<br />
De mentor begeleidt <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt bij het<br />
ontwikkelen <strong>van</strong> <strong>een</strong> <strong>visie</strong> door na afloop<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> les vragen te stellen<br />
ters <strong>eigen</strong>lijk nog moeten leren.’ Samen met <strong>de</strong> mentor<br />
besluit L<strong>in</strong>da om voor <strong>de</strong> week erop samen het doel vast<br />
stellen, zodat L<strong>in</strong>da vervolgens op basis hier<strong>van</strong> <strong>een</strong> werkvorm<br />
kan zoeken om <strong>de</strong> activiteit ver<strong>de</strong>r te ontwerpen.<br />
Een <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong><br />
Bij het werken <strong>van</strong>uit <strong>een</strong> <strong>visie</strong> gaat het om het antwoord<br />
op <strong>de</strong> vraag: waarom doe ik dit op <strong>de</strong>ze manier<br />
Door het opdoen <strong>van</strong> verschillen<strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>gen, reflectie,<br />
het stellen <strong>van</strong> open vragen en het geven <strong>van</strong> feedback<br />
wil <strong>de</strong> mentor L<strong>in</strong>da begelei<strong>de</strong>n bij het ontwikkelen<br />
<strong>van</strong> haar <strong>visie</strong>. Hij wil haar laten vertellen waarom ze <strong>de</strong><br />
d<strong>in</strong>gen doet zoals ze ze doet. ‘De k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren von<strong>de</strong>n het<br />
leuk’ is niet voldoen<strong>de</strong>. L<strong>in</strong>da moet dit stapje voor stapje<br />
leren door (samen met haar mentor) kritisch terug te kijken<br />
op <strong>de</strong> gegeven activiteit. De mentor geeft niet all<strong>een</strong><br />
tips, maar zet L<strong>in</strong>da door het stellen <strong>van</strong> vragen<br />
aan tot reflectie.<br />
Er bestaan meer<strong>de</strong>re opvatt<strong>in</strong>gen over hoe het on<strong>de</strong>rwijs<br />
aan jonge k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren eruit moet zien. Stu<strong>de</strong>nten moeten<br />
leren om <strong>eigen</strong> keuzes te maken en te verantwoor<strong>de</strong>n.<br />
Om <strong>een</strong> on<strong>de</strong>rwijs<strong>visie</strong> te kunnen kiezen, moet <strong>een</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt eerst <strong>een</strong> <strong>visie</strong> op ontwikkel<strong>in</strong>g hebben. Brouwers<br />
(2010) beschrijft <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> drie opvatt<strong>in</strong>gen:<br />
1. K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren ontwikkelen zichzelf (natuurlijk leren);<br />
2. <strong>Ontwikkel<strong>in</strong>g</strong> moet gestuurd wor<strong>de</strong>n (programmagericht<br />
leren);<br />
3. K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren construeren hun <strong>eigen</strong> kennis, <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie<br />
met <strong>de</strong> materiële en/of sociale omgev<strong>in</strong>g (<strong>de</strong> constructivistische<br />
<strong>visie</strong> op leren en ontwikkel<strong>in</strong>g).<br />
L<strong>in</strong>da staat nog aan het beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> haar opleid<strong>in</strong>g. Hoe<br />
vergaat het stu<strong>de</strong>nten die al ver<strong>de</strong>r gevor<strong>de</strong>rd zijn Hoe<br />
groeit <strong>de</strong> <strong>visie</strong> geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g Valeria Hermann<br />
(vier<strong>de</strong>jaars stu<strong>de</strong>nt aan <strong>de</strong> Pabo Hogeschool<br />
Rotterdam) blikt terug op <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> haar <strong>visie</strong>.<br />
Het groeiproces<br />
Valeria: ‘Als stu<strong>de</strong>nt <strong>in</strong> jaar vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> Pabo heb ik al <strong>de</strong><br />
nodige stage-ervar<strong>in</strong>g opgedaan en hebben <strong>de</strong> docenten<br />
mij voorzien <strong>van</strong> <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> bagage. Staat<br />
jaar één vooral <strong>in</strong> het teken <strong>van</strong> het ont<strong>de</strong>kken of leerkracht<br />
wor<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g wel <strong>een</strong> goe<strong>de</strong> match<br />
met <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt zijn, jaar vier staat vooral <strong>in</strong> het teken<br />
<strong>van</strong> het durven uitspreken <strong>van</strong> <strong>een</strong> <strong>visie</strong>. Een <strong>visie</strong> die <strong>de</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt natuurlijk al eer<strong>de</strong>r heeft ontwikkeld, maar die hij<br />
of zij tot nu toe niet hardop heeft durven ventileren. Of<br />
het nu komt door <strong>de</strong> status <strong>van</strong> vier<strong>de</strong>jaars stu<strong>de</strong>nt of<br />
door het hebben <strong>van</strong> voldoen<strong>de</strong> bagage, maar <strong>in</strong> jaar<br />
vier merk ik dat ik <strong>een</strong> men<strong>in</strong>g heb gekregen over on<strong>de</strong>rwijssituaties.<br />
En niet all<strong>een</strong> <strong>een</strong> men<strong>in</strong>g die door <strong>een</strong><br />
weerwoord <strong>van</strong> <strong>een</strong> an<strong>de</strong>r compleet kan veran<strong>de</strong>ren,<br />
16 HJK september 2010
maar <strong>een</strong> vaste men<strong>in</strong>g: <strong>een</strong> <strong>visie</strong>. En die <strong>visie</strong> heb ik niet<br />
all<strong>een</strong> ontwikkeld, ik durf <strong>de</strong>ze ook uit te spreken en te<br />
ver<strong>de</strong>digen.’<br />
Dat Valeria haar <strong>visie</strong> durft uit te spreken en te ver<strong>de</strong>digen,<br />
heeft ze <strong>in</strong> het afgelopen studiejaar laten zien. In<br />
<strong>de</strong> leeftijdspecialisatie mon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> vakken taal, rekenen<br />
en on<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong> uit <strong>in</strong> <strong>een</strong> schoolplan <strong>van</strong> <strong>een</strong> fictieve<br />
basisschool. Stu<strong>de</strong>nten moeten <strong>de</strong> <strong>visie</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze school<br />
ontwerpen, uitwerken en ver<strong>de</strong>digen tij<strong>de</strong>ns <strong>een</strong> mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
gesprek met docenten <strong>van</strong> <strong>de</strong> drie verschillen<strong>de</strong><br />
vakgebie<strong>de</strong>n.<br />
Het schoolplan dat Valeria samen met drie me<strong>de</strong>stu<strong>de</strong>nten<br />
ontwikkel<strong>de</strong>, start met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> z<strong>in</strong>: ‘Voor u ligt<br />
het schoolplan <strong>van</strong> Basisschool De Vlieger. Deze basisschool<br />
is <strong>een</strong> fictieve basisschool <strong>van</strong> <strong>een</strong> fictief schoolteam.<br />
Wat echter niet fictief is, is <strong>de</strong> <strong>visie</strong> achter dit<br />
schoolplan. Deze <strong>visie</strong> is echt en is gebaseerd op <strong>de</strong><br />
kennis en ervar<strong>in</strong>g die <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het schoolteam <strong>de</strong><br />
afgelopen jaren hebben opgedaan.’<br />
Elke stu<strong>de</strong>nt die op <strong>de</strong> pabo b<strong>in</strong>nenkomt, heeft zijn <strong>eigen</strong><br />
ervar<strong>in</strong>gen opgedaan met het on<strong>de</strong>rwijs dat hij/zij<br />
zelf genoten heeft en op basis daar<strong>van</strong> veelal <strong>een</strong> <strong>visie</strong><br />
ontwikkeld, zon<strong>de</strong>r zich daar<strong>van</strong> bewust te zijn. Deze ervar<strong>in</strong>gen<br />
en i<strong>de</strong>eën nemen <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten mee <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g<br />
en <strong>de</strong> stage <strong>in</strong>. Door <strong>in</strong>teractieve werkvormen over<br />
werksituaties en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsactualiteiten tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> lessen<br />
aan bod te laten komen, spreken <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten met<br />
elkaar over <strong>de</strong>ze overtuig<strong>in</strong>gen en kunnen, <strong>in</strong>dien nodig,<br />
<strong>de</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> bijstellen.<br />
In <strong>een</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste hoofdstukken <strong>van</strong> het schoolplan<br />
beschrijven Valeria en haar me<strong>de</strong>stu<strong>de</strong>nten <strong>de</strong> <strong>visie</strong> die<br />
zij neer willen zetten op hun basisschool. Een <strong>van</strong> <strong>de</strong> z<strong>in</strong>nen<br />
luidt: ‘Wij v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat niet het k<strong>in</strong>d zich aan moet<br />
passen aan ons on<strong>de</strong>rwijs, maar dat ons on<strong>de</strong>rwijs zich<br />
moet aanpassen aan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g.’ Ze typeren <strong>de</strong> <strong>visie</strong><br />
vervolgens met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> trefwoor<strong>de</strong>n: persoonlijke<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g, kwaliteit, zelfstandigheid en verantwoor<strong>de</strong>lijkheid.<br />
Deze bouwstenen wor<strong>de</strong>n toegelicht en lopen<br />
als <strong>een</strong> ro<strong>de</strong> draad door het schoolplan.<br />
Valeria: ‘Door op verschillen<strong>de</strong> stagescholen te werken,<br />
door <strong>in</strong>ter<strong>visie</strong> met me<strong>de</strong>stu<strong>de</strong>nten en door colleges bij<br />
gedreven docenten bij te wonen, is mijn <strong>visie</strong> geboren.’<br />
Een <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk<br />
Voor haar LIO vond Valeria <strong>een</strong> school waar ze haar <strong>visie</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk kon brengen: <strong>een</strong> openbare Daltonschool.<br />
Daar heeft haar <strong>visie</strong> volgens <strong>eigen</strong> zeggen<br />
‘vleugels gekregen’. In het schoolplan staat: ‘Wij v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />
het belangrijk om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op te voe<strong>de</strong>n tot zelfstandigheid.<br />
Dit houdt ook <strong>in</strong> dat we k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren leren omgaan<br />
met verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n. Er bestaan immers g<strong>een</strong><br />
rechten zon<strong>de</strong>r plichten. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren dragen daarom,<br />
hoe kle<strong>in</strong> ze ook zijn, bewust <strong>een</strong> aantal verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n.<br />
Hiermee wordt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren geleerd bewust<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijkheid te dragen voor het <strong>eigen</strong> functioneren.<br />
De zelfstandigheid en daarmee ook <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
wordt <strong>van</strong>af groep 1/2 stapsgewijs opgevoerd.<br />
We werken op onze school met het<br />
maatjessysteem en al <strong>in</strong> groep 1/2 krijgen <strong>de</strong> maatjes<br />
taken. Dat kan variëren <strong>van</strong> <strong>de</strong> plantjes water geven tot<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijk zijn voor <strong>de</strong> kapstokken. Ook zijn <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijk voor <strong>de</strong> <strong>eigen</strong> taken en moeten<br />
zij zelf zorgen dat het werk af komt. Uiteraard verloopt<br />
dit proces on<strong>de</strong>r begeleid<strong>in</strong>g. De verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
wordt per groep uitgebreid. We kijken per leerl<strong>in</strong>g welke<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijkheid passend is.’ Zelfstandigheid en verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
b<strong>in</strong>nen het on<strong>de</strong>rwijs vond Valeria altijd<br />
al erg belangrijk. Vandaar <strong>de</strong> keuze voor on<strong>de</strong>rwijsconcept<br />
Dalton. Valeria zegt hierover: ‘Het veilige<br />
klimaat b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong>ze school, <strong>de</strong> positieve bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen, openheid en eerlijkheid en natuurlijk<br />
<strong>de</strong> drie Daltonpijlers zelfstandigheid, verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
en samenwerken bleken bijna naadloos aan te sluiten<br />
bij mijn kijk op on<strong>de</strong>rwijs.’<br />
Het is niet <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g om met het competentieprofiel<br />
<strong>een</strong> <strong>visie</strong> op on<strong>de</strong>rwijs op te leggen aan toekomstige<br />
leerkrachten. Elke (afgestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>) stu<strong>de</strong>nt moet <strong>een</strong><br />
<strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> op on<strong>de</strong>rwijs hebben ontwikkeld. Om tot <strong>een</strong><br />
<strong>visie</strong> te komen heeft elke stu<strong>de</strong>nt kennis nodig <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschillen<strong>de</strong> aspecten, zoals beschreven bij punt 9 <strong>van</strong><br />
het competentieprofiel. Deze kennis én <strong>de</strong> (stage-)ervar<strong>in</strong>gen<br />
die ze opdoen, zorgen ervoor dat stu<strong>de</strong>nten keuzes<br />
leren maken en <strong>de</strong>ze kunnen verantwoor<strong>de</strong>n. De<br />
stu<strong>de</strong>nt moet zijn <strong>visie</strong> kunnen vertalen naar het dagelijkse<br />
han<strong>de</strong>len, maar ook het dagelijkse han<strong>de</strong>len kunnen<br />
verantwoor<strong>de</strong>n met behulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>eigen</strong> <strong>visie</strong> (punt<br />
10 <strong>van</strong> het competentieprofiel). Dan kunnen we aan<br />
het e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g, zowel tegen Valeria als tegen<br />
L<strong>in</strong>da zeggen: gefeliciteerd met <strong>de</strong> geboorte <strong>van</strong> je <strong>eigen</strong><br />
<strong>visie</strong>!<br />
Literatuur<br />
• Bosch, W. & Boomsma C. (2009). On<strong>de</strong>rwijs aan het jonge<br />
k<strong>in</strong>d. Een vak apart. Utrecht: ThiemeMeulenhoff.<br />
• Brouwers, H., (2010). Kiezen voor het jonge k<strong>in</strong>d. Bussum:<br />
Uitgeverij Cout<strong>in</strong>ho.<br />
Tamara <strong>de</strong> Vos is docent on<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong>,<br />
Pabo Hogeschool Rotterdam. Aleid Beets<br />
Kessens is coörd<strong>in</strong>ator <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerroute<br />
Specialist Jonge K<strong>in</strong>d master Special Educational<br />
Needs, Fontys Opleid<strong>in</strong>gscentrum<br />
Speciale On<strong>de</strong>rwijszorg. Bei<strong>de</strong>n zijn lid <strong>van</strong><br />
het Docentennetwerk Specialisten Jonge<br />
K<strong>in</strong>d (www.netwerkjongek<strong>in</strong>d.nl)<br />
HJK september 2010<br />
17