Amfibieën in de omgeving van het Arendsnest en het ... - Zuidrand
Amfibieën in de omgeving van het Arendsnest en het ... - Zuidrand
Amfibieën in de omgeving van het Arendsnest en het ... - Zuidrand
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Amfibieën <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek, E<strong>de</strong>gem<br />
Resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> overzetactie 2010 met<br />
eerste aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor verbeter<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
landschap voor amfibieën<br />
Johan Baet<strong>en</strong>s<br />
(Kris Vos, 2010)
De totstandkom<strong>in</strong>g <strong>van</strong> dit rapport was niet mogelijk geweest zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet <strong>van</strong> vele<br />
vrijwilligers uit E<strong>de</strong>gem <strong>en</strong> omligg<strong>en</strong><strong>de</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Dank daarvoor aan: Peggy Beers, Johan<br />
Claess<strong>en</strong>s, Bob Gabriels, Freddy Hordies, R<strong>en</strong>e Heyl<strong>en</strong>, Wim Mart<strong>in</strong>et, Greta Mert<strong>en</strong>s, Lydia<br />
Peeters, Elza Rovies, Ilse Vanbael<strong>en</strong>, Ko<strong>en</strong> Van <strong>de</strong> Poel, Cather<strong>in</strong>e Van<strong>de</strong>rcruyss<strong>en</strong>, Walter<br />
Van Spa<strong>en</strong>donk, L<strong>en</strong>nert Van Spa<strong>en</strong>donk, Wim Verelst, Mar<strong>in</strong>a <strong>en</strong> Jos Daniels, Barbara <strong>en</strong><br />
Danny V<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> Leyla <strong>en</strong> Dario ….<br />
In <strong>het</strong> bijzon<strong>de</strong>r gaat m’n dank uit naar Kris Vos, <strong>de</strong> drijv<strong>en</strong><strong>de</strong> kracht achter <strong>de</strong>ze actie.<br />
2
Inleid<strong>in</strong>g ...................................................................................................................................5<br />
Ontsnipper<strong>in</strong>g ..........................................................................................................................5<br />
Amfibieënpoeltjes <strong>en</strong> tu<strong>in</strong>vijvers ..............................................................................................5<br />
Resultat<strong>en</strong> 2009 ......................................................................................................................6<br />
Metho<strong>de</strong> 2010 .........................................................................................................................6<br />
Communicatie ......................................................................................................................6<br />
Amfibieën rap<strong>en</strong> ..................................................................................................................6<br />
Op zoek naar <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong> ............................................................................10<br />
Verwerk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s .............................................................................................10<br />
Resultat<strong>en</strong> 2010 ....................................................................................................................10<br />
Overzicht overzetactie <strong>en</strong> poel<strong>en</strong><strong>in</strong>v<strong>en</strong>tarisatie ..................................................................10<br />
Katt<strong>en</strong>broek .......................................................................................................................12<br />
<strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> ........................................................................................................................14<br />
Algem<strong>en</strong>e aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ......................................................................................................16<br />
Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> Katt<strong>en</strong>broek ..................................................................................................17<br />
Waterhuishoud<strong>in</strong>g .............................................................................................................17<br />
Verkeer <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> ........................................................................................17<br />
Afval ..................................................................................................................................17<br />
Beheer ...............................................................................................................................18<br />
Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> ...................................................................................................18<br />
Verkeer <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> ........................................................................................18<br />
Afval ..................................................................................................................................19<br />
Beheer ...............................................................................................................................19<br />
Bijlage I: Besprek<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> soort<strong>en</strong> .....................................................................................20<br />
Gewone pad ......................................................................................................................20<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker ......................................................................................................................22<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker-complex ......................................................................................................24<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r ....................................................................................................26<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r ......................................................................................................28<br />
Refer<strong>en</strong>ties ........................................................................................................................29<br />
Bijlage II: Ontsnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> ...................................................................................31<br />
Tij<strong>de</strong>lijke bescherm<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> ..................................................................................31<br />
Perman<strong>en</strong>te maatregel<strong>en</strong> ..................................................................................................31<br />
Refer<strong>en</strong>ties ........................................................................................................................43<br />
Bijlage III: Richtlijn<strong>en</strong> voor aanleg <strong>en</strong> beheer <strong>van</strong> amfibieënpoel<strong>en</strong> .......................................45<br />
Aanleg <strong>van</strong> amfibieënpoel<strong>en</strong> ..............................................................................................45<br />
Beheer <strong>van</strong> amfibieënpoel<strong>en</strong> .............................................................................................47<br />
Refer<strong>en</strong>ties ........................................................................................................................50<br />
3
Inleid<strong>in</strong>g<br />
Wat oorspronkelijk bedoeld was als e<strong>en</strong> rapportage <strong>van</strong> <strong>de</strong> amfibie-overzetactie <strong>in</strong> 2010 is<br />
uitgegroeid tot e<strong>en</strong> lijvig docum<strong>en</strong>t. Door <strong>het</strong> uitpluiz<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> beschikbare literatuur is<br />
gaan<strong>de</strong>weg e<strong>en</strong> goed gedocum<strong>en</strong>teer<strong>de</strong> handleid<strong>in</strong>g als on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong><br />
amfibieënacties <strong>in</strong> E<strong>de</strong>gem ontstaan. Als hoofdauteur voel ik me echter g<strong>en</strong>oodzaakt om te<br />
stell<strong>en</strong> dat dit soort werk eig<strong>en</strong>lijk niet <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vrijwilliger kan verwacht wor<strong>de</strong>n. Het<br />
uitwerk<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit docum<strong>en</strong>t vergt expertise, die <strong>de</strong> vrijwilliger moet opdo<strong>en</strong> om voor <strong>de</strong><br />
nodige on<strong>de</strong>rbouw<strong>in</strong>g te zorg<strong>en</strong>.<br />
Het verzamel<strong>en</strong> <strong>van</strong> waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is zeker wel e<strong>en</strong> klus voor <strong>de</strong> vrijwilliger. De<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> 2009 <strong>en</strong> 2010 hebb<strong>en</strong> dan ook al hun eerste vrucht<strong>en</strong> afgeworp<strong>en</strong>.<br />
Verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> verkeersknelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>gspoel<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n geï<strong>de</strong>ntificeerd. Over <strong>de</strong><br />
herkomst <strong>van</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> (overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gplaats) <strong>en</strong> <strong>de</strong> gevolg<strong>de</strong> routes door <strong>het</strong> landschap<br />
bestaan er wel vermoe<strong>de</strong>ns, maar <strong>de</strong>ze moet<strong>en</strong> <strong>in</strong> 2011 toch meer ge<strong>de</strong>tailleerd wor<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rzocht.<br />
Ontsnipper<strong>in</strong>g<br />
Het rap<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of overzett<strong>en</strong> <strong>van</strong> pad<strong>de</strong>n is e<strong>en</strong> doeltreff<strong>en</strong><strong>de</strong> manier om verkeersslachtoffers<br />
te voorkom<strong>en</strong>, zeker wanneer er pad<strong>de</strong>nscherm<strong>en</strong> aan te pas kom<strong>en</strong>. Het is echter ge<strong>en</strong><br />
structurele oploss<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> aanwezige amfibieënpopulaties. Het vergt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong>d <strong>en</strong> tijdrov<strong>en</strong>d <strong>en</strong>gagem<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrijwilligers <strong>in</strong> E<strong>de</strong>gem.<br />
Ontsnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> zijn dan ook <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige echte oploss<strong>in</strong>g voor <strong>het</strong> behoud <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
amfibieënpopulaties <strong>in</strong> E<strong>de</strong>gem. Gedacht kan wor<strong>de</strong>n aan pad<strong>de</strong>ntunnels, vaste<br />
geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> keerelem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Om goed te zijn zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> bei<strong>de</strong><br />
v<strong>in</strong>dplaats<strong>en</strong> grondig geïnv<strong>en</strong>tariseerd moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n op knelpunt<strong>en</strong> voor hun migratie.<br />
Op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> knelpunt<strong>en</strong> kan <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te onstnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> treff<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
eig<strong>en</strong> gron<strong>de</strong>n. Er zull<strong>en</strong> echter ook op privé-gron<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> particulier<strong>en</strong><br />
knelpunt<strong>en</strong> bestaan. Initiatiev<strong>en</strong> voor ontsnipper<strong>in</strong>g ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> dat geval dan ook volledig bij <strong>de</strong><br />
private eig<strong>en</strong>aars. De geme<strong>en</strong>te kan hier<strong>in</strong> echter e<strong>en</strong> <strong>in</strong>former<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong><strong>de</strong> rol<br />
spel<strong>en</strong>.<br />
Bij <strong>het</strong> aanlegg<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> of meer<strong>de</strong>re tunnels, kan beter mete<strong>en</strong> ook <strong>de</strong> overweg<strong>in</strong>g<br />
gemaakt wor<strong>de</strong>n om ze voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> groot te ontwerp<strong>en</strong> dat ook kle<strong>in</strong>e zoogdier<strong>en</strong> (o.a. egels)<br />
er gebruik <strong>van</strong> kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> (rechthoekige tunnel met e<strong>en</strong> <strong>in</strong>w<strong>en</strong>dige maat <strong>van</strong> 0.8 m <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> hoogte <strong>van</strong> 0.5 m (DWW-RWS <strong>in</strong> Ottburg & <strong>van</strong> Blitterswijk, 2009).<br />
De <strong>in</strong>frastructuur wordt best zo duurzaam mogelijk ontworp<strong>en</strong>. Daarbij moet ook steeds <strong>het</strong><br />
opstell<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> goed on<strong>de</strong>rhoudsplan aan bod kom<strong>en</strong>.<br />
Voor e<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> uite<strong>en</strong>zett<strong>in</strong>g over mogelijke ontsnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> zie bijlage<br />
II.<br />
Amfibieënpoeltjes <strong>en</strong> tu<strong>in</strong>vijvers<br />
In Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is <strong>het</strong> verdwijn<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsbiotop<strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voornaamste<br />
re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> achteruitgang <strong>van</strong> amfibieënpopulaties. Poel<strong>en</strong> had<strong>de</strong>n vroeger e<strong>en</strong><br />
belangrijke functie <strong>in</strong> <strong>het</strong> landbouwbedrijf als dr<strong>in</strong>kplaats voor <strong>het</strong> vee, maar hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze<br />
<strong>van</strong>daag verlor<strong>en</strong>. Hierdoor verdwe<strong>en</strong> <strong>het</strong> gebruik om <strong>de</strong> poel<strong>en</strong> periodisch uit te diep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
aldus te behoe<strong>de</strong>n voor verland<strong>in</strong>g. Maar al te vaak wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> poel<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>mpt.<br />
Het is dan ook schrijn<strong>en</strong>d om te moet<strong>en</strong> vaststell<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> voortbestaan <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzochte<br />
amfibieënpopulaties <strong>in</strong> E<strong>de</strong>gem voornamelijk gegaran<strong>de</strong>erd wordt dankzij <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>vijvers <strong>en</strong><br />
4
an<strong>de</strong>re waterpartij<strong>en</strong> op privé-gron<strong>de</strong>n. E<strong>de</strong>gem heeft wel reeds <strong>en</strong>kele positieve<br />
maatregel<strong>en</strong> uitgewerkt, zoals <strong>de</strong> geplan<strong>de</strong> <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> poeltje <strong>in</strong> <strong>de</strong> Ir.Hans<strong>en</strong>straat <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> heraangeleg<strong>de</strong> gracht <strong>in</strong> <strong>de</strong> Terelststraat – Heihoefseweg, maar verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>van</strong> haar<br />
bestaan<strong>de</strong> watersystem<strong>en</strong> zijn nog we<strong>in</strong>ig aantrekkelijk voor <strong>de</strong> meeste amfibieën.<br />
In bijlage III wordt e<strong>en</strong> overzicht gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> richtlijn<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> aanleg <strong>en</strong> <strong>het</strong> beheer <strong>van</strong><br />
amfibieënpoel<strong>en</strong>.<br />
Resultat<strong>en</strong> 2009<br />
Op aangev<strong>en</strong> <strong>van</strong> één <strong>van</strong> <strong>de</strong> lokale bewoners werd <strong>in</strong> 2009 gestart met e<strong>en</strong> pad<strong>de</strong>nactie <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>. In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> 12 tot 28 maart wer<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> <strong>en</strong> (<strong>in</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>re mate) <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek te E<strong>de</strong>gem <strong>in</strong> totaal 49 amfibieën<br />
veilig over straat gezet <strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n er 17 dood aangetroff<strong>en</strong>. De Gewone pad (Bufo bufo) was<br />
<strong>het</strong> meest verteg<strong>en</strong>woordigd, gevolgd door <strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r (Lissotriton vulgaris),<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker (Rana temporaria), Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r (Ichthyosaura alpestris) <strong>en</strong> kikkers<br />
uit <strong>het</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker- complex (Rana escul<strong>en</strong>ta synklepton).<br />
Soort Overgezet Dood<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r 5 4<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r 9 1<br />
Gewone pad 28 10<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker 6 -<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker 1 -<br />
Pad of kikker (onherk<strong>en</strong>baar) 2<br />
Totaal 49 17<br />
In bijlage I v<strong>in</strong>d je e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> lev<strong>en</strong>scycli <strong>en</strong> ecologische vereist<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> soort<strong>en</strong> amfibieën die we <strong>in</strong> E<strong>de</strong>gem hebb<strong>en</strong> aangetroff<strong>en</strong>.<br />
Metho<strong>de</strong> 2010<br />
Communicatie<br />
Flyer<br />
In <strong>de</strong> aanloop <strong>van</strong> <strong>de</strong> actie ontwierp natuurpunt, <strong>in</strong> sam<strong>en</strong>spraak met <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te e<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>formatieve flyer. Deze werd door vrijwilligers <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> actie gebust.<br />
Verkeersbor<strong>de</strong>n<br />
Langshe<strong>en</strong> <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> routes wer<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> verkeersbor<strong>de</strong>n<br />
geplaatst met aanduid<strong>in</strong>g om te vertrag<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> pad<strong>de</strong>n.<br />
Websites sportclubs<br />
In <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> <strong>de</strong> actie kwam<strong>en</strong> we <strong>in</strong> contact met <strong>en</strong>kele <strong>van</strong> <strong>de</strong> uitbaters <strong>en</strong> coaches <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> sportclubs. Na e<strong>en</strong> korte toelicht<strong>in</strong>g werd overe<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> dat natuurpunt e<strong>en</strong> affiche <strong>in</strong><br />
<strong>het</strong> clublokaal <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bericht voor op <strong>de</strong> website zou aanlever<strong>en</strong>.<br />
Amfibieën rap<strong>en</strong><br />
Routes<br />
In 2010 wer<strong>de</strong>n er 2 routes uitgezet <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> (<strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan, Ir.<br />
Hans<strong>en</strong>straat, Ter Hoger Haeg<strong>en</strong>, Boer<strong>en</strong>legerstraat) <strong>en</strong> recreatiedome<strong>in</strong> Katt<strong>en</strong>broek<br />
(Katt<strong>en</strong>broek, Willem Herrynsstraat, Terelststraat, Hubert Willemsstraat <strong>en</strong> Heihoefseweg).<br />
Deze wer<strong>de</strong>n door e<strong>en</strong> 30-tal vrijwilligers afgelop<strong>en</strong> <strong>van</strong> 22 februari tot 26 maart.<br />
5
Fig. 1: route <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> (noor<strong>de</strong>n ligt l<strong>in</strong>ks <strong>in</strong> <strong>de</strong> figuur)<br />
Fig. 2: route Katt<strong>en</strong>broek<br />
6
Weersomstandighe<strong>de</strong>n<br />
Omdat niet op voorhand kan voorspeld wor<strong>de</strong>n of <strong>het</strong> weer geschikt is (7° C om 18u <strong>en</strong> niet<br />
te droog) werd e<strong>en</strong> maillijst bijgehou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrijwilligers die zich had<strong>de</strong>n opgegev<strong>en</strong>. Er<br />
werd ook e<strong>en</strong> overzichtstabel opgemaakt zodat <strong>het</strong> werk e<strong>en</strong> beetje ver<strong>de</strong>eld kon wor<strong>de</strong>n,<br />
maar <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk ontbrak <strong>het</strong> vaak aan voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> volk om dit mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
Verkeersslachtoffers<br />
Verkeersslachtoffers moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n opgeruimd om dubbeltell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> (<strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> dag of<br />
door e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re vrijwilliger) te voorkom<strong>en</strong>. De overblijfsel<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> nabije omgev<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />
perkjes <strong>en</strong> struikgewas gegooid om dit te vermij<strong>de</strong>n. E<strong>en</strong> plastiek<strong>en</strong> handscho<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
steekmes kunn<strong>en</strong> daarbij al e<strong>en</strong>s <strong>van</strong> pas kom<strong>en</strong>.<br />
Aantall<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> aanloop naar <strong>de</strong> amfibieënactie werd e<strong>en</strong> waarnem<strong>in</strong>gsformulier ontworp<strong>en</strong>. Deze<br />
beston<strong>de</strong>n uit e<strong>en</strong> kaart waarop <strong>de</strong> locaties <strong>van</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> kon wor<strong>de</strong>n aangeduid <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
tabel om soort, aantal, geslacht<strong>en</strong>, trekricht<strong>in</strong>g <strong>en</strong> paarhoud<strong>in</strong>g te noter<strong>en</strong>.<br />
Doordat niet met zekerheid kan gezegd wor<strong>de</strong>n of <strong>de</strong> amfibieën <strong>van</strong> vorige avon<strong>de</strong>n nog <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> gracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitzetplaats<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> of el<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> <strong>het</strong> landschap al e<strong>en</strong> keer geteld wer<strong>de</strong>n,<br />
zijn er hier dubbeltell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mogelijk. De totaal aantall<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n daarom <strong>en</strong>kel gebaseerd op<br />
<strong>de</strong> op <strong>het</strong> weg<strong>de</strong>k aangetroff<strong>en</strong> dier<strong>en</strong>, maar zijn dus mogelijks e<strong>en</strong> (lichte) overschatt<strong>in</strong>g.<br />
Doordat er echter niet systematisch met e<strong>en</strong> pad<strong>de</strong>nscherm kon gewerkt wor<strong>de</strong>n, wer<strong>de</strong>n<br />
zeker ook niet alle trekk<strong>en</strong><strong>de</strong> amfibieën geteld <strong>en</strong> is <strong>het</strong> dus meer waarschijnlijk dat er<br />
eig<strong>en</strong>lijk sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> (grote) on<strong>de</strong>rschatt<strong>in</strong>g.<br />
Soort<strong>en</strong><br />
De Bru<strong>in</strong>e kikker beg<strong>in</strong>t als eerste aan <strong>de</strong> trek, kort daarna gevolgd door <strong>de</strong> Gewone pad.<br />
Ook <strong>de</strong> Alp<strong>en</strong>- <strong>en</strong> Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r kom je dan wel e<strong>en</strong>s teg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> strat<strong>en</strong>. Gro<strong>en</strong>e<br />
kikkers zi<strong>en</strong> we echter pas verschijn<strong>en</strong> <strong>in</strong> april-mei <strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n dus niet meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
tell<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Ze zijn ook m<strong>in</strong><strong>de</strong>r snel <strong>het</strong> slachtoffer <strong>van</strong> voorbijraz<strong>en</strong>d verkeer doordat ze (net<br />
als <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker) gemakkelijk bij verstor<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> wegspr<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Geslacht bepal<strong>en</strong><br />
Het bepal<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> geslacht <strong>van</strong> <strong>de</strong> amfibieën kan ons iets ler<strong>en</strong> over <strong>de</strong> toestand <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
populatie. De vrouwtjes zijn <strong>het</strong> belangrijkste <strong>en</strong> hun aantal <strong>en</strong> verhoud<strong>in</strong>g t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> aantal mannetjes zegg<strong>en</strong> ons iets over <strong>de</strong> gezondheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> populatie. Als er te we<strong>in</strong>ig<br />
vrouwtjes zijn komt <strong>de</strong> g<strong>en</strong>etische variatie <strong>en</strong> lev<strong>en</strong>svatbaarheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> populatie <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />
gedrang. Wanneer e<strong>en</strong> populatie <strong>van</strong> bv. 100 dier<strong>en</strong> bestaat uit 90 mannetjes <strong>en</strong> slechts 10<br />
vrouwtjes is <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>lijke effectieve populatiegrootte <strong>in</strong> dat jaar eig<strong>en</strong>lijk slechts 10 omdat <strong>het</strong><br />
<strong>en</strong>kel <strong>de</strong> vrouwtjes zijn die nakomel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. In die situatie wordt <strong>en</strong>kel <strong>de</strong> beperkte<br />
variatie, afkomstig uit 10 vrouwtjes naar <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie doorgegev<strong>en</strong>. Door <strong>in</strong>teelt<br />
kan dit problematische gevolg<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> wanneer daarmee beperk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> (<strong>van</strong> ongezon<strong>de</strong><br />
dier<strong>en</strong>) wor<strong>de</strong>n doorgegev<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> mannetjes <strong>en</strong> vrouwtjes<br />
ev<strong>en</strong>wichtig zou zijn, geeft dit ge<strong>en</strong> probleem aangezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> ongezon<strong>de</strong> dier<strong>en</strong> wegvall<strong>en</strong>.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsperio<strong>de</strong> zijn mannetjes <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad, Bru<strong>in</strong>e <strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e<br />
kikker te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> paarkuss<strong>en</strong>s op <strong>de</strong> t<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorpot<strong>en</strong>. Dit zijn<br />
eeltachtige verdikk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorpot<strong>en</strong> die gebruikt wor<strong>de</strong>n om tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>g<br />
<strong>de</strong> vrouwtjes te kunn<strong>en</strong> vasthou<strong>de</strong>n. Ze voel<strong>en</strong> aan als schuurpapier. Bij <strong>de</strong> kikkers zijn <strong>de</strong>ze<br />
ook buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsperio<strong>de</strong> meestal nog aanwezig, bij <strong>de</strong> Gewone pad echter niet.<br />
Voor <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> geslacht<strong>en</strong> <strong>van</strong> salaman<strong>de</strong>rs moet er gelet wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong><br />
aanwezigheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> kam op <strong>de</strong> rug <strong>van</strong> <strong>de</strong> mannetjes, die bij vrouwtjes <strong>en</strong> juv<strong>en</strong>iele dier<strong>en</strong><br />
ontbrek<strong>en</strong>.<br />
7
Meer <strong>in</strong>fo over <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rscheid tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> geslacht<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d je ook <strong>in</strong> bijlage I.<br />
Trekroute bepal<strong>en</strong><br />
Het bepal<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> route die doorhe<strong>en</strong> <strong>het</strong> landschap wordt gevolgd op <strong>de</strong> trek <strong>van</strong><br />
overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g- naar voortplant<strong>in</strong>gsplaats is ge<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige kwestie. Nochtans is dit e<strong>en</strong><br />
belangrijk gegev<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> overzetactie. Het heeft immers we<strong>in</strong>ig z<strong>in</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> weg<br />
te plukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze <strong>in</strong> <strong>de</strong> kant te zett<strong>en</strong> als je niet weet of dit eig<strong>en</strong>lijk wel <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g was waar<strong>in</strong><br />
<strong>het</strong> dier zich was aan <strong>het</strong> voortbeweg<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is <strong>het</strong> bij <strong>het</strong> gebrek aan <strong>de</strong>ze k<strong>en</strong>nis<br />
onmogelijk om <strong>de</strong> route (meer beschutt<strong>in</strong>g, geleid<strong>in</strong>g naar m<strong>in</strong><strong>de</strong>r gevaarlijke<br />
oversteekplaats<strong>en</strong>, …) voor <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>. Iets wat nochtans met relatief<br />
e<strong>en</strong>voudige maatregel<strong>en</strong> zoals <strong>het</strong> aanplant<strong>en</strong> <strong>van</strong> hag<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong> of bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong>, <strong>de</strong><br />
locatie <strong>van</strong> gracht<strong>en</strong>stelsels <strong>en</strong> poel<strong>en</strong> mogelijk is.<br />
Door <strong>het</strong> systematisch noter<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> <strong>het</strong> dier voortbeweegt, kan iets wor<strong>de</strong>n<br />
afgeleid <strong>van</strong> <strong>de</strong> vermoe<strong>de</strong>lijke trekricht<strong>in</strong>g bij <strong>het</strong> overstek<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> weg<strong>en</strong>, maar dit is vaak<br />
moeilijk vast te stell<strong>en</strong>. Doordat er slechts gekek<strong>en</strong> wordt naar <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividu<strong>en</strong> die op <strong>het</strong><br />
weg<strong>de</strong>k terechtkom<strong>en</strong>, is <strong>het</strong> echter onmogelijk te achterhal<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> route ver<strong>de</strong>r nog<br />
doorhe<strong>en</strong> <strong>het</strong> landschap loopt.<br />
Met e<strong>en</strong> pad<strong>de</strong>nscherm kan al heel wat preciezer wor<strong>de</strong>n aangegev<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
weg<strong>en</strong> overstek<strong>en</strong>, maar ook hier beperkt <strong>het</strong> zich tot (<strong>de</strong> strook naast) <strong>het</strong> weg<strong>de</strong>k.<br />
In 2011 zou<strong>de</strong>n we daarom tij<strong>de</strong>ns <strong>het</strong> hoogtepunt <strong>van</strong> <strong>de</strong> pad<strong>de</strong>ntrek bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
gecoörd<strong>in</strong>eer<strong>de</strong> zoekacties will<strong>en</strong> organiser<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> directe omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>en</strong>kele belangrijke<br />
oversteekplaats<strong>en</strong>.<br />
Overzetlocaties<br />
De dier<strong>en</strong> die op <strong>de</strong> weg wer<strong>de</strong>n aangetroff<strong>en</strong>, wer<strong>de</strong>n verzameld <strong>in</strong> emmers <strong>en</strong><br />
systematisch overgebracht naar welbepaal<strong>de</strong> “overzetlocaties”. Bij gebrek aan k<strong>en</strong>nis <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
gevolg<strong>de</strong> route moest<strong>en</strong> we ons daarvoor beroep<strong>en</strong> op onze <strong>in</strong>tuïtie.<br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Terelststraat <strong>en</strong><br />
<strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan overgezet <strong>in</strong> <strong>de</strong> gracht <strong>van</strong> <strong>het</strong> kasteel, <strong>van</strong> Ter Hoger Hag<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Boer<strong>en</strong>legerstraat ofwel naar <strong>de</strong> overkant <strong>van</strong> <strong>de</strong> straat ofwel opnieuw naar <strong>de</strong> gracht <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> kasteeldome<strong>in</strong>.<br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek ofwel<br />
overgebracht naar <strong>de</strong> overkant <strong>van</strong> <strong>de</strong> straat, <strong>het</strong> aangeleg<strong>de</strong> bufferbekk<strong>en</strong> of <strong>de</strong> gracht<br />
naast sporthal Katt<strong>en</strong>broek <strong>en</strong> op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re weg<strong>en</strong> gewoon naar <strong>de</strong> overkant <strong>van</strong> <strong>de</strong> straat.<br />
Gracht<strong>en</strong> <strong>in</strong>specter<strong>en</strong><br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> overzetacties werd dui<strong>de</strong>lijk dat <strong>de</strong> aanwezige gracht<strong>en</strong>stelsels vaak locaties zijn<br />
met tij<strong>de</strong>lijk hoge conc<strong>en</strong>traties amfibieën. Pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> kikkers verzamel<strong>en</strong> zich hier, wellicht<br />
me<strong>de</strong> door <strong>de</strong> steile oevers.<br />
Informatie <strong>van</strong> buurtbewoners <strong>en</strong> bezoekers<br />
Regelmatig kwam<strong>en</strong> we m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g teg<strong>en</strong> die ons aansprak<strong>en</strong> over onze<br />
bezighe<strong>de</strong>n. Dergelijke gesprekk<strong>en</strong> lever<strong>de</strong>n niet zel<strong>de</strong>n <strong>in</strong>teressante <strong>in</strong>formatie op. Zo<br />
kwam<strong>en</strong> we o.a. <strong>van</strong> <strong>de</strong> zoon <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>aar <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> te wet<strong>en</strong> dat ze er soms<br />
e<strong>en</strong> massale migratie <strong>van</strong> jonge padjes waarnem<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> “pad<strong>de</strong>nreg<strong>en</strong>” <strong>en</strong><br />
kwam<strong>en</strong> we te wet<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>woners aan <strong>de</strong> Heihoefseweg tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> zomerperio<strong>de</strong> steeds<br />
getrakteerd wor<strong>de</strong>n op heuse kwaakconcert<strong>en</strong> (<strong>van</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers) <strong>in</strong> <strong>de</strong> nabije omgev<strong>in</strong>g.<br />
8
Op zoek naar <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> kort na <strong>het</strong> beë<strong>in</strong>dig<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> trek wer<strong>de</strong>n door <strong>en</strong>kele vrijwilligers <strong>en</strong>kele<br />
terre<strong>in</strong>bezoek<strong>en</strong> uitgevoerd om eier<strong>en</strong> <strong>en</strong> larv<strong>en</strong> te zoek<strong>en</strong>. Daarbij wer<strong>de</strong>n <strong>in</strong> eerste<br />
<strong>in</strong>stantie <strong>de</strong> toegankelijke locaties aangedaan zoals bedrijfsterre<strong>in</strong><strong>en</strong>, op<strong>en</strong>bare gebouw<strong>en</strong>,<br />
veldgracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> park<strong>en</strong>. Nadi<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n ook nog verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>woners <strong>van</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
<strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> <strong>en</strong> Katt<strong>en</strong>broek gecontacteerd om na te kunn<strong>en</strong> gaan of er sprake is <strong>van</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>g <strong>in</strong> aanwezige tu<strong>in</strong>vijvers.<br />
Eier<strong>en</strong> <strong>en</strong> larv<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong><br />
Het waarnem<strong>en</strong> <strong>van</strong> eier<strong>en</strong> is slechts gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> e<strong>en</strong> korte perio<strong>de</strong> mogelijk.<br />
De grote eiklomp<strong>en</strong> <strong>van</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker (<strong>en</strong> <strong>in</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>re mate <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker) vall<strong>en</strong><br />
onmid<strong>de</strong>llijk op. Doordat <strong>de</strong> vrouwtjes <strong>van</strong> <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kort tijdbestek ie<strong>de</strong>r één<br />
eiklomp afzett<strong>en</strong>, kan door <strong>het</strong> tell<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> aantal eiklomp<strong>en</strong> <strong>de</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> populatie<br />
re<strong>de</strong>lijk betrouwbaar wor<strong>de</strong>n vastgesteld.<br />
De snoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad zijn ook gemakkelijk op te merk<strong>en</strong>, maar zijn nauwelijks te<br />
tell<strong>en</strong> omdat ze kris-kras door <strong>de</strong> waterplant<strong>en</strong> zijn getrokk<strong>en</strong>. Wel kan op dat og<strong>en</strong>blik e<strong>en</strong><br />
tell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> aantal aanwezige pad<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n gedaan om e<strong>en</strong> schatt<strong>in</strong>g te hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
populatiegrootte.<br />
De eitjes <strong>van</strong> watersalaman<strong>de</strong>rs zijn kle<strong>in</strong> <strong>en</strong> vall<strong>en</strong> nauwelijks op. Toch zijn <strong>de</strong> eitjes <strong>van</strong><br />
watersalaman<strong>de</strong>rs soms <strong>van</strong>af <strong>de</strong> oever <strong>van</strong> e<strong>en</strong> watertje gemakkelijk op te spor<strong>en</strong>. Het zijn<br />
dan niet <strong>de</strong> eitjes zelf maar <strong>de</strong> talloze omgevouw<strong>en</strong> blaadjes <strong>van</strong> waterplant<strong>en</strong> die <strong>in</strong> <strong>het</strong> oog<br />
spr<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Het i<strong>de</strong>ntificer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> soort<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> is niet e<strong>en</strong>voudig. Wel is gemakkelijk<br />
<strong>het</strong> on<strong>de</strong>rscheid te mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> pekzwarte larv<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
kikkervisjes. De larv<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n best geïnv<strong>en</strong>tariseerd <strong>in</strong> <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> juni-augustus.<br />
Verwerk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s<br />
Waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.be<br />
Alle waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n puntsgewijs <strong>in</strong>gebracht <strong>in</strong> <strong>het</strong> waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>-portaal <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (www.zuidrand.waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.be). Daardoor kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s achteraf<br />
gemakkelijker verwerkt wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> e<strong>en</strong> GIS (geografisch <strong>in</strong>formatie systeem) programma om<br />
na te gaan waar zich <strong>de</strong> knelpunt<strong>en</strong> bev<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />
Het pad<strong>de</strong>nportaal<br />
Voor elke pad<strong>de</strong>noverzetactie moet e<strong>en</strong> pad<strong>de</strong>noverzetcoörd<strong>in</strong>ator wor<strong>de</strong>n aangeduid die<br />
zich verantwoor<strong>de</strong>lijk stelt voor <strong>het</strong> <strong>in</strong>gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s <strong>in</strong> <strong>het</strong> pad<strong>de</strong>nportaal<br />
(http://www.hylawerkgroep.be/<strong>in</strong><strong>de</strong>x.phpid=108) <strong>van</strong> Hyla. De coörd<strong>in</strong>ator moet wor<strong>de</strong>n<br />
aangemeld bij Dom<strong>in</strong>ique Verbel<strong>en</strong>.<br />
Resultat<strong>en</strong> 2010<br />
Niet alle gegev<strong>en</strong>s wer<strong>de</strong>n hier <strong>in</strong> <strong>de</strong>tail verwerkt. Verspreid <strong>in</strong> <strong>het</strong> landschap wer<strong>de</strong>n nog<br />
an<strong>de</strong>re waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> (zie www.zuidrand.waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.be) gedaan die mogelijks rele<strong>van</strong>te<br />
<strong>in</strong>formatie oplever<strong>en</strong> maar ver<strong>de</strong>r niet wer<strong>de</strong>n gebruikt.<br />
Overzicht overzetactie <strong>en</strong> poel<strong>en</strong><strong>in</strong>v<strong>en</strong>tarisatie<br />
Verspreid over 16 ron<strong>de</strong>s wer<strong>de</strong>n er <strong>in</strong> totaal 395 amfibieën op <strong>de</strong> weg<strong>en</strong> aangetroff<strong>en</strong>.<br />
Daar<strong>van</strong> wer<strong>de</strong>n er 302 lev<strong>en</strong>d overgezet <strong>en</strong> 93 dood aangetroff<strong>en</strong>. De Gewone pad (Bufo<br />
bufo) was daarbij <strong>het</strong> meest verteg<strong>en</strong>woordigd, gevolgd door <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker (Rana<br />
Soort Overgezet Dood Voortplant<strong>en</strong>d temporaria).<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r 8 6 -<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r 17 13 8<br />
Gewone pad 212 54 100<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker 61 6 6<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker 4 - 2<br />
Totaal 302 79 116<br />
9
In <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> tabel <strong>en</strong> grafiek v<strong>in</strong>d je e<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>tailleerd overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> gevon<strong>de</strong>n<br />
dier<strong>en</strong>. Daaruit valt op te mak<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker als eerste mid<strong>de</strong>n februari t<strong>en</strong> tonele<br />
versche<strong>en</strong>, kort daarna gevolgd door <strong>en</strong>kele pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs. Daarna viel <strong>de</strong> trek<br />
opnieuw grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els stil om dan halverwege maart terug op gang te kom<strong>en</strong>, gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> 4<br />
dag<strong>en</strong> te piek<strong>en</strong> <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s langzaam uit te boll<strong>en</strong>.<br />
Datum BK GP KWS AWS GK totaal<br />
22/02/2010 1 1<br />
25/02/2010 1 4 2 7<br />
26/02/2010 3 3<br />
27/02/2010 1 1<br />
15/03/2010 3 7 1 11<br />
16/03/2010 6 6<br />
17/03/2010 12 57 69<br />
18/03/2010 10 58 1 69<br />
19/03/2010 36 78 12 5 4 135<br />
20/03/2010 2 35 9 4 50<br />
21/03/2010 6 2 1 9<br />
22/03/2010 10 1 11<br />
23/03/2010 2 8 3 2 15<br />
24/03/2010 5 5<br />
25/03/2010 1 1<br />
26/03/2010 3 3<br />
Totaal 67 281 30 14 4 396<br />
140<br />
Totaal aantal amfibieën<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker<br />
Gewone pad<br />
0<br />
22/02<br />
24/02<br />
26/02<br />
28/02<br />
2/03<br />
4/03<br />
6/03<br />
8/03<br />
10/03<br />
12/03<br />
14/03<br />
16/03<br />
18/03<br />
20/03<br />
22/03<br />
24/03<br />
26/03<br />
Datum<br />
10
In <strong>de</strong> daaropvolg<strong>en</strong><strong>de</strong> perio<strong>de</strong> werd op zoek gegaan naar <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsplaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> soort<strong>en</strong>. In totaal wer<strong>de</strong>n op 9 locaties voortplant<strong>en</strong><strong>de</strong> amfibieën <strong>en</strong>/of eier<strong>en</strong><br />
aangetroff<strong>en</strong>. Het totaal aantal bezochte locaties werd echter niet bijgehou<strong>de</strong>n.<br />
Katt<strong>en</strong>broek<br />
Trek <strong>en</strong> verkeersslachtoffers<br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek wer<strong>de</strong>n tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek <strong>in</strong> totaal 228 amfibieën<br />
waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, waar<strong>van</strong> 68 verkeersslachtoffers <strong>en</strong> 160 lev<strong>en</strong>d overgezet. Gewone pad<br />
(179) <strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker (22) wer<strong>de</strong>n <strong>het</strong> meest aangetroff<strong>en</strong>.<br />
De grootste aantall<strong>en</strong> verkeersslachtoffers wer<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> bocht aan <strong>het</strong><br />
waterzuiver<strong>in</strong>gsstation (29), <strong>het</strong> weg<strong>de</strong>k naar <strong>en</strong> <strong>de</strong> park<strong>in</strong>g naast <strong>de</strong> Katt<strong>en</strong>broek-sporthal<br />
(17) <strong>en</strong> t<strong>en</strong>slotte <strong>het</strong> weg<strong>de</strong>k <strong>en</strong> <strong>de</strong> park<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> <strong>het</strong> bufferbekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> sportveld (13).<br />
Totaal aantal amfibieën<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
22/02<br />
24/02<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker<br />
Gewone pad<br />
26/02<br />
28/02<br />
2/03<br />
4/03<br />
6/03<br />
8/03<br />
10/03<br />
Datum<br />
12/03<br />
14/03<br />
16/03<br />
18/03<br />
20/03<br />
22/03<br />
24/03<br />
26/03<br />
Bestemm<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek wer<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> 4-tal locaties gevon<strong>de</strong>n waar voortplant<strong>in</strong>g<br />
<strong>van</strong> amfibieën werd vastgesteld.<br />
11
In <strong>de</strong> grote poel naast sporthal Katt<strong>en</strong>broek wer<strong>de</strong>n op 2 locaties e<strong>en</strong> beperkt aantal<br />
eisnoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> Gewone pad aangetroff<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> <strong>de</strong> kort afgegraas<strong>de</strong> oever. Het<br />
water is er echter troebel waardoor <strong>de</strong> gelat<strong>in</strong>elaag <strong>van</strong> <strong>de</strong> eier<strong>en</strong> be<strong>de</strong>kt was met e<strong>en</strong> grijze<br />
(klei ) laag wat wellicht ongunstig was voor <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>re ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
In <strong>de</strong> gracht naast <strong>de</strong> sporthal (uitmon<strong>de</strong>nd <strong>in</strong> <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse beek) wer<strong>de</strong>n 15 eihop<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
Bru<strong>in</strong>e kikker gevon<strong>de</strong>n. Bij e<strong>en</strong> terre<strong>in</strong>bezoek later op <strong>het</strong> seizo<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong> larv<strong>en</strong><br />
teruggevon<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>het</strong> bufferbekk<strong>en</strong> werd 1 eihoop <strong>van</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker gevon<strong>de</strong>n. Nerg<strong>en</strong>s wer<strong>de</strong>n eisnoer<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> pad<strong>de</strong>n aangetroff<strong>en</strong> alhoewel door <strong>de</strong> uitbundige (maar ééntonige) vegetatie dit niet<br />
mete<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gemakkelijke opdracht te noem<strong>en</strong> was.<br />
In e<strong>en</strong> tu<strong>in</strong>vijver <strong>in</strong> <strong>de</strong> Heihoefseweg wer<strong>de</strong>n grote aantall<strong>en</strong> (naar schatt<strong>in</strong>g e<strong>en</strong> 100-tal) zich<br />
voortplant<strong>en</strong><strong>de</strong> pad<strong>de</strong>n aangetroff<strong>en</strong>. Dit is wellicht <strong>de</strong> bestemm<strong>in</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> pad<strong>de</strong>npopulatie. Ook doet <strong>het</strong> wellicht di<strong>en</strong>st als voortplant<strong>in</strong>gsplaats voor <strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e<br />
kikker die er <strong>in</strong> <strong>de</strong> zomer kan gehoord wor<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>vijver naast <strong>het</strong> ecopark wer<strong>de</strong>n later op <strong>het</strong> seizo<strong>en</strong> ook nog larv<strong>en</strong> <strong>van</strong> pad<strong>de</strong>n<br />
aangetroff<strong>en</strong>.<br />
Mogelijk is er ook sprake <strong>van</strong> (pog<strong>in</strong>g tot) voortplant<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>het</strong> zuiver<strong>in</strong>gsstation of heeft <strong>het</strong><br />
station e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re aantrekk<strong>in</strong>gskracht. Op <strong>het</strong> ENKA-terre<strong>in</strong> <strong>van</strong> E<strong>de</strong> (Wag<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>,<br />
Ne<strong>de</strong>rland) werd ook voortplant<strong>in</strong>g geconstateerd <strong>in</strong> kunstmatige bas<strong>in</strong>s, maar uit <strong>de</strong><br />
12
eschikbare literatuur (Ottburg & <strong>van</strong> Blitterswijk, 2009) valt niet op te mak<strong>en</strong> of <strong>de</strong> terre<strong>in</strong><strong>en</strong><br />
waar<strong>van</strong> sprake <strong>in</strong> onbruik war<strong>en</strong>.<br />
Herkomst<br />
Vermoe<strong>de</strong>lijk kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> meeste dier<strong>en</strong> uit <strong>het</strong> bosrijke gebied t<strong>en</strong> zui<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
waterzuiver<strong>in</strong>gsstation. Het is geleg<strong>en</strong> op grondgebied Kontich, maar wordt <strong>in</strong> <strong>de</strong> volksmond<br />
wel “E<strong>de</strong>gemse bergskes” g<strong>en</strong>oemd. De naam “Katt<strong>en</strong>broekse bergskes” zou e<strong>en</strong> betere<br />
optie zijn.<br />
In <strong>de</strong> gracht<strong>en</strong> naast <strong>de</strong> park<strong>in</strong>g <strong>van</strong> Sporthal Katt<strong>en</strong>broek wer<strong>de</strong>n grote conc<strong>en</strong>traties<br />
aangetroff<strong>en</strong>, wellicht omdat <strong>de</strong> steile oevers e<strong>en</strong> h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis vorm<strong>en</strong>. Hun herkomst is niet<br />
dui<strong>de</strong>lijk: mogelijks zijn ze afkomstig uit <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse bergskes of <strong>de</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> verl<strong>en</strong>g<strong>de</strong><br />
ligg<strong>en</strong><strong>de</strong> berm <strong>van</strong> <strong>de</strong> autostra<strong>de</strong>. Ook zou<strong>de</strong>n <strong>het</strong> dier<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zijn die <strong>in</strong> <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse<br />
beek zijn terechtgekom<strong>en</strong> <strong>en</strong> er voor <strong>de</strong> tunnel on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> autostra<strong>de</strong> hebb<strong>en</strong> wet<strong>en</strong><br />
uitkruip<strong>en</strong>.<br />
<strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong><br />
Trek <strong>en</strong> verkeersslachtoffers<br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> wer<strong>de</strong>n tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek <strong>in</strong> totaal 167 amfibieën<br />
waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, waar<strong>van</strong> 25 verkeersslachtoffers <strong>en</strong> 142 lev<strong>en</strong>d overgezet. Gewone pad<br />
(101) <strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker (44) wer<strong>de</strong>n <strong>het</strong> meest aangetroff<strong>en</strong>. In vergelijk<strong>in</strong>g met <strong>het</strong><br />
Katt<strong>en</strong>broek werd er m<strong>in</strong><strong>de</strong>r Gewone pad<strong>de</strong>n (- 78) <strong>en</strong> meer Bru<strong>in</strong>e kikkers (+ 22)<br />
aangetroff<strong>en</strong>.<br />
De grootste aantall<strong>en</strong> verkeersslachtoffers wer<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Boer<strong>en</strong>legerstraat naast e<strong>en</strong> akker (9), <strong>het</strong> vervolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> Boer<strong>en</strong>legerstraat (kasteeldreef)<br />
(6) <strong>en</strong> t<strong>en</strong>slotte <strong>het</strong> ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan <strong>van</strong>af <strong>de</strong> Ing. Hans<strong>en</strong>straat tot aan <strong>de</strong><br />
Terelststraat (5).<br />
80<br />
Totaal aantal amfibieën<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker<br />
Gewone pad<br />
25/02<br />
27/02<br />
1/03<br />
3/03<br />
5/03<br />
7/03<br />
9/03<br />
11/03<br />
13/03<br />
15/03<br />
17/03<br />
19/03<br />
21/03<br />
23/03<br />
25/03<br />
Datum<br />
13
Bestemm<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> wer<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> 5-tal locaties gevon<strong>de</strong>n waar voortplant<strong>in</strong>g<br />
werd vastgesteld.<br />
Nietteg<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> <strong>de</strong> waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> trek <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> meld<strong>in</strong>g<br />
<strong>van</strong> pad<strong>de</strong>nreg<strong>en</strong> op <strong>het</strong> kasteeldome<strong>in</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong> werd er voorlopig ge<strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>g<br />
waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> gracht<strong>en</strong>stelsel <strong>van</strong> <strong>het</strong> kasteel.<br />
Wel werd er voortplant<strong>in</strong>g waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>in</strong> 5 tu<strong>in</strong>vijvers. Daar<strong>van</strong> lag<strong>en</strong> er 3 <strong>in</strong> <strong>de</strong> directe<br />
omgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> 2 ver<strong>de</strong>r verwij<strong>de</strong>rd <strong>van</strong> <strong>het</strong> Ar<strong>en</strong>sdsnest.<br />
In <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>vijver <strong>in</strong> <strong>de</strong> Boer<strong>en</strong>legerstraat werd e<strong>en</strong> voortplant<strong>en</strong>d koppel Gewone pad<br />
aangetroff<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met <strong>en</strong>kele eisnoer<strong>en</strong>. De ran<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel war<strong>en</strong> echter vrij steil<br />
(omdat er erg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> lek was <strong>en</strong> dus <strong>het</strong> waterpeil te laag stond) zodat <strong>het</strong> onwaarschijnlijk<br />
was dat <strong>de</strong> diertjes er nog uit geraakt<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>vijver <strong>in</strong> e<strong>en</strong> voortu<strong>in</strong> <strong>van</strong> Ter Hoger Hag<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e<br />
watersalaman<strong>de</strong>rs aangetroff<strong>en</strong> temid<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> rijke watervegetatie. De eitjes zelf wer<strong>de</strong>n<br />
niet gevon<strong>de</strong>n, maar voortplant<strong>in</strong>g is hoogst waarschijnlijk me<strong>de</strong> door <strong>de</strong> vele aangetroff<strong>en</strong><br />
salaman<strong>de</strong>rs tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek <strong>in</strong> dit ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> <strong>de</strong> straat.<br />
In <strong>de</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan werd voortplant<strong>in</strong>g <strong>van</strong> 5 eihop<strong>en</strong> <strong>van</strong> Bru<strong>in</strong>e <strong>en</strong> 2 <strong>van</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker<br />
aangetroff<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> moerasge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> e<strong>en</strong> zwemvijver.<br />
In <strong>de</strong> Achteeuw<strong>en</strong>laan wer<strong>de</strong>n <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong> tu<strong>in</strong>vijvertje verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e<br />
watersalaman<strong>de</strong>rs aangetroff<strong>en</strong>. Ook hier wer<strong>de</strong>n ge<strong>en</strong> eitjes aangetroff<strong>en</strong>, maar <strong>de</strong><br />
aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> aanwezige watervegetatie do<strong>en</strong> toch vermoe<strong>de</strong>n dat er voortplant<strong>in</strong>g<br />
plaatsv<strong>in</strong>dt.<br />
In <strong>de</strong> Verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gsstraat werd e<strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>gslocatie bezocht met e<strong>en</strong> 20-tal pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />
veel eisnoer<strong>en</strong>.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> zoektocht naar <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gslocaties werd ook nog e<strong>en</strong> pad aangetroff<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> zeil dat over e<strong>en</strong> composthoop lag. Wellicht is dit e<strong>en</strong> type-voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
geschikt zomer-habitat voor <strong>de</strong> Gewone pad.<br />
Herkomst<br />
Vermoe<strong>de</strong>lijk kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> meeste dier<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> bosrestant teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse beek <strong>en</strong><br />
bereik<strong>en</strong> ze via <strong>de</strong> akker <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Boer<strong>en</strong>legerstraat, maar dit moet nog na<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rzocht wor<strong>de</strong>n.<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re mogelijks geschikte overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gslocatie is <strong>het</strong> kasteeldome<strong>in</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>,<br />
maar dit werd nog niet bevestigd.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek wer<strong>de</strong>n Gewone pad<strong>de</strong>n ook aangetroff<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> “bladafval-verzamelaars” <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> Boer<strong>en</strong>legerstraat. Mogelijks zijn dit geschikte overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gsplaats<strong>en</strong> of goe<strong>de</strong><br />
rustplaats<strong>en</strong>.<br />
Algem<strong>en</strong>e aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> communicatie over amfibieën kan on<strong>de</strong>rmeer gewez<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong><br />
“ecosysteemdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>” die <strong>de</strong>ze diertjes gratis aan <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s verschaff<strong>en</strong>. Zowel pad<strong>de</strong>n als<br />
kikkers zijn bv. geduchte vijan<strong>de</strong>n voor slakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re mogelijke “pestsoort<strong>en</strong>” waardoor<br />
hun aanwezigheid verh<strong>in</strong><strong>de</strong>rt dat er plag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uitbrek<strong>en</strong>. Bij afwezigheid <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
15
diertjes wordt <strong>de</strong>ze gratis ecosysteemdi<strong>en</strong>st noodzakelijkerwijs ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> door<br />
bestrijd<strong>in</strong>gsproduct<strong>en</strong> die ook vaak dan nog e<strong>en</strong>s scha<strong>de</strong> toebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> aan an<strong>de</strong>re<br />
organism<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> milieu (bv. grondwater onbruikbaar mak<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>selijke consumptie).<br />
Het ontwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschaff<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> huisgevel-embleem voor amfibievri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke tu<strong>in</strong><strong>en</strong><br />
zou on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el kunn<strong>en</strong> uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> op te zett<strong>en</strong> communicatie- <strong>en</strong><br />
s<strong>en</strong>sibilisatiecampagne. Ook zou e<strong>en</strong> advies over <strong>de</strong> aanleg <strong>en</strong> <strong>het</strong> beheer <strong>van</strong><br />
amfibievri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijike privé-vijvers aan bod kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Om e<strong>en</strong> beter <strong>in</strong>zicht te krijg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> mogelijke trekroutes zou oud kaartmateriaal <strong>van</strong> bei<strong>de</strong><br />
gebie<strong>de</strong>n kunn<strong>en</strong> geanalyseerd wor<strong>de</strong>n naar ligg<strong>in</strong>g <strong>van</strong> historische boscomplex<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
waterpartij<strong>en</strong> (poel<strong>en</strong>, gracht<strong>en</strong>, …).<br />
Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> Katt<strong>en</strong>broek<br />
Waterhuishoud<strong>in</strong>g<br />
Het Katt<strong>en</strong>broek is e<strong>en</strong> waterrijk gebied dat uitvoerig door <strong>de</strong> diepe bedd<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> beek,<br />
diepe gracht<strong>en</strong>stelsels <strong>en</strong> dra<strong>in</strong>agesystem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sport<strong>in</strong>frastructuur wordt ontwaterd.<br />
Door <strong>het</strong> <strong>in</strong>bouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> drempels <strong>in</strong> <strong>het</strong> gracht<strong>en</strong>stelsel <strong>en</strong> aan <strong>het</strong> bufferbekk<strong>en</strong> zou <strong>de</strong><br />
waterhuishoud<strong>in</strong>g wellicht gunstiger wor<strong>de</strong>n voor amfibieën.<br />
De gracht<strong>en</strong>stelsels (<strong>in</strong>clusief <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rkom<strong>en</strong> restant aan <strong>het</strong> hockeyterre<strong>in</strong> tot <strong>de</strong><br />
Terelststraat <strong>en</strong> <strong>de</strong> waterpartij naast Hotel TerElst) zou<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> herwaar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong><br />
krijg<strong>en</strong>.<br />
Verkeer <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong><br />
Langshe<strong>en</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek zou<strong>de</strong>n er verkeersdrempels of wegvernauw<strong>in</strong>g<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
aangelegd wor<strong>de</strong>n om <strong>het</strong> verkeer te vertrag<strong>en</strong>. Dit zal echter we<strong>in</strong>ig structureel oploss<strong>en</strong><br />
aangezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> zo nog steeds op <strong>de</strong> weg belan<strong>de</strong>n. Ook <strong>het</strong> op <strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong><br />
ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> boordst<strong>en</strong><strong>en</strong> zal slechts e<strong>en</strong> beperkt effect hebb<strong>en</strong>. Beter is <strong>het</strong> om e<strong>en</strong><br />
perman<strong>en</strong>te structuur te voorzi<strong>en</strong> zoals e<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gswand <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele tunnels op <strong>de</strong> drukste<br />
oversteekplaats<strong>en</strong>. Om <strong>de</strong> beste locatie <strong>van</strong> tunnels te kunn<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>n kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
pad<strong>de</strong>nscherm<strong>en</strong> met emmers wor<strong>de</strong>n gebruikt. De emmers wor<strong>de</strong>n best g<strong>en</strong>ummerd <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
aantall<strong>en</strong> per emmer opgevolgd om zo <strong>de</strong> belangrijke oversteekplaats<strong>en</strong> beter te kunn<strong>en</strong><br />
bepal<strong>en</strong>.<br />
De dier<strong>en</strong> die uit <strong>de</strong> “Katt<strong>en</strong>broekse bergskes” kom<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n overgezet aan <strong>de</strong> kant <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
waterzuiver<strong>in</strong>gsstation, maar <strong>het</strong> is onbek<strong>en</strong>d of <strong>de</strong>ze route passeerbaar is voor <strong>de</strong> dier<strong>en</strong><br />
(draad, steile hell<strong>in</strong>g, waterpartij<strong>en</strong>, …). Mogelijk vorm<strong>en</strong> <strong>de</strong> waterpartij<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />
zuiver<strong>in</strong>gsstation e<strong>en</strong> aantrekk<strong>in</strong>gspool op zich. Mogelijks kom<strong>en</strong> hier ook dier<strong>en</strong> toe die<br />
afkomstig zijn uit <strong>het</strong> aangeslot<strong>en</strong> rioler<strong>in</strong>gsstelsel. Toegang tot <strong>het</strong> dome<strong>in</strong> <strong>en</strong> bevrag<strong>in</strong>g <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> operator<strong>en</strong> is noodzakelijk voor verificatie.<br />
Wanneer <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> hun tocht ver<strong>de</strong>r zett<strong>en</strong> <strong>van</strong>af <strong>het</strong> zuiver<strong>in</strong>gsstation vormt <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse<br />
beek wellicht voor vel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis. E<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g (oversteekplaats) met geleid<strong>in</strong>g zou<br />
hier e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> zijn.<br />
Afval<br />
In <strong>de</strong> gracht<strong>en</strong>stelsels beland allerhan<strong>de</strong> afval (voornamelijk drankblikjes). Afval<strong>van</strong>gers<br />
zou<strong>de</strong>n hier e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> zijn.<br />
16
Het afvalwater <strong>van</strong> <strong>de</strong> sporthal naast hotel TerElst wordt ongezuiverd <strong>in</strong> <strong>de</strong> beek geloosd die<br />
uitmondt <strong>in</strong> <strong>de</strong> E<strong>de</strong>gemse beek. In <strong>de</strong> beek is dan ook ge<strong>en</strong> tek<strong>en</strong> <strong>van</strong> lev<strong>en</strong> te bespeur<strong>en</strong><br />
(buit<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele schimmels <strong>en</strong> bacteriën). Dit loz<strong>in</strong>gspunt wordt best gesaneerd.<br />
Het hemelwater <strong>van</strong> park<strong>in</strong>gs zou eerst via e<strong>en</strong> helofyt<strong>en</strong>filter (zuiver<strong>en</strong><strong>de</strong> moerasplant<strong>en</strong><br />
zoals Gele lis <strong>en</strong> riet) moet<strong>en</strong> geleid wor<strong>de</strong>n voordat <strong>het</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel<br />
voortplant<strong>in</strong>gsbiotoop terecht komt.<br />
Beheer<br />
De vegetatie <strong>in</strong> <strong>de</strong> bufferpoel is uitbundig <strong>en</strong> e<strong>en</strong>tonig. De soort werd nog niet op naam<br />
gebracht, maar <strong>het</strong> betreft wellicht e<strong>en</strong> uitheemse soort die snel voor e<strong>en</strong> grote be<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<br />
zorgt. Het vastgestel<strong>de</strong> expansief gedrag <strong>van</strong> <strong>de</strong> soort (beg<strong>in</strong>t ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> gracht<strong>en</strong> te groei<strong>en</strong>)<br />
baart ons zorg<strong>en</strong>. We ra<strong>de</strong>n dan ook aan om <strong>de</strong>ze soort zo volledig mogelijk te verwij<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> te kiez<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> natuurlijke vegetatie.<br />
In <strong>de</strong> gracht naast <strong>de</strong> sporthal Katt<strong>en</strong>broek werd e<strong>en</strong> waterplant gevon<strong>de</strong>n die naar alle<br />
waarschijnlijkheid Grote waternavel betreft, e<strong>en</strong> <strong>in</strong>vasieve woekerplant uit Noord-Amerika die<br />
erom bek<strong>en</strong>d staat om <strong>in</strong> e<strong>en</strong> hoog tempo watergang<strong>en</strong> (vb. <strong>in</strong> Schoonselhof) te lat<strong>en</strong><br />
dichtgroei<strong>en</strong>, waardoor <strong>de</strong> doorstrom<strong>in</strong>g <strong>van</strong> water niet meer mogelijk is. Bestrijd<strong>in</strong>g is<br />
noodzakelijk. Bij <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st Waterbeleid <strong>van</strong> <strong>de</strong> prov<strong>in</strong>cie is er expertise (Bianca Veraart)<br />
aanwezig met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>het</strong> bestrij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze soort.<br />
Van <strong>de</strong> vijver naast sporthal Katt<strong>en</strong>broek zou e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el kunn<strong>en</strong> afgespann<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n <strong>en</strong> op<br />
<strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schu<strong>in</strong>ere oever wor<strong>de</strong>n voorzi<strong>en</strong>. Op die manier ontstaan er<br />
amfibievri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke biotop<strong>en</strong> maar blijft <strong>de</strong> garantie dat <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> water kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong><br />
dr<strong>in</strong>k<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> vijver <strong>in</strong> <strong>het</strong> park naast <strong>de</strong> Heihoefseweg werd ge<strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>g geconstateerd. Er is<br />
dui<strong>de</strong>lijk gebrek aan voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> water, wat mee <strong>het</strong> gebrek aan watervegetatie verklaart. Tot<br />
slot moet<strong>en</strong> hier ook nog <strong>de</strong> steile oevers <strong>en</strong> kunstmatige vorm (hoekig) wor<strong>de</strong>n bijgerek<strong>en</strong>d.<br />
Voor <strong>de</strong> wateraanvoer kan nagegaan wor<strong>de</strong>n over her<strong>in</strong>filtratie <strong>van</strong> water afkomstig <strong>van</strong><br />
dak<strong>en</strong>. Met rechtstreekse aanvoer <strong>van</strong> hemelwater moet <strong>de</strong> nodige voorzichtigheid <strong>in</strong> acht<br />
wor<strong>de</strong>n g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Van platte dak<strong>en</strong> met kunststofbe<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> immers ook stoff<strong>en</strong><br />
vrij die scha<strong>de</strong>lijk kunn<strong>en</strong> zijn voor <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> amfibieën.<br />
De metal<strong>en</strong> bakk<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> <strong>in</strong>gang <strong>van</strong> <strong>het</strong> park war<strong>en</strong> dan weer wel aantrekkelijk voor<br />
amfibieën. De dier<strong>en</strong> war<strong>en</strong> wellicht misleid door <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> (we<strong>in</strong>ig) water <strong>en</strong><br />
alg<strong>en</strong>, maar kwam<strong>en</strong> zo <strong>in</strong> e<strong>en</strong> ongunstig biotoop terecht. Op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> avon<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n<br />
hier dier<strong>en</strong> uitgehaald die er onmogelijk uitkon<strong>de</strong>n. Wellicht was <strong>de</strong> overhang<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
struikvegetatie voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> om dit mogelijk te mak<strong>en</strong>. Deze vegetatie wordt best nog voor <strong>het</strong><br />
beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> trekperio<strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>rd. Nog beter zou zijn om <strong>de</strong> bakk<strong>en</strong> te ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> door<br />
echte poeltjes.<br />
Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong><br />
Verkeer <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong><br />
Aan <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Boer<strong>en</strong>legerstraat zou e<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>lijke afsluit<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gezet<br />
tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trekperio<strong>de</strong>. Het aantal slachtoffers (15, waar<strong>van</strong> 12 pad<strong>de</strong>n) is wel niet ev<strong>en</strong> groot<br />
als <strong>in</strong> <strong>het</strong> Katt<strong>en</strong>broek, maar <strong>de</strong> pad<strong>de</strong>ntrek was dit jaar ook mogelijks beperkter (82 <strong>in</strong> totaal<br />
op <strong>het</strong> stuk Boer<strong>en</strong>legerstraat tot <strong>en</strong> met <strong>de</strong> kasteeldreef). Dat wil niet zegg<strong>en</strong> dat dit <strong>in</strong><br />
an<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong> ook zo is. In 2008 werd immers e<strong>en</strong> grote pad<strong>de</strong>ntrek waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit was<br />
<strong>de</strong> aanleid<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> acties <strong>in</strong> 2009 <strong>en</strong> 2010, waarbij <strong>de</strong> trek wellicht kle<strong>in</strong>er was. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
is <strong>het</strong> <strong>de</strong> locatie waar <strong>het</strong> overgrote <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> pad<strong>de</strong>ntrek <strong>van</strong>daan komt. Bij e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele<br />
heraanleg kan hier <strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval beter rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g mee wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n.<br />
17
De afwater<strong>in</strong>gsgracht <strong>van</strong> <strong>het</strong> kasteel langs <strong>de</strong> Pr<strong>in</strong>s Bou<strong>de</strong>wijnlaan werd e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong><br />
gele<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> betonn<strong>en</strong> bekist<strong>in</strong>g voorzi<strong>en</strong>. Daarbij (<strong>en</strong> nadi<strong>en</strong> opnieuw bij <strong>het</strong> beheer)<br />
werd e<strong>en</strong> groeiplaats <strong>van</strong> e<strong>en</strong> soort waterplant (Egelskop sp.) verwij<strong>de</strong>rd. Deze steile wand is<br />
ver<strong>de</strong>r ook e<strong>en</strong> onoverkomelijke h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis voor <strong>de</strong> migratie <strong>van</strong> amfibieën. Aan <strong>de</strong> wegkant is<br />
dit e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> zaak want zo kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> immers niet op straat terecht. Aan <strong>de</strong> kant <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> (voormalige) kasteeldome<strong>in</strong> zou<strong>de</strong>n waar mogelijk echter uitkruipplaats<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
groeiplaats<strong>en</strong> voor moerasvegetatie kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n voorzi<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> kuip kunn<strong>en</strong> drempels<br />
wor<strong>de</strong>n voorzi<strong>en</strong> zodat er steeds e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el water blijft staan.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>het</strong> aflop<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> route kwam<strong>en</strong> we <strong>in</strong> Ter Hoger Hag<strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs teg<strong>en</strong> die <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> rioler<strong>in</strong>g war<strong>en</strong> terechtgekom<strong>en</strong>. Er bestaan system<strong>en</strong> die er tij<strong>de</strong>lijk (tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek) of<br />
perman<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g voor kunn<strong>en</strong> bie<strong>de</strong>n (zie bijlage II).<br />
Afval<br />
In e<strong>en</strong> poel aan <strong>het</strong> e<strong>in</strong><strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan (aan <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> fietspad) <strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
hoek aan <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Ar<strong>en</strong>dsnest</strong>laan wordt tu<strong>in</strong>afval gestort. Op <strong>de</strong>ze locaties staan er<br />
on<strong>de</strong>rtuss<strong>en</strong> reeds <strong>en</strong>kele exot<strong>en</strong> (bamboo <strong>en</strong> Japanse duiz<strong>en</strong>dknoop) te groei<strong>en</strong> terwijl er<br />
an<strong>de</strong>re waar<strong>de</strong>volle vegetatie (Bosanemoon <strong>en</strong> P<strong>en</strong>n<strong>in</strong>gkruid) aanwezig is. E<strong>en</strong><br />
s<strong>en</strong>sibilisatie- <strong>en</strong> handhav<strong>in</strong>gscampagne zou kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n opgestart <strong>en</strong> <strong>het</strong> tu<strong>in</strong>afval op<br />
<strong>de</strong> restgron<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n verwij<strong>de</strong>rd. De poel zou her<strong>in</strong>gericht kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n als (tij<strong>de</strong>lijke)<br />
natuur.<br />
Beheer<br />
In <strong>het</strong> restant <strong>van</strong> <strong>de</strong> kasteelgracht tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> vissersclub <strong>en</strong> e<strong>en</strong> kantoorgebouw werd ge<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>kel amfibie waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Wellicht komt <strong>het</strong> water <strong>van</strong> <strong>de</strong> park<strong>in</strong>g ongefilterd <strong>in</strong> <strong>de</strong> gracht<br />
terecht waardoor er stoff<strong>en</strong> <strong>in</strong> terechtkom<strong>en</strong> die voortplant<strong>in</strong>g onmogelijk mak<strong>en</strong>. Hiervoor<br />
zou gebruik kunn<strong>en</strong> gemaakt wor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> voorfilter<strong>in</strong>g via helofyt<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re mogelijk probleem is ook hier <strong>de</strong> kunstmatige vorm <strong>en</strong> <strong>de</strong> (te) steile oevers.<br />
In e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> vijvers <strong>van</strong> <strong>de</strong> bedrijv<strong>en</strong>/kantoorgebouw<strong>en</strong> langs <strong>de</strong> Pr<strong>in</strong>s Bou<strong>de</strong>wijnlaan werd<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> zomer wel activiteit <strong>van</strong> vermoe<strong>de</strong>lijk Gro<strong>en</strong>e kikker waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (<strong>en</strong>kele plons<strong>en</strong><br />
gehoord), maar voortplant<strong>in</strong>g werd niet geconstateerd. Wellicht zijn <strong>de</strong> relatief hoge trapp<strong>en</strong><br />
tot <strong>de</strong> vijver <strong>en</strong>kel passeerbaar voor Gro<strong>en</strong>e kikkers. Het biotoop oogt nochtans geschikt<br />
voor <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>g <strong>van</strong> pad<strong>de</strong>n. Met e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>e aanpass<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> niveaus (hell<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
doorgang<strong>en</strong> creër<strong>en</strong>) kan dit e<strong>en</strong>voudig bekom<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n.<br />
Het <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> kasteelgracht waar <strong>het</strong> meest waarschijnlijk pot<strong>en</strong>ties zijn/war<strong>en</strong> voor<br />
voortplant<strong>in</strong>g is <strong>het</strong> ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vissers dat overgaat <strong>in</strong> e<strong>en</strong> beschaduwd ge<strong>de</strong>elte dat<br />
achter <strong>het</strong> politiekantoor doorloopt <strong>en</strong> uitmondt <strong>in</strong> <strong>de</strong> afwater<strong>in</strong>gsgracht naar <strong>de</strong> Pr<strong>in</strong>s<br />
Bou<strong>de</strong>wijnlaan. Dit omwille <strong>van</strong> <strong>de</strong> gunstige ligg<strong>in</strong>g t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> zon. De<br />
aanwezigheid <strong>van</strong> veel <strong>en</strong> grote viss<strong>en</strong> maakt dit wellicht mee onmogelijk<br />
18
Bijlage I: Besprek<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> soort<strong>en</strong><br />
Gewone pad<br />
Eisnoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad<br />
Gewone pad op voorjaarstrek Copulatieborstels <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
mannetje Gewone pad<br />
Leefgebied<br />
De Gewone pad heeft e<strong>en</strong> zekere voorkeur voor e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>schalig <strong>en</strong> gevarieerd <strong>in</strong>gericht<br />
landschap. Het is bij uitstek e<strong>en</strong> soort die kan lev<strong>en</strong> te mid<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bebouw<strong>in</strong>g, zoals dorp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s gro<strong>en</strong>e stadswijk<strong>en</strong> (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Voorjaarstrek<br />
Vanaf e<strong>in</strong>d januari-half februari tot e<strong>in</strong>d maart-beg<strong>in</strong> april (Snep, 2005 <strong>in</strong> Ottburg & <strong>van</strong><br />
Blitterswijk, 2009; Stubbe et al., 2006; Vervust, 1998), afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
weersomstandighe<strong>de</strong>n, trekk<strong>en</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong> geslachtrijpe pad<strong>de</strong>n, sam<strong>en</strong> met<br />
salaman<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers naar hun geboorteplas. Na zonson<strong>de</strong>rgang, bij zacht (rond <strong>de</strong><br />
10°C) <strong>en</strong> (liefst) vochtig weer, verlat<strong>en</strong> ze dan hun w<strong>in</strong>terverblijf. Goedgeleg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kwaliteitsvolle waterpartij<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zo ’populair’ zijn, dat pad<strong>de</strong>n er met <strong>en</strong>kele duiz<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
tegelijk naartoe trekk<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006). Het zijn vaak <strong>de</strong> mannetjes die als eerste<br />
richt<strong>in</strong>g voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>.<br />
Bij <strong>het</strong> overstek<strong>en</strong> <strong>van</strong> weg<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> trek vall<strong>en</strong> veel Gewone pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs<br />
t<strong>en</strong> slachtoffer aan <strong>het</strong> verkeer. Pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs zijn vrij langzame dier<strong>en</strong> die er lang<br />
over do<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> weg over te stek<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> groter risico lop<strong>en</strong> overre<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n<br />
(L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993). Om e<strong>en</strong> 7 m bre<strong>de</strong> weg over te stek<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ze 15 tot 20<br />
m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> nodig (Anoniem, 2002). Op sommige oversteekplaats<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n tot<br />
4.800 overstek<strong>en</strong><strong>de</strong> pad<strong>de</strong>n geregistreerd (Anoniem, 2002). Mannelijke pad<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> <strong>de</strong> gewoonte op <strong>de</strong> weg te blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> om uit te kijk<strong>en</strong> naar vrouwtjes die bereid<br />
zijn om te par<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong> weg hebb<strong>en</strong> ze immers e<strong>en</strong> beter zichtsveld dan tuss<strong>en</strong> <strong>het</strong> gras<br />
(L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993). Bij jonge pad<strong>de</strong>n gaat <strong>het</strong> er nog langzamer aan toe: <strong>de</strong><br />
oversteek kan e<strong>en</strong> dik half uur tot e<strong>en</strong> uur dur<strong>en</strong> (Anoniem, 2002)<br />
In <strong>het</strong> landschap bev<strong>in</strong><strong>de</strong>n zich t<strong>en</strong>slotte nog allerhan<strong>de</strong> h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong>, zoals hoge bordur<strong>en</strong>,<br />
afspann<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, gootroosters <strong>en</strong> schu<strong>in</strong> oplop<strong>en</strong><strong>de</strong> oppervlakk<strong>en</strong> waar ze aanhou<strong>de</strong>nd<br />
prober<strong>en</strong> door of over te kruip<strong>en</strong>. Wanneer ze e<strong>en</strong> omweg moet<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, kiez<strong>en</strong> ze <strong>de</strong><br />
kortst mogelijke weg <strong>in</strong> <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g, waarbij ze <strong>de</strong> neig<strong>in</strong>g hebb<strong>en</strong> om dicht teg<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis aan te blijv<strong>en</strong> lop<strong>en</strong> <strong>en</strong> volg<strong>en</strong>. Gootroosters wor<strong>de</strong>n voorzichtig, tast<strong>en</strong>d naar<br />
houvast overgekrop<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Pad<strong>de</strong>nmannetjes omklemm<strong>en</strong> hun partner met hun voorpot<strong>en</strong>. Sommige mannetjes do<strong>en</strong><br />
dit reeds on<strong>de</strong>rweg <strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zich door <strong>het</strong> vrouwtje op <strong>de</strong> rug meevoer<strong>en</strong>. Gekoppel<strong>de</strong><br />
mannetjes hou<strong>de</strong>n hun partner stevig <strong>in</strong> <strong>de</strong> greep on<strong>de</strong>r haar oksel. Wrattige uitsteeksels op<br />
hun v<strong>in</strong>gers, <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> "copulatieborstels" mak<strong>en</strong> <strong>de</strong> klemhoud<strong>in</strong>g onwrikbaar. Aan <strong>de</strong><br />
19
hand <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze uitsteeksels zijn <strong>de</strong> mannetjes gemakkelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrouwtjes te<br />
on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re manier om <strong>het</strong> geslacht na te gaan is <strong>de</strong> pad vast te grijp<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> oksels <strong>van</strong> hun voorpot<strong>en</strong>. Mannetjes die op die manier gegrep<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n,<br />
protester<strong>en</strong> met geknor <strong>en</strong> rill<strong>en</strong> met <strong>het</strong> lijf om dui<strong>de</strong>lijk te mak<strong>en</strong> dat ze ge<strong>en</strong> vrouwtjes zijn.<br />
Paarlustige vrouwtjes hou<strong>de</strong>n zich rustig <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> kik (Stubbe et al., 2006).<br />
Waterbiotoop<br />
In <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gspoel kiest <strong>het</strong> vrouwtje e<strong>en</strong> mooie, zonnige dag om haar eitjes af te<br />
zett<strong>en</strong>. Deze wor<strong>de</strong>n <strong>van</strong>af half maart tot e<strong>in</strong>d april gelei<strong>de</strong>lijk afgezet <strong>en</strong> <strong>in</strong> snoer<strong>en</strong>, die tot 4<br />
m lang kunn<strong>en</strong> zijn, om plant<strong>en</strong>st<strong>en</strong>gels gewikkeld (Ottburg <strong>en</strong> <strong>van</strong> Blitterswijk, 2009; Stubbe<br />
et al., 2006). E<strong>en</strong> pad legt jaarlijks zo'n 800 tot 3.000 eitjes (Stumpel, 2004 <strong>in</strong> <strong>van</strong> Blitterswijk<br />
et al., 2005). Wanneer alle eier<strong>en</strong> gelegd zijn, wordt <strong>het</strong> mannetje afgewez<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> of <strong>en</strong>kele<br />
dag<strong>en</strong> later verlaat <strong>het</strong> vrouwtje <strong>het</strong> water <strong>en</strong> trekt ze naar <strong>het</strong> zomerverblijf. Deze terugtrek<br />
verloopt vrij snel <strong>en</strong> is niet zo massaal <strong>en</strong> opvall<strong>en</strong>d als <strong>de</strong> he<strong>en</strong>trek. Het mannetje zoekt<br />
daarna e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r vrouwtje of kruipt na e<strong>en</strong> paar dag<strong>en</strong> aan land, maar sommige blijv<strong>en</strong> tot<br />
mei <strong>in</strong> <strong>het</strong> water (Stubbe et al., 2006).<br />
Voor <strong>de</strong> Gewone pad kunn<strong>en</strong> poel<strong>en</strong>, vijvers maar ook slot<strong>en</strong> <strong>en</strong> bek<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> als geschikt<br />
voortplant<strong>in</strong>gswater. In teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot <strong>de</strong> meeste an<strong>de</strong>re amfibiesoort<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ze zich,<br />
dankzij <strong>de</strong> giftigheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> larv<strong>en</strong>, zelfs met succes voortplant<strong>en</strong> <strong>in</strong> visrijke water<strong>en</strong><br />
(L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Ver<strong>de</strong>r hebb<strong>en</strong> ze nood aan e<strong>en</strong> waterpartij met voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevarieer<strong>de</strong> oevers.<br />
Ze verkiez<strong>en</strong> waterplant<strong>en</strong> die loodrecht groei<strong>en</strong>, zodat ze er hun eisnoer<strong>en</strong> makkelijk<br />
kunn<strong>en</strong> rond wikkel<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006). Deze vegetatie mag tev<strong>en</strong>s on<strong>de</strong>rgedok<strong>en</strong> zijn<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> be<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsgraad <strong>van</strong> <strong>de</strong> vegetatie kan vrij laag zijn (Colleza et al., 2001). Ook e<strong>en</strong><br />
wissel<strong>en</strong><strong>de</strong> waterdiepte staat op <strong>het</strong> w<strong>en</strong>slijstje. Ondiep water warmt vlugger op, maar<br />
diepere <strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn nodig om <strong>de</strong> dikkopjes <strong>van</strong> voedsel, schuilplaats<strong>en</strong> <strong>en</strong> leefruimte te<br />
voorzi<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006).<br />
Erg <strong>in</strong>teressant is <strong>de</strong> opmerk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> Savage (1961 <strong>in</strong> Collazo et al., 2001) die er op wijst dat<br />
<strong>de</strong> larv<strong>en</strong> <strong>van</strong> Gewone pad pas zeer laattijdig long<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarom aangewez<strong>en</strong><br />
zijn op water<strong>en</strong> met voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> zuurstof. Dit stelt e<strong>en</strong> aantal eis<strong>en</strong> aan <strong>het</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>gsbiotoop <strong>en</strong> kan o.a. verklar<strong>en</strong> waarom Gewone pad<strong>de</strong>n vaker <strong>in</strong> grotere diepe<br />
vijvers gevuld met hel<strong>de</strong>r water gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, poel<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> Gewone pad voorkomt<br />
vaak slechts <strong>in</strong> ger<strong>in</strong>ge mate vervuild zijn of waarom op sommige plaats<strong>en</strong> zonnige poel<strong>en</strong><br />
geme<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n.<br />
Na 7 tot 10 dag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> eitjes uit <strong>en</strong> zwemm<strong>en</strong> er gitzwarte larfjes rond (Ottburg & <strong>van</strong><br />
Blitterswijk, 2009). In <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> et<strong>en</strong> <strong>de</strong> larfjes uitsluit<strong>en</strong>d algjes, later staan ook kle<strong>in</strong>e<br />
diertjes (watervlooi<strong>en</strong>, e<strong>en</strong>oogkreeftjes, …) op <strong>het</strong> m<strong>en</strong>u. Wanneer <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> juni-juli<br />
volgroeid zijn, kruip<strong>en</strong> <strong>de</strong> diertjes gelijktijdig aan wal. Tij<strong>de</strong>ns goe<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> kan dat zo massaal<br />
gebeur<strong>en</strong>, dat we <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ‘pad<strong>de</strong>nreg<strong>en</strong>’ sprek<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006). Daarbij wordt <strong>de</strong><br />
poel <strong>in</strong> e<strong>en</strong> zeer korte tijdspanne verlat<strong>en</strong> zodat slechts e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong> <strong>de</strong>el door predator<strong>en</strong> kan<br />
wor<strong>de</strong>n opgeget<strong>en</strong>. Wanneer <strong>de</strong> predator<strong>en</strong> immers g<strong>en</strong>oeg geget<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
overige juv<strong>en</strong>iel<strong>en</strong> ongestoord ver<strong>de</strong>r trekk<strong>en</strong>. Wanneer <strong>de</strong> trek over <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong> gespreid<br />
zou plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n, zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> predator<strong>en</strong> zich meer<strong>de</strong>re mal<strong>en</strong> tegoed kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
aantal slachtoffers on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> jonge padjes dus veel groter zijn (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Landbiotoop<br />
Het zomerverblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad bev<strong>in</strong>dt zich op <strong>het</strong> land. Daar lev<strong>en</strong> ze afzon<strong>de</strong>rlijk <strong>en</strong><br />
verblijv<strong>en</strong> er overdag rustig <strong>in</strong> veilige, beschutte schuilplaats<strong>en</strong>. 's Avonds zijn ze er actief op<br />
zoek naar voedsel <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> daarvoor uitstapjes <strong>van</strong> 50 tot 150 m (Stubbe et al, 2006). Op<br />
hun m<strong>en</strong>u staat zowat alles wat beweegt <strong>en</strong> niet te groot is; allerhan<strong>de</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> (mugg<strong>en</strong>),<br />
sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>, pissebed<strong>de</strong>n, worm<strong>en</strong> <strong>en</strong> naaktslakk<strong>en</strong>. Kle<strong>in</strong>e landdiertjes: <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>, sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>,<br />
pissebed<strong>de</strong>n, worm<strong>en</strong>, slakjes, ... (Stubbe et al, 2006).<br />
20
Het w<strong>in</strong>terverblijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad bev<strong>in</strong>dt zich ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s op <strong>het</strong> land <strong>en</strong> ligt meestal op<br />
<strong>en</strong>kele hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n tot 1.500 m <strong>van</strong> <strong>de</strong> paarplaats, maar afstan<strong>de</strong>n tot 3 km zijn ge<strong>en</strong><br />
zeldzaamheid (Stubbe et al., 2006). An<strong>de</strong>re bronn<strong>en</strong> (Anoniem, 200) vermel<strong>de</strong>n afstan<strong>de</strong>n<br />
tuss<strong>en</strong> 800 <strong>en</strong> 2200 m. Vanaf september tot beg<strong>in</strong> november zijn ze on<strong>de</strong>rweg naar hun<br />
w<strong>in</strong>terverblijf, waar ze <strong>de</strong> w<strong>in</strong>terperio<strong>de</strong> doorbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> vroege voorjaar (Anoniem,<br />
2002). Als koudbloedige dier<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> amfibieën afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>gstemperatuur<br />
<strong>en</strong> dreig<strong>en</strong> ze dus zon<strong>de</strong>r goe<strong>de</strong> beschutt<strong>in</strong>g ‘s w<strong>in</strong>ters dood te vriez<strong>en</strong>. Daarom grav<strong>en</strong> ze<br />
zich veelal <strong>in</strong> on<strong>de</strong>r <strong>het</strong> bo<strong>de</strong>moppervlak, vaak on<strong>de</strong>r struweel, <strong>in</strong> bosgrond, of <strong>in</strong> <strong>de</strong> mod<strong>de</strong>r<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> plas (Stubbe et al., 2006). Ook on<strong>de</strong>r stronk<strong>en</strong> of <strong>in</strong> muiz<strong>en</strong>hol<strong>en</strong> wordt overw<strong>in</strong>terd<br />
(Ottburg & <strong>van</strong> Blitterswijk, 2009).<br />
De onvolwass<strong>en</strong> pad<strong>de</strong>n blijv<strong>en</strong> er tot ze geslachtsrijp zijn, wat zo'n 4 tot 5 jaar kan dur<strong>en</strong>.<br />
Pas daarna zull<strong>en</strong> ze meedo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> jaarlijkse trekbeweg<strong>in</strong>g (Stubbe et al., 2006).<br />
De meeste pad<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n gemid<strong>de</strong>ld 10 tot 15 jaar oud, maar maxima tot 36 jaar zijn ook<br />
gek<strong>en</strong>d (Stubbe et al., 2006).<br />
Verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
Pad<strong>de</strong>n zijn ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> meeste an<strong>de</strong>re amfibieën zeer plaatstrouw. Zij zull<strong>en</strong> bijna altijd<br />
terug (prober<strong>en</strong>) ker<strong>en</strong> naar <strong>het</strong> water waar ze als larve hebb<strong>en</strong> geleefd. De trekroute tuss<strong>en</strong><br />
water- <strong>en</strong> landhabitat moet voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> beschutt<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n, zodat <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> niet gemakkelijk<br />
t<strong>en</strong> prooi vall<strong>en</strong> aan roofdier<strong>en</strong>. Het is <strong>van</strong> wez<strong>en</strong>lijk belang dat <strong>de</strong> trekroutes niet<br />
doorsne<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n door weg<strong>in</strong>frastructuur. Wanneer dat wel <strong>het</strong> geval is, kunn<strong>en</strong> populaties<br />
<strong>en</strong>kel duurzaam voortbestaan wanneer voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n getroff<strong>en</strong> zoals <strong>het</strong> tij<strong>de</strong>lijk<br />
afsluit<strong>en</strong> <strong>van</strong> weg<strong>en</strong>, <strong>de</strong> weg aanlegg<strong>en</strong> op pal<strong>en</strong> of <strong>het</strong> voorzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> amfibieëntunnels<br />
(Ottburg & <strong>van</strong> Blitterswijk, 2009).<br />
Bru<strong>in</strong>e kikker<br />
Vrouwtje Bru<strong>in</strong>e kikker (dik<br />
<strong>van</strong> eier<strong>en</strong>)<br />
Kikkerdril<br />
Jong adulte Bru<strong>in</strong>e kikker<br />
Leefgebied<br />
De Bru<strong>in</strong>e kikker komt <strong>in</strong> allerlei landschapstyp<strong>en</strong> voor (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Voorjaarstrek<br />
De Bru<strong>in</strong>e kikker wordt zeer vroeg <strong>in</strong> <strong>het</strong> voorjaar wakker. Van e<strong>in</strong>d januari/beg<strong>in</strong> februari tot<br />
e<strong>in</strong>d maart, afhankelijk <strong>van</strong> <strong>het</strong> weer, trekk<strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers naar hun geboorteplas (Vervust,<br />
1998; Stubbe et al., 2006). Alle<strong>en</strong> geslachtsrijpe dier<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>. Na zonson<strong>de</strong>rgang, bij zacht<br />
<strong>en</strong> (liefst) vochtig weer, verlat<strong>en</strong> ze hun w<strong>in</strong>terverblijf <strong>en</strong> gaan ze op pad (Stubbe et al.,<br />
2006). De trek <strong>van</strong> kikkers verloopt <strong>in</strong> teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot die <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad meer<br />
verspreid <strong>in</strong> <strong>de</strong> tijd <strong>en</strong> oogt daardoor m<strong>in</strong><strong>de</strong>r massaal (Anoniem, 2002). Goedgeleg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kwaliteitsvolle waterpartij<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zo ’populair’ zijn, dat ze er <strong>in</strong> grote getalle tegelijk<br />
naartoe trekk<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006). De grootste vastgestel<strong>de</strong> terkbeweg<strong>in</strong>g <strong>van</strong> Bru<strong>in</strong>e<br />
kikker <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ligt op 1.650 <strong>in</strong>dividu<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
21
Temperatuur <strong>en</strong> luchtvochtigheid spel<strong>en</strong> over <strong>het</strong> algeme<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong><strong>de</strong> rol <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
trekperio<strong>de</strong>. De Bru<strong>in</strong>e kikker is echter eer<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> ‘kou<strong>de</strong> kikker’ die ook tij<strong>de</strong>ns frisse<br />
avon<strong>de</strong>n op trektocht durft gaan. De Engelse bioloog Savage ont<strong>de</strong>kte dat <strong>de</strong> neerslag,<br />
<strong>en</strong>kele maan<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> trek, voor <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker bepal<strong>en</strong>d is. Reg<strong>en</strong> zorgt ervoor dat <strong>het</strong><br />
fosfaatgehalte <strong>van</strong> <strong>het</strong> water stijgt, waardoor <strong>de</strong> alg<strong>en</strong>groei op gang komt. Alg<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
bepaal<strong>de</strong> geur af <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze zou <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers aantrekk<strong>en</strong>. Dat verklaart ook waarom<br />
Bru<strong>in</strong>e kikkers vooral bij teg<strong>en</strong>w<strong>in</strong>d trekk<strong>en</strong>. Die alg<strong>en</strong> zijn overig<strong>en</strong>s ook belangrijk als<br />
basisvoedsel voor <strong>de</strong> dikkopjes (Stubbe et al., 2006).<br />
Voor <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker wor<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> trek tuss<strong>en</strong> w<strong>in</strong>terverblijf <strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>gsplaats<strong>en</strong><br />
afstan<strong>de</strong>n opgegev<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 400 <strong>en</strong> 800 m (Anoniem, 2002).<br />
Waterbiotoop<br />
Van Bru<strong>in</strong>e kikker wordt aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat ze zeer we<strong>in</strong>ig eis<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> aan hun<br />
voortplant<strong>in</strong>gsbiotoop. De tolerantie voor verontre<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> water is opvall<strong>en</strong>d. Het is<br />
dan ook vaak <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige soort die zich kan handhav<strong>en</strong> <strong>in</strong> door <strong>de</strong> landbouw vervuil<strong>de</strong> water<strong>en</strong>.<br />
Ondanks zijn grote tolerantie blijkt <strong>de</strong> soort zich echter niet te kunn<strong>en</strong> handhav<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
grootschalige landbouwgebie<strong>de</strong>n met V-vormige, bijna altijd droge waterlop<strong>en</strong>, waar ge<strong>en</strong><br />
ruigt<strong>en</strong> of reststukjes zijn (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993). Ook verzur<strong>in</strong>g di<strong>en</strong>t verme<strong>de</strong>n te<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> poel<strong>en</strong> die aangelegd of beheerd wor<strong>de</strong>n voor Bru<strong>in</strong>e kikker (Collazo et al., 2001).<br />
De Bru<strong>in</strong>e kikker heeft ook e<strong>en</strong> lokroep of par<strong>in</strong>gsroep om vrouwtjes naar <strong>het</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>gswater te lokk<strong>en</strong>, maar <strong>de</strong>ze bestaat eer<strong>de</strong>r uit e<strong>en</strong> zacht gebrom, als <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong>rwetse motorfiets. Je moet goed luister<strong>en</strong> om <strong>het</strong> te kunn<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006).<br />
De koorvorm<strong>in</strong>g bij Bru<strong>in</strong>e kikkers wordt wel on<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> dal<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> temperatuur,<br />
waardoor <strong>het</strong> waarschijnlijk is dat plekk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> hoogste temperatuur <strong>in</strong> e<strong>en</strong> waterpartij<br />
wor<strong>de</strong>n uitgekoz<strong>en</strong> als koorplaats (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs, 1986 <strong>in</strong> Collazo et al., 2001).<br />
Voor <strong>de</strong> eiafzet gebruikt <strong>de</strong> soort bij voorkeur water<strong>en</strong> die t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste één ondiepe oeverzone<br />
met <strong>en</strong>ige plant<strong>en</strong>groei hebb<strong>en</strong>. Omdat <strong>de</strong> soort erg vroeg <strong>in</strong> <strong>het</strong> voorjaar met <strong>de</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>g beg<strong>in</strong>t <strong>en</strong> <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> relatief snel ontwikkel<strong>en</strong>, hoev<strong>en</strong> <strong>de</strong> water<strong>en</strong> niet <strong>het</strong> hele<br />
jaar door waterhou<strong>de</strong>nd te zijn (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993). Het droogvall<strong>en</strong> <strong>van</strong> poel<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> zomer schijnt <strong>de</strong>ze soort overig<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> competitief voor<strong>de</strong>el te gev<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
an<strong>de</strong>re amfibieën. Daarom ra<strong>de</strong>n Collazo et al. (2001) aan om, <strong>in</strong>di<strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker erg<strong>en</strong>s<br />
aanwezig is, niet alle poel<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio uit te diep<strong>en</strong>.<br />
Bru<strong>in</strong>e kikkers legg<strong>en</strong> hun eitjes af <strong>in</strong> eiklomp<strong>en</strong> of kikkerdril. De bevruchte eitjes z<strong>in</strong>k<strong>en</strong><br />
eerst naar <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m, waarna <strong>het</strong> geleiachtige omhulsel water opneemt <strong>en</strong> zwelt, waardoor<br />
<strong>het</strong> kikkerdril gaat drijv<strong>en</strong>. Die kleverige, doorzichtige geleibol werkt als e<strong>en</strong> l<strong>en</strong>s die <strong>het</strong><br />
zonlicht op <strong>het</strong> eitje conc<strong>en</strong>treert <strong>en</strong> <strong>de</strong> warmte vasthoudt. Dankzij <strong>de</strong> zonnewarmte kunn<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> eitjes zich ontwikkel<strong>en</strong>. Daarom wor<strong>de</strong>n ze nooit afgezet <strong>in</strong> sterk strom<strong>en</strong>d water. In<br />
traagstrom<strong>en</strong><strong>de</strong> waterlop<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> eitjes <strong>en</strong> dikkopjes soms 2 tot 3 kilometer ver afdrijv<strong>en</strong>.<br />
Het kikkerdril is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> soort beveilig<strong>in</strong>g teg<strong>en</strong> vorst. Sam<strong>en</strong> met <strong>het</strong><br />
water slorpt <strong>de</strong> vulstof ook microscopische algjes op, die zoals alle plant<strong>en</strong> aan fotosynthese<br />
do<strong>en</strong>. Overdag komt er daardoor zuurstof vrij <strong>en</strong> wordt <strong>de</strong> drilmassa "luchtiger <strong>en</strong> lichter"<br />
waardoor <strong>het</strong> aan <strong>de</strong> oppervlakte drijft. ’s Avonds valt <strong>de</strong> bladgro<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g <strong>en</strong> dus <strong>de</strong><br />
zuurstofproductie echter stil <strong>en</strong> verbuik<strong>en</strong> <strong>de</strong> algjes zuurstof waardoor <strong>de</strong> vulstof e<strong>en</strong> beetje<br />
"lost" <strong>en</strong> <strong>het</strong> kikkerdril terug z<strong>in</strong>kt, net g<strong>en</strong>oeg om niet <strong>in</strong> te vriez<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> wateroppervlak.<br />
Als <strong>de</strong> plas t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste diep g<strong>en</strong>oeg is (Stubbe et al., 2006).<br />
Bru<strong>in</strong>e kikkers legg<strong>en</strong> jaarlijks 800 tot 2.500 eitjes (Stumpel, 2004 <strong>in</strong> <strong>van</strong> Blitterswijk et al.,<br />
2005).<br />
22
In <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> et<strong>en</strong> <strong>de</strong> larfjes uitsluit<strong>en</strong>d algjes, later staan ook kle<strong>in</strong>e diertjes (watervlooi<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong>oogkreeftjes, …) op <strong>het</strong> m<strong>en</strong>u (Stubbe et al., 2006).<br />
Wanneer <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> volgroeid zijn kruip<strong>en</strong> <strong>de</strong> diertjes aan wal (Stubbe et al., 2006). De pas<br />
gemetamorfoseer<strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers blijv<strong>en</strong> wel nog <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong> rond hun<br />
voortplant<strong>in</strong>gsplaats hang<strong>en</strong>, maar vertrekk<strong>en</strong> kort daarop naar hun zomerverblijfplaats<br />
(Anoniem, 2002). Tij<strong>de</strong>ns goe<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> kan dat zo massaal gebeur<strong>en</strong>, dat we <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
‘kikkerreg<strong>en</strong>’ sprek<strong>en</strong> <strong>in</strong> mei-juni (Stubbe et al., 2006). Het gebeurt dat ze dan al mete<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
heel e<strong>in</strong>d <strong>van</strong> <strong>de</strong> geboorteplek wegtrekk<strong>en</strong>, waarbij sommige dier<strong>en</strong> meer<strong>de</strong>re kilometers<br />
aflegg<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Landbiotoop<br />
In <strong>het</strong> zomerverblijf lev<strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers afzon<strong>de</strong>rlijk <strong>en</strong> zijn ze actief op zoek naar voedsel.<br />
Ze mak<strong>en</strong> er uitstapjes <strong>van</strong> <strong>en</strong>kele hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n meter. In dat landterritorium kiez<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong><br />
veilige <strong>en</strong> beschutte schuilplaats waar ze overdag rustig <strong>in</strong> verblijv<strong>en</strong> (Stubbe et al, 2006).<br />
Volwass<strong>en</strong> kikkers zijn veelvrat<strong>en</strong>. Alles wat beweegt <strong>en</strong> niet te groot is, staat op <strong>het</strong> m<strong>en</strong>u,<br />
<strong>van</strong> nietige mugjes tot dikke naaktslakk<strong>en</strong>. De Bru<strong>in</strong>e kikker zoekt zijn voedsel op <strong>het</strong> land.<br />
Kle<strong>in</strong>e landdiertjes: <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>, sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>, pissebed<strong>de</strong>n, worm<strong>en</strong>, slakjes, ... (Stubbe et al, 2006).<br />
Overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g<br />
In september/oktober trekk<strong>en</strong> ze terug naar hun overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gsplaats. De overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g zelf<br />
kan zowel op <strong>het</strong> land als <strong>in</strong> <strong>het</strong> water plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n (Vervust, 1998). Soms overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong> ze <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> mod<strong>de</strong>r <strong>van</strong> e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re plas dan hun uitverkor<strong>en</strong> paaivijver (Stubbe et al., 2006).<br />
Van <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker is gewet<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong> ze op mil<strong>de</strong> w<strong>in</strong>terdag<strong>en</strong> ook actief kan aantreff<strong>en</strong>.<br />
Met zijn uiterst noor<strong>de</strong>lijke verspreid<strong>in</strong>g kan hij al bij temperatur<strong>en</strong> juist bov<strong>en</strong> <strong>het</strong> vriespunt<br />
actief zijn (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
De Bru<strong>in</strong>e kikker kan 6 tot 9 jaar oud wor<strong>de</strong>n (Stubbe et al., 2006).<br />
Gro<strong>en</strong>e kikker-complex<br />
Volwass<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker<br />
Uitgeslop<strong>en</strong> kikkervisje<br />
Het Gro<strong>en</strong>e kikkercomplex<br />
Het Gro<strong>en</strong>e kikker-complex bestaat uit 2 nauwverwante soort<strong>en</strong>: <strong>de</strong> Poelkikker of Kle<strong>in</strong>e<br />
gro<strong>en</strong>e kikker (Rana lessonae) <strong>en</strong> <strong>de</strong> Meerkikker of Grote gro<strong>en</strong>e kikker (Rana ridibunda).<br />
Door natuurlijke kruis<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze 2 soort<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> kruis<strong>in</strong>g ontstaan, <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>lste gro<strong>en</strong>e<br />
kikker (Rana klepton escul<strong>en</strong>ta). De soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun kruis<strong>in</strong>g zijn moeilijk <strong>van</strong> elkaar te<br />
on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n <strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n dan ook doorgaans als e<strong>en</strong> soort<strong>en</strong>complex <strong>in</strong> kaart gebracht<br />
(L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
23
Leefgebied<br />
Gro<strong>en</strong>e kikkers br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>het</strong> grootste <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>het</strong> jaar door <strong>in</strong> <strong>de</strong> oeverzone <strong>van</strong> allerlei<br />
water<strong>en</strong>, ook <strong>in</strong> water<strong>en</strong> waar ge<strong>en</strong> voortplant<strong>in</strong>g plaatsv<strong>in</strong>dt (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
De Poelkikker lijkt e<strong>en</strong> voorkeur te hebb<strong>en</strong> voor kle<strong>in</strong>e, relatief voedselrijke water<strong>en</strong> zoals<br />
dr<strong>in</strong>kpoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> slot<strong>en</strong>, <strong>de</strong> Meerkikker voor grote water<strong>en</strong> op klei. De Mid<strong>de</strong>lste kan <strong>in</strong> allerlei<br />
water<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>, bijna altijd sam<strong>en</strong> met één <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsoort<strong>en</strong>. Ze stell<strong>en</strong> prijs op<br />
oevers met <strong>en</strong>ige beschutt<strong>in</strong>g <strong>van</strong> moerasplant<strong>en</strong> zoals Riet <strong>en</strong> Liesgras waar nog<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> op<strong>en</strong>heid is om te kunn<strong>en</strong> zonn<strong>en</strong> (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Voorjaarstrek<br />
De Gro<strong>en</strong>e kikker is, <strong>in</strong> vergelijk<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re amfibieën, e<strong>en</strong> soort die vrij laat uit z'n<br />
w<strong>in</strong>terverblijfplaats vertrekt. Pas <strong>van</strong>af e<strong>in</strong>d april/beg<strong>in</strong> mei wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong><br />
opgezocht (Vervust, 1998). Doordat ze <strong>het</strong> hele jaar door <strong>in</strong> <strong>en</strong> om <strong>het</strong> water lev<strong>en</strong>, blijft <strong>de</strong><br />
trek eer<strong>de</strong>r beperkt <strong>en</strong> is <strong>de</strong>ze niet zo opvall<strong>en</strong>d als die <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad. Temperatuur <strong>en</strong><br />
vochtigheid zijn <strong>de</strong> bepal<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> op gang kom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorjaarstrek. E<strong>en</strong><br />
zachte avond (rond <strong>de</strong> 10°C) <strong>en</strong> reg<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> i<strong>de</strong>aal trekweer (Stubbe et al., 2006).<br />
Voortplant<strong>in</strong>gswater <strong>en</strong> zomerverblijf<br />
De Gro<strong>en</strong>e kikker lijkt we<strong>in</strong>ig eis<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> voortplant<strong>in</strong>gsbiotoop. Enkel <strong>de</strong><br />
aanwezigheid <strong>van</strong> drijv<strong>en</strong><strong>de</strong> vegetatie blijkt zeer belangrijk te zijn. Ver<strong>de</strong>r zijn <strong>de</strong> meeste<br />
auteurs <strong>het</strong> er wel over e<strong>en</strong>s dat Gro<strong>en</strong>e kikkers vooral zonnige poel<strong>en</strong> opzoek<strong>en</strong> voor <strong>de</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>g (Collazo et al., 2001).<br />
Aan die voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong> lokk<strong>en</strong> mannetjes <strong>de</strong> vrouwtjes met hun gekwaak. Dankzij <strong>de</strong><br />
uitw<strong>en</strong>dige keelblaz<strong>en</strong>, <strong>de</strong> twee 'ballons' aan weerszij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> bek, kl<strong>in</strong>kt hun gekwaak tot<br />
500 m ver. De mannetjes vorm<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> koor om nog meer <strong>in</strong>druk te mak<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vrouwtjes te lokk<strong>en</strong>, die niet kunn<strong>en</strong> kwak<strong>en</strong>. De koorzang br<strong>en</strong>gt ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>in</strong> stemm<strong>in</strong>g om<br />
te par<strong>en</strong>. De sterkste mannetjes zett<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> ook eerst e<strong>en</strong> vrouwtje. Jonge<br />
exemplar<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> hun beurt afwacht<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006).<br />
In vergelijk<strong>in</strong>g met an<strong>de</strong>re amfibieën legg<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers hun eitjes tamelijk laat <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />
seizo<strong>en</strong>. In mei/juni legg<strong>en</strong> <strong>de</strong> vrouwtjes zo'n 600 tot 10.000 eitjes (Stumpel, 2004 <strong>in</strong> <strong>van</strong><br />
Blitterswijk et al., 2005). Dankzij <strong>het</strong> warmere weer ontwikkel<strong>en</strong> <strong>de</strong> eitjes reeds na één week<br />
tot larve. Hun eiklomp<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> meer on<strong>de</strong>rgedok<strong>en</strong>, waardoor ze relatief gemakkelijk<br />
kunn<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> die <strong>van</strong> <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker (Stubbe et al., 2006).<br />
In <strong>het</strong> beg<strong>in</strong> et<strong>en</strong> <strong>de</strong> larfjes uitsluit<strong>en</strong>d algjes, later staan ook kle<strong>in</strong>e diertjes (watervlooi<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong>oogkreeftjes, …) op <strong>het</strong> m<strong>en</strong>u (Stubbe et al., 2006).<br />
Wanneer <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> <strong>in</strong> augustus-september volgroeid zijn, metamorfoser<strong>en</strong> ze <strong>en</strong> kruip<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
diertjes aan wal. Tij<strong>de</strong>ns goe<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> kan dat zo massaal gebeur<strong>en</strong>, dat we <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
"kikkerreg<strong>en</strong>" sprek<strong>en</strong> (Stubbe et al., 2006). In teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikker blijv<strong>en</strong> ze<br />
net als <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> nabijheid <strong>van</strong> <strong>het</strong> water (Anoniem, 2002).<br />
Volwass<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers hou<strong>de</strong>n zich op zonnige dag<strong>en</strong> graag op tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
oevervegetatie. Ze <strong>van</strong>g<strong>en</strong> er vlieg<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> die ze dankzij hun uitpuil<strong>en</strong><strong>de</strong> og<strong>en</strong><br />
gemakkelijk kunn<strong>en</strong> <strong>van</strong>g<strong>en</strong>, maar lust<strong>en</strong> ook wel eitjes <strong>van</strong> viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers (Stubbe<br />
et al., 2006).<br />
Overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g<br />
De overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g gebeurt on<strong>de</strong>r water, jonge dier<strong>en</strong> soms <strong>in</strong>gegrav<strong>en</strong> op <strong>het</strong> land, <strong>en</strong> duurt<br />
<strong>van</strong> september/oktober tot e<strong>in</strong>d april/beg<strong>in</strong> mei (Vervust, 1998; Stubbe et al., 2006). Dit kan<br />
overig<strong>en</strong>s ook wel nog e<strong>en</strong>s gebeur<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> larvale stadium (Stubbe et al., 2006)<br />
24
Na 2-3 jaar zijn <strong>de</strong> meeste Gro<strong>en</strong>e kikkers geslachtsrijp <strong>en</strong> klaar voor <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>g<br />
(Stubbe et al., 2006).<br />
Gro<strong>en</strong>e kikkers wor<strong>de</strong>n 5 tot 7 jaar oud (Stubbe et al., 2006).<br />
Inv<strong>en</strong>tarisatie<br />
E<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige manier om <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker te <strong>de</strong>tecter<strong>en</strong> is door hun<br />
roep. Het is <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige <strong>in</strong>heemse kikker die luid kwaakt. Naast <strong>de</strong> lokroep voor <strong>de</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>g k<strong>en</strong>t <strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker ook nog e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>roep, noodkret<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
waarschuw<strong>in</strong>gsgelui<strong>de</strong>n tij<strong>de</strong>ns territoriale disput<strong>en</strong>. Ook <strong>de</strong> gek<strong>en</strong><strong>de</strong> 'kikkerplons' is e<strong>en</strong><br />
waarschuw<strong>in</strong>gsgeluid. E<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker die met e<strong>en</strong> plons <strong>in</strong> <strong>het</strong> water spr<strong>in</strong>gt, verwittigt<br />
zijn buur dat <strong>het</strong> oppass<strong>en</strong> geblaz<strong>en</strong> is. Als reactie op <strong>de</strong>ze plons, duik<strong>en</strong> achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s<br />
ook an<strong>de</strong>re op <strong>de</strong> oever zitt<strong>en</strong><strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers <strong>in</strong> <strong>het</strong> veilige water (Stubbe et al., 2006). Dit<br />
gedrag kan ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s gebruikt wor<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>v<strong>en</strong>tarisatie <strong>van</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers. Door rustig<br />
langs <strong>de</strong> oever <strong>van</strong> <strong>het</strong> water te lop<strong>en</strong> kan door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> <strong>het</strong> 'plonz<strong>en</strong> tell<strong>en</strong>' e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g gemaakt wor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoeveelheid Gro<strong>en</strong>e kikkers. E<strong>en</strong> beperk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
metho<strong>de</strong> is dat <strong>het</strong> op die manier onmogelijk is <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rscheid te mak<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>e <strong>en</strong><br />
Bru<strong>in</strong>e kikker. Dit is te on<strong>de</strong>r<strong>van</strong>g<strong>en</strong> door <strong>het</strong> tell<strong>en</strong> <strong>van</strong> plonz<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> tijd <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> jaar dat <strong>de</strong> Bru<strong>in</strong>e kikkers <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> water verlat<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
Gro<strong>en</strong>e kikkers nog aanwezig zijn. De zomer is dan ook <strong>het</strong> meest geschikte mom<strong>en</strong>t voor<br />
<strong>het</strong> tell<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> water plonz<strong>en</strong><strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e kikkers (Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>dijk & Wolterbeek, 2001).<br />
Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Mannetje zon<strong>de</strong>r paarkleed<br />
Mannetje met paarkleed<br />
Leefgebied<br />
De Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r is <strong>de</strong> meest voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> salaman<strong>de</strong>r. M<strong>en</strong> kan <strong>de</strong> soort <strong>in</strong><br />
allerlei biotop<strong>en</strong> aantreff<strong>en</strong> (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Voorjaarstrek<br />
De Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r wordt reeds vroeg <strong>in</strong> <strong>het</strong> voorjaar actief. Ze wer<strong>de</strong>n zelfs al<br />
waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> w<strong>in</strong>termaan<strong>de</strong>n, zwemm<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> ijslaag (Vervust, 1998).<br />
Wanneer <strong>de</strong> temperatuur iets stijgt, verlat<strong>en</strong> ze hun w<strong>in</strong>terverblijf, op zoek naar hun<br />
voortplant<strong>in</strong>gspoel<strong>en</strong>, die ze elk jaar getrouw bezoek<strong>en</strong>. De afstand tuss<strong>en</strong> <strong>het</strong> w<strong>in</strong>terverblijf<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gspoel kan oplop<strong>en</strong> tot <strong>en</strong>kele hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n meters (Garnham et al, 2001).<br />
De trekperio<strong>de</strong> is zeer veran<strong>de</strong>rlijk, naargelang <strong>de</strong> weersomstandighe<strong>de</strong>n: al <strong>van</strong>af beg<strong>in</strong><br />
januari kan je trekk<strong>en</strong><strong>de</strong> salaman<strong>de</strong>rs aantreff<strong>en</strong>. Ze trekk<strong>en</strong> meestal vroeger dan pad<strong>de</strong>n<br />
(Stubbe et al., 2006). De trek <strong>van</strong> salaman<strong>de</strong>rs verloopt <strong>in</strong> teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot die <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Gewone pad echter meer verspreid <strong>in</strong> <strong>de</strong> tijd <strong>en</strong> oogt daardoor m<strong>in</strong><strong>de</strong>r massaal. Grote<br />
trekbeweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn bij salaman<strong>de</strong>rs (soort niet gespecificeerd) eer<strong>de</strong>r uitzon<strong>de</strong>rlijk, maar op<br />
25
<strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n tot 1.700 overstek<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> geteld (Anoniem,<br />
2002).<br />
Waterbiotoop<br />
Het i<strong>de</strong>aal voortplant<strong>in</strong>gsbiotoop bestaat uit onbeschaduwd water met e<strong>en</strong> goed ontwikkel<strong>de</strong><br />
gevarieer<strong>de</strong> vegetatie, <strong>in</strong> <strong>het</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rgedok<strong>en</strong> vegetatie, (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>,<br />
1993; Collazo et al., 2001). Ver<strong>de</strong>r heeft ze e<strong>en</strong> voorkeur voor voedselrijk water, maar <strong>in</strong><br />
vervuild water komt ze niet voor (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993; Stubbe et al., 2006). Het<br />
voortplant<strong>in</strong>gswater heeft e<strong>en</strong> neutrale tot lichtzure pH (Vervust, 1998), maar verzur<strong>in</strong>g <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> poel di<strong>en</strong>t te wor<strong>de</strong>n teg<strong>en</strong>gegaan (Collazo et al., 2001). Poel<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet<br />
droogvall<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn dan ook vaak diep (t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste 40 cm diep volg<strong>en</strong>s Vervust, 1998)<br />
(Collazo et al., 2001). Uitdiep<strong>en</strong> <strong>van</strong> poel<strong>en</strong> heeft voor <strong>de</strong>ze soort zeker zijn nut, zij <strong>het</strong> dat dit<br />
niet tot e<strong>en</strong> complete vernietig<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> vegetatie mag lei<strong>de</strong>n. T<strong>en</strong>slotte mog<strong>en</strong><br />
poel<strong>en</strong> aangelegd of beheerd voor Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r <strong>in</strong> ge<strong>en</strong> geval vis bevatt<strong>en</strong><br />
(Collazo et al., 2001).<br />
De mannetjes bereik<strong>en</strong> <strong>de</strong> paaiplaats iets eer<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> vrouwtjes. Ze gebruik<strong>en</strong> die<br />
voorsprong om e<strong>en</strong> speciaal bruidskleed te ontwikkel<strong>en</strong>: <strong>de</strong> mooie kam <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig<br />
kleurpatroon. De kam beg<strong>in</strong>t op <strong>de</strong> rug ter hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorpot<strong>en</strong> <strong>en</strong> loopt ver<strong>de</strong>r over <strong>de</strong><br />
staart (Stubbe et al., 2006).<br />
Na <strong>de</strong> bevrucht<strong>in</strong>g wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> eitjes één voor één op waterplant<strong>en</strong> "gekleefd". Niet elke<br />
waterplant komt daarvoor <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g; ze moet<strong>en</strong> buigzame bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> (Stubbe et<br />
al., 2006). In totaal wor<strong>de</strong>n tuss<strong>en</strong> 100 <strong>en</strong> 350 eitjes afgezet, e<strong>en</strong> heel pak m<strong>in</strong><strong>de</strong>r dan bij<br />
pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> kikkers (Stumpel, 2004 <strong>in</strong> <strong>van</strong> Blitterswijk et al., 2005).<br />
Na twee tot drie wek<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> larfjes uit. De larfjes lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> dierlijk plankton, niet <strong>van</strong><br />
algjes zoals bij dikkopjes. Wanneer ze iets groter wor<strong>de</strong>n, jag<strong>en</strong> ze op prooitjes als<br />
watervlooi<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>oogkreeftjes (Stubbe et al., 2006).<br />
Na twee tot drie maan<strong>de</strong>n waterlev<strong>en</strong> gaan ze aan land als magere, kwetsbare diertjes. Het<br />
komt wel voor dat <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> water overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong>. Dit gebeurt als <strong>de</strong> eitjes erg laat<br />
(najaar) wer<strong>de</strong>n afgezet. Deze larv<strong>en</strong> metamorfoser<strong>en</strong> pas <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> zomer (Stubbe et al.,<br />
2006).<br />
Landbiotoop<br />
Salaman<strong>de</strong>rs lev<strong>en</strong> meestal tot <strong>de</strong> zomer <strong>in</strong> <strong>het</strong> water <strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> pas <strong>in</strong> <strong>de</strong> nazomer voor <strong>het</strong><br />
landlev<strong>en</strong>, steeds <strong>in</strong> e<strong>en</strong> vochtige <strong>en</strong> beschutte biotoop (Stubbe et al., 2006). Als landbiotoop<br />
verkiest <strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e watersalaman<strong>de</strong>r zowel voedselrijke als arme grasgron<strong>de</strong>n, du<strong>in</strong><strong>en</strong>,<br />
pol<strong>de</strong>rs, hei<strong>de</strong>n, moerass<strong>en</strong>, boss<strong>en</strong>, … (Vervust, 1998).<br />
Overdag verstopp<strong>en</strong> ze zich on<strong>de</strong>r ruige vegetaties, st<strong>en</strong><strong>en</strong> of hout, <strong>in</strong> bo<strong>de</strong>mholtes, goed<br />
afgeschermd voor <strong>de</strong> zon, om zeker niet uit te drog<strong>en</strong>. ‘s Nachts gaan ze op jacht naar<br />
slakjes, <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>, sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>, worm<strong>en</strong>, duiz<strong>en</strong>dpot<strong>en</strong>, … (Stubbe et al., 2006).<br />
Overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g<br />
Vanaf <strong>de</strong> eerste najaarskou<strong>de</strong> stopp<strong>en</strong> ze met et<strong>en</strong> <strong>en</strong> gaan op zoek naar e<strong>en</strong> w<strong>in</strong>terverblijf.<br />
In <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> oktober beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong> ze aan <strong>de</strong> w<strong>in</strong>terslaap (Stubbe et al., 2006). Van <strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e<br />
watersalaman<strong>de</strong>r is echter wel bek<strong>en</strong>d dat ze op mil<strong>de</strong> w<strong>in</strong>terdag<strong>en</strong> vrij actief kunn<strong>en</strong> zijn<br />
(L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
26
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r<br />
Mannetje zon<strong>de</strong>r paarkleed<br />
Mannetje met paarkleed<br />
Leefgebied<br />
De Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r komt <strong>in</strong> allerlei landschapstyp<strong>en</strong> voor, alhoewel nabijheid <strong>van</strong> bos<br />
blijkbaar vaak voorkomt (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>, 1993).<br />
Voorjaarstrek<br />
Wanneer <strong>de</strong> temperatuur iets stijgt, verlat<strong>en</strong> ze hun w<strong>in</strong>terverblijf, op zoek naar hun<br />
voortplant<strong>in</strong>gspoel<strong>en</strong>, die ze elk jaar getrouw bezoek<strong>en</strong>. De trekperio<strong>de</strong> is zeer veran<strong>de</strong>rlijk,<br />
naargelang <strong>de</strong> weersomstandighe<strong>de</strong>n: al <strong>van</strong>af beg<strong>in</strong> januari kan je trekk<strong>en</strong><strong>de</strong> salaman<strong>de</strong>rs<br />
aantreff<strong>en</strong>. Ze trekk<strong>en</strong> meestal vroeger dan pad<strong>de</strong>n (Stubbe et al., 2006). De trek <strong>van</strong><br />
salaman<strong>de</strong>rs verloopt <strong>in</strong> teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot die <strong>van</strong> <strong>de</strong> Gewone pad echter meer verspreid <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
tijd <strong>en</strong> oogt daardoor m<strong>in</strong><strong>de</strong>r massaal. Grote trekbeweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn bij salaman<strong>de</strong>rs (soort niet<br />
gespecifieerd) eer<strong>de</strong>r uitzon<strong>de</strong>rlijk, maar op <strong>en</strong>kele plaats<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n tot 1.700<br />
overstek<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> geteld (Anoniem, 2002).<br />
Voor <strong>de</strong> Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> trek tuss<strong>en</strong> w<strong>in</strong>terverblijf <strong>en</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>gsplaats<strong>en</strong> afstan<strong>de</strong>n tot 400 m opgegev<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Waterhabitat<br />
De Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r lijkt <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie we<strong>in</strong>ig eis<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> aan zijn<br />
voortplat<strong>in</strong>gsbiotoop. We treff<strong>en</strong> hem aan <strong>in</strong> relatief kle<strong>in</strong>e, ondiepe poel<strong>en</strong>, beschaduw<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
koele poel<strong>en</strong>, ook <strong>in</strong> karr<strong>en</strong>spor<strong>en</strong> <strong>in</strong> of <strong>in</strong> <strong>de</strong> nabijheid <strong>van</strong> boss<strong>en</strong> (L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs & Marijniss<strong>en</strong>,<br />
1993; Stubbe et al., 2006; Vervust, 1998). Ver<strong>de</strong>r zou <strong>de</strong> poel hel<strong>de</strong>r water moet<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> neutrale tot licht basische pH (Vervust, 1998). Verzur<strong>in</strong>g di<strong>en</strong>t verme<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>in</strong> poel<strong>en</strong> aangelegd of beheerd voor Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r. Droogvall<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze poel<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> zomer schijnt <strong>de</strong>ze soort echter e<strong>en</strong> competitief voor<strong>de</strong>el te gev<strong>en</strong> (Collao et al., 2001).<br />
Indi<strong>en</strong> Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r aanwezig is, ra<strong>de</strong>n Collazo (et al., 2001) aan niet alle poel<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> regio uit te diep<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>in</strong>teressante observatie die <strong>in</strong> dit verband meermaals gemaakt<br />
werd, is dat Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>rs vaak <strong>in</strong> zeer grote aantall<strong>en</strong> ge<strong>van</strong>g<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n <strong>in</strong><br />
ondiepe <strong>de</strong>l<strong>en</strong> die na uitdrog<strong>in</strong>g afgeschei<strong>de</strong>n geraakt war<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> oorspronkelijke grote<br />
poel. Door conc<strong>en</strong>tratie <strong>van</strong> <strong>de</strong> nutriënt<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> <strong>het</strong> uitdrog<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel war<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>ze kle<strong>in</strong>ere poeltjes steeds zeer eutroof.<br />
De mannetjes bereik<strong>en</strong> <strong>de</strong> paaiplaats iets eer<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> vrouwtjes. Ze gebruik<strong>en</strong> die<br />
voorsprong om e<strong>en</strong> speciaal bruidskleed te ontwikkel<strong>en</strong>: <strong>de</strong> mooie kam <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig<br />
kleurpatroon. De kam beg<strong>in</strong>t op <strong>de</strong> rug ter hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorpot<strong>en</strong> <strong>en</strong> loopt ver<strong>de</strong>r over <strong>de</strong><br />
staart (Stubbe et al., 2006).<br />
27
Na <strong>de</strong> bevrucht<strong>in</strong>g wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> eitjes één voor één op waterplant<strong>en</strong> "gekleefd". Niet elke<br />
waterplant komt daarvoor <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g; ze moet<strong>en</strong> buigzame bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> (Stubbe et<br />
al., 2006). In totaal wor<strong>de</strong>n tuss<strong>en</strong> 100 <strong>en</strong> 200 eitjes afgezet, e<strong>en</strong> heel pak m<strong>in</strong><strong>de</strong>r dan bij<br />
pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> kikkers (Stumpel, 2004 <strong>in</strong> <strong>van</strong> Blitterswijk et al., 2005).<br />
Na twee tot drie wek<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> larfjes uit. De larfjes lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> dierlijk plankton, niet <strong>van</strong><br />
algjes zoals bij dikkopjes. Wanneer ze iets groter wor<strong>de</strong>n, jag<strong>en</strong> ze op prooitjes als<br />
watervlooi<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong>oogkreeftjes (Stubbe et al., 2006).<br />
Na twee tot drie maan<strong>de</strong>n waterlev<strong>en</strong> gaan ze aan land als magere, kwetsbare diertjes. Het<br />
komt wel voor dat <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> water overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong>. Dit gebeurt als <strong>de</strong> eitjes erg laat (<strong>in</strong><br />
<strong>het</strong> najaar) wer<strong>de</strong>n afgezet. Deze larv<strong>en</strong> metamorfoser<strong>en</strong> pas <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> zomer (Stubbe et<br />
al., 2006).<br />
Landhabitat<br />
Salaman<strong>de</strong>rs lev<strong>en</strong> meestal tot <strong>de</strong> zomer <strong>in</strong> <strong>het</strong> water <strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> pas <strong>in</strong> <strong>de</strong> nazomer voor <strong>het</strong><br />
landlev<strong>en</strong>, steeds <strong>in</strong> e<strong>en</strong> vochtig <strong>en</strong> beschut biotoop (Stubbe et al., 2006). De<br />
Alp<strong>en</strong>watersalaman<strong>de</strong>r is wat landbiotoop betreft we<strong>in</strong>ig kieskeurig: ze wor<strong>de</strong>n zowel <strong>in</strong><br />
wei<strong>de</strong>landschapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong> loof- <strong>en</strong> naaldboss<strong>en</strong> aangetroff<strong>en</strong>, als op hei<strong>de</strong>terre<strong>in</strong><strong>en</strong> (Vervust,<br />
1998).<br />
Overdag verstopp<strong>en</strong> ze er zich on<strong>de</strong>r ruige vegetaties, st<strong>en</strong><strong>en</strong> of hout, <strong>in</strong> bo<strong>de</strong>mholtes, goed<br />
afgeschermd voor <strong>de</strong> zon, om zeker niet uit te drog<strong>en</strong>. ‘s Nachts gaan ze op jacht naar<br />
slakjes, <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>, sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>, worm<strong>en</strong>, duiz<strong>en</strong>dpot<strong>en</strong>, … (Stubbe et al., 2006).<br />
Overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>g<br />
Vanaf <strong>de</strong> eerste najaarskou<strong>de</strong> stopp<strong>en</strong> ze met et<strong>en</strong> <strong>en</strong> gaan op zoek naar e<strong>en</strong> w<strong>in</strong>terverblijf.<br />
In <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> oktober wor<strong>de</strong>n ze totaal <strong>in</strong>actief <strong>en</strong> beg<strong>in</strong>t <strong>de</strong> w<strong>in</strong>terslaap (Stubbe et al.,<br />
2006).<br />
Refer<strong>en</strong>ties<br />
• Anoniem. 2002. Amfibieën on<strong>de</strong>rweg. M<strong>in</strong>isterie <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap. 32 pp.<br />
• Colazzo S., Baert P., Valck F. & Bauw<strong>en</strong>s D. 2001. Kwantificer<strong>en</strong> <strong>van</strong> rec<strong>en</strong>te<br />
veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> status <strong>van</strong> amfibieën <strong>en</strong> hun biotop<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> lan<strong>de</strong>lijk gebied. Instituut<br />
voor Natuurbehoud, Brussel. 209 pp.<br />
• Garnham M.A., Howison J., Rees J.R. & O'Hagan D. 2001. Nature conservation<br />
managem<strong>en</strong>t advice <strong>in</strong> relation to Amphibians. Design manual for roads and bridges,<br />
Volume 10 - Environm<strong>en</strong>tal <strong>de</strong>sign and managem<strong>en</strong>t, Section 4 - Nature conservation,<br />
part 6. 31 pp.<br />
• Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>dijk D. & Wolterbeek T. 2001. Praktisch natuurbeheer: vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs <strong>en</strong> libell<strong>en</strong>.<br />
Wegwijzer voor natuurproject<strong>en</strong>. KNNV Uitgeverij, Utrecht. 219 pp.<br />
• L<strong>en</strong><strong>de</strong>rs H.J.R. & Marijniss<strong>en</strong> C.C.H. 1993. Waarnem<strong>en</strong> <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>van</strong> amfibieën <strong>en</strong><br />
reptiel<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> veld. Sticht<strong>in</strong>g Reptiel<strong>en</strong>-, Amfibieën- <strong>en</strong> Viss<strong>en</strong>-On<strong>de</strong>rzoek Ne<strong>de</strong>rland<br />
(RAVON), Nijmeg<strong>en</strong>. 80 pp.<br />
• Ottburg F.G.W.A. & <strong>van</strong> Blitterswijk H. 2009. Weg <strong>van</strong> <strong>de</strong> pad! De pad<strong>de</strong>npopulatie <strong>van</strong><br />
Hoekelum, Horapark <strong>en</strong> ENKA-terre<strong>in</strong>; on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> populatiegrootte tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
pad<strong>de</strong>ntrek <strong>van</strong> 2007 <strong>en</strong> 2008. Alterra rapport 1798, 72 pp.<br />
• Stubbe L., Carnel H. & Verbeke W. 2006. Kikker & co. Het 'wil<strong>de</strong>' lev<strong>en</strong> aan <strong>de</strong><br />
waterkant, met tips voor <strong>de</strong> ecologische tu<strong>in</strong>vijver. Regionaal Landschap West-Vlaamse<br />
Heuvels vzw. 80 pp.<br />
• <strong>van</strong> Blitterswijk H., Stumpel A.H.P., Ar<strong>en</strong>s P.F.P. & Ottburg F.G.W.A. 2005. Ad<strong>de</strong>rs<br />
on<strong>de</strong>r <strong>het</strong> gras. Beschikbaarheid <strong>en</strong> bruikbaarheid <strong>van</strong> ecologische <strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische<br />
k<strong>en</strong>nis over amfibieën <strong>en</strong> reptiel<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> knelpunt<strong>en</strong> voor beleid <strong>en</strong> beheer. Alterra<br />
rapport 1149, 76 pp.<br />
28
• Vervust B. 1998.Determ<strong>in</strong>atietabel voor amfibieën <strong>en</strong> reptiel<strong>en</strong>. JNM-ARWG. 47 pp.<br />
29
Bijlage II: Ontsnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong><br />
Amfibieën kom<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns hun trek <strong>van</strong> w<strong>in</strong>terverblijf naar voortplant<strong>in</strong>gswater, <strong>van</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>gswater naar <strong>het</strong> zomerverblijf <strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> zomerverblijf naar <strong>het</strong> w<strong>in</strong>terverblijf<br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>. Drukke of bre<strong>de</strong> weg<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onneembare<br />
h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis voor ze, maar er zijn ook e<strong>en</strong> heleboel an<strong>de</strong>re h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong>, die <strong>het</strong> h<strong>en</strong> onmogelijk<br />
mak<strong>en</strong> om hun lev<strong>en</strong>scyclus te volbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. We <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> daarbij aan riol<strong>en</strong>, boordst<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
sterk hell<strong>en</strong><strong>de</strong> oppervlakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> allerhan<strong>de</strong> afsluit<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> dome<strong>in</strong><strong>en</strong>. Voor <strong>de</strong> meeste <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>ze h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> bestaan maatregel<strong>en</strong> die g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>ze h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong><br />
te mil<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Tij<strong>de</strong>lijke bescherm<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong><br />
Ter bescherm<strong>in</strong>g <strong>van</strong> amfibieën die op hun voorjaarstrek allerhan<strong>de</strong> weg<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
overstek<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>lijke bescherm<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n, zoals <strong>het</strong> tij<strong>de</strong>lijk<br />
afsluit<strong>en</strong> <strong>van</strong> bepaal<strong>de</strong> risicoweg<strong>en</strong>, <strong>het</strong> plaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> verkeersbor<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>het</strong> plaats<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
scherm<strong>en</strong> met <strong>de</strong> daaraan gekoppel<strong>de</strong> pad<strong>de</strong>noverzetacties. Aangezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> maatregel<strong>en</strong><br />
tij<strong>de</strong>lijk zijn, is <strong>het</strong> bepal<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> beg<strong>in</strong>- <strong>en</strong> e<strong>in</strong>ddatum voor <strong>de</strong> bescherm<strong>in</strong>g nodig. In <strong>de</strong><br />
figuur wordt aangegev<strong>en</strong> welke perio<strong>de</strong>s <strong>het</strong> meest aangewez<strong>en</strong> zijn. Naargelang <strong>de</strong><br />
bescherm<strong>in</strong>gsperio<strong>de</strong> korter of langer duurt, is e<strong>en</strong> bescherm<strong>in</strong>g <strong>van</strong> respectievelijk 60 tot<br />
90% <strong>van</strong> <strong>de</strong> overstek<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> mogelijk (Anoniem, 2002).<br />
Overzicht he<strong>en</strong>- <strong>en</strong> terugtrek amfibieën (bron: Anoniem, 2002).<br />
Het na<strong>de</strong>el <strong>van</strong> amfibieënoverzetacties (e<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>lijke maatregel) is dat <strong>de</strong>ze zeer<br />
arbeids<strong>in</strong>t<strong>en</strong>sief zijn <strong>en</strong> dat ze <strong>de</strong> populatie als geheel toch vaak onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> bescherm<strong>in</strong>g<br />
bie<strong>de</strong>n. De overzetacties wor<strong>de</strong>n immers alle<strong>en</strong> uitgevoerd <strong>in</strong> maart <strong>en</strong> april, waardoor er <strong>de</strong><br />
rest <strong>van</strong> <strong>het</strong> activiteitsseizo<strong>en</strong> (februari, mei t/m oktober) alsnog e<strong>en</strong> grote sterfte kan<br />
optre<strong>de</strong>n (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Perman<strong>en</strong>te maatregel<strong>en</strong><br />
Teg<strong>en</strong>gaan <strong>van</strong> versnipper<strong>in</strong>g: stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> corridors<br />
Om <strong>de</strong> afstand tuss<strong>en</strong> geschei<strong>de</strong>n leefgebie<strong>de</strong>n <strong>en</strong> amfibieënpopulaties overbrugbaar te<br />
mak<strong>en</strong>, is <strong>het</strong> nodig teloor gegane landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (zoals hegg<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gracht<strong>en</strong>stelsels) te herstell<strong>en</strong> of nieuwe elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan te legg<strong>en</strong>. Niet alle<strong>en</strong> funger<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze<br />
als zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> of corridors die migratie (terug) mogelijk mak<strong>en</strong>, <strong>de</strong>ze<br />
elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bie<strong>de</strong>n ook voedsel- <strong>en</strong> schuilgeleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> amfibieën. Ook <strong>het</strong><br />
aanlegg<strong>en</strong> <strong>van</strong> clusters <strong>van</strong> poel<strong>en</strong> valt on<strong>de</strong>r <strong>het</strong> begrip stapst<strong>en</strong><strong>en</strong>. Amfibieën kunn<strong>en</strong><br />
(zonodig tij<strong>de</strong>lijk) gebruik mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> waterpartij, geleg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> twee ver<strong>de</strong>r uit elkaar<br />
geleg<strong>en</strong> poel<strong>en</strong>, om <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bestaan<strong>de</strong> poel naar e<strong>en</strong> (ev<strong>en</strong>tueel nieuwe) geschikte poel te<br />
30
migrer<strong>en</strong>. Daarom hoev<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze tuss<strong>en</strong>ligg<strong>en</strong><strong>de</strong> waterpartij<strong>en</strong> niet noodzakelijk optimale<br />
habitats te zijn. Amfibieën kunn<strong>en</strong> ze tij<strong>de</strong>lijk gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> na ger<strong>in</strong>ge tijd weer verlat<strong>en</strong> om<br />
meer geschikte habitats te bevolk<strong>en</strong> (Marsh et al., 1999 <strong>in</strong> Collazo et al., 2001).<br />
Schematische voorstell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> poel<strong>en</strong> als mogelijke stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> voor <strong>de</strong> kolonisatie <strong>van</strong><br />
(nieuwe) poel<strong>en</strong>. De pijl<strong>en</strong> <strong>in</strong> streepjeslijn gev<strong>en</strong> "onoverbrugbare" afstan<strong>de</strong>n aan, <strong>de</strong> volle<br />
pijl<strong>en</strong> symboliser<strong>en</strong> afstan<strong>de</strong>n die wel door amfibieën kunn<strong>en</strong> overbrugd wor<strong>de</strong>n (bron:<br />
Collazo et al., 2001).<br />
Gezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> vrij beperkte dispersiecapaciteit <strong>van</strong> amfibieën, zal <strong>de</strong> aanleg <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> relatief hoge <strong>de</strong>nsiteit moet<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>. Zo heeft <strong>het</strong> we<strong>in</strong>ig z<strong>in</strong> om hegg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
houtkant<strong>en</strong> aan te legg<strong>en</strong> op on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afstan<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bv. 2 km <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>de</strong> amfibieën zich niet<br />
ver<strong>de</strong>r kunn<strong>en</strong> verplaats<strong>en</strong> dan 500 m. Hoewel nog steeds we<strong>in</strong>ig gewet<strong>en</strong> is over <strong>de</strong><br />
soortspecifieke dispersie-afstand <strong>van</strong> amfibieën, wordt op basis <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
veldwaarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> meeste Europese amfibieën zich<br />
m<strong>in</strong>st<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> verplaats<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> afstand <strong>van</strong> 1 km (Oldham & Swan, 1997 <strong>in</strong> Gollazo<br />
et al., 2001).<br />
Allerhan<strong>de</strong> terre<strong>in</strong>- <strong>en</strong> landschapsstructur<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> richt<strong>in</strong>g aan <strong>het</strong> trekgedrag <strong>van</strong><br />
amfibieën. Bij <strong>het</strong> ontsnipper<strong>en</strong> kan dan ook <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze structur<strong>en</strong> gebruik gemaakt wor<strong>de</strong>n<br />
om <strong>de</strong> migratie <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s te stur<strong>en</strong>. Veel amfibieën volg<strong>en</strong> dalvormige reliëfstructur<strong>en</strong> zoals<br />
(holle) weg<strong>en</strong>, geul<strong>en</strong>, droog- <strong>en</strong> beekdal<strong>en</strong> of an<strong>de</strong>re bo<strong>de</strong>m<strong>in</strong>snijd<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, maar ook<br />
vegetatiestructur<strong>en</strong> zoals bosran<strong>de</strong>n, houtkant<strong>en</strong> <strong>en</strong> ruige berm<strong>en</strong>. Ook <strong>de</strong> aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> vochtige biotop<strong>en</strong> zoals poel<strong>en</strong>, natte <strong>de</strong>pressies <strong>en</strong> slot<strong>en</strong> draagt bij tot <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g<br />
(Anoniem, 2002). In Ne<strong>de</strong>rland wordt voor <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g ook vaak e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong><br />
"stobb<strong>en</strong>wal", e<strong>en</strong> wal die aangelegd is <strong>van</strong> gerooi<strong>de</strong> wortelstronk<strong>en</strong> <strong>van</strong> bom<strong>en</strong>. De dier<strong>en</strong><br />
v<strong>in</strong><strong>de</strong>n beschutt<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stronk<strong>en</strong> op hun weg naar <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of tunnel<br />
(<strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n & Piepers, 2006).<br />
Weg<strong>en</strong>, spoorweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> fietspa<strong>de</strong>n<br />
Amfibieën wor<strong>de</strong>n niet alle<strong>en</strong> gedood doordat ze on<strong>de</strong>r autowiel<strong>en</strong> terechtkom<strong>en</strong>. Er vall<strong>en</strong><br />
ook slachtoffers door <strong>de</strong> luchtverplaats<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> voorbijraz<strong>en</strong>d verkeer. De dier<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
31
door <strong>het</strong> <strong>en</strong>orme luchtdrukverschil omhoog geworp<strong>en</strong>. Als ze al niet sterv<strong>en</strong>, vall<strong>en</strong> ze<br />
bewusteloos <strong>en</strong> is <strong>de</strong> kans groot dat ze alsnog wor<strong>de</strong>n overre<strong>de</strong>n. E<strong>en</strong> belangrijk effect<br />
treedt al op bij e<strong>en</strong> rijsnelheid <strong>van</strong> 40 km/uur <strong>en</strong> <strong>de</strong> impactafstand neemt expon<strong>en</strong>tieel toe bij<br />
hogere snelhe<strong>de</strong>n. Door hun kle<strong>in</strong>e gestalte zijn jonge dier<strong>en</strong> daar bov<strong>en</strong>op nog gevoeliger<br />
voor luchtverplaats<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dan volwass<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Door goed doordachte ontsnipper<strong>in</strong>gsmaatregel<strong>en</strong> kan er voor gezorgd wor<strong>de</strong>n dat <strong>het</strong><br />
do<strong>de</strong>naantal <strong>van</strong> amfibieën aanzi<strong>en</strong>lijk wordt teruggedrev<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> duurzame<br />
<strong>in</strong>standhoud<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> populaties gegaran<strong>de</strong>erd wordt.<br />
Amfibieën volg<strong>en</strong> <strong>de</strong> kortst mogelijke weg tuss<strong>en</strong> hun w<strong>in</strong>terverblijfplaats <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
voortplant<strong>in</strong>gsplek. An<strong>de</strong>re seizo<strong>en</strong>sgebon<strong>de</strong>n trekbeweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn doorgaans m<strong>in</strong><strong>de</strong>r<br />
gericht. Of e<strong>en</strong> oversteekvoorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g goed werkt, hangt vooral af <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>plant<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g. Het geheel moet maximaal <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>het</strong> bestaan<strong>de</strong> trekgedrag:<br />
<strong>de</strong> natuurlijke trekroutes wor<strong>de</strong>n zo m<strong>in</strong> mogelijk on<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>plant<strong>in</strong>g gebeurt waar<br />
mogelijk volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>d op <strong>de</strong> kern <strong>van</strong> <strong>het</strong> leefgebied (Anoniem,<br />
2002).<br />
Geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n<br />
E<strong>en</strong> goed functioner<strong>en</strong><strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand leidt <strong>de</strong> amfibieën langs <strong>de</strong> kortste weg <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> meest optimale omstandighe<strong>de</strong>n naar e<strong>en</strong> tunnel<strong>in</strong>gang of weg <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gevaarlijke<br />
locatie. De wan<strong>de</strong>lem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> naadloos op elkaar aansluit<strong>en</strong> <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
doorkruipop<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> lat<strong>en</strong>. Ev<strong>en</strong>m<strong>in</strong> mog<strong>en</strong> ze door overhang<strong>en</strong><strong>de</strong> takk<strong>en</strong> of vegetatie<br />
overklimbaar zijn (Anoniem, 2002).<br />
Geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n bestaan <strong>in</strong> <strong>de</strong> meest uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm<strong>en</strong>. De voorkeur gaat naar<br />
elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> stevige L- of T-vormige sokkel, e<strong>en</strong> vaste overklimbeveilig<strong>in</strong>g, e<strong>en</strong> rechte<br />
wand <strong>en</strong> e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> bre<strong>de</strong> looprichel die één geheel vorm<strong>en</strong>. Daarbij is <strong>het</strong> e<strong>en</strong> voor<strong>de</strong>el<br />
als <strong>de</strong> wand <strong>en</strong> <strong>het</strong> loopvlak nat kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n (Anoniem, 2002). Uit experim<strong>en</strong>teel<br />
on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> Sermet (1971 <strong>in</strong> Prudon & Creemers, 2004) is geblek<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> glad<strong>de</strong><br />
afraster<strong>in</strong>g met e<strong>en</strong> hoogte <strong>van</strong> 50 cm e<strong>en</strong> absolute barrière vormt voor Gewone pad <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
bijna absolute barrière voor Bru<strong>in</strong>e kikker. E<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ale geleid<strong>in</strong>gswand is dan ook hoger dan<br />
50 cm, waarbij voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rste 50 cm gebruikt gemaakt wordt <strong>van</strong> glad materiaal. Om te<br />
voorkom<strong>en</strong> dat amfibieën on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g door kruip<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t <strong>de</strong> wand <strong>en</strong>kele c<strong>en</strong>timeters<br />
<strong>in</strong>gegrav<strong>en</strong> te wor<strong>de</strong>n. Te lage geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n (< 50 cm) di<strong>en</strong><strong>en</strong> dan ook e<strong>en</strong> overstaan<strong>de</strong><br />
rand te hebb<strong>en</strong>. Deze overstaan<strong>de</strong> rand moet voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> breed zijn om amfibieën te belett<strong>en</strong><br />
over <strong>de</strong> wand he<strong>en</strong> te klimm<strong>en</strong> (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Schematische voorstell<strong>in</strong>g geleid<strong>in</strong>gswand (bron: www.pad<strong>de</strong>n.nu)<br />
32
Geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> volledige migratiezone afscherm<strong>en</strong>. Korte scherm<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
door amfibieën omlop<strong>en</strong>. De wan<strong>de</strong>n ligg<strong>en</strong> bij voorkeur langs bei<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> weg om<br />
ook <strong>de</strong> terugtrekk<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> e<strong>en</strong> veilige oversteek te garan<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Waar mogelijk wordt <strong>de</strong><br />
wand aangeslot<strong>en</strong> op bestaan<strong>de</strong> barrières zoals betonplat<strong>en</strong> <strong>van</strong> omhe<strong>in</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>, hoge<br />
drempels of mur<strong>en</strong>. Vooral <strong>in</strong> bebouw<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g is <strong>het</strong> aan te ra<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>itieel niet<br />
voor geleid<strong>in</strong>g aangeleg<strong>de</strong> wan<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> loopstrook <strong>en</strong>/of overklimbeveilig<strong>in</strong>g te voorzi<strong>en</strong><br />
(Anoniem, 2002).<br />
Het geleid<strong>in</strong>gsscherm mag <strong>en</strong>kel <strong>in</strong> <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g e<strong>en</strong> barrière vorm<strong>en</strong>. Amfibieën die<br />
alsnog op <strong>de</strong> weg terechtkom<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> immers terug kunn<strong>en</strong> ker<strong>en</strong>. Daarom ligt <strong>de</strong><br />
bov<strong>en</strong>kant <strong>van</strong> <strong>het</strong> scherm gelijk met <strong>het</strong> maaiveld <strong>van</strong> <strong>het</strong> wegtalud. Kan dat niet dan wordt<br />
e<strong>en</strong> boogvormige wand aangelegd of <strong>de</strong> wand langs <strong>de</strong> wegzij<strong>de</strong> schu<strong>in</strong> aangevuld met<br />
grond (Anoniem, 2002).<br />
De voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g ligt bij voorkeur <strong>in</strong> <strong>de</strong> nabijheid <strong>van</strong> <strong>en</strong> parallel aan <strong>de</strong> weg. Wan<strong>de</strong>n die<br />
ver<strong>de</strong>r <strong>van</strong> <strong>de</strong> weg af ligg<strong>en</strong>, sluit<strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>het</strong> amfibieëngebied uit <strong>en</strong> bemoeilijk<strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> on<strong>de</strong>rhoud <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g (Anoniem, 2002). Wanneer er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> ruimte langs <strong>de</strong><br />
weg is voor <strong>het</strong> aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n, staat <strong>in</strong> e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>aal geval <strong>de</strong><br />
geleid<strong>in</strong>gswand on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> hoek op <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g. Amfibieën die meer dan 60° moet<strong>en</strong><br />
afwijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g zull<strong>en</strong> dit <strong>in</strong> <strong>de</strong> meeste gevall<strong>en</strong> weiger<strong>en</strong>. De optimale hoek <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> trekricht<strong>in</strong>g is 45° tot 60°. In <strong>het</strong> geval dat er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
ruimte langs <strong>de</strong> weg aanwezig is <strong>en</strong> <strong>de</strong> geled<strong>in</strong>g niet parallel hoeft te lop<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> weg, kan<br />
er gekoz<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n voor e<strong>en</strong> V-vormige geleid<strong>in</strong>g. Dit geleid<strong>in</strong>gssysteem bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong><br />
gelei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> wand naar <strong>de</strong> tunnel<strong>in</strong>gang, waardoor amfibieën m<strong>in</strong><strong>de</strong>r <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
oorspronkelijke trekricht<strong>in</strong>g hoev<strong>en</strong> af te wijk<strong>en</strong>. Daarnaast kan dit systeem zo wor<strong>de</strong>n<br />
aangelegd dat <strong>de</strong> afstand tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> tunnels vergroot kan wor<strong>de</strong>n <strong>en</strong> er m<strong>in</strong><strong>de</strong>r tunnels<br />
noodzakelijk zijn (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Opstell<strong>in</strong>gshoek <strong>van</strong> <strong>de</strong> wand (bron: Anoniem, 2002)<br />
33
A. Wand on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> hoek <strong>van</strong> 90° functioneert niet. B. E<strong>en</strong> hoek <strong>van</strong> 60° is <strong>het</strong> m<strong>in</strong>imum. C.<br />
E<strong>en</strong> hoek <strong>van</strong> 45° is <strong>het</strong> maximum (bron: Prudon & Creemers, 2004)<br />
In pr<strong>in</strong>cipe komt voor e<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gswand elk materiaal dat sterk <strong>en</strong> duurzaam is <strong>in</strong><br />
aanmerk<strong>in</strong>g, zolang <strong>het</strong> maar slagvast, glad, vorstbest<strong>en</strong>dig <strong>en</strong> vormvast is. De keuze valt<br />
daarbij gemakkelijk op beton of polymeer(cem<strong>en</strong>t)beton <strong>van</strong>wege <strong>de</strong> robuustheid (Anoniem,<br />
2002).<br />
Langs <strong>het</strong> looppad <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand is <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> <strong>en</strong>kele lage struikjes <strong>van</strong><br />
belang als bescherm<strong>in</strong>g teg<strong>en</strong> uitdrog<strong>in</strong>g <strong>en</strong> predatie (o.a. door roofvogels). Via <strong>de</strong>ze<br />
struikjes mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> echter niet <strong>het</strong> scherm of <strong>de</strong> wand kunn<strong>en</strong> passer<strong>en</strong>, waardoor<br />
e<strong>en</strong> jaarlijkse controle <strong>van</strong> overhang<strong>en</strong><strong>de</strong> takk<strong>en</strong> noodzakelijk is (<strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n & Piepers,<br />
2006).<br />
Het looppad <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand di<strong>en</strong>t t<strong>en</strong>slotte voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> breed te zijn. E<strong>en</strong> lichte hell<strong>in</strong>g<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> looppad richt<strong>in</strong>g <strong>de</strong> bermzij<strong>de</strong> zorgt ervoor dat er ge<strong>en</strong> water op <strong>het</strong> looppad blijft<br />
staan. De m<strong>in</strong>imale breedte <strong>van</strong> <strong>het</strong> looppad is 20 cm, voorkeur gaat echter uit naar e<strong>en</strong><br />
looppad <strong>van</strong> 30 cm (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Keerwan<strong>de</strong>n<br />
E<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gswand e<strong>in</strong>digt steeds <strong>in</strong> e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>het</strong> gebied waar ge<strong>en</strong> of we<strong>in</strong>ig migratie<br />
<strong>van</strong> amfibieën plaatsv<strong>in</strong>dt. Op plaats<strong>en</strong> waar <strong>en</strong>kel <strong>de</strong> belangrijkste trekzone wordt<br />
uitgerasterd, is <strong>het</strong> noodzakelijk aan <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> uite<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> wand e<strong>en</strong> stop- of keerwand<br />
te voorzi<strong>en</strong>, b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>het</strong> bereik (d.w.z. niet ver<strong>de</strong>r dan 50 m) <strong>van</strong> e<strong>en</strong> tunnel. Het zijn<br />
gekrom<strong>de</strong> elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die aansluit<strong>en</strong> op <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand <strong>en</strong> door hun gebog<strong>en</strong> vorm <strong>de</strong><br />
dier<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re richt<strong>in</strong>g dw<strong>in</strong>g<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> hoekige <strong>en</strong> ron<strong>de</strong> keerwand (bron: Anoniem, 2002)<br />
34
Nev<strong>en</strong>wan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> stopwan<strong>de</strong>n<br />
Voor zijweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> opritt<strong>en</strong> <strong>van</strong> won<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met we<strong>in</strong>ig autoverkeer wor<strong>de</strong>n rubber<strong>en</strong> strips<br />
gebruikt die <strong>in</strong> e<strong>en</strong> boordste<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n geklemd. De boordste<strong>en</strong> wordt over <strong>de</strong> volledige<br />
wegbreedte, dwars over <strong>de</strong> weg <strong>in</strong> <strong>het</strong> weg<strong>de</strong>k geplaatst <strong>en</strong> sluit aan op <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand<br />
langs weerszij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> zijweg of oprit. De rubber<strong>en</strong> strip buigt mee wanneer er e<strong>en</strong><br />
voertuig over rijdt <strong>en</strong> richt zich nadi<strong>en</strong> <strong>van</strong>zelf weer op (Anoniem, 2002).<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> nev<strong>en</strong>wand (bron: Anoniem, 2002)<br />
Zijtoegang<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> poort wor<strong>de</strong>n gedicht met e<strong>en</strong> hard rubber<strong>en</strong> band die on<strong>de</strong>raan <strong>de</strong><br />
poort wordt bevestigd. De band is voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> hoog (m<strong>in</strong>. 40 cm) <strong>en</strong> wordt langs <strong>de</strong> bermzij<strong>de</strong><br />
aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rkant <strong>van</strong> <strong>het</strong> hekk<strong>en</strong> vastgemaakt. De rubber<strong>en</strong> band overlapt langs<br />
weerszij<strong>de</strong>n voor e<strong>en</strong> stuk met <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand. Voor <strong>de</strong> afsluit<strong>in</strong>g kan ook e<strong>en</strong> metal<strong>en</strong><br />
plaat on<strong>de</strong>raan <strong>het</strong> hekk<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gelast. In bei<strong>de</strong> gevall<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> band <strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
grondoppervlak ge<strong>en</strong> splet<strong>en</strong> overblijv<strong>en</strong>. Daarom is <strong>het</strong> z<strong>in</strong>vol om e<strong>en</strong> betonn<strong>en</strong> sokkel<br />
on<strong>de</strong>r <strong>het</strong> hekk<strong>en</strong> aan te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stopwand (bron: Anoniem, 2002)<br />
35
Geleid<strong>in</strong>gsgoot<br />
Op plaats<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand noodgedwong<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> wordt door e<strong>en</strong> zijweg,<br />
is <strong>het</strong> noodzakelijk dat <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>g doorloopt zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> alsnog op <strong>de</strong> weg<br />
terechtkom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gsgoot voorkomt dit <strong>en</strong> leidt <strong>het</strong> dier langs <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand<br />
trekk<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zijweg door. Tegelijkertijd zorgt <strong>de</strong> goot ervoor dat <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> die<br />
<strong>van</strong>af <strong>de</strong> zijweg naar <strong>de</strong> hoofdweg toelop<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>m<strong>in</strong> op <strong>de</strong> weg terecht kom<strong>en</strong>. Ze vall<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> spijl<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> goot wanneer ze erover kruip<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Schematische voorstell<strong>in</strong>g geleid<strong>in</strong>gsgoot (bron: Anoniem, 2002)<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gsgoot (bron: Anoniem, 2002)<br />
36
De got<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n uit veiligheidsoverweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste op e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong>tal meters <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
hoofdweg aangelegd. Over <strong>de</strong> goot wordt e<strong>en</strong> rooster gelegd zodat voertuig<strong>en</strong> over <strong>de</strong> goot<br />
kunn<strong>en</strong> rij<strong>de</strong>n. Tegelijk verh<strong>in</strong><strong>de</strong>rt <strong>het</strong> rooster dat amfibieën erover kruip<strong>en</strong>. Kikkers prober<strong>en</strong><br />
vaak er overhe<strong>en</strong> te spr<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, terwijl pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs omzichtig prober<strong>en</strong> over <strong>de</strong><br />
spijl<strong>en</strong> te kruip<strong>en</strong>. Het overspr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> goot wordt voorkom<strong>en</strong> door <strong>het</strong> rooster m<strong>in</strong>st<strong>en</strong>s<br />
50 cm breed te mak<strong>en</strong>. Overkruip<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> <strong>de</strong> knooppunt<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> spijl<strong>en</strong> als<br />
houvast om <strong>de</strong> goot over te kruip<strong>en</strong>. Daarom wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> spijl<strong>en</strong> smal gehou<strong>de</strong>n (
Voorbeeld <strong>in</strong>gang <strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>kant amfibieëntunnel (bron: www.pad<strong>de</strong>n.nu)<br />
Amfibieën neig<strong>en</strong> ertoe e<strong>en</strong> tunnel <strong>en</strong>kel te betre<strong>de</strong>n wanneer aan <strong>het</strong> uite<strong>in</strong><strong>de</strong> licht is te<br />
zi<strong>en</strong>. Ze lop<strong>en</strong> er dan ook sneller <strong>en</strong> gerichter door. Hoeveel licht er <strong>in</strong> <strong>de</strong> tunnel valt, hangt<br />
nauw sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> l<strong>en</strong>gte <strong>van</strong> <strong>de</strong> tunnel. Bij e<strong>en</strong> tunnell<strong>en</strong>gte <strong>van</strong> 20 m moet <strong>de</strong> tunnel<br />
t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste 75 cm hoog <strong>en</strong> 100 cm breed zijn. Alles wat langer is, moet <strong>in</strong> <strong>de</strong> breedte <strong>en</strong><br />
hoogte gecomp<strong>en</strong>seerd wor<strong>de</strong>n (Anoniem, 2002). De tunnel moet <strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval breed<br />
g<strong>en</strong>oeg zijn aangezi<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> voorjaarstrek <strong>in</strong> e<strong>en</strong> korte perio<strong>de</strong> ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> tot hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n<br />
dier<strong>en</strong> tegelijk <strong>de</strong> buis doormoet<strong>en</strong> (Brandj<strong>en</strong>s et al., 2002).<br />
In <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> tabel wor<strong>de</strong>n <strong>en</strong>kele standaard mat<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> voor amfibieëntunnels<br />
(Anoniem, 2002; Hoogerwerf, 2003 <strong>in</strong> Prudon & Creemers, 2004). Wanneer <strong>de</strong>ze<br />
verhoud<strong>in</strong>g<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> l<strong>en</strong>gte <strong>en</strong> diameter of breedte/hoogte gehanteerd wor<strong>de</strong>n zijn ge<strong>en</strong><br />
extra voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> noodzakelijk t.a.v. licht<strong>in</strong>val (Prudon & Creemers, 2004).<br />
L<strong>en</strong>gte 0 - 5 m < 10 m 10 - 20 m 20 - 30 30 - 40 m 40 - 50 m<br />
Vierkant profiel<br />
(breedte/hoogte)<br />
40 / 40 50 / 50 100 / 75 150 / 10 175 / 125 200 / 150<br />
Rond profiel 50 60 100 140 160 200<br />
In tunnels met e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>e tunneldoorsne<strong>de</strong> (20-50 cm) verhoogt <strong>de</strong> acceptatie wanneer <strong>van</strong><br />
bov<strong>en</strong>af rechtstreeks licht <strong>in</strong> <strong>de</strong> tunnel valt. Kle<strong>in</strong>e tunnels hebb<strong>en</strong> daarom best e<strong>en</strong> rooster<br />
of spleetvormige op<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>zij<strong>de</strong>. De mogelijke voor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vochtigere<br />
tunnelomgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> e<strong>en</strong> betere licht<strong>in</strong>val staan ev<strong>en</strong>wel teg<strong>en</strong>over <strong>de</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> lawaai<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> luchtwervel<strong>in</strong>g die overrij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> voertuig<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> tunnel veroorzak<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> <strong>in</strong>spoel<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> dooizout<strong>en</strong>, oliën, rubberrest<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r materiaal. Ze moet<strong>en</strong> daarom regelmatig<br />
wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n <strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n bij voorkeur <strong>in</strong> e<strong>en</strong> verkeersremm<strong>en</strong><strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g (bv.<br />
verkeersdrempel) <strong>in</strong>gebouwd (Anoniem, 2002).<br />
Amfibieëntunnels bestaan als één- <strong>en</strong> tweericht<strong>in</strong>gssysteem. Bij tweericht<strong>in</strong>gssystem<strong>en</strong> v<strong>in</strong>dt<br />
<strong>de</strong> trek <strong>in</strong> bei<strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> via <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> tunnel plaats, terwijl bij <strong>het</strong> éénricht<strong>in</strong>gssysteem <strong>de</strong><br />
he<strong>en</strong>- <strong>en</strong> terugtrek via afzon<strong>de</strong>rlijke tunnels verloopt. Bij <strong>het</strong> éénricht<strong>in</strong>gssysteem wordt met<br />
behulp <strong>van</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> valputt<strong>en</strong> <strong>het</strong> dier gedwong<strong>en</strong> <strong>de</strong> tunnel te doorlop<strong>en</strong>. De aanleg<br />
<strong>van</strong> éénricht<strong>in</strong>gssystem<strong>en</strong> is <strong>en</strong>kel z<strong>in</strong>vol <strong>in</strong> bijzon<strong>de</strong>re situaties, bijvoorbeeld waneer m<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
amfibieën <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gevaarlijke h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnis wil weghou<strong>de</strong>n (Anoniem, 2002).<br />
Amfibieën zijn weliswaar kle<strong>in</strong>, maar lop<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>e tunnel<strong>in</strong>gang<strong>en</strong> gemakkelijk voorbij. Ze<br />
voel<strong>en</strong> zich tot grote(re) tunnels aangetrokk<strong>en</strong> omwille <strong>van</strong> <strong>het</strong> gunstiger microklimaat <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
grotere licht<strong>in</strong>val. De tunnel wordt daarom zo groot mogelijk g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
overbrugg<strong>in</strong>gsafstand. E<strong>en</strong> doorsne<strong>de</strong> <strong>van</strong> 30 cm is <strong>het</strong> absolute m<strong>in</strong>imum. Grote tunnels<br />
wor<strong>de</strong>n ook gemakkelijker door an<strong>de</strong>re dier<strong>en</strong> gebruikt (Anoniem, 2002).<br />
38
Door vochtiger buiz<strong>en</strong> passer<strong>en</strong> significant meer amfibieën dan door droge buiz<strong>en</strong>. Te<br />
vochtige (lees:perman<strong>en</strong>t natte) buiz<strong>en</strong> zijn dan ook weer niet goed. Het verdi<strong>en</strong>t <strong>de</strong><br />
aanbevel<strong>in</strong>g om <strong>de</strong> buiz<strong>en</strong> te voorzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> vochthou<strong>de</strong>nd bo<strong>de</strong>mmateriaal <strong>en</strong>/of <strong>de</strong> buis<br />
tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> voorjaarstrek regelmatig te bevochtig<strong>en</strong> (Brandj<strong>en</strong>s et al., 2002).<br />
In teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot kikkers hou<strong>de</strong>n pad<strong>de</strong>n <strong>en</strong> salaman<strong>de</strong>rs er niet <strong>van</strong> om geleid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> over<br />
lange afstan<strong>de</strong>n te volg<strong>en</strong>, zodat voor <strong>de</strong>ze dier<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>ere afstand tuss<strong>en</strong><br />
oversteekplaats<strong>en</strong> nodig is. De maximale afstand bedraagt daarom 100 m <strong>en</strong> verkle<strong>in</strong>t <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
kern <strong>van</strong> <strong>de</strong> migratiezone tot 30 tot 70 m. Tunnels wor<strong>de</strong>n aangelegd op plaats<strong>en</strong> waar <strong>de</strong><br />
meeste amfibieën <strong>de</strong> weg overstek<strong>en</strong>. Dergelijke plaats<strong>en</strong> zijn te achterhal<strong>en</strong> door e<strong>en</strong><br />
baantraject <strong>in</strong> strok<strong>en</strong> <strong>van</strong> maximaal 100 m <strong>in</strong> te <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> elke strook <strong>het</strong> aantal<br />
overstek<strong>en</strong><strong>de</strong> dier<strong>en</strong> te tell<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> strok<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> meeste dier<strong>en</strong> overstek<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
meer<strong>de</strong>re tunnels op e<strong>en</strong> korte(re) afstand <strong>van</strong> elkaar aangelegd; <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re strok<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
voorzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>er aantal tunnels met e<strong>en</strong> grotere tuss<strong>en</strong>afstand (Anoniem, 2002).<br />
Tunnels zijn er <strong>in</strong> uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm<strong>en</strong> maar grofweg zijn er 4 types te on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n:<br />
ron<strong>de</strong> tunnels, halfron<strong>de</strong> tunnels, tunnels met hoekig kastprofiel <strong>en</strong> tunnels met hoekig<br />
kapprofiel. Hoekige tunnels wor<strong>de</strong>n geprefereerd. Ze hebb<strong>en</strong> <strong>het</strong> voor<strong>de</strong>el <strong>van</strong> e<strong>en</strong> breed<br />
loopvlak teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> relatief ger<strong>in</strong>ge hoogte. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> hoekige vorm naadloos op<br />
e<strong>en</strong> geleid<strong>in</strong>gswand aan te sluit<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong> bouwhan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g.<br />
Rond, halfrond, kap- <strong>en</strong> kastprofiel (bron: Prudon & Creemers, 2004)<br />
Voor <strong>de</strong> bouw <strong>van</strong> e<strong>en</strong> amfibieëntunnel kom<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel beton of polymeer(cem<strong>en</strong>t)beton <strong>in</strong><br />
aanmerk<strong>in</strong>g. De <strong>en</strong>ige kanttek<strong>en</strong><strong>in</strong>g hierbij is dat <strong>het</strong> beton gere<strong>in</strong>igd <strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> vochtig<br />
moet zijn (Anoniem, 2002). Ver<strong>de</strong>r verdi<strong>en</strong>t <strong>het</strong> <strong>de</strong> voorkeur om reeds beproef<strong>de</strong> system<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> daartoe gespecialiseer<strong>de</strong> firma’s te gebruik<strong>en</strong>. An<strong>de</strong>re material<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong> na verloop <strong>van</strong><br />
tijd m<strong>in</strong><strong>de</strong>r duurzaam te zijn (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Dier<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> tunnel verlat<strong>en</strong>, richt<strong>en</strong> zich onmid<strong>de</strong>llijk naar opgaan<strong>de</strong> vegetatie <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
omgev<strong>in</strong>g (Anoniem, 2002). Van <strong>de</strong>ze eig<strong>en</strong>schap kan gebruik gemaakt wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong><br />
dier<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong> <strong>het</strong> landschap te gelei<strong>de</strong>n. Ook is geblek<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong><br />
vegetatie nabij <strong>de</strong> tunnel<strong>in</strong>gang positieve <strong>in</strong>vloed kan hebb<strong>en</strong> op <strong>het</strong> microklimaat <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
tunnel (Prudon & Creemers, 2004).<br />
Aansluitstukk<strong>en</strong><br />
Om er voor te zorg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> <strong>de</strong> tunnel<strong>in</strong>gang v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, kunn<strong>en</strong> schu<strong>in</strong> op <strong>de</strong><br />
tunnel<strong>in</strong>gang V-vormige geleid<strong>in</strong>gselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> zwaluwstaart<strong>en</strong> of dubbele<br />
scheid<strong>in</strong>gsv<strong>in</strong>n<strong>en</strong>) wor<strong>de</strong>n geplaatst. Bij plaatsgebrek kan gekoz<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n voor e<strong>en</strong><br />
scheid<strong>in</strong>gsv<strong>in</strong>, die loodrecht op <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>lijke geleid<strong>in</strong>gswand geplaatst wordt. Bij voorkeur<br />
lop<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze zwaluwstaart<strong>en</strong> <strong>en</strong> scheid<strong>in</strong>gsv<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stukje door <strong>in</strong> <strong>de</strong> tunnel (Anoniem,<br />
2002; Prudon & Creemers, 2004). Het gebruik <strong>van</strong> <strong>de</strong> tunnel neemt met 10% tot 15% toe bij<br />
39
plaats<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong>rgelijke geleid<strong>in</strong>gselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (Polivka et al., 1991 <strong>in</strong> Prudon & Creemers,<br />
2004).<br />
Schematische voorstell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> zwaluwstaart (bron: Prudon & Creemers, 2004)<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> zwaluwstaart (bron: Anoniem, 2002)<br />
40
Schematische voorstell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> scheid<strong>in</strong>gsv<strong>in</strong> (bron: Prudon & Creemers, 2004)<br />
On<strong>de</strong>rhoud geleid<strong>in</strong>gselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> gebrekkig on<strong>de</strong>rhoud <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>stallatie is e<strong>en</strong> belangrijke oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong> slechte<br />
werk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> heel wat system<strong>en</strong>. Geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n overgroei<strong>en</strong>, tunnels slibb<strong>en</strong> dicht <strong>en</strong> er<br />
vall<strong>en</strong> gat<strong>en</strong> wanneer geleid<strong>in</strong>gswan<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n beschadigd of vernield door aanrijd<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De controle <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet dan ook <strong>de</strong>el uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> reguliere<br />
wegbeheer <strong>en</strong> wordt bij voorkeur 3 maal per jaar, tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> belangrijkste trekperio<strong>de</strong>s<br />
uitgevoerd. Belangrijk is ev<strong>en</strong>wel dat op zijn m<strong>in</strong>st één maal per jaar, tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
voorjaarstrek, <strong>de</strong> gehele voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g wordt nagekek<strong>en</strong> <strong>en</strong> gere<strong>in</strong>igd. Beschadig<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
verniel<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n onmid<strong>de</strong>llijk hersteld of ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong>. De amfibieënvoorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
di<strong>en</strong>t dan ook op e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoudsvri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke manier te wor<strong>de</strong>n aangelegd. Dat betek<strong>en</strong>t dat<br />
ze bij voorkeur <strong>van</strong>af <strong>de</strong> weg bereikbaar is <strong>en</strong> zowel manueel als mach<strong>in</strong>aal kan wor<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n. De belangrijkste on<strong>de</strong>rhoudsmaatregel<strong>en</strong> zijn (Anoniem, 2002):<br />
• Het re<strong>in</strong>ig<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gsgot<strong>en</strong>, tunnels <strong>en</strong> tunnel<strong>in</strong>gang<strong>en</strong>. Smalle tunnels moet<strong>en</strong><br />
vaker wor<strong>de</strong>n gere<strong>in</strong>igd omdat ze sneller verstopp<strong>en</strong>.<br />
• Het vrijhou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>het</strong> loopvlak <strong>van</strong> <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand <strong>van</strong> h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> <strong>en</strong> vegetatie.<br />
Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> loopvlak ontbreekt, wordt e<strong>en</strong> loopstrook <strong>van</strong> m<strong>in</strong>st<strong>en</strong>s 30 cm langshe<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
geleid<strong>in</strong>gswand kort gemaaid of zonodig vegetatievrij gehou<strong>de</strong>n.<br />
• Het maai<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vegetatiestrook <strong>van</strong> 1 m langs <strong>de</strong> geleid<strong>in</strong>gswand om<br />
overhang<strong>en</strong><strong>de</strong> vegetatie te voorkom<strong>en</strong> (2 x per jaar met afvoer <strong>van</strong> maaisel: half juni <strong>en</strong><br />
half oktober).<br />
• Het snoei<strong>en</strong> <strong>van</strong> overhang<strong>en</strong><strong>de</strong> takk<strong>en</strong>, die door amfibieën als klimstok gebruikt kunn<strong>en</strong><br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
• Het dra<strong>in</strong>er<strong>en</strong> <strong>van</strong> on<strong>de</strong>r water gelop<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
• Het aanaar<strong>de</strong>n <strong>van</strong> verzakk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> rondom <strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g (bv. niveauverschil aan<br />
tunnel<strong>in</strong>gang).<br />
41
Overige h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong><br />
Amfibieën sterv<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> op weg<strong>en</strong>, maar ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s <strong>in</strong> allerhan<strong>de</strong> rand<strong>in</strong>frastructuur.<br />
Vooral system<strong>en</strong> die voor <strong>de</strong> waterafvoer zorg<strong>en</strong>, zoals rioolputt<strong>en</strong> <strong>en</strong> rioler<strong>in</strong>g<strong>en</strong>,<br />
afwater<strong>in</strong>gsgot<strong>en</strong> <strong>en</strong> -kanal<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>als waterop<strong>van</strong>gbekk<strong>en</strong>s <strong>en</strong> -zuiver<strong>in</strong>gsstations waar <strong>de</strong><br />
waterafvoersystem<strong>en</strong> <strong>in</strong> uitmon<strong>de</strong>n, eis<strong>en</strong> veel slachtoffers. De dier<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n daarbij vaak<br />
door h<strong>in</strong><strong>de</strong>rniss<strong>en</strong> zoals boordst<strong>en</strong><strong>en</strong> naar putt<strong>en</strong> <strong>en</strong> got<strong>en</strong> geleid (Anoniem, 2002).<br />
Door <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> bv. pad<strong>de</strong>nveilige rioolroosters kan dit wor<strong>de</strong>n voorkom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
(m<strong>in</strong><strong>de</strong>r kostelijke) mogelijkheid is <strong>het</strong> plaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geperforeer<strong>de</strong> metal<strong>en</strong> strip, licht<br />
gebog<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> <strong>het</strong> rioolrooster of e<strong>en</strong> fijnmazig (
Waar<strong>de</strong>nburg <strong>in</strong> opdracht <strong>van</strong> <strong>het</strong> M<strong>in</strong>isterie <strong>van</strong> Verkeer <strong>en</strong> Waterstaat, Directoraat-<br />
G<strong>en</strong>eraal Rijkswaterstaat, Di<strong>en</strong>st Weg- <strong>en</strong> Waterbouwkun<strong>de</strong>. 104 pp.<br />
• Colazzo S., Baert P., Valck F. & Bauw<strong>en</strong>s D. 2001. Kwantificer<strong>en</strong> <strong>van</strong> rec<strong>en</strong>te<br />
veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> status <strong>van</strong> amfibieën <strong>en</strong> hun biotop<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> lan<strong>de</strong>lijk gebied. Instituut<br />
voor Natuurbehoud, Brussel. 209 pp.<br />
• <strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n J.B. & Piepers A.A.G. 2006. Richtlijn<strong>en</strong> voor <strong>in</strong>spectie <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoud <strong>van</strong><br />
faunavoorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> bij weg<strong>en</strong>. Rijkswaterstaat, Di<strong>en</strong>st Weg- <strong>en</strong> Waterbouwkun<strong>de</strong>. 73<br />
pp.<br />
• Prudon B & Creemers R.C.M. 2004. Veilig naar <strong>de</strong> overkant - e<strong>en</strong> kritische kijk op<br />
constructie <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoud <strong>van</strong> amfibieëntunnels. RAVON, <strong>in</strong> opdracht <strong>van</strong> Prov<strong>in</strong>cie<br />
Limburg, Gel<strong>de</strong>rland, Zuid Holland, Utrecht, Dr<strong>en</strong>te, Flevoland <strong>en</strong> Gron<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. 68 pp.<br />
43
Bijlage III: Richtlijn<strong>en</strong> voor aanleg <strong>en</strong> beheer <strong>van</strong><br />
amfibieënpoel<strong>en</strong><br />
Aanleg <strong>van</strong> amfibieënpoel<strong>en</strong><br />
Locatie<br />
In <strong>de</strong> eerste <strong>in</strong>stantie is <strong>het</strong> <strong>van</strong> cruciaal belang na te gaan of <strong>de</strong> locatie voor <strong>de</strong> (her)aanleg<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> poel (nog steeds) geschikt is.<br />
Weilan<strong>de</strong>n die <strong>in</strong> <strong>de</strong> loop <strong>de</strong>r tijd e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re bestemm<strong>in</strong>g hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong> (vb. maïsakker)<br />
zijn bijvoorbeeld, gezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> hoge aanvoer <strong>van</strong> meststoff<strong>en</strong>, niet langer gew<strong>en</strong>st als locatie<br />
voor e<strong>en</strong> poel (Collazo et al., 2001). Wel kan <strong>de</strong> akker eerst omgevormd wor<strong>de</strong>n door<br />
<strong>in</strong>zaai<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hoogproductief gras <strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>sief gemaaid wor<strong>de</strong>n om dan <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
navolg<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> wanneer <strong>de</strong> productie verlaagd is <strong>de</strong> poel alsnog aan te legg<strong>en</strong><br />
(toevoeg<strong>in</strong>g Johan Baet<strong>en</strong>s).<br />
In <strong>het</strong> belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> waterperman<strong>en</strong>tie di<strong>en</strong>t ook te wor<strong>de</strong>n gelet op wateraanvoer <strong>en</strong><br />
doorlaatbaarheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> grondlag<strong>en</strong>. Op plaats<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> doorlaatbare bo<strong>de</strong>m, di<strong>en</strong>t <strong>de</strong><br />
grondwatertafel niet te diep te ligg<strong>en</strong>, zodanig dat <strong>in</strong>sijpel<strong>en</strong>d grondwater <strong>de</strong> poel<br />
voortdur<strong>en</strong>d <strong>van</strong> water kan voorzi<strong>en</strong>. Uiteraard is <strong>de</strong>ze overweg<strong>in</strong>g niet <strong>van</strong> toepass<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />
gebie<strong>de</strong>n met kleihou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> bo<strong>de</strong>ms (Collazo et al., 2001). De beste perio<strong>de</strong> voor <strong>het</strong> grav<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> poel is dan ook <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> grondwaterstand <strong>het</strong> laagst<br />
is. Doorgaans is dit <strong>in</strong> september. Bepaal<strong>de</strong> soort<strong>en</strong>, zoals <strong>de</strong> Gro<strong>en</strong>e kikker hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
voorkeur voor perman<strong>en</strong>te water<strong>en</strong>. An<strong>de</strong>rzijds herberg<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>te waters meer<br />
predatorsoort<strong>en</strong>, zoals viss<strong>en</strong>. Vooral 'visgevoelige' soort<strong>en</strong> zoals salaman<strong>de</strong>rs gedij<strong>en</strong> beter<br />
<strong>in</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r diepe poel<strong>en</strong> die over e<strong>en</strong> perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> meer<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong>s droogvall<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
nazomer (twee<strong>de</strong> helft augustus tot mid<strong>de</strong>n september) zodat alle vis sterft (Verbel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Jooris).<br />
Waar e<strong>en</strong> toekomstige poel <strong>in</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g zal staan met e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>- of slot<strong>en</strong>systeem di<strong>en</strong>t<br />
bijzon<strong>de</strong>re aandacht te wor<strong>de</strong>n besteed aan <strong>de</strong> aanvoer <strong>van</strong> chemisch ongeschikt water<br />
(Collazo et al., 2001). Daarbij di<strong>en</strong>t <strong>de</strong> nodige aandacht te wor<strong>de</strong>n besteed aan <strong>de</strong> herkomst<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> water. Water <strong>van</strong> park<strong>in</strong>gs of weg<strong>en</strong> hou<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> niet verwaarloosbaar risico <strong>in</strong>.<br />
Milieubelast<strong>en</strong><strong>de</strong> stoff<strong>en</strong> zoals oliën, zout<strong>en</strong> (strooizout) <strong>en</strong> zware metal<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> daardoor<br />
<strong>van</strong>af <strong>de</strong> weg <strong>in</strong> <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gswater<strong>en</strong> terechtkom<strong>en</strong> (Anoniem, 2002).<br />
Vermits ook <strong>de</strong> nabijheid <strong>van</strong> geschikt landbiotoop e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>tele rol speelt <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
overlev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> amfibieënpopulaties, geldt <strong>de</strong> overweg<strong>in</strong>g dat e<strong>en</strong> poel <strong>in</strong> <strong>de</strong> buurt <strong>van</strong> bv.<br />
houtwall<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong> e.d. te verkiez<strong>en</strong> is bov<strong>en</strong> e<strong>en</strong> poel <strong>in</strong> e<strong>en</strong> uitgestrekte kale vlakte.<br />
Verstoor<strong>de</strong> dier<strong>en</strong> (door predator<strong>en</strong> of recreant<strong>en</strong>) zull<strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s gretig gebruik mak<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> schuilmogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> vegetatie (Collazo et al., 2001).<br />
44
Voorbeeld <strong>van</strong> geschikte (A) <strong>en</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r geschikte (B <strong>en</strong> C) locaties <strong>van</strong> e<strong>en</strong> nieuw<br />
aangeleg<strong>de</strong> poel. In A <strong>en</strong> B is <strong>de</strong> poel (grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els) blootgesteld aan <strong>de</strong> zon, maar <strong>de</strong> poel <strong>in</strong><br />
A ligt <strong>in</strong> <strong>de</strong> onmid<strong>de</strong>llijke nabijheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> houtkant. In C ligt <strong>de</strong> poel ook dichtbij e<strong>en</strong><br />
houtkant, maar wordt <strong>het</strong> wateroppervlak volledig afgeschermd <strong>van</strong> <strong>de</strong> zon. Mogelijkheid A is<br />
te verkiez<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> B <strong>en</strong> C (bron: Collazo et al., 2001).<br />
Het grav<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel<br />
De om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel is grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> doelsoort(<strong>en</strong>) die m<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> poel<br />
wil zi<strong>en</strong> verschijn<strong>en</strong>. Laan & Verboom (1990 <strong>in</strong> Collazo et al., 2001) ont<strong>de</strong>kt<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
afmet<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel <strong>en</strong>kel <strong>in</strong> ou<strong>de</strong>re poel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantoonbaar positief effect had op<br />
amfibieënpopulaties. Hoewel e<strong>en</strong> grotere <strong>en</strong> diepere poel, door <strong>de</strong> creatie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> grotere<br />
diversiteit aan microhabitats theoretisch meer soort<strong>en</strong> kan herberg<strong>en</strong>, zal dit effect zich pas<br />
manifester<strong>en</strong> nadat e<strong>en</strong> zekere stabiliteit is bereikt <strong>in</strong> <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel.<br />
Voor <strong>de</strong> grootte <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel moet m<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g hou<strong>de</strong>n met <strong>het</strong> f<strong>in</strong>ancieel plaatje<br />
want bij poel<strong>en</strong> met meer dan 250 m³ grondverzet zijn er bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong> last<strong>en</strong>. Daarom zijn<br />
poel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> oppervlakte <strong>van</strong> 200 tot 250 m² i<strong>de</strong>aal <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> oppervlakte <strong>van</strong> 50 m² <strong>het</strong><br />
m<strong>in</strong>imum (Verbel<strong>en</strong> & Jooris).<br />
De maximum diepte <strong>van</strong> e<strong>en</strong> poel ligt tuss<strong>en</strong> 1,5 tot 2m. Hoe dieper e<strong>en</strong> poel, hoe groter <strong>de</strong><br />
soortdiversiteit, t<strong>en</strong>m<strong>in</strong>ste wat amfibieën betreft. E<strong>en</strong> grotere diepte gaat bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gepaard<br />
met e<strong>en</strong> groter watervolume <strong>en</strong> kle<strong>in</strong>ere fluctuaties <strong>van</strong> <strong>de</strong> watertemperatuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> opgeloste<br />
zuurstof (Verbel<strong>en</strong> & Jooris).<br />
De vorm <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel is vooral belangrijk <strong>in</strong> term<strong>en</strong> <strong>van</strong> verhoud<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> omtrek<br />
(oeverl<strong>en</strong>gte) <strong>en</strong> oppervlakte. In e<strong>en</strong> cirkelvormige poel is <strong>de</strong>ze relatie <strong>het</strong> m<strong>in</strong>st voor<strong>de</strong>lig,<br />
terwijl e<strong>en</strong> langgerekte poel <strong>in</strong> verhoud<strong>in</strong>g veel oever heeft t.o.v. <strong>de</strong> oppervlakte. In e<strong>en</strong> goed<br />
aangeleg<strong>de</strong> poel heeft <strong>de</strong>ze oeverl<strong>en</strong>gte zijn belang <strong>in</strong> zoverre dat méér geschikte<br />
microhabitats beschikbaar zijn voor <strong>de</strong> afzett<strong>in</strong>g <strong>van</strong> eier<strong>en</strong>, <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> roepplaats<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> grotere, langwerpige poel g<strong>en</strong>iet, op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
overweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, <strong>de</strong> voorkeur op e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>ere, ron<strong>de</strong> poel. Het di<strong>en</strong>t ev<strong>en</strong>wel gezegd dat ook<br />
poel<strong>en</strong> <strong>van</strong> kle<strong>in</strong>e afmet<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zeer geschikt kunn<strong>en</strong> zijn voor kolonisatie door amfibieën.<br />
(Collazo et al., 2001).<br />
Vorm <strong>en</strong> afmet<strong>in</strong>g zijn echter niet <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige criteria die di<strong>en</strong><strong>en</strong> te wor<strong>de</strong>n gehanteerd bij <strong>het</strong><br />
grav<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> poel. Ook <strong>het</strong> profiel <strong>van</strong> <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m zal <strong>in</strong> belangrijke mate bepal<strong>en</strong> of e<strong>en</strong><br />
poel al dan niet geschikt is voor amfibieën. Zo is <strong>het</strong> belangrijk om zacht glooi<strong>en</strong><strong>de</strong> oevers<br />
aan te legg<strong>en</strong>. Om <strong>de</strong> waterperman<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel te verzeker<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t <strong>het</strong> diepste <strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> poel <strong>de</strong> zomergrondwatertafel te snij<strong>de</strong>n (<strong>in</strong> geval <strong>van</strong> e<strong>en</strong> doorlat<strong>en</strong><strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m), zoals<br />
45
<strong>in</strong> <strong>de</strong> figuur schematisch wordt voorgesteld. Doorgaans v<strong>in</strong>dt m<strong>en</strong> dit peil op ca. één meter<br />
diepte (Collazo et al., 2001).<br />
Schematische voorstell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geschikt poelprofiel (bron: Collazo et al., 2001)<br />
Wat <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m betreft, geldt vooral <strong>de</strong> overweg<strong>in</strong>g dat <strong>de</strong>ze ge<strong>en</strong><br />
scha<strong>de</strong>lijke stoff<strong>en</strong> mag bevatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat <strong>de</strong> watervegetatie er zon<strong>de</strong>r te veel moeite moet <strong>in</strong><br />
kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> door grondwater gevoe<strong>de</strong> poel di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> doorlat<strong>en</strong><strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m te<br />
hebb<strong>en</strong>, terwijl e<strong>en</strong> door reg<strong>en</strong>water gevoe<strong>de</strong> poel e<strong>en</strong> waterdichte laag nodig heeft. In zijn<br />
meest natuurlijke vorm is dat e<strong>en</strong> kleilaag, zoniet wor<strong>de</strong>n ook kunststoff<strong>en</strong> aangew<strong>en</strong>d<br />
(vijverfolie). Hoewel <strong>het</strong> vaak onvermij<strong>de</strong>lijk zal zijn, is <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> kunstmatige<br />
material<strong>en</strong> zoveel mogelijk af te ra<strong>de</strong>n. Bij <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> klei als bo<strong>de</strong>mlaag wordt<br />
aangera<strong>de</strong>n <strong>de</strong> poel na aanleg zo snel mogelijk te vull<strong>en</strong> om te voorkom<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> klei zou<br />
uitdrog<strong>en</strong> <strong>en</strong> barst<strong>en</strong>, waardoor <strong>de</strong> poel niet langer waterdicht zou zijn (Collazo et al., 2001).<br />
Beheer <strong>van</strong> amfibieënpoel<strong>en</strong><br />
Ruim<strong>en</strong><br />
Het meest aan te ra<strong>de</strong>n is e<strong>en</strong> cyclisch ruimschema, waarbij <strong>in</strong> elk ope<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>d jaar telk<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel geruimd/gemaaid wordt.<br />
Cyclisch ruimpatroon, waarbij telk<strong>en</strong>s één helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel wordt geruimd. De volgor<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
ruim<strong>en</strong> gebeurt <strong>van</strong> l<strong>in</strong>ks naar rechts <strong>en</strong> <strong>in</strong> wijzerz<strong>in</strong> (bron: vrij naar Vergooss<strong>en</strong>, 1991 <strong>in</strong><br />
Collazo et al., 2001).<br />
46
Deze werkwijze heeft verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> voor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> (Colazzo et al., 2001).<br />
1. In <strong>de</strong> poel blijft ie<strong>de</strong>r jaar e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el ongemoeid zodat <strong>de</strong> aanwezige amfibieën zich<br />
daar veilig kunn<strong>en</strong> terugtrekk<strong>en</strong>.<br />
2. In <strong>de</strong> poel ontstaan na <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> zones <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leeftijd <strong>en</strong><br />
successiestadium, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> <strong>de</strong> algem<strong>en</strong>e soort<strong>en</strong>diversiteit alle<strong>en</strong> t<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> kan<br />
kom<strong>en</strong>.<br />
3. Vermits telk<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> vegetatie <strong>in</strong> <strong>de</strong> poel aanwezig blijft, is steeds<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> “basismateriaal” voorhan<strong>de</strong>n om <strong>het</strong> geruim<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel weer<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> snel te koloniser<strong>en</strong>.<br />
Het geruim<strong>de</strong> materiaal wordt nog <strong>en</strong>ige tijd langs <strong>de</strong> oevers <strong>van</strong> <strong>de</strong> plas achtergelat<strong>en</strong> om<br />
ev<strong>en</strong>tueel meegeschepte organism<strong>en</strong> <strong>de</strong> kans te gev<strong>en</strong> terug <strong>de</strong> poel te bereik<strong>en</strong>. Of <strong>de</strong>ze<br />
ruim<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> hand, dan wel mach<strong>in</strong>aal gebeurt, hangt <strong>in</strong> sterke mate af <strong>van</strong> <strong>de</strong> om<strong>van</strong>g<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> waterpartij <strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> logistieke <strong>en</strong> f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> beheer<strong>de</strong>r (Colazzo et<br />
al., 2001).<br />
Het tijdstip <strong>van</strong> ruim<strong>in</strong>g is <strong>van</strong> cruciaal belang. Om <strong>de</strong> verstor<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> amfibieën m<strong>in</strong>imaal<br />
te hou<strong>de</strong>n, wordt aangera<strong>de</strong>n <strong>het</strong> opschon<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> verlop<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> half september <strong>en</strong><br />
beg<strong>in</strong> november (Colazzo et al., 2001).<br />
Bagger<strong>en</strong><br />
Om verland<strong>in</strong>g teg<strong>en</strong> te gaan, di<strong>en</strong>t <strong>de</strong> poel "regelmatig" gebaggerd te wor<strong>de</strong>n. Er wordt<br />
aangera<strong>de</strong>n om dit ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s gefaseerd te do<strong>en</strong>, zodat steeds e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel <strong>in</strong>tact<br />
blijft <strong>en</strong> er niet te veel scha<strong>de</strong> ontstaat. Voor poel<strong>en</strong> <strong>in</strong> klei- <strong>en</strong> ve<strong>en</strong>gebie<strong>de</strong>n wordt bagger<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>s per 4-5 jaar aangera<strong>de</strong>n, voor poel<strong>en</strong> <strong>in</strong> fijn-zandgebie<strong>de</strong>n e<strong>en</strong>s <strong>in</strong> <strong>de</strong> 7 jaar <strong>en</strong> poel<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> zandgebie<strong>de</strong>n e<strong>en</strong>s <strong>in</strong> <strong>de</strong> 10 à 20 jaar (<strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n & Piepers, 2006).<br />
Oevers<br />
Waar mogelijk di<strong>en</strong><strong>en</strong> steile oevers, die op zich e<strong>en</strong> poel ongeschikt kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> voor<br />
amfibieën, t<strong>en</strong> m<strong>in</strong>ste over e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> oeverl<strong>en</strong>gte afgegrav<strong>en</strong> te wor<strong>de</strong>n zodat <strong>de</strong><br />
dier<strong>en</strong> terug gemakkelijk <strong>het</strong> water kunn<strong>en</strong> verlat<strong>en</strong>. Zacht glooi<strong>en</strong><strong>de</strong> oevers met <strong>de</strong> daarmee<br />
gepaard gaan<strong>de</strong> ondiepe zones <strong>in</strong> e<strong>en</strong> poel bie<strong>de</strong>n bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> <strong>het</strong> bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong> voor<strong>de</strong>el dat<br />
<strong>de</strong>ze ondiepe plaats<strong>en</strong> sneller opwarm<strong>en</strong>. De hogere watertemperatuur vergemakkelijkt <strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> eier<strong>en</strong> die <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze zones wor<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>poneerd (Colazzo et al., 2001). De<br />
zachte hell<strong>in</strong>g (max. 45°) is <strong>in</strong> <strong>het</strong> bijzon<strong>de</strong>r <strong>van</strong> belang voor <strong>de</strong> meest zonbesch<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
noordwestelijke oever (Verbeel<strong>en</strong> & Joris). Ook <strong>de</strong> larv<strong>en</strong> hou<strong>de</strong>n zich vaak <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze zones<br />
op, vermoe<strong>de</strong>lijk omwille <strong>van</strong> <strong>de</strong> gunstige temperatur<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> schuilmogelijkheid t.o.v.<br />
grotere predator<strong>en</strong> (Colazzo et al., 2001).<br />
Vermij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> te sterke beschaduw<strong>in</strong>g<br />
Vermits amfibieën koudbloedige organism<strong>en</strong> zijn, zijn ze voor <strong>de</strong> regel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> hun<br />
lichaamstemperatuur <strong>en</strong> -vochtgehalte volledig afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> variatie <strong>in</strong> microklimaat. Dit<br />
betek<strong>en</strong>t <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk o.a. dat eier<strong>en</strong> <strong>en</strong> larv<strong>en</strong> <strong>in</strong> sterk beschaduw<strong>de</strong> poel<strong>en</strong>, die veel trager<br />
opwarm<strong>en</strong> dan aan <strong>de</strong> zon blootgestel<strong>de</strong> poel<strong>en</strong>, relatief traag ontwikkel<strong>en</strong>. Ook <strong>de</strong> adulte<br />
dier<strong>en</strong> zelf hebb<strong>en</strong> nood aan warme plekk<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> poel voor <strong>en</strong>ergetisch veeleis<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
activiteit<strong>en</strong>, zoals <strong>het</strong> aantrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> par<strong>in</strong>gsberei<strong>de</strong> partners (<strong>de</strong> gek<strong>en</strong><strong>de</strong> roepkor<strong>en</strong>) <strong>en</strong><br />
voor <strong>de</strong> par<strong>in</strong>g zelf (Colazzo et al., 2001).<br />
Bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> langs <strong>de</strong> zuidkant <strong>van</strong> e<strong>en</strong> poel di<strong>en</strong><strong>en</strong> bijgevolg te wor<strong>de</strong>n verme<strong>de</strong>n.<br />
Indi<strong>en</strong> aanwezig, wor<strong>de</strong>n ze verwij<strong>de</strong>rd, gekapt of m<strong>in</strong>st<strong>en</strong>s geknot. E<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>d voor<strong>de</strong>el<br />
is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verm<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>de</strong> jaarlijkse bladval <strong>in</strong> <strong>de</strong> poel. Bom<strong>en</strong>, struik<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
vegetatie langs <strong>de</strong> noordkant <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel zijn niet alle<strong>en</strong> <strong>van</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r belang voor <strong>de</strong><br />
beschaduw<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> wateroppervlak, maar ze bie<strong>de</strong>n ook beschutt<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><br />
dier<strong>en</strong> (Colazzo et al., 2001). Daarbij wordt wel als richtlijn opgegev<strong>en</strong> dat hoogopgaan<strong>de</strong><br />
47
eplant<strong>in</strong>g slechts b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> afstand <strong>van</strong> ongeveer 20 meter mag staan (<strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n &<br />
Piepers, 2006).<br />
Vervoort & God<strong>de</strong>eris (1996 <strong>in</strong> Colazzo et al., 2001) stell<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
houtopslag bij voorkeur <strong>in</strong> <strong>de</strong> w<strong>in</strong>ter di<strong>en</strong>t te gebeur<strong>en</strong>, omdat <strong>de</strong> kans op verstor<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
(overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong><strong>de</strong>) dier<strong>en</strong> dan m<strong>in</strong>imaal is. Enkel kle<strong>in</strong>e bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> langs <strong>de</strong> oever<br />
kunn<strong>en</strong> mét wortel wor<strong>de</strong>n verwij<strong>de</strong>rd. Bij grotere exemplar<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong> of struik<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
poel zelf is <strong>het</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> wortel te riskant weg<strong>en</strong>s scha<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> waterpartij (lek<br />
mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> ondoordr<strong>in</strong>gbare bo<strong>de</strong>mlaag). Deze exemplar<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n bij voorkeur <strong>en</strong>kel<br />
gekapt.<br />
Het verdi<strong>en</strong>t aanbevel<strong>in</strong>g om boomstronk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dood hout bij geleg<strong>en</strong>heid te lat<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>,<br />
vermits dit voor amfibieën aantrekkelijke schuilplaats<strong>en</strong> biedt (Colazzo et al., 2001).<br />
Afraster<strong>in</strong>g voor vee<br />
Ter beperk<strong>in</strong>g <strong>van</strong> overmatige oeverbetred<strong>in</strong>g door vee, is e<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>eltelijke afraster<strong>in</strong>g <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> poel gew<strong>en</strong>st. Op <strong>de</strong>ze manier wordt ook voorkom<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> mest <strong>van</strong> <strong>de</strong> dier<strong>en</strong> overal <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> poel ge<strong>de</strong>poneerd wordt. In <strong>het</strong> meest i<strong>de</strong>ale geval zou <strong>de</strong> afraster<strong>in</strong>g op ca. 10 meter<br />
afstand rond <strong>de</strong> poel moet<strong>en</strong> geplaatst wor<strong>de</strong>n om e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> oever- <strong>en</strong><br />
watervegetatie te verzeker<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> biedt m<strong>en</strong> met <strong>de</strong>ze werkwijze e<strong>en</strong> strook<br />
landbiotoop voor <strong>de</strong> amfibieën <strong>in</strong> <strong>de</strong> onmid<strong>de</strong>llijke omgev<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> poel (Colazzo et al.,<br />
2001).<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> <strong>de</strong> plaats<strong>in</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> afraster<strong>in</strong>g rond e<strong>en</strong> veedr<strong>in</strong>kpoel (bron: Collazo et al.,<br />
2001).<br />
Voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> vervuil<strong>in</strong>g<br />
De <strong>in</strong>spoel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> allerlei organische <strong>en</strong> anorganische (pestici<strong>de</strong>n) vervuil<strong>in</strong>g, al dan niet<br />
afkomstig uit <strong>de</strong> landbouw, hebb<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> niveaus <strong>in</strong>vloed op amfibieënpopulaties.<br />
Verzur<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>het</strong> water kan o.a. lei<strong>de</strong>n tot beschimmel<strong>de</strong> eier<strong>en</strong>. De door eutrofiër<strong>in</strong>g<br />
verhoog<strong>de</strong> alg<strong>en</strong>bloei kan <strong>in</strong> extreme gevall<strong>en</strong> lei<strong>de</strong>n tot zuurstoftekort<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> verh<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> watervegetatie. Gezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> belang <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze vegetatie voor bepaal<strong>de</strong><br />
amfibieën (schuilplaats, voed<strong>in</strong>g, eiafzett<strong>in</strong>g), heeft organische vervuil<strong>in</strong>g (belangrijke<br />
oorzaak <strong>van</strong> eutrofe waters) m<strong>in</strong>st<strong>en</strong>s onrechtstreeks e<strong>en</strong> negatieve <strong>in</strong>vloed op <strong>de</strong>ze<br />
amfibieënpopulaties. T<strong>en</strong>slotte zijn sommige amfibieën gezi<strong>en</strong> hun permeabele huid m<strong>in</strong><strong>de</strong>r<br />
beschermd teg<strong>en</strong> allerlei chemicaliën. Ophog<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> oevers kan <strong>het</strong> <strong>in</strong>strom<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
ongew<strong>en</strong>ste organische <strong>en</strong> anorganische stoff<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> (Colazzo et al., 2001).<br />
Zwerfvuil di<strong>en</strong>t op regelmatige basis te wor<strong>de</strong>n verwij<strong>de</strong>rd.<br />
48
Refer<strong>en</strong>ties<br />
• Anoniem. 2002. Amfibieën on<strong>de</strong>rweg. M<strong>in</strong>isterie <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap. 32 pp.<br />
• Colazzo S., Baert P., Valck F. & Bauw<strong>en</strong>s D. 2001. Kwantificer<strong>en</strong> <strong>van</strong> rec<strong>en</strong>te<br />
veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> status <strong>van</strong> amfibieën <strong>en</strong> hun biotop<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> lan<strong>de</strong>lijk gebied. Instituut<br />
voor Natuurbehoud, Brussel. 209 pp.<br />
• <strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n J.B. & Piepers A.A.G. 2006. Richtlijn<strong>en</strong> voor <strong>in</strong>spectie <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoud <strong>van</strong><br />
faunavoorzi<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> bij weg<strong>en</strong>. Rijkswaterstaat, Di<strong>en</strong>st Weg- <strong>en</strong> Waterbouwkun<strong>de</strong>. 73<br />
pp.<br />
• Verbel<strong>en</strong> D. & Jooris R. Aanleg <strong>van</strong> poel<strong>en</strong> <strong>en</strong> tu<strong>in</strong>vijvers voor amfibieën. Hyla. pp. 15.<br />
49